൧൦. നിദാനസുത്തം

൬൦. ഏകം സമയം ഭഗവാ കുരൂസു വിഹരതി കമ്മാസധമ്മം നാമ കുരൂനം നിഗമോ. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അച്ഛരിയം, ഭന്തേ, അബ്ഭുതം, ഭന്തേ! യാവ ഗമ്ഭീരോ ചായം, ഭന്തേ, പടിച്ചസമുപ്പാദോ ഗമ്ഭീരാവഭാസോ ച, അഥ ച പന മേ ഉത്താനകുത്താനകോ വിയ ഖായതീ’’തി.

‘‘മാ ഹേവം, ആനന്ദ, മാ ഹേവം, ആനന്ദ [മാ ഹേവം ആനന്ദ അവച മാ ഹേവം ആനന്ദ അവച (ദീ. നി. ൨ മഹാനിദാനസുത്തേ)]! ഗമ്ഭീരോ ചായം, ആനന്ദ, പടിച്ചസമുപ്പാദോ ഗമ്ഭീരാവഭാസോ ച. ഏതസ്സ, ആനന്ദ, ധമ്മസ്സ അനനുബോധാ അപ്പടിവേധാ ഏവമയം പജാ തന്താകുലകജാതാ കുലഗണ്ഠികജാതാ [ഗുളാഗുണ്ഠികജാതാ (സീ.), ഗുളീഗുണ്ഠികജാതാ (സ്യാ. കം.)] മുഞ്ജപബ്ബജഭൂതാ [മുഞ്ജബബ്ബജഭൂതാ (സീ.)] അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം സംസാരം നാതിവത്തതി.

‘‘ഉപാദാനിയേസു, ആനന്ദ, ധമ്മേസു അസ്സാദാനുപസ്സിനോ വിഹരതോ തണ്ഹാ പവഡ്ഢതി. തണ്ഹാപച്ചയാ ഉപാദാനം; ഉപാദാനപച്ചയാ ഭവോ; ഭവപച്ചയാ ജാതി; ജാതിപച്ചയാ ജരാമരണം സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ സമ്ഭവന്തി. ഏവമേതസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ സമുദയോ ഹോതി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ആനന്ദ, മഹാരുക്ഖോ. തസ്സ യാനി ചേവ മൂലാനി അധോഗമാനി, യാനി ച തിരിയങ്ഗമാനി, സബ്ബാനി താനി ഉദ്ധം ഓജം അഭിഹരന്തി. ഏവഞ്ഹി സോ, ആനന്ദ, മഹാരുക്ഖോ തദാഹാരോ തദുപാദാനോ ചിരം ദീഘമദ്ധാനം തിട്ഠേയ്യ. ഏവമേവ ഖോ, ആനന്ദ, ഉപാദാനിയേസു ധമ്മേസു അസ്സാദാനുപസ്സിനോ വിഹരതോ തണ്ഹാ പവഡ്ഢതി. തണ്ഹാപച്ചയാ ഉപാദാനം; ഉപാദാനപച്ചയാ ഭവോ…പേ… ഏവമേതസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ സമുദയോ ഹോതി.

‘‘ഉപാദാനിയേസു, ആനന്ദ, ധമ്മേസു ആദീനവാനുപസ്സിനോ വിഹരതോ തണ്ഹാ നിരുജ്ഝതി. തണ്ഹാനിരോധാ ഉപാദാനനിരോധോ; ഉപാദാനനിരോധാ ഭവനിരോധോ…പേ… ഏവമേതസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ നിരോധോ ഹോതി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ആനന്ദ, മഹാരുക്ഖോ. അഥ പുരിസോ ആഗച്ഛേയ്യ കുദ്ദാലപിടകം ആദായ. സോ തം രുക്ഖം മൂലേ ഛിന്ദേയ്യ, മൂലേ ഛേത്വാ പലിഖണേയ്യ, പലിഖണിത്വാ മൂലാനി ഉദ്ധരേയ്യ അന്തമസോ ഉസീരനാളിമത്താനിപി. സോ തം രുക്ഖം ഖണ്ഡാഖണ്ഡികം ഛിന്ദേയ്യ. ഖണ്ഡാഖണ്ഡികം ഛിന്ദിത്വാ ഫാലേയ്യ; ഫാലേത്വാ സകലികം സകലികം കരേയ്യ, സകലികം സകലികം കരിത്വാ വാതാതപേ വിസോസേയ്യ, വാതാതപേ വിസോസേത്വാ അഗ്ഗിനാ ഡഹേയ്യ, അഗ്ഗിനാ ഡഹേത്വാ മസിം കരേയ്യ, മസിം കരിത്വാ മഹാവാതേ വാ ഓഫുണേയ്യ, നദിയാ വാ സീഘസോതായ പവാഹേയ്യ. ഏവഞ്ഹി സോ, ആനന്ദ, മഹാരുക്ഖോ ഉച്ഛിന്നമൂലോ അസ്സ താലാവത്ഥുകതോ അനഭാവങ്കതോ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മോ. ഏവമേവ ഖോ, ആനന്ദ, ഉപാദാനിയേസു ധമ്മേസു ആദീനവാനുപസ്സിനോ വിഹരതോ തണ്ഹാ നിരുജ്ഝതി. തണ്ഹാനിരോധാ ഉപാദാനനിരോധോ; ഉപാദാനനിരോധാ ഭവനിരോധോ; ഭവനിരോധാ ജാതിനിരോധോ; ജാതിനിരോധാ ജരാമരണം സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ നിരുജ്ഝന്തി. ഏവമേതസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ നിരോധോ ഹോതീ’’തി. ദസമം.

ദുക്ഖവഗ്ഗോ ഛട്ഠോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

പരിവീമംസനുപാദാനം, ദ്വേ ച സംയോജനാനി ച;

മഹാരുക്ഖേന ദ്വേ വുത്താ, തരുണേന ച സത്തമം;

നാമരൂപഞ്ച വിഞ്ഞാണം, നിദാനേന ച തേ ദസാതി.