൭. അരഹന്തവഗ്ഗോ

൧. ഉപാദിയമാനസുത്തം

൬൩. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സാധു മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ സംഖിത്തേന ധമ്മം ദേസേതു യമഹം ഭഗവതോ ധമ്മം സുത്വാ ഏകോ വൂപകട്ഠോ അപ്പമത്തോ ആതാപീ പഹിതത്തോ വിഹരേയ്യ’’ന്തി. ‘‘ഉപാദിയമാനോ ഖോ, ഭിക്ഖു, ബദ്ധോ മാരസ്സ; അനുപാദിയമാനോ മുത്തോ പാപിമതോ’’തി. ‘‘അഞ്ഞാതം ഭഗവാ, അഞ്ഞാതം സുഗതാ’’തി.

‘‘യഥാ കഥം പന ത്വം, ഭിക്ഖു, മയാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാസീ’’തി? ‘‘രൂപം ഖോ, ഭന്തേ, ഉപാദിയമാനോ ബദ്ധോ മാരസ്സ; അനുപാദിയമാനോ മുത്തോ പാപിമതോ. വേദനം ഉപാദിയമാനോ ബദ്ധോ മാരസ്സ; അനുപാദിയമാനോ മുത്തോ പാപിമതോ. സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ … വിഞ്ഞാണം ഉപാദിയമാനോ ബദ്ധോ മാരസ്സ; അനുപാദിയമാനോ മുത്തോ പാപിമതോ. ഇമസ്സ ഖ്വാഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാമീ’’തി.

‘‘സാധു സാധു, ഭിക്ഖു! സാധു ഖോ ത്വം, ഭിക്ഖു, മയാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാസി. രൂപം ഖോ, ഭിക്ഖു, ഉപാദിയമാനോ ബദ്ധോ മാരസ്സ; അനുപാദിയമാനോ മുത്തോ പാപിമതോ. വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം ഉപാദിയമാനോ ബദ്ധോ മാരസ്സ; അനുപാദിയമാനോ മുത്തോ പാപിമതോ. ഇമസ്സ ഖോ, ഭിക്ഖു, മയാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ’’തി.

അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദിത്വാ അനുമോദിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ പക്കാമി. അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഏകോ വൂപകട്ഠോ അപ്പമത്തോ ആതാപീ പഹിതത്തോ വിഹരന്തോ നചിരസ്സേവ – യസ്സത്ഥായ കുലപുത്താ സമ്മദേവ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജന്തി തദനുത്തരം – ബ്രഹ്മചരിയപരിയോസാനം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. ‘‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’’തി അബ്ഭഞ്ഞാസി. അഞ്ഞതരോ ച പന സോ ഭിക്ഖു അരഹതം അഹോസീതി. പഠമം.

൨. മഞ്ഞമാനസുത്തം

൬൪. സാവത്ഥിനിദാനം. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു…പേ… ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സാധു മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ സംഖിത്തേന ധമ്മം ദേസേതു…പേ… ആതാപീ പഹിതത്തോ വിഹരേയ്യ’’ന്തി. ‘‘മഞ്ഞമാനോ ഖോ, ഭിക്ഖു, ബദ്ധോ മാരസ്സ; അമഞ്ഞമാനോ മുത്തോ പാപിമതോ’’തി. ‘‘അഞ്ഞാതം ഭഗവാ, അഞ്ഞാതം സുഗതാ’’തി.

‘‘യഥാ കഥം പന ത്വം, ഭിക്ഖു, മയാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാസീ’’തി? ‘‘രൂപം ഖോ, ഭന്തേ, മഞ്ഞമാനോ ബദ്ധോ മാരസ്സ; അമഞ്ഞമാനോ മുത്തോ പാപിമതോ. വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം മഞ്ഞമാനോ ബദ്ധോ മാരസ്സ; അമഞ്ഞമാനോ മുത്തോ പാപിമതോ. ഇമസ്സ ഖ്വാഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാമീ’’തി.

‘‘സാധു സാധു, ഭിക്ഖു! സാധു ഖോ ത്വം, ഭിക്ഖു, മയാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാസി. രൂപം ഖോ, ഭിക്ഖു, മഞ്ഞമാനോ ബദ്ധോ മാരസ്സ; അമഞ്ഞമാനോ മുത്തോ പാപിമതോ. വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം മഞ്ഞമാനോ ബദ്ധോ മാരസ്സ; അമഞ്ഞമാനോ മുത്തോ പാപിമതോ. ഇമസ്സ ഖോ, ഭിക്ഖു, മയാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ’’തി…പേ… അഞ്ഞതരോ ച പന സോ ഭിക്ഖു അരഹതം അഹോസീതി. ദുതിയം.

൩. അഭിനന്ദമാനസുത്തം

൬൫. സാവത്ഥിനിദാനം. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു…പേ… ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സാധു മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ സംഖിത്തേന…പേ… പഹിതത്തോ വിഹരേയ്യ’’ന്തി. ‘‘അഭിനന്ദമാനോ ഖോ, ഭിക്ഖു, ബദ്ധോ മാരസ്സ; അനഭിനന്ദമാനോ മുത്തോ പാപിമതോ’’തി. ‘‘അഞ്ഞാതം ഭഗവാ, അഞ്ഞാതം സുഗതാ’’തി.

‘‘യഥാ കഥം പന ത്വം, ഭിക്ഖു, മയാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാസീ’’തി? ‘‘രൂപം ഖോ, ഭന്തേ, അഭിനന്ദമാനോ ബദ്ധോ മാരസ്സ; അനഭിനന്ദമാനോ മുത്തോ പാപിമതോ. വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം അഭിനന്ദമാനോ ബദ്ധോ മാരസ്സ; അനഭിനന്ദമാനോ മുത്തോ പാപിമതോ. ഇമസ്സ ഖ്വാഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാമീ’’തി.

‘‘സാധു സാധു, ഭിക്ഖു! സാധു ഖോ ത്വം, ഭിക്ഖു, മയാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാസി. രൂപം ഖോ, ഭിക്ഖു, അഭിനന്ദമാനോ ബദ്ധോ മാരസ്സ; അനഭിനന്ദമാനോ മുത്തോ പാപിമതോ. വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ … വിഞ്ഞാണം അഭിനന്ദമാനോ ബദ്ധോ മാരസ്സ; അനഭിനന്ദമാനോ മുത്തോ പാപിമതോ. ഇമസ്സ ഖോ, ഭിക്ഖു, മയാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ’’തി…പേ… അഞ്ഞതരോ ച പന സോ ഭിക്ഖു അരഹതം അഹോസീതി. തതിയം.

൪. അനിച്ചസുത്തം

൬൬. സാവത്ഥിനിദാനം. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു…പേ… ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സാധു മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ സംഖിത്തേന ധമ്മം ദേസേതു…പേ… ആതാപീ പഹിതത്തോ വിഹരേയ്യ’’ന്തി. ‘‘യം ഖോ, ഭിക്ഖു, അനിച്ചം; തത്ര തേ ഛന്ദോ പഹാതബ്ബോ’’തി. ‘‘അഞ്ഞാതം ഭഗവാ; അഞ്ഞാതം സുഗതാ’’തി.

‘‘യഥാ കഥം പന ത്വം, ഭിക്ഖു, മയാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാസീ’’തി? ‘‘രൂപം ഖോ, ഭന്തേ, അനിച്ചം; തത്ര മേ ഛന്ദോ പഹാതബ്ബോ. വേദനാ… സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ… വിഞ്ഞാണം അനിച്ചം; തത്ര മേ ഛന്ദോ പഹാതബ്ബോ. ഇമസ്സ ഖ്വാഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാമീ’’തി.

‘‘സാധു സാധു, ഭിക്ഖു! സാധു ഖോ ത്വം, ഭിക്ഖു, മയാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാസി. രൂപം ഖോ, ഭിക്ഖു, അനിച്ചം; തത്ര തേ ഛന്ദോ പഹാതബ്ബോ. വേദനാ അനിച്ചാ… സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ… വിഞ്ഞാണം അനിച്ചം; തത്ര ഖോ തേ ഛന്ദോ പഹാതബ്ബോ. ഇമസ്സ ഖോ, ഭിക്ഖു, മയാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ’’തി…പേ… അഞ്ഞതരോ ച പന സോ ഭിക്ഖു അരഹതം അഹോസീതി. ചതുത്ഥം.

൫. ദുക്ഖസുത്തം

൬൭. സാവത്ഥിനിദാനം. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു…പേ… ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സാധു മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ സംഖിത്തേന ധമ്മം ദേസേതു…പേ… ആതാപീ പഹിതത്തോ വിഹരേയ്യ’’ന്തി. ‘‘യം ഖോ, ഭിക്ഖു, ദുക്ഖം; തത്ര തേ ഛന്ദോ പഹാതബ്ബോ’’തി. ‘‘അഞ്ഞാതം ഭഗവാ; അഞ്ഞാതം സുഗതാ’’തി.

‘‘യഥാ കഥം പന ത്വം, ഭിക്ഖു, മയാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാസീ’’തി? ‘‘രൂപം ഖോ, ഭന്തേ, ദുക്ഖം; തത്ര മേ ഛന്ദോ പഹാതബ്ബോ. വേദനാ… സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ… വിഞ്ഞാണം ദുക്ഖം; തത്ര മേ ഛന്ദോ പഹാതബ്ബോ. ഇമസ്സ ഖ്വാഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാമീ’’തി.

‘‘സാധു സാധു, ഭിക്ഖു! സാധു ഖോ ത്വം, ഭിക്ഖു, മയാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാസി. രൂപം ഖോ ഭിക്ഖു, ദുക്ഖം; തത്ര തേ ഛന്ദോ പഹാതബ്ബോ. വേദനാ… സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ… വിഞ്ഞാണം ദുക്ഖം; തത്ര തേ ഛന്ദോ പഹാതബ്ബോ. ഇമസ്സ ഖോ, ഭിക്ഖു, മയാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ’’തി…പേ… അഞ്ഞതരോ ച പന സോ ഭിക്ഖു അരഹതം അഹോസീതി. പഞ്ചമം.

൬. അനത്തസുത്തം

൬൮. സാവത്ഥിനിദാനം. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു…പേ… ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സാധു മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ സംഖിത്തേന ധമ്മം ദേസേതു…പേ… ആതാപീ പഹിതത്തോ വിഹരേയ്യ’’ന്തി. ‘‘യോ ഖോ, ഭിക്ഖു, അനത്താ; തത്ര തേ ഛന്ദോ പഹാതബ്ബോ’’തി. ‘‘അഞ്ഞാതം, ഭഗവാ; അഞ്ഞാതം, സുഗതാ’’തി.

‘‘യഥാ കഥം പന ത്വം, ഭിക്ഖു, മയാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാസീ’’തി? ‘‘രൂപം ഖോ, ഭന്തേ, അനത്താ; തത്ര മേ ഛന്ദോ പഹാതബ്ബോ. വേദനാ… സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ… വിഞ്ഞാണം അനത്താ; തത്ര മേ ഛന്ദോ പഹാതബ്ബോ. ഇമസ്സ ഖ്വാഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാമീ’’തി.

‘‘സാധു സാധു, ഭിക്ഖു! സാധു ഖോ ത്വം, ഭിക്ഖു, മയാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാസി. രൂപം ഖോ, ഭിക്ഖു, അനത്താ; തത്ര തേ ഛന്ദോ പഹാതബ്ബോ. വേദനാ… സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ… വിഞ്ഞാണം അനത്താ; തത്ര തേ ഛന്ദോ പഹാതബ്ബോ. ഇമസ്സ ഖോ, ഭിക്ഖു, മയാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ’’തി…പേ… അഞ്ഞതരോ ച പന സോ ഭിക്ഖു അരഹതം അഹോസീതി. ഛട്ഠം.

൭. അനത്തനിയസുത്തം

൬൯. സാവത്ഥിനിദാനം. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു…പേ… ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സാധു മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ സംഖിത്തേന ധമ്മം ദേസേതു…പേ… വിഹരേയ്യ’’ന്തി. ‘‘യം ഖോ, ഭിക്ഖു, അനത്തനിയം; തത്ര തേ ഛന്ദോ പഹാതബ്ബോ’’തി. ‘‘അഞ്ഞാതം, ഭഗവാ; അഞ്ഞാതം, സുഗതാ’’തി.

‘‘യഥാ കഥം പന ത്വം, ഭിക്ഖു, മയാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാസീ’’തി? ‘‘രൂപം ഖോ, ഭന്തേ, അനത്തനിയം; തത്ര മേ ഛന്ദോ പഹാതബ്ബോ. വേദനാ… സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ… വിഞ്ഞാണം അനത്തനിയം; തത്ര മേ ഛന്ദോ പഹാതബ്ബോ. ഇമസ്സ ഖ്വാഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാമീ’’തി.

‘‘സാധു സാധു, ഭിക്ഖു! സാധു ഖോ ത്വം, ഭിക്ഖു, മയാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാസി. രൂപം ഖോ, ഭിക്ഖു, അനത്തനിയം; തത്ര തേ ഛന്ദോ പഹാതബ്ബോ. വേദനാ … സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ… വിഞ്ഞാണം അനത്തനിയം; തത്ര തേ ഛന്ദോ പഹാതബ്ബോ. ഇമസ്സ ഖോ, ഭിക്ഖു, മയാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ’’തി…പേ… അഞ്ഞതരോ ച പന സോ ഭിക്ഖു അരഹതം അഹോസീതി. സത്തമം.

൮. രജനീയസണ്ഠിതസുത്തം

൭൦. സാവത്ഥിനിദാനം. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു…പേ… ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സാധു മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ സംഖിത്തേന ധമ്മം ദേസേതു, യമഹം ഭഗവതോ ധമ്മം സുത്വാ…പേ… വിഹരേയ്യ’’ന്തി. ‘‘യം ഖോ, ഭിക്ഖു, രജനീയസണ്ഠിതം; തത്ര തേ ഛന്ദോ പഹാതബ്ബോ’’തി. ‘‘അഞ്ഞാതം, ഭഗവാ; അഞ്ഞാതം, സുഗതാ’’തി.

‘‘യഥാ കഥം പന ത്വം, ഭിക്ഖു, മയാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാസീ’’തി? ‘‘രൂപം ഖോ, ഭന്തേ, രജനീയസണ്ഠിതം; തത്ര മേ ഛന്ദോ പഹാതബ്ബോ. വേദനാ… സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ… വിഞ്ഞാണം രജനീയസണ്ഠിതം; തത്ര മേ ഛന്ദോ പഹാതബ്ബോ. ഇമസ്സ ഖ്വാഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാമീ’’തി.

‘‘സാധു സാധു ഭിക്ഖു! സാധു ഖോ ത്വം, ഭിക്ഖു, മയാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാസി. രൂപം ഖോ, ഭിക്ഖു, രജനീയസണ്ഠിതം; തത്ര തേ ഛന്ദോ പഹാതബ്ബോ. വേദനാ… സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ… വിഞ്ഞാണം രജനീയസണ്ഠിതം; തത്ര തേ ഛന്ദോ പഹാതബ്ബോ. ഇമസ്സ ഖോ, ഭിക്ഖു, മയാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ’’തി…പേ… അഞ്ഞതരോ ച പന സോ ഭിക്ഖു അരഹതം അഹോസീതി. അട്ഠമം.

൯. രാധസുത്തം

൭൧. സാവത്ഥിനിദാനം. അഥ ഖോ ആയസ്മാ രാധോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കഥം നു ഖോ, ഭന്തേ, ജാനതോ, കഥം പസ്സതോ ഇമസ്മിഞ്ച സവിഞ്ഞാണകേ കായേ ബഹിദ്ധാ ച സബ്ബനിമിത്തേസു അഹങ്കാരമമങ്കാരമാനാനുസയാ ന ഹോന്തീ’’തി? ‘‘യം കിഞ്ചി, രാധ, രൂപം അതീതാനാഗതപച്ചുപ്പന്നം അജ്ഝത്തം വാ ബഹിദ്ധാ വാ ഓളാരികം വാ സുഖുമം വാ ഹീനം വാ പണീതം വാ യം ദൂരേ സന്തികേ വാ, സബ്ബം രൂപം – ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ പസ്സതി. യാ കാചി വേദനാ… യാ കാചി സഞ്ഞാ… യേ കേചി സങ്ഖാരാ… യം കിഞ്ചി വിഞ്ഞാണം അതീതാനാഗതപച്ചുപ്പന്നം…പേ… യം ദൂരേ സന്തികേ വാ, സബ്ബം വിഞ്ഞാണം – ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ പസ്സതി. ഏവം ഖോ, രാധ, ജാനതോ ഏവം പസ്സതോ ഇമസ്മിഞ്ച സവിഞ്ഞാണകേ കായേ ബഹിദ്ധാ ച സബ്ബനിമിത്തേസു അഹങ്കാരമമങ്കാരമാനാനുസയാ ന ഹോന്തീ’’തി…പേ… അഞ്ഞതരോ ച പനായസ്മാ രാധോ അരഹതം അഹോസീതി. നവമം.

൧൦. സുരാധസുത്തം

൭൨. സാവത്ഥിനിദാനം. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സുരാധോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കഥം നു ഖോ, ഭന്തേ, ജാനതോ കഥം പസ്സതോ ഇമസ്മിഞ്ച സവിഞ്ഞാണകേ കായേ ബഹിദ്ധാ ച സബ്ബനിമിത്തേസു അഹങ്കാരമമങ്കാരമാനാപഗതം മാനസം ഹോതി, വിധാ സമതിക്കന്തം സന്തം സുവിമുത്ത’’ന്തി? ‘‘യം കിഞ്ചി, സുരാധ, രൂപം അതീതാനാഗതപച്ചുപ്പന്നം…പേ… യം ദൂരേ സന്തികേ വാ, സബ്ബം രൂപം – ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദിസ്വാ അനുപാദാവിമുത്തോ ഹോതി. യാ കാചി വേദനാ… യാ കാചി സഞ്ഞാ… യേ കേചി സങ്ഖാരാ… യം കിഞ്ചി വിഞ്ഞാണം അതീതാനാഗതപച്ചുപ്പന്നം അജ്ഝത്തം വാ ബഹിദ്ധാ വാ ഓളാരികം വാ സുഖുമം വാ ഹീനം വാ പണീതം വാ യം ദൂരേ സന്തികേ വാ, സബ്ബം വിഞ്ഞാണം – ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദിസ്വാ അനുപാദാവിമുത്തോ ഹോതി. ഏവം ഖോ, സുരാധ, ജാനതോ ഏവം പസ്സതോ ഇമസ്മിഞ്ച സവിഞ്ഞാണകേ കായേ, ബഹിദ്ധാ ച സബ്ബനിമിത്തേസു അഹങ്കാരമമങ്കാരമാനാപഗതം മാനസം ഹോതി വിധാ സമതിക്കന്തം സന്തം സുവിമുത്ത’’ന്തി…പേ… അഞ്ഞതരോ ച പനായസ്മാ സുരാധോ അരഹതം അഹോസീതി. ദസമം.

അരഹന്തവഗ്ഗോ സത്തമോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ഉപാദിയമഞ്ഞമാനാ, അഥാഭിനന്ദമാനോ ച;

അനിച്ചം ദുക്ഖം അനത്താ ച, അനത്തനീയം രജനീയസണ്ഠിതം;

രാധസുരാധേന തേ ദസാതി.