൨. പുപ്ഫസുത്തം

൯൪. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘നാഹം, ഭിക്ഖവേ, ലോകേന വിവദാമി, ലോകോവ മയാ വിവദതി. ന, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മവാദീ കേനചി ലോകസ്മിം വിവദതി. യം, ഭിക്ഖവേ, നത്ഥിസമ്മതം ലോകേ പണ്ഡിതാനം, അഹമ്പി തം ‘നത്ഥീ’തി വദാമി. യം, ഭിക്ഖവേ, അത്ഥിസമ്മതം ലോകേ പണ്ഡിതാനം, അഹമ്പി തം ‘അത്ഥീ’തി വദാമി’’.

‘‘കിഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, നത്ഥിസമ്മതം ലോകേ പണ്ഡിതാനം, യമഹം ‘നത്ഥീ’തി വദാമി? രൂപം, ഭിക്ഖവേ, നിച്ചം ധുവം സസ്സതം അവിപരിണാമധമ്മം നത്ഥിസമ്മതം ലോകേ പണ്ഡിതാനം; അഹമ്പി തം ‘നത്ഥീ’തി വദാമി. വേദനാ… സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ… വിഞ്ഞാണം നിച്ചം ധുവം സസ്സതം അവിപരിണാമധമ്മം നത്ഥിസമ്മതം ലോകേ പണ്ഡിതാനം; അഹമ്പി തം ‘നത്ഥീ’തി വദാമി. ഇദം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, നത്ഥിസമ്മതം ലോകേ പണ്ഡിതാനം; അഹമ്പി തം ‘നത്ഥീ’തി വദാമി’’.

‘‘കിഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, അത്ഥിസമ്മതം ലോകേ പണ്ഡിതാനം, യമഹം ‘അത്ഥീ’തി വദാമി? രൂപം, ഭിക്ഖവേ, അനിച്ചം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം അത്ഥിസമ്മതം ലോകേ പണ്ഡിതാനം; അഹമ്പി തം ‘അത്ഥീ’തി വദാമി. വേദനാ അനിച്ചാ…പേ… വിഞ്ഞാണം അനിച്ചം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം അത്ഥിസമ്മതം ലോകേ പണ്ഡിതാനം; അഹമ്പി തം ‘അത്ഥീ’തി വദാമി. ഇദം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അത്ഥിസമ്മതം ലോകേ പണ്ഡിതാനം; അഹമ്പി തം ‘അത്ഥീ’തി വദാമി’’.

‘‘അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, ലോകേ ലോകധമ്മോ, തം തഥാഗതോ അഭിസമ്ബുജ്ഝതി അഭിസമേതി; അഭിസമ്ബുജ്ഝിത്വാ അഭിസമേത്വാ തം ആചിക്ഖതി ദേസേതി പഞ്ഞപേതി പട്ഠപേതി വിവരതി വിഭജതി ഉത്താനീകരോതി.

‘‘കിഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ലോകേ ലോകധമ്മോ, തം തഥാഗതോ അഭിസമ്ബുജ്ഝതി അഭിസമേതി, അഭിസമ്ബുജ്ഝിത്വാ അഭിസമേത്വാ ആചിക്ഖതി ദേസേതി പഞ്ഞപേതി പട്ഠപേതി വിവരതി വിഭജതി ഉത്താനീകരോതി? രൂപം, ഭിക്ഖവേ, ലോകേ ലോകധമ്മോ തം തഥാഗതോ അഭിസമ്ബുജ്ഝതി അഭിസമേതി. അഭിസമ്ബുജ്ഝിത്വാ അഭിസമേത്വാ ആചിക്ഖതി ദേസേതി പഞ്ഞപേതി പട്ഠപേതി വിവരതി വിഭജതി ഉത്താനീകരോതി.

‘‘യോ, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതേന ഏവം ആചിക്ഖിയമാനേ ദേസിയമാനേ പഞ്ഞപിയമാനേ പട്ഠപിയമാനേ വിവരിയമാനേ വിഭജിയമാനേ ഉത്താനീകരിയമാനേ ന ജാനാതി ന പസ്സതി തമഹം, ഭിക്ഖവേ, ബാലം പുഥുജ്ജനം അന്ധം അചക്ഖുകം അജാനന്തം അപസ്സന്തം കിന്തി കരോമി! വേദനാ, ഭിക്ഖവേ, ലോകേ ലോകധമ്മോ…പേ… സഞ്ഞാ, ഭിക്ഖവേ… സങ്ഖാരാ, ഭിക്ഖവേ… വിഞ്ഞാണം, ഭിക്ഖവേ, ലോകേ ലോകധമ്മോ തം തഥാഗതോ അഭിസമ്ബുജ്ഝതി അഭിസമേതി. അഭിസമ്ബുജ്ഝിത്വാ അഭിസമേത്വാ ആചിക്ഖതി ദേസേതി പഞ്ഞപേതി പട്ഠപേതി വിവരതി വിഭജതി ഉത്താനീകരോതി.

‘‘യോ, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതേന ഏവം ആചിക്ഖിയമാനേ ദേസിയമാനേ പഞ്ഞപിയമാനേ പട്ഠപിയമാനേ വിവരിയമാനേ വിഭജിയമാനേ ഉത്താനീകരിയമാനേ ന ജാനാതി ന പസ്സതി തമഹം, ഭിക്ഖവേ, ബാലം പുഥുജ്ജനം അന്ധം അചക്ഖുകം അജാനന്തം അപസ്സന്തം കിന്തി കരോമി!

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ഉപ്പലം വാ പദുമം വാ പുണ്ഡരീകം വാ ഉദകേ ജാതം ഉദകേ സംവഡ്ഢം ഉദകാ അച്ചുഗ്ഗമ്മ ഠാതി [തിട്ഠന്തം (ക.)] അനുപലിത്തം ഉദകേന; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതോ ലോകേ ജാതോ ലോകേ സംവഡ്ഢോ ലോകം അഭിഭുയ്യ വിഹരതി അനുപലിത്തോ ലോകേനാ’’തി. ദുതിയം.