൪. അരുണവതീസുത്തം

൧൮൫. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭിക്ഖവോ’’തി. ‘‘ഭദന്തേ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘ഭൂതപുബ്ബം, ഭിക്ഖവേ, രാജാ അഹോസി അരുണവാ നാമ. രഞ്ഞോ ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, അരുണവതോ അരുണവതീ നാമ രാജധാനീ അഹോസി. അരുണവതിം ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, രാജധാനിം [അരുണവതിയം ഖോ പന ഭിക്ഖവേ രാജധാനിയം (പീ. ക.)] സിഖീ ഭഗവാ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ ഉപനിസ്സായ വിഹാസി. സിഖിസ്സ ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ അഭിഭൂസമ്ഭവം നാമ സാവകയുഗം അഹോസി അഗ്ഗം ഭദ്ദയുഗം. അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സിഖീ ഭഗവാ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ അഭിഭും ഭിക്ഖും ആമന്തേസി – ‘ആയാമ, ബ്രാഹ്മണ, യേന അഞ്ഞതരോ ബ്രഹ്മലോകോ തേനുപസങ്കമിസ്സാമ, യാവ ഭത്തസ്സ കാലോ ഭവിസ്സതീ’തി. ‘ഏവം, ഭന്തേ’തി ഖോ ഭിക്ഖവേ, അഭിഭൂ ഭിക്ഖു സിഖിസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ പച്ചസ്സോസി. അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സിഖീ ഭഗവാ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ അഭിഭൂ ച ഭിക്ഖു – സേയ്യഥാപി നാമ ബലവാ പുരിസോ സമിഞ്ജിതം വാ ബാഹം പസാരേയ്യ, പസാരിതം വാ ബാഹം സമിഞ്ജേയ്യ ഏവമേവ – അരുണവതിയാ രാജധാനിയാ അന്തരഹിതാ തസ്മിം ബ്രഹ്മലോകേ പാതുരഹേസും.

‘‘അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സിഖീ ഭഗവാ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ അഭിഭും ഭിക്ഖും ആമന്തേസി – ‘പടിഭാതു, ബ്രാഹ്മണ, തം ബ്രഹ്മുനോ ച ബ്രഹ്മപരിസായ ച ബ്രഹ്മപാരിസജ്ജാനഞ്ച ധമ്മീ കഥാ’തി. ‘ഏവം, ഭന്തേ’തി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അഭിഭൂ ഭിക്ഖു സിഖിസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ പടിസ്സുത്വാ, ബ്രഹ്മാനഞ്ച ബ്രഹ്മപരിസഞ്ച ബ്രഹ്മപാരിസജ്ജേ ച ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേസി സമാദപേസി സമുത്തേജേസി സമ്പഹംസേസി. തത്ര സുദം, ഭിക്ഖവേ, ബ്രഹ്മാ ച ബ്രഹ്മപരിസാ ച ബ്രഹ്മപാരിസജ്ജാ ച ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി [ഖീയന്തി (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] വിപാചേന്തി – ‘അച്ഛരിയം വത, ഭോ, അബ്ഭുതം വത ഭോ, കഥഞ്ഹി നാമ സത്ഥരി സമ്മുഖീഭൂതേ സാവകോ ധമ്മം ദേസേസ്സതീ’’’തി!

‘‘അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സിഖീ ഭഗവാ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ അഭിഭും ഭിക്ഖും ആമന്തേസി – ‘ഉജ്ഝായന്തി ഖോ തേ, ബ്രാഹ്മണ, ബ്രഹ്മാ ച ബ്രഹ്മപരിസാ ച ബ്രഹ്മപാരിസജ്ജാ ച – അച്ഛരിയം വത, ഭോ, അബ്ഭുതം വത, ഭോ, കഥഞ്ഹി നാമ സത്ഥരി സമ്മുഖീഭൂതേ സാവകോ ധമ്മം ദേസേസ്സതീതി! തേന ഹി ത്വം ബ്രാഹ്മണ, ഭിയ്യോസോമത്തായ ബ്രഹ്മാനഞ്ച ബ്രഹ്മപരിസഞ്ച ബ്രഹ്മപാരിസജ്ജേ ച സംവേജേഹീ’തി. ‘ഏവം, ഭന്തേ’തി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അഭിഭൂ ഭിക്ഖു സിഖിസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ പടിസ്സുത്വാ ദിസ്സമാനേനപി കായേന ധമ്മം ദേസേസി, അദിസ്സമാനേനപി കായേന ധമ്മം ദേസേസി, ദിസ്സമാനേനപി ഹേട്ഠിമേന ഉപഡ്ഢകായേന അദിസ്സമാനേന ഉപരിമേന ഉപഡ്ഢകായേന ധമ്മം ദേസേസി, ദിസ്സമാനേനപി ഉപരിമേന ഉപഡ്ഢകായേന അദിസ്സമാനേന ഹേട്ഠിമേന ഉപഡ്ഢകായേന ധമ്മം ദേസേസി. തത്ര സുദം, ഭിക്ഖവേ, ബ്രഹ്മാ ച ബ്രഹ്മപരിസാ ച ബ്രഹ്മപാരിസജ്ജാ ച അച്ഛരിയബ്ഭുതചിത്തജാതാ അഹേസും – ‘അച്ഛരിയം വത, ഭോ, അബ്ഭുതം വത, ഭോ, സമണസ്സ മഹിദ്ധികതാ മഹാനുഭാവതാ’’’തി!

‘‘അഥ ഖോ അഭിഭൂ ഭിക്ഖു സിഖിം ഭഗവന്തം അരഹന്തം സമ്മാസമ്ബുദ്ധം ഏതദവോച – ‘അഭിജാനാമി ഖ്വാഹം, ഭന്തേ, ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ മജ്ഝേ ഏവരൂപിം വാചം ഭാസിതാ – പഹോമി ഖ്വാഹം ആവുസോ, ബ്രഹ്മലോകേ ഠിതോ സഹസ്സിലോകധാതും [സഹസ്സീലോകധാതും (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] സരേന വിഞ്ഞാപേതു’ന്തി. ‘ഏതസ്സ, ബ്രാഹ്മണ, കാലോ, ഏതസ്സ, ബ്രാഹ്മണ, കാലോ; യം ത്വം, ബ്രാഹ്മണ, ബ്രഹ്മലോകേ ഠിതോ സഹസ്സിലോകധാതും സരേന വിഞ്ഞാപേയ്യാസീ’തി. ‘ഏവം, ഭന്തേ’തി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അഭിഭൂ ഭിക്ഖു സിഖിസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ പടിസ്സുത്വാ ബ്രഹ്മലോകേ ഠിതോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസി –

‘‘ആരമ്ഭഥ [ആരബ്ഭഥ (സബ്ബത്ഥ)] നിക്കമഥ [നിക്ഖമഥ (സീ. പീ.)], യുഞ്ജഥ ബുദ്ധസാസനേ;

ധുനാഥ മച്ചുനോ സേനം, നളാഗാരംവ കുഞ്ജരോ.

‘‘യോ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ, അപ്പമത്തോ വിഹസ്സതി;

പഹായ ജാതിസംസാരം, ദുക്ഖസ്സന്തം കരിസ്സതീ’’തി.

‘‘അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സിഖീ ച ഭഗവാ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ അഭിഭൂ ച ഭിക്ഖു ബ്രഹ്മാനഞ്ച ബ്രഹ്മപരിസഞ്ച ബ്രഹ്മപാരിസജ്ജേ ച സംവേജേത്വാ – സേയ്യഥാപി നാമ…പേ… തസ്മിം ബ്രഹ്മലോകേ അന്തരഹിതാ അരുണവതിയാ രാജധാനിയാ പാതുരഹേസും. അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സിഖീ ഭഗവാ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘അസ്സുത്ഥ നോ, തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, അഭിഭുസ്സ ഭിക്ഖുനോ ബ്രഹ്മലോകേ ഠിതസ്സ ഗാഥായോ ഭാസമാനസ്സാ’തി? ‘അസ്സുമ്ഹ ഖോ മയം, ഭന്തേ, അഭിഭുസ്സ ഭിക്ഖുനോ ബ്രഹ്മലോകേ ഠിതസ്സ ഗാഥായോ ഭാസമാനസ്സാ’തി. ‘യഥാ കഥം പന തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, അസ്സുത്ഥ അഭിഭുസ്സ ഭിക്ഖുനോ ബ്രഹ്മലോകേ ഠിതസ്സ ഗാഥായോ ഭാസമാനസ്സാ’’’തി? ഏവം ഖോ മയം, ഭന്തേ, അസ്സുമ്ഹ അഭിഭുസ്സ ഭിക്ഖുനോ ബ്രഹ്മലോകേ ഠിതസ്സ ഗാഥായോ ഭാസമാനസ്സ –

‘‘ആരമ്ഭഥ നിക്കമഥ, യുഞ്ജഥ ബുദ്ധസാസനേ;

ധുനാഥ മച്ചുനോ സേനം, നളാഗാരംവ കുഞ്ജരോ.

‘‘യോ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ, അപ്പമത്തോ വിഹസ്സതി;

പഹായ ജാതിസംസാരം, ദുക്ഖസ്സന്തം കരിസ്സതീ’’തി.

‘‘‘ഏവം ഖോ മയം, ഭന്തേ, അസ്സുമ്ഹ അഭിഭുസ്സ ഭിക്ഖുനോ ബ്രഹ്മലോകേ ഠിതസ്സ ഗാഥായോ ഭാസമാനസ്സാ’തി. ‘സാധു സാധു, ഭിക്ഖവേ; സാധു ഖോ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ! അസ്സുത്ഥ അഭിഭുസ്സ ഭിക്ഖുനോ ബ്രഹ്മലോകേ ഠിതസ്സ ഗാഥായോ ഭാസമാനസ്സാ’’’തി.

ഇദമവോച ഭഗവാ, അത്തമനാ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദുന്തി.