൫. പരിനിബ്ബാനസുത്തം

൧൮൬. ഏകം സമയം ഭഗവാ കുസിനാരായം വിഹരതി ഉപവത്തനേ മല്ലാനം സാലവനേ അന്തരേന യമകസാലാനം പരിനിബ്ബാനസമയേ. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഹന്ദ ദാനി, ഭിക്ഖവേ, ആമന്തയാമി വോ – ‘വയധമ്മാ സങ്ഖാരാ, അപ്പമാദേന സമ്പാദേഥാ’തി. അയം തഥാഗതസ്സ പച്ഛിമാ വാചാ’’.

അഥ ഖോ ഭഗവാ പഠമം ഝാനം [പഠമജ്ഝാനം (സ്യാ. കം.) ഏവം ദുതിയം ഝാനം ഇച്ചാദീസുപി] സമാപജ്ജി. പഠമാ ഝാനാ [പഠമജ്ഝാനാ (സ്യാ. കം.) ഏവം ദുതിയാ ഝാനാ ഇച്ചാദീസുപി] വുട്ഠഹിത്വാ ദുതിയം ഝാനം സമാപജ്ജി. ദുതിയാ ഝാനാ വുട്ഠഹിത്വാ തതിയം ഝാനം സമാപജ്ജി. തതിയാ ഝാനാ വുട്ഠഹിത്വാ ചതുത്ഥം ഝാനം സമാപജ്ജി. ചതുത്ഥാ ഝാനാ വുട്ഠഹിത്വാ ആകാസാനഞ്ചായതനം സമാപജ്ജി. ആകാസാനഞ്ചായതനാ വുട്ഠഹിത്വാ വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം സമാപജ്ജി. വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനാ വുട്ഠഹിത്വാ ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം സമാപജ്ജി. ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനാ വുട്ഠഹിത്വാ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം സമാപജ്ജി. നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനാ വുട്ഠഹിത്വാ സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപജ്ജി.

സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധാ വുട്ഠഹിത്വാ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം സമാപജ്ജി. നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനാ വുട്ഠഹിത്വാ ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം സമാപജ്ജി. ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനാ വുട്ഠഹിത്വാ വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം സമാപജ്ജി. വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനാ വുട്ഠഹിത്വാ ആകാസാനഞ്ചായതനം സമാപജ്ജി. ആകാസാനഞ്ചായതനാ വുട്ഠഹിത്വാ ചതുത്ഥം ഝാനം സമാപജ്ജി. ചതുത്ഥാ ഝാനാ വുട്ഠഹിത്വാ തതിയം ഝാനം സമാപജ്ജി. തതിയാ ഝാനാ വുട്ഠഹിത്വാ ദുതിയം ഝാനം സമാപജ്ജി. ദുതിയാ ഝാനാ വുട്ഠഹിത്വാ പഠമം ഝാനം സമാപജ്ജി. പഠമാ ഝാനാ വുട്ഠഹിത്വാ ദുതിയം ഝാനം സമാപജ്ജി. ദുതിയാ ഝാനാ വുട്ഠഹിത്വാ തതിയം ഝാനം സമാപജ്ജി. തതിയാ ഝാനാ വുട്ഠഹിത്വാ ചതുത്ഥം ഝാനം സമാപജ്ജി. ചതുത്ഥാ ഝാനാ വുട്ഠഹിത്വാ സമനന്തരം ഭഗവാ പരിനിബ്ബായി. പരിനിബ്ബുതേ ഭഗവതി സഹ പരിനിബ്ബാനാ ബ്രഹ്മാ സഹമ്പതി ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘സബ്ബേവ നിക്ഖിപിസ്സന്തി, ഭൂതാ ലോകേ സമുസ്സയം;

യത്ഥ ഏതാദിസോ സത്ഥാ, ലോകേ അപ്പടിപുഗ്ഗലോ;

തഥാഗതോ ബലപ്പത്തോ, സമ്ബുദ്ധോ പരിനിബ്ബുതോ’’തി.

പരിനിബ്ബുതേ ഭഗവതി സഹ പരിനിബ്ബാനാ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘അനിച്ചാ വത സങ്ഖാരാ, ഉപ്പാദവയധമ്മിനോ;

ഉപ്പജ്ജിത്വാ നിരുജ്ഝന്തി, തേസം വൂപസമോ സുഖോ’’തി.

പരിനിബ്ബുതേ ഭഗവതി സഹ പരിനിബ്ബാനാ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘തദാസി യം ഭിംസനകം, തദാസി ലോമഹംസനം;

സബ്ബാകാരവരൂപേതേ, സമ്ബുദ്ധേ പരിനിബ്ബുതേ’’തി.

പരിനിബ്ബുതേ ഭഗവതി സഹ പരിനിബ്ബാനാ ആയസ്മാ അനുരുദ്ധോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസി –

‘‘നാഹു അസ്സാസപസ്സാസോ, ഠിതചിത്തസ്സ താദിനോ;

അനേജോ സന്തിമാരബ്ഭ, ചക്ഖുമാ പരിനിബ്ബുതോ [യം കാലമകരീ മുനി (മഹാപരിനിബ്ബാനസുത്തേ)].

‘‘അസല്ലീനേന ചിത്തേന, വേദനം അജ്ഝവാസയി;

പജ്ജോതസ്സേവ നിബ്ബാനം, വിമോക്ഖോ ചേതസോ അഹൂ’’തി.

ദുതിയോ വഗ്ഗോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ബ്രഹ്മാസനം ദേവദത്തോ, അന്ധകവിന്ദോ അരുണവതീ;

പരിനിബ്ബാനേന ച ദേസിതം, ഇദം ബ്രഹ്മപഞ്ചകന്തി.

ബ്രഹ്മസംയുത്തം സമത്തം. [ഇതോ പരം മരമ്മപോത്ഥകേസു ഏവമ്പി ദിസ്സതി –§ബ്രഹ്മായാചനം അഗാരവഞ്ച, ബ്രഹ്മദേവോ ബകോ ച ബ്രഹ്മാ.§അഞ്ഞതരോ ച ബ്രഹ്മാകോകാലികഞ്ച, തിസ്സകഞ്ച തുരൂ ച.§ബ്രഹ്മാ കോകാലികഭിക്ഖു, സനങ്കുമാരേന ദേവദത്തം.§അന്ധകവിന്ദം അരുണവതി, പരിനിബ്ബാനേന പന്നരസാതി.]