൧. നദീസുത്തം

൯൩. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, നദീ പബ്ബതേയ്യാ ഓഹാരിനീ ദൂരങ്ഗമാ സീഘസോതാ. തസ്സാ ഉഭോസു തീരേസു [ഉഭതോ തീരേ (സീ.), ഉഭതോ തീരേസു (സ്യാ. കം.)] കാസാ ചേപി ജാതാ അസ്സു, തേ നം അജ്ഝോലമ്ബേയ്യും; കുസാ ചേപി ജാതാ അസ്സു, തേ നം അജ്ഝോലമ്ബേയ്യും; പബ്ബജാ [ബബ്ബജാ (സീ. പീ.)] ചേപി ജാതാ അസ്സു, തേ നം അജ്ഝോലമ്ബേയ്യും; ബീരണാ ചേപി ജാതാ അസ്സു, തേ നം അജ്ഝോലമ്ബേയ്യും; രുക്ഖാ ചേപി ജാതാ അസ്സു, തേ നം അജ്ഝോലമ്ബേയ്യും. തസ്സാ പുരിസോ സോതേന വുയ്ഹമാനോ കാസേ ചേപി ഗണ്ഹേയ്യ, തേ പലുജ്ജേയ്യും. സോ തതോനിദാനം അനയബ്യസനം ആപജ്ജേയ്യ. കുസേ ചേപി ഗണ്ഹേയ്യ, പബ്ബജേ ചേപി ഗണ്ഹേയ്യ, ബീരണേ ചേപി ഗണ്ഹേയ്യ, രുക്ഖേ ചേപി ഗണ്ഹേയ്യ, തേ പലുജ്ജേയ്യും. സോ തതോനിദാനം അനയബ്യസനം ആപജ്ജേയ്യ. ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ അരിയാനം അദസ്സാവീ അരിയധമ്മസ്സ അകോവിദോ അരിയധമ്മേ അവിനീതോ, സപ്പുരിസാനം അദസ്സാവീ സപ്പുരിസധമ്മസ്സ അകോവിദോ സപ്പുരിസധമ്മേ അവിനീതോ രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി, രൂപവന്തം വാ അത്താനം; അത്തനി വാ രൂപം, രൂപസ്മിം വാ അത്താനം. തസ്സ തം രൂപം പലുജ്ജതി. സോ തതോനിദാനം അനയബ്യസനം ആപജ്ജതി. വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി, വിഞ്ഞാണവന്തം വാ അത്താനം; അത്തനി വാ വിഞ്ഞാണം, വിഞ്ഞാണസ്മിം വാ അത്താനം. തസ്സ തം വിഞ്ഞാണം പലുജ്ജതി. സോ തതോനിദാനം അനയബ്യസനം ആപജ്ജതി. തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ, രൂപം നിച്ചം വാ അനിച്ചം വാ’’തി? ‘‘അനിച്ചം ഭന്തേ’’. ‘‘വേദനാ… സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ… വിഞ്ഞാണം നിച്ചം വാ അനിച്ചം വാ’’തി? ‘‘അനിച്ചം ഭന്തേ’’. ‘‘തസ്മാതിഹ…പേ… ഏവം പസ്സം…പേ… നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാതീ’’തി. പഠമം.