൩. ചന്ദൂപമസുത്തം

൧൪൬. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ചന്ദൂപമാ, ഭിക്ഖവേ, കുലാനി ഉപസങ്കമഥ – അപകസ്സേവ കായം, അപകസ്സ ചിത്തം, നിച്ചനവകാ കുലേസു അപ്പഗബ്ഭാ [അപ്പഗബ്ബാ (ക.)]. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, പുരിസോ ജരുദപാനം വാ ഓലോകേയ്യ പബ്ബതവിസമം വാ നദീവിദുഗ്ഗം വാ – അപകസ്സേവ കായം, അപകസ്സ ചിത്തം; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചന്ദൂപമാ കുലാനി ഉപസങ്കമഥ – അപകസ്സേവ കായം, അപകസ്സ ചിത്തം, നിച്ചനവകാ കുലേസു അപ്പഗബ്ഭാ’’.

‘‘കസ്സപോ, ഭിക്ഖവേ, ചന്ദൂപമോ കുലാനി ഉപസങ്കമതി – അപകസ്സേവ കായം, അപകസ്സ ചിത്തം, നിച്ചനവകോ കുലേസു അപ്പഗബ്ഭോ. തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ, കഥംരൂപോ ഭിക്ഖു അരഹതി കുലാനി ഉപസങ്കമിതു’’ന്തി? ‘‘ഭഗവംമൂലകാ നോ, ഭന്തേ, ധമ്മാ ഭഗവംനേത്തികാ ഭഗവംപടിസരണാ. സാധു വത, ഭന്തേ, ഭഗവന്തംയേവ പടിഭാതു ഏതസ്സ ഭാസിതസ്സ അത്ഥോ. ഭഗവതോ സുത്വാ ഭിക്ഖൂ ധാരേസ്സന്തീ’’തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ആകാസേ പാണിം ചാലേസി. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, അയം ആകാസേ പാണി ന സജ്ജതി ന ഗയ്ഹതി ന ബജ്ഝതി; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സ കസ്സചി ഭിക്ഖുനോ കുലാനി ഉപസങ്കമതോ കുലേസു ചിത്തം ന സജ്ജതി ന ഗയ്ഹതി ന ബജ്ഝതി – ‘ലഭന്തു ലാഭകാമാ, പുഞ്ഞകാമാ കരോന്തു പുഞ്ഞാനീ’തി; യഥാസകേന ലാഭേന അത്തമനോ ഹോതി സുമനോ, ഏവം പരേസം ലാഭേന അത്തമനോ ഹോതി സുമനോ; ഏവരൂപോ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരഹതി കുലാനി ഉപസങ്കമിതും.

‘‘കസ്സപസ്സ, ഭിക്ഖവേ, കുലാനി ഉപസങ്കമതോ കുലേസു ചിത്തം ന സജ്ജതി ന ഗയ്ഹതി ന ബജ്ഝതി – ‘ലഭന്തു ലാഭകാമാ, പുഞ്ഞകാമാ കരോന്തു പുഞ്ഞാനീ’തി; യഥാസകേന ലാഭേന അത്തമനോ ഹോതി സുമനോ; ഏവം പരേസം ലാഭേന അത്തമനോ ഹോതി സുമനോ.

‘‘തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ, കഥംരൂപസ്സ ഭിക്ഖുനോ അപരിസുദ്ധാ ധമ്മദേസനാ ഹോതി, കഥംരൂപസ്സ ഭിക്ഖുനോ പരിസുദ്ധാ ധമ്മദേസനാ ഹോതീ’’തി? ‘‘ഭഗവംമൂലകാ നോ, ഭന്തേ, ധമ്മാ ഭഗവംനേത്തികാ ഭഗവംപടിസരണാ. സാധു വത, ഭന്തേ, ഭഗവന്തംയേവ പടിഭാതു ഏതസ്സ ഭാസിതസ്സ അത്ഥോ. ഭഗവതോ സുത്വാ ഭിക്ഖൂ ധാരേസ്സന്തീ’’തി. ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ; ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘യോ ഹി കോചി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഏവംചിത്തോ പരേസം ധമ്മം ദേസേതി – ‘അഹോ വത മേ ധമ്മം സുണേയ്യും, സുത്വാ ച പന ധമ്മം പസീദേയ്യും, പസന്നാ ച മേ പസന്നാകാരം കരേയ്യു’ന്തി; ഏവരൂപസ്സ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ അപരിസുദ്ധാ ധമ്മദേസനാ ഹോതി.

‘‘യോ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഏവംചിത്തോ പരേസം ധമ്മം ദേസേതി – ‘സ്വാക്ഖാതോ ഭഗവതാ ധമ്മോ സന്ദിട്ഠികോ അകാലികോ ഏഹിപസ്സികോ ഓപനേയ്യികോ പച്ചത്തം വേദിതബ്ബോ വിഞ്ഞൂഹീതി [വിഞ്ഞൂഹി (?)]. അഹോ, വത മേ ധമ്മം സുണേയ്യും, സുത്വാ ച പന ധമ്മം ആജാനേയ്യും, ആജാനിത്വാ ച പന തഥത്തായ പടിപജ്ജേയ്യു’ന്തി. ഇതി ധമ്മസുധമ്മതം പടിച്ച പരേസം ധമ്മം ദേസേതി, കാരുഞ്ഞം പടിച്ച അനുദ്ദയം [അനുദയം (ബഹൂസു) ദ്വിത്തകാരണം പന ഗവേസിതബ്ബം] പടിച്ച അനുകമ്പം ഉപാദായ പരേസം ധമ്മം ദേസേതി. ഏവരൂപസ്സ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ പരിസുദ്ധാ ധമ്മദേസനാ ഹോതി.

‘‘കസ്സപോ, ഭിക്ഖവേ, ഏവംചിത്തോ പരേസം ധമ്മം ദേസേതി – ‘സ്വാക്ഖാതോ ഭഗവതാ ധമ്മോ സന്ദിട്ഠികോ അകാലികോ ഏഹിപസ്സികോ ഓപനേയ്യികോ പച്ചത്തം വേദിതബ്ബോ വിഞ്ഞൂഹീതി. അഹോ, വത മേ ധമ്മം സുണേയ്യും, സുത്വാ ച പന ധമ്മം ആജാനേയ്യും, ആജാനിത്വാ ച പന തഥത്തായ പടിപജ്ജേയ്യു’ന്തി. ഇതി ധമ്മസുധമ്മതം പടിച്ച പരേസം ധമ്മം ദേസേതി, കാരുഞ്ഞം പടിച്ച അനുദ്ദയം പടിച്ച അനുകമ്പം ഉപാദായ പരേസം ധമ്മം ദേസേതി. കസ്സപേന വാ ഹി വോ, ഭിക്ഖവേ, ഓവദിസ്സാമി യോ വാ പനസ്സ കസ്സപസദിസോ, ഓവദിതേഹി ച പന വോ തഥത്തായ പടിപജ്ജിതബ്ബ’’ന്തി. തതിയം.