൮. ദുതിയഗദ്ദുലബദ്ധസുത്തം

൧൦൦. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘അനമതഗ്ഗോയം, ഭിക്ഖവേ, സംസാരോ. പുബ്ബാ കോടി ന പഞ്ഞായതി അവിജ്ജാനീവരണാനം സത്താനം തണ്ഹാസംയോജനാനം സന്ധാവതം സംസരതം. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, സാ ഗദ്ദുലബദ്ധോ ദള്ഹേ ഖീലേ വാ ഥമ്ഭേ വാ ഉപനിബദ്ധോ. സോ ഗച്ഛതി ചേപി തമേവ ഖീലം വാ ഥമ്ഭം വാ ഉപഗച്ഛതി; തിട്ഠതി ചേപി തമേവ ഖീലം വാ ഥമ്ഭം വാ ഉപതിട്ഠതി; നിസീദതി ചേപി തമേവ ഖീലം വാ ഥമ്ഭം വാ ഉപനിസീദതി; നിപജ്ജതി ചേപി തമേവ ഖീലം വാ ഥമ്ഭം വാ ഉപനിപജ്ജതി. ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ രൂപം ‘ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താ’തി സമനുപസ്സതി. വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം ‘ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താ’തി സമനുപസ്സതി. സോ ഗച്ഛതി ചേപി ഇമേ പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധേ ഉപഗച്ഛതി; തിട്ഠതി ചേപി ഇമേ പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധേ ഉപതിട്ഠതി; നിസീദതി ചേപി ഇമേ പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധേ ഉപനിസീദതി; നിപജ്ജതി ചേപി ഇമേ പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധേ ഉപനിപജ്ജതി. തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, അഭിക്ഖണം സകം ചിത്തം പച്ചവേക്ഖിതബ്ബം – ‘ദീഘരത്തമിദം ചിത്തം സംകിലിട്ഠം രാഗേന ദോസേന മോഹേനാ’തി. ചിത്തസംകിലേസാ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ സംകിലിസ്സന്തി; ചിത്തവോദാനാ സത്താ വിസുജ്ഝന്തി.

‘‘ദിട്ഠം വോ, ഭിക്ഖവേ, ചരണം നാമ ചിത്ത’’ന്തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’. ‘‘തമ്പി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചരണം നാമ ചിത്തം ചിത്തേനേവ ചിത്തിതം. തേനപി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചരണേന ചിത്തേന ചിത്തഞ്ഞേവ ചിത്തതരം. തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, അഭിക്ഖണം സകം ചിത്തം പച്ചവേക്ഖിതബ്ബം – ‘ദീഘരത്തമിദം ചിത്തം സംകിലിട്ഠം രാഗേന ദോസേന മോഹേനാ’തി. ചിത്തസംകിലേസാ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ സംകിലിസ്സന്തി; ചിത്തവോദാനാ സത്താ വിസുജ്ഝന്തി.

‘‘നാഹം, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞം ഏകനികായമ്പി സമനുപസ്സാമി ഏവം ചിത്തം. യഥയിദം, ഭിക്ഖവേ, തിരച്ഛാനഗതാ പാണാ, തേപി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തിരച്ഛാനഗതാ പാണാ ചിത്തേനേവ ചിത്തിതാ, തേഹിപി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തിരച്ഛാനഗതേഹി പാണേഹി ചിത്തഞ്ഞേവ ചിത്തതരം. തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, അഭിക്ഖണം സകം ചിത്തം പച്ചവേക്ഖിതബ്ബം – ‘ദീഘരത്തമിദം ചിത്തം സംകിലിട്ഠം രാഗേന ദോസേന മോഹേനാ’തി. ചിത്തസംകിലേസാ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ സംകിലിസ്സന്തി; ചിത്തവോദാനാ സത്താ വിസുജ്ഝന്തി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, രജകോ വാ ചിത്തകാരകോ വാ രജനായ വാ ലാഖായ വാ ഹലിദ്ദിയാ വാ നീലിയാ വാ മഞ്ജിട്ഠായ [മഞ്ജേട്ഠായ (സീ. സ്യാ. കം.), മഞ്ജേട്ഠിയാ (പീ.)] വാ സുപരിമട്ഠേ ഫലകേ വാ ഭിത്തിയാ വാ ദുസ്സപട്ടേ വാ ഇത്ഥിരൂപം വാ പുരിസരൂപം വാ അഭിനിമ്മിനേയ്യ സബ്ബങ്ഗപച്ചങ്ഗിം; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ രൂപഞ്ഞേവ അഭിനിബ്ബത്തേന്തോ അഭിനിബ്ബത്തേതി, വേദനഞ്ഞേവ…പേ… സഞ്ഞഞ്ഞേവ… സങ്ഖാരേ യേവ… വിഞ്ഞാണഞ്ഞേവ അഭിനിബ്ബത്തേന്തോ അഭിനിബ്ബത്തേതി. തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ, രൂപം നിച്ചം വാ അനിച്ചം വാ’’തി? ‘‘അനിച്ചം, ഭന്തേ’’. ‘‘വേദനാ… സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ… വിഞ്ഞാണം…പേ… ‘‘തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ഏവം പസ്സം…പേ… നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാതീ’’തി. അട്ഠമം.