൫. മാരധീതുസുത്തം

൧൬൧. അഥ ഖോ മാരോ പാപിമാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമാ നിബ്ബേജനീയാ ഗാഥായോ അഭാസിത്വാ തമ്ഹാ ഠാനാ അപക്കമ്മ ഭഗവതോ അവിദൂരേ പഥവിയം പല്ലങ്കേന നിസീദി തുണ്ഹീഭൂതോ മങ്കുഭൂതോ പത്തക്ഖന്ധോ അധോമുഖോ പജ്ഝായന്തോ അപ്പടിഭാനോ കട്ഠേന ഭൂമിം വിലിഖന്തോ. അഥ ഖോ തണ്ഹാ ച അരതി ച രഗാ ച മാരധീതരോ യേന മാരോ പാപിമാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ മാരം പാപിമന്തം ഗാഥായ അജ്ഝഭാസിംസു –

‘‘കേനാസി ദുമ്മനോ താത, പുരിസം കം നു സോചസി;

മയം തം രാഗപാസേന, ആരഞ്ഞമിവ കുഞ്ജരം;

ബന്ധിത്വാ ആനയിസ്സാമ, വസഗോ തേ ഭവിസ്സതീ’’തി.

‘‘അരഹം സുഗതോ ലോകേ, ന രാഗേന സുവാനയോ;

മാരധേയ്യം അതിക്കന്തോ, തസ്മാ സോചാമഹം ഭുസ’’ന്തി.

അഥ ഖോ തണ്ഹാ ച അരതി ച രഗാ ച മാരധീതരോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും – ‘‘പാദേ തേ, സമണ, പരിചാരേമാ’’തി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ന മനസാകാസി, യഥാ തം അനുത്തരേ ഉപധിസങ്ഖയേ വിമുത്തോ.

അഥ ഖോ തണ്ഹാ ച അരതി ച രഗാ ച മാരധീതരോ ഏകമന്തം അപക്കമ്മ ഏവം സമചിന്തേസും – ‘‘ഉച്ചാവചാ ഖോ പുരിസാനം അധിപ്പായാ. യംനൂന മയം ഏകസതം ഏകസതം കുമാരിവണ്ണസതം അഭിനിമ്മിനേയ്യാമാ’’തി. അഥ ഖോ തണ്ഹാ ച അരതി ച രഗാ ച മാരധീതരോ ഏകസതം ഏകസതം കുമാരിവണ്ണസതം അഭിനിമ്മിനിത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും – ‘‘പാദേ തേ, സമണ, പരിചാരേമാ’’തി. തമ്പി ഭഗവാ ന മനസാകാസി, യഥാ തം അനുത്തരേ ഉപധിസങ്ഖയേ വിമുത്തോ.

അഥ ഖോ തണ്ഹാ ച അരതി ച രഗാ ച മാരധീതരോ ഏകമന്തം അപക്കമ്മ ഏവം സമചിന്തേസും – ‘‘ഉച്ചാവചാ ഖോ പുരിസാനം അധിപ്പായാ. യംനൂന മയം ഏകസതം ഏകസതം അവിജാതവണ്ണസതം അഭിനിമ്മിനേയ്യാമാ’’തി. അഥ ഖോ തണ്ഹാ ച അരതി ച രഗാ ച മാരധീതരോ ഏകസതം ഏകസതം അവിജാതവണ്ണസതം അഭിനിമ്മിനിത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും – ‘‘പാദേ തേ, സമണ, പരിചാരേമാ’’തി. തമ്പി ഭഗവാ ന മനസാകാസി, യഥാ തം അനുത്തരേ ഉപധിസങ്ഖയേ വിമുത്തോ.

അഥ ഖോ തണ്ഹാ ച…പേ… യംനൂന മയം ഏകസതം ഏകസതം സകിം വിജാതവണ്ണസതം അഭിനിമ്മിനേയ്യാമാതി. അഥ ഖോ തണ്ഹാ ച…പേ… സകിം വിജാതവണ്ണസതം അഭിനിമ്മിനിത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും – ‘‘പാദേ തേ, സമണ, പരിചാരേമാ’’തി. തമ്പി ഭഗവാ ന മനസാകാസി, യഥാ തം അനുത്തരേ ഉപധിസങ്ഖയേ വിമുത്തോ.

അഥ ഖോ തണ്ഹാ ച…പേ… യംനൂന മയം ഏകസതം ഏകസതം ദുവിജാതവണ്ണസതം അഭിനിമ്മിനേയ്യാമാതി. അഥ ഖോ തണ്ഹാ ച…പേ… ദുവിജാതവണ്ണസതം അഭിനിമ്മിനിത്വാ യേന ഭഗവാ…പേ… യഥാ തം അനുത്തരേ ഉപധിസങ്ഖയേ വിമുത്തോ. അഥ ഖോ തണ്ഹാ ച…പേ… മജ്ഝിമിത്ഥിവണ്ണസതം അഭിനിമ്മിനേയ്യാമാതി. അഥ ഖോ തണ്ഹാ ച…പേ… മജ്ഝിമിത്ഥിവണ്ണസതം അഭിനിമ്മിനിത്വാ…പേ… അനുത്തരേ ഉപധിസങ്ഖയേ വിമുത്തോ.

അഥ ഖോ തണ്ഹാ ച…പേ… മഹിത്ഥിവണ്ണസതം അഭിനിമ്മിനേയ്യാമാതി. അഥ ഖോ തണ്ഹാ ച…പേ… മഹിത്ഥിവണ്ണസതം അഭിനിമ്മിനിത്വാ യേന ഭഗവാ…പേ… അനുത്തരേ ഉപധിസങ്ഖയേ വിമുത്തോ. അഥ ഖോ തണ്ഹാ ച അരതി ച രഗാ ച മാരധീതരോ ഏകമന്തം അപക്കമ്മ ഏതദവോചും – സച്ചം കിര നോ പിതാ അവോച –

‘‘അരഹം സുഗതോ ലോകേ, ന രാഗേന സുവാനയോ;

മാരധേയ്യം അതിക്കന്തോ, തസ്മാ സോചാമഹം ഭുസ’’ന്തി.

‘‘യഞ്ഹി മയം സമണം വാ ബ്രാഹ്മണം വാ അവീതരാഗം ഇമിനാ ഉപക്കമേന ഉപക്കമേയ്യാമ ഹദയം വാസ്സ ഫലേയ്യ, ഉണ്ഹം ലോഹിതം വാ മുഖതോ ഉഗ്ഗച്ഛേയ്യ, ഉമ്മാദം വാ പാപുണേയ്യ ചിത്തക്ഖേപം വാ. സേയ്യഥാ വാ പന നളോ ഹരിതോ ലുതോ ഉസ്സുസ്സതി വിസുസ്സതി മിലായതി; ഏവമേവ ഉസ്സുസ്സേയ്യ വിസുസ്സേയ്യ മിലായേയ്യാ’’തി.

അഥ ഖോ തണ്ഹാ ച അരതി ച രഗാ ച മാരധീതരോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠംസു. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ തണ്ഹാ മാരധീതാ ഭഗവന്തം ഗാഥായ അജ്ഝഭാസി –

‘‘സോകാവതിണ്ണോ നു വനമ്ഹി ഝായസി,

വിത്തം നു ജീനോ ഉദ പത്ഥയാനോ;

ആഗും നു ഗാമസ്മിമകാസി കിഞ്ചി,

കസ്മാ ജനേന ന കരോസി സക്ഖിം;

സക്ഖീ ന സമ്പജ്ജതി കേനചി തേ’’തി.

‘‘അത്ഥസ്സ പത്തിം ഹദയസ്സ സന്തിം,

ജേത്വാന സേനം പിയസാതരൂപം;

ഏകോഹം [ഏകാഹം (സ്യാ. കം. പീ. ക.)] ഝായം സുഖമനുബോധിം,

തസ്മാ ജനേന ന കരോമി സക്ഖിം;

സക്ഖീ ന സമ്പജ്ജതി കേനചി മേ’’തി.

അഥ ഖോ അരതി [അരതി ച (ക.)] മാരധീതാ ഭഗവന്തം ഗാഥായ അജ്ഝഭാസി –

‘‘കഥം വിഹാരീബഹുലോധ ഭിക്ഖു,

പഞ്ചോഘതിണ്ണോ അതരീധ ഛട്ഠം;

കഥം ഝായിം [കഥം ഝായം (സ്യാ. കം. പീ.), കഥജ്ഝായം (ക.)] ബഹുലം കാമസഞ്ഞാ,

പരിബാഹിരാ ഹോന്തി അലദ്ധ യോ ത’’ന്തി.

‘‘പസ്സദ്ധകായോ സുവിമുത്തചിത്തോ,

അസങ്ഖരാനോ സതിമാ അനോകോ;

അഞ്ഞായ ധമ്മം അവിതക്കഝായീ,

ന കുപ്പതി ന സരതി ന ഥിനോ [ന കുപ്പതീ നസ്സരതീ ന ഥീനോ (സീ.)].

‘‘ഏവംവിഹാരീബഹുലോധ ഭിക്ഖു,

പഞ്ചോഘതിണ്ണോ അതരീധ ഛട്ഠം;

ഏവം ഝായിം ബഹുലം കാമസഞ്ഞാ,

പരിബാഹിരാ ഹോന്തി അലദ്ധ യോ ത’’ന്തി.

അഥ ഖോ രഗാ [രഗാച (ക.)] മാരധീതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഗാഥായ അജ്ഝഭാസി –

‘‘അച്ഛേജ്ജ തണ്ഹം ഗണസങ്ഘചാരീ,

അദ്ധാ ചരിസ്സന്തി [തരിസ്സന്തി (സീ.)] ബഹൂ ച സദ്ധാ;

ബഹും വതായം ജനതം അനോകോ,

അച്ഛേജ്ജ നേസ്സതി മച്ചുരാജസ്സ പാര’’ന്തി.

‘‘നയന്തി വേ മഹാവീരാ, സദ്ധമ്മേന തഥാഗതാ;

ധമ്മേന നയമാനാനം, കാ ഉസൂയാ വിജാനത’’ന്തി.

അഥ ഖോ തണ്ഹാ ച അരതി ച രഗാ ച മാരധീതരോ യേന മാരോ പാപിമാ തേനുപസങ്കമിംസു. അദ്ദസാ ഖോ മാരോ പാപിമാ തണ്ഹഞ്ച അരതിഞ്ച രഗഞ്ച മാരധീതരോ ദൂരതോവ ആഗച്ഛന്തിയോ. ദിസ്വാന ഗാഥാഹി അജ്ഝഭാസി –

‘‘ബാലാ കുമുദനാളേഹി, പബ്ബതം അഭിമത്ഥഥ [അഭിമന്ഥഥ (സീ.)];

ഗിരിം നഖേന ഖനഥ, അയോ ദന്തേഹി ഖാദഥ.

‘‘സേലംവ സിരസൂഹച്ച [സിരസി ഊഹച്ച (സീ.), സിരസി ഓഹച്ച (സ്യാ. കം.)], പാതാലേ ഗാധമേസഥ;

ഖാണുംവ ഉരസാസജ്ജ, നിബ്ബിജ്ജാപേഥ ഗോതമാ’’തി.

‘‘ദദ്ദല്ലമാനാ ആഗഞ്ഛും, തണ്ഹാ ച അരതീ രഗാ;

താ തത്ഥ പനുദീ സത്ഥാ, തൂലം ഭട്ഠംവ മാലുതോ’’തി.

തതിയോ വഗ്ഗോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

സമ്ബഹുലാ സമിദ്ധി ച, ഗോധികം സത്തവസ്സാനി;

ധീതരം ദേസിതം ബുദ്ധ, സേട്ഠേന ഇമം മാരപഞ്ചകന്തി.

മാരസംയുത്തം സമത്തം.