൫. പബ്ബതൂപമസുത്തം

൧൩൬. സാവത്ഥിനിദാനം. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ രാജാനം പസേനദിം കോസലം ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘ഹന്ദ, കുതോ നു ത്വം, മഹാരാജ, ആഗച്ഛസി ദിവാ ദിവസ്സാ’’തി? ‘‘യാനി താനി, ഭന്തേ, രഞ്ഞം ഖത്തിയാനം മുദ്ധാവസിത്താനം ഇസ്സരിയമദമത്താനം കാമഗേധപരിയുട്ഠിതാനം ജനപദത്ഥാവരിയപ്പത്താനം മഹന്തം പഥവിമണ്ഡലം അഭിവിജിയ അജ്ഝാവസന്താനം രാജകരണീയാനി ഭവന്തി, തേസു ഖ്വാഹം, ഏതരഹി ഉസ്സുക്കമാപന്നോ’’തി.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, മഹാരാജ, ഇധ തേ പുരിസോ ആഗച്ഛേയ്യ പുരത്ഥിമായ ദിസായ സദ്ധായികോ പച്ചയികോ. സോ തം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവം വദേയ്യ – ‘യഗ്ഘേ, മഹാരാജ, ജാനേയ്യാസി, അഹം ആഗച്ഛാമി പുരത്ഥിമായ ദിസായ. തത്ഥദ്ദസം മഹന്തം പബ്ബതം അബ്ഭസമം സബ്ബേ പാണേ നിപ്പോഥേന്തോ ആഗച്ഛതി. യം തേ, മഹാരാജ, കരണീയം, തം കരോഹീ’തി. അഥ ദുതിയോ പുരിസോ ആഗച്ഛേയ്യ പച്ഛിമായ ദിസായ…പേ… അഥ തതിയോ പുരിസോ ആഗച്ഛേയ്യ ഉത്തരായ ദിസായ…പേ… അഥ ചതുത്ഥോ പുരിസോ ആഗച്ഛേയ്യ ദക്ഖിണായ ദിസായ സദ്ധായികോ പച്ചയികോ. സോ തം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവം വദേയ്യ – ‘യഗ്ഘേ മഹാരാജ, ജാനേയ്യാസി, അഹം ആഗച്ഛാമി ദക്ഖിണായ ദിസായ. തത്ഥദ്ദസം മഹന്തം പബ്ബതം അബ്ഭസമം സബ്ബേ പാണേ നിപ്പോഥേന്തോ ആഗച്ഛതി. യം തേ, മഹാരാജ, കരണീയം തം കരോഹീ’തി. ഏവരൂപേ തേ, മഹാരാജ, മഹതി മഹബ്ഭയേ സമുപ്പന്നേ ദാരുണേ മനുസ്സക്ഖയേ [മനുസ്സകായേ (ക.)] ദുല്ലഭേ മനുസ്സത്തേ കിമസ്സ കരണീയ’’ന്തി?

‘‘ഏവരൂപേ മേ, ഭന്തേ, മഹതി മഹബ്ഭയേ സമുപ്പന്നേ ദാരുണേ മനുസ്സക്ഖയേ ദുല്ലഭേ മനുസ്സത്തേ കിമസ്സ കരണീയം അഞ്ഞത്ര ധമ്മചരിയായ അഞ്ഞത്ര സമചരിയായ അഞ്ഞത്ര കുസലകിരിയായ അഞ്ഞത്ര പുഞ്ഞകിരിയായാ’’തി?

‘‘ആരോചേമി ഖോ തേ, മഹാരാജ, പടിവേദേമി ഖോ തേ, മഹാരാജ, അധിവത്തതി ഖോ തം, മഹാരാജ, ജരാമരണം. അധിവത്തമാനേ ചേ തേ, മഹാരാജ, ജരാമരണേ കിമസ്സ കരണീയ’’ന്തി? ‘‘അധിവത്തമാനേ ച മേ, ഭന്തേ, ജരാമരണേ കിമസ്സ കരണീയം അഞ്ഞത്ര ധമ്മചരിയായ സമചരിയായ കുസലകിരിയായ പുഞ്ഞകിരിയായ? യാനി താനി, ഭന്തേ, രഞ്ഞം ഖത്തിയാനം മുദ്ധാവസിത്താനം ഇസ്സരിയമദമത്താനം കാമഗേധപരിയുട്ഠിതാനം ജനപദത്ഥാവരിയപ്പത്താനം മഹന്തം പഥവിമണ്ഡലം അഭിവിജിയ അജ്ഝാവസന്താനം ഹത്ഥിയുദ്ധാനി ഭവന്തി; തേസമ്പി, ഭന്തേ, ഹത്ഥിയുദ്ധാനം നത്ഥി ഗതി നത്ഥി വിസയോ അധിവത്തമാനേ ജരാമരണേ. യാനിപി താനി, ഭന്തേ, രഞ്ഞം ഖത്തിയാനം മുദ്ധാവസിത്താനം…പേ… അജ്ഝാവസന്താനം അസ്സയുദ്ധാനി ഭവന്തി…പേ… രഥയുദ്ധാനി ഭവന്തി …പേ… പത്തിയുദ്ധാനി ഭവന്തി; തേസമ്പി, ഭന്തേ, പത്തിയുദ്ധാനം നത്ഥി ഗതി നത്ഥി വിസയോ അധിവത്തമാനേ ജരാമരണേ. സന്തി ഖോ പന, ഭന്തേ, ഇമസ്മിം രാജകുലേ മന്തിനോ മഹാമത്താ, യേ പഹോന്തി [യേസം ഹോന്തി (ക.)] ആഗതേ പച്ചത്ഥികേ മന്തേഹി ഭേദയിതും. തേസമ്പി, ഭന്തേ, മന്തയുദ്ധാനം നത്ഥി ഗതി നത്ഥി വിസയോ അധിവത്തമാനേ ജരാമരണേ. സംവിജ്ജതി ഖോ പന, ഭന്തേ, ഇമസ്മിം രാജകുലേ പഹൂതം ഹിരഞ്ഞസുവണ്ണം ഭൂമിഗതഞ്ചേവ വേഹാസട്ഠഞ്ച, യേന മയം പഹോമ ആഗതേ പച്ചത്ഥികേ ധനേന ഉപലാപേതും. തേസമ്പി, ഭന്തേ, ധനയുദ്ധാനം നത്ഥി ഗതി നത്ഥി വിസയോ അധിവത്തമാനേ ജരാമരണേ. അധിവത്തമാനേ ച മേ, ഭന്തേ, ജരാമരണേ കിമസ്സ കരണീയം അഞ്ഞത്ര ധമ്മചരിയായ സമചരിയായ കുസലകിരിയായ പുഞ്ഞകിരിയായാ’’തി?

‘‘ഏവമേതം, മഹാരാജ, ഏവമേതം, മഹാരാജ! അധിവത്തമാനേ ജരാമരണേ കിമസ്സ കരണീയം അഞ്ഞത്ര ധമ്മചരിയായ സമചരിയായ കുസലകിരിയായ പുഞ്ഞകിരിയായാ’’തി? ഇദമവോച ഭഗവാ…പേ… സത്ഥാ –

‘‘യഥാപി സേലാ വിപുലാ, നഭം ആഹച്ച പബ്ബതാ;

സമന്താനുപരിയായേയ്യും, നിപ്പോഥേന്തോ ചതുദ്ദിസാ.

‘‘ഏവം ജരാ ച മച്ചു ച, അധിവത്തന്തി പാണിനേ [പാണിനോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)];

ഖത്തിയേ ബ്രാഹ്മണേ വേസ്സേ, സുദ്ദേ ചണ്ഡാലപുക്കുസേ;

ന കിഞ്ചി [ന കഞ്ചി (?)] പരിവജ്ജേതി, സബ്ബമേവാഭിമദ്ദതി.

‘‘ന തത്ഥ ഹത്ഥീനം ഭൂമി, ന രഥാനം ന പത്തിയാ;

ന ചാപി മന്തയുദ്ധേന, സക്കാ ജേതും ധനേന വാ.

‘‘തസ്മാ ഹി പണ്ഡിതോ പോസോ, സമ്പസ്സം അത്ഥമത്തനോ;

ബുദ്ധേ ധമ്മേ ച സങ്ഘേ ച, ധീരോ സദ്ധം നിവേസയേ.

‘‘യോ ധമ്മം ചരി [ധമ്മചാരീ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] കായേന, വാചായ ഉദ ചേതസാ;

ഇധേവ നം പസംസന്തി, പേച്ച സഗ്ഗേ പമോദതീ’’തി.

തതിയോ വഗ്ഗോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

പുഗ്ഗലോ അയ്യികാ ലോകോ, ഇസ്സത്തം [ഇസ്സത്ഥം (സീ. സ്യാ. കം.)] പബ്ബതൂപമാ;

ദേസിതം ബുദ്ധസേട്ഠേന, ഇമം കോസലപഞ്ചകന്തി.

കോസലസംയുത്തം സമത്തം.