൫. സത്തട്ഠാനസുത്തം

൫൭. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘സത്തട്ഠാനകുസലോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു തിവിധൂപപരിക്ഖീ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ കേവലീ വുസിതവാ ഉത്തമപുരിസോതി വുച്ചതി. കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സത്തട്ഠാനകുസലോ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു രൂപം പജാനാതി, രൂപസമുദയം പജാനാതി, രൂപനിരോധം പജാനാതി, രൂപനിരോധഗാമിനിം പടിപദം പജാനാതി; രൂപസ്സ അസ്സാദം പജാനാതി, രൂപസ്സ ആദീനവം പജാനാതി, രൂപസ്സ നിസ്സരണം പജാനാതി; വേദനം പജാനാതി … സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം പജാനാതി, വിഞ്ഞാണസമുദയം പജാനാതി, വിഞ്ഞാണനിരോധം പജാനാതി, വിഞ്ഞാണനിരോധഗാമിനിം പടിപദം പജാനാതി; വിഞ്ഞാണസ്സ അസ്സാദം പജാനാതി, വിഞ്ഞാണസ്സ ആദീനവം പജാനാതി, വിഞ്ഞാണസ്സ നിസ്സരണം പജാനാതി.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, രൂപം? ചത്താരോ ച മഹാഭൂതാ, ചതുന്നഞ്ച മഹാഭൂതാനം ഉപാദായ രൂപം. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, രൂപം. ആഹാരസമുദയാ രൂപസമുദയോ; ആഹാരനിരോധാ രൂപനിരോധോ. അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ രൂപനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി.

‘‘യം രൂപം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സുഖം സോമനസ്സം – അയം രൂപസ്സ അസ്സാദോ. യം രൂപം അനിച്ചം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം – അയം രൂപസ്സ ആദീനവോ. യോ രൂപസ്മിം ഛന്ദരാഗവിനയോ ഛന്ദരാഗപ്പഹാനം – ഇദം രൂപസ്സ നിസ്സരണം.

‘‘യേ ഹി കേചി, ഭിക്ഖവേ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ഏവം രൂപം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം രൂപസമുദയം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം രൂപനിരോധം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം രൂപനിരോധഗാമിനിം പടിപദം അഭിഞ്ഞായ; ഏവം രൂപസ്സ അസ്സാദം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം രൂപസ്സ ആദീനവം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം രൂപസ്സ നിസ്സരണം അഭിഞ്ഞായ രൂപസ്സ നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ പടിപന്നാ, തേ സുപ്പടിപന്നാ. യേ സുപ്പടിപന്നാ, തേ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ ഗാധന്തി.

‘‘യേ ച ഖോ കേചി, ഭിക്ഖവേ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ഏവം രൂപം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം രൂപസമുദയം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം രൂപനിരോധം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം രൂപനിരോധഗാമിനിം പടിപദം അഭിഞ്ഞായ; ഏവം രൂപസ്സ അസ്സാദം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം രൂപസ്സ ആദീനവം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം രൂപസ്സ നിസ്സരണം അഭിഞ്ഞായ രൂപസ്സ നിബ്ബിദാ വിരാഗാ നിരോധാ അനുപാദാ വിമുത്താ, തേ സുവിമുത്താ. യേ സുവിമുത്താ, തേ കേവലിനോ. യേ കേവലിനോ വട്ടം തേസം നത്ഥി പഞ്ഞാപനായ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, വേദനാ? ഛയിമേ, ഭിക്ഖവേ, വേദനാകായാ – ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ…പേ… മനോസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, വേദനാ. ഫസ്സസമുദയാ വേദനാസമുദയോ; ഫസ്സനിരോധാ വേദനാനിരോധോ. അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ വേദനാനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി.

‘‘യം വേദനം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സുഖം സോമനസ്സം – അയം വേദനായ അസ്സാദോ. യാ വേദനാ അനിച്ചാ ദുക്ഖാ വിപരിണാമധമ്മാ – അയം വേദനായ ആദീനവോ. യോ വേദനായ ഛന്ദരാഗവിനയോ ഛന്ദരാഗപ്പഹാനം – ഇദം വേദനായ നിസ്സരണം.

‘‘യേ ഹി, കേചി, ഭിക്ഖവേ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ഏവം വേദനം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം വേദനാസമുദയം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം വേദനാനിരോധം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം വേദനാനിരോധഗാമിനിം പടിപദം അഭിഞ്ഞായ; ഏവം വേദനായ അസ്സാദം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം വേദനായ ആദീനവം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം വേദനായ നിസ്സരണം അഭിഞ്ഞായ വേദനായ നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ പടിപന്നാ, തേ സുപ്പടിപന്നാ. യേ സുപ്പടിപന്നാ, തേ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ ഗാധന്തി.

‘‘യേ ച ഖോ കേചി, ഭിക്ഖവേ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ഏവം വേദനം അഭിഞ്ഞായ…പേ… വട്ടം തേസം നത്ഥി പഞ്ഞാപനായ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, സഞ്ഞാ? ഛയിമേ, ഭിക്ഖവേ, സഞ്ഞാകായാ – രൂപസഞ്ഞാ, സദ്ദസഞ്ഞാ, ഗന്ധസഞ്ഞാ, രസസഞ്ഞാ, ഫോട്ഠബ്ബസഞ്ഞാ, ധമ്മസഞ്ഞാ. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സഞ്ഞാ. ഫസ്സസമുദയാ സഞ്ഞാസമുദയോ; ഫസ്സനിരോധാ സഞ്ഞാനിരോധോ. അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ സഞ്ഞാനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി…പേ… വട്ടം തേസം നത്ഥി പഞ്ഞാപനായ.

‘‘കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഖാരാ? ഛയിമേ, ഭിക്ഖവേ, ചേതനാകായാ – രൂപസഞ്ചേതനാ, സദ്ദസഞ്ചേതനാ, ഗന്ധസഞ്ചേതനാ, രസസഞ്ചേതനാ, ഫോട്ഠബ്ബസഞ്ചേതനാ, ധമ്മസഞ്ചേതനാ. ഇമേ വുച്ചന്തി ഭിക്ഖവേ, സങ്ഖാരാ. ഫസ്സസമുദയാ സങ്ഖാരസമുദയോ; ഫസ്സനിരോധാ സങ്ഖാരനിരോധോ. അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ സങ്ഖാരനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി.

‘‘യം സങ്ഖാരേ പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സുഖം സോമനസ്സം – അയം സങ്ഖാരാനം അസ്സാദോ. യേ സങ്ഖാരാ അനിച്ചാ ദുക്ഖാ വിപരിണാമധമ്മാ – അയം സങ്ഖാരാനം ആദീനവോ. യോ സങ്ഖാരേസു ഛന്ദരാഗവിനയോ ഛന്ദരാഗപ്പഹാനം – ഇദം സങ്ഖാരാനം നിസ്സരണം.

‘‘യേ ഹി കേചി, ഭിക്ഖവേ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ഏവം സങ്ഖാരേ അഭിഞ്ഞായ, ഏവം സങ്ഖാരസമുദയം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം സങ്ഖാരനിരോധം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം സങ്ഖാരനിരോധഗാമിനിം പടിപദം അഭിഞ്ഞായ…പേ… സങ്ഖാരാനം നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ പടിപന്നാ തേ സുപ്പടിപന്നാ. യേ സുപ്പടിപന്നാ, തേ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ ഗാധന്തി…പേ… വട്ടം തേസം നത്ഥി പഞ്ഞാപനായ.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, വിഞ്ഞാണം? ഛയിമേ, ഭിക്ഖവേ, വിഞ്ഞാണകായാ – ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം, സോതവിഞ്ഞാണം, ഘാനവിഞ്ഞാണം, ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം, കായവിഞ്ഞാണം, മനോവിഞ്ഞാണം. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, വിഞ്ഞാണം. നാമരൂപസമുദയാ വിഞ്ഞാണസമുദയോ; നാമരൂപനിരോധാ വിഞ്ഞാണനിരോധോ. അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ വിഞ്ഞാണനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി.

‘‘യം വിഞ്ഞാണം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സുഖം സോമനസ്സം – അയം വിഞ്ഞാണസ്സ അസ്സാദോ. യം വിഞ്ഞാണം അനിച്ചം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം – അയം വിഞ്ഞാണസ്സ ആദീനവോ. യോ വിഞ്ഞാണസ്മിം ഛന്ദരാഗവിനയോ ഛന്ദരാഗപ്പഹാനം – ഇദം വിഞ്ഞാണസ്സ നിസ്സരണം.

‘‘യേ ഹി കേചി, ഭിക്ഖവേ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ഏവം വിഞ്ഞാണം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം വിഞ്ഞാണസമുദയം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം വിഞ്ഞാണനിരോധം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം വിഞ്ഞാണനിരോധഗാമിനിം പടിപദം അഭിഞ്ഞായ; ഏവം വിഞ്ഞാണസ്സ അസ്സാദം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം വിഞ്ഞാണസ്സ ആദീനവം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം വിഞ്ഞാണസ്സ നിസ്സരണം അഭിഞ്ഞായ വിഞ്ഞാണസ്സ നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ പടിപന്നാ, തേ സുപ്പടിപന്നാ. യേ സുപ്പടിപന്നാ, തേ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ ഗാധന്തി.

‘‘യേ ച ഖോ കേചി, ഭിക്ഖവേ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ഏവം വിഞ്ഞാണം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം വിഞ്ഞാണസമുദയം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം വിഞ്ഞാണനിരോധം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം വിഞ്ഞാണനിരോധഗാമിനിം പടിപദം അഭിഞ്ഞായ; ഏവം വിഞ്ഞാണസ്സ അസ്സാദം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം വിഞ്ഞാണസ്സ ആദീനവം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം വിഞ്ഞാണസ്സ നിസ്സരണം അഭിഞ്ഞായ വിഞ്ഞാണസ്സ നിബ്ബിദാ വിരാഗാ നിരോധാ അനുപാദാ വിമുത്താ, തേ സുവിമുത്താ. യേ സുവിമുത്താ, തേ കേവലിനോ. യേ കേവലിനോ വട്ടം തേസം നത്ഥി പഞ്ഞാപനായ. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സത്തട്ഠാനകുസലോ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു തിവിധൂപപരിക്ഖീ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ധാതുസോ ഉപപരിക്ഖതി, ആയതനസോ ഉപപരിക്ഖതി, പടിച്ചസമുപ്പാദസോ ഉപപരിക്ഖതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു തിവിധൂപപരിക്ഖീ ഹോതി. സത്തട്ഠാനകുസലോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു തിവിധൂപപരിക്ഖീ, ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ കേവലീ വുസിതവാ ‘ഉത്തമപുരിസോ’തി വുച്ചതീ’’തി. പഞ്ചമം.