൧൦. നിരുത്തിപഥസുത്തം

൬൨. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘തയോമേ, ഭിക്ഖവേ, നിരുത്തിപഥാ അധിവചനപഥാ പഞ്ഞത്തിപഥാ അസങ്കിണ്ണാ അസങ്കിണ്ണപുബ്ബാ, ന സങ്കീയന്തി, ന സങ്കീയിസ്സന്തി, അപ്പടികുട്ഠാ സമണേഹി ബ്രാഹ്മണേഹി വിഞ്ഞൂഹി. കതമേ തയോ? യം, ഭിക്ഖവേ, രൂപം അതീതം നിരുദ്ധം വിപരിണതം ‘അഹോസീ’തി തസ്സ സങ്ഖാ, ‘അഹോസീ’തി തസ്സ സമഞ്ഞാ, ‘അഹോസീ’തി തസ്സ പഞ്ഞത്തി; ന തസ്സ സങ്ഖാ ‘അത്ഥീ’തി, ന തസ്സ സങ്ഖാ ‘ഭവിസ്സതീ’’’തി.

‘‘യാ വേദനാ അതീതാ നിരുദ്ധാ വിപരിണതാ ‘അഹോസീ’തി തസ്സാ സങ്ഖാ, ‘അഹോസീ’തി തസ്സാ സമഞ്ഞാ, ‘അഹോസീ’തി തസ്സാ പഞ്ഞത്തി; ന തസ്സാ സങ്ഖാ ‘അത്ഥീ’തി, ന തസ്സാ സങ്ഖാ ‘ഭവിസ്സതീ’’’തി.

‘‘യാ സഞ്ഞാ… യേ സങ്ഖാരാ അതീതാ നിരുദ്ധാ വിപരിണതാ ‘അഹേസു’ന്തി തേസം സങ്ഖാ, ‘അഹേസു’ന്തി തേസം സമഞ്ഞാ, ‘അഹേസു’ന്തി തേസം പഞ്ഞത്തി; ന തേസം സങ്ഖാ ‘അത്ഥീ’തി, ന തേസം സങ്ഖാ ‘ഭവിസ്സന്തീ’’’തി.

‘‘യം വിഞ്ഞാണം അതീതം നിരുദ്ധം വിപരിണതം, ‘അഹോസീ’തി തസ്സ സങ്ഖാ, ‘അഹോസീ’തി തസ്സ സമഞ്ഞാ, ‘അഹോസീ’തി തസ്സ പഞ്ഞത്തി; ന തസ്സ സങ്ഖാ ‘അത്ഥീ’തി, ന തസ്സ സങ്ഖാ ‘ഭവിസ്സതീ’’’തി.

‘‘യം, ഭിക്ഖവേ, രൂപം അജാതം അപാതുഭൂതം, ‘ഭവിസ്സതീ’തി തസ്സ സങ്ഖാ, ‘ഭവിസ്സതീ’തി തസ്സ സമഞ്ഞാ, ‘ഭവിസ്സതീ’തി തസ്സ പഞ്ഞത്തി; ന തസ്സ സങ്ഖാ ‘അത്ഥീ’തി, ന തസ്സ സങ്ഖാ ‘അഹോസീ’’’തി.

‘‘യാ വേദനാ അജാതാ അപാതുഭൂതാ, ‘ഭവിസ്സതീ’തി തസ്സാ സങ്ഖാ, ‘ഭവിസ്സതീ’തി തസ്സാ സമഞ്ഞാ, ‘ഭവിസ്സതീ’തി തസ്സാ പഞ്ഞത്തി; ന തസ്സാ സങ്ഖാ ‘അത്ഥീ’തി, ന തസ്സാ സങ്ഖാ ‘അഹോസീ’’’തി.

‘‘യാ സഞ്ഞാ… യേ സങ്ഖാരാ അജാതാ അപാതുഭൂതാ, ‘ഭവിസ്സന്തീ’തി തേസം സങ്ഖാ, ‘ഭവിസ്സന്തീ’തി തേസം സമഞ്ഞാ, ‘ഭവിസ്സന്തീ’തി തേസം പഞ്ഞത്തി; ന തേസം സങ്ഖാ ‘അത്ഥീ’തി, ന തേസം സങ്ഖാ ‘അഹേസു’’’ന്തി.

‘‘യം വിഞ്ഞാണം അജാതം അപാതുഭൂതം, ‘ഭവിസ്സതീ’തി തസ്സ സങ്ഖാ, ‘ഭവിസ്സതീ’തി തസ്സ സമഞ്ഞാ, ‘ഭവിസ്സതീ’തി തസ്സ പഞ്ഞത്തി; ന തസ്സ സങ്ഖാ ‘അത്ഥീ’തി, ന തസ്സ സങ്ഖാ ‘അഹോസീ’’’തി.

‘‘യം, ഭിക്ഖവേ, രൂപം ജാതം പാതുഭൂതം, ‘അത്ഥീ’തി തസ്സ സങ്ഖാ, ‘അത്ഥീ’തി തസ്സ സമഞ്ഞാ, ‘അത്ഥീ’തി തസ്സ പഞ്ഞത്തി; ന തസ്സ സങ്ഖാ ‘അഹോസീ’തി, ന തസ്സ സങ്ഖാ ‘ഭവിസ്സതീ’’’തി.

‘‘യാ വേദനാ ജാതാ പാതുഭൂതാ, ‘അത്ഥീ’തി തസ്സാ സങ്ഖാ, ‘അത്ഥീ’തി തസ്സാ സമഞ്ഞാ, ‘അത്ഥീ’തി തസ്സാ പഞ്ഞത്തി; ന തസ്സാ സങ്ഖാ ‘അഹോസീ’തി, ന തസ്സാ സങ്ഖാ ‘ഭവിസ്സതീ’’’തി.

‘‘യാ സഞ്ഞാ… യേ സങ്ഖാരാ ജാതാ പാതുഭൂതാ, ‘അത്ഥീ’തി തേസം സങ്ഖാ, ‘അത്ഥീ’തി തേസം സമഞ്ഞാ, ‘അത്ഥീ’തി തേസം പഞ്ഞത്തി; ന തേസം സങ്ഖാ ‘അഹേസു’ന്തി, ന തേസം സങ്ഖാ, ‘ഭവിസ്സന്തീ’’’തി.

‘‘യം വിഞ്ഞാണം ജാതം പാതുഭൂതം, ‘അത്ഥീ’തി തസ്സ സങ്ഖാ, ‘അത്ഥീ’തി തസ്സ സമഞ്ഞാ, ‘അത്ഥീ’തി തസ്സ പഞ്ഞത്തി; ന തസ്സ സങ്ഖാ ‘അഹോസീ’തി, ന തസ്സ സങ്ഖാ ‘ഭവിസ്സതീ’’’തി.

‘‘ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തയോ നിരുത്തിപഥാ അധിവചനപഥാ പഞ്ഞത്തിപഥാ അസങ്കിണ്ണാ അസങ്കിണ്ണപുബ്ബാ, ന സങ്കീയന്തി, ന സങ്കീയിസ്സന്തി, അപ്പടികുട്ഠാ സമണേഹി ബ്രാഹ്മണേഹി വിഞ്ഞൂഹി. യേപി തേ, ഭിക്ഖവേ, അഹേസും ഉക്കലാ വസ്സഭഞ്ഞാ [ഓക്കലാ വയഭിഞ്ഞാ (മ. നി. ൩.൩൪൩)] അഹേതുകവാദാ അകിരിയവാദാ നത്ഥികവാദാ, തേപിമേ തയോ നിരുത്തിപഥേ അധിവചനപഥേ പഞ്ഞത്തിപഥേ ന ഗരഹിതബ്ബം നപ്പടിക്കോസിതബ്ബം അമഞ്ഞിംസു. തം കിസ്സ ഹേതു? നിന്ദാഘട്ടനബ്യാരോസഉപാരമ്ഭഭയാ’’തി [നിന്ദാബ്യാരോസഉപാരമ്ഭഭയാതി (സീ. സ്യാ. കം. പീ.) മ. നി. ൩.൩൪൩].

ഉപയവഗ്ഗോ ഛട്ഠോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ഉപയോ ബീജം ഉദാനം, ഉപാദാനപരിവത്തം;

സത്തട്ഠാനഞ്ച സമ്ബുദ്ധോ, പഞ്ചമഹാലി ആദിത്താ.

വഗ്ഗോ നിരുത്തിപഥേന ചാതി.