൫. ദുതിയസങ്ഗാമസുത്തം

൧൨൬. [ഏത്ഥ ‘‘അഥ ഖോ രാജാ പസേനദി കോസലോ ചതുരങ്ഗിനിം സേനം സന്നയ്ഹിത്വാ രാജാനം മാഗധം അജാതസത്തും വേദേഹിപുത്തം അബ്ഭുയ്യാസീ’’തി ആദിനാ പാഠേന ഭവിതബ്ബം. അട്ഠകഥായം ഹി ‘‘അബ്ഭുയ്യാസീതി പരാജയേ ഗരഹപ്പത്തോ…പേ… വുത്തജയകാരണം സുത്വാ അഭിഉയ്യാസീ’’തി വുത്തം] അഥ ഖോ രാജാ മാഗധോ അജാതസത്തു വേദേഹിപുത്തോ ചതുരങ്ഗിനിം സേനം സന്നയ്ഹിത്വാ രാജാനം പസേനദിം കോസലം അബ്ഭുയ്യാസി യേന കാസി. അസ്സോസി ഖോ രാജാ പസേനദി കോസലോ – ‘‘രാജാ കിര മാഗധോ അജാതസത്തു വേദേഹിപുത്തോ ചതുരങ്ഗിനിം സേനം സന്നയ്ഹിത്വാ മമം അബ്ഭുയ്യാതോ യേന കാസീ’’തി. അഥ ഖോ രാജാ പസേനദി കോസലോ ചതുരങ്ഗിനിം സേനം സന്നയ്ഹിത്വാ രാജാനം മാഗധം അജാതസത്തും വേദേഹിപുത്തം പച്ചുയ്യാസി യേന കാസി. അഥ ഖോ രാജാ ച മാഗധോ അജാതസത്തു വേദേഹിപുത്തോ രാജാ ച പസേനദി കോസലോ സങ്ഗാമേസും. തസ്മിം ഖോ പന സങ്ഗാമേ രാജാ പസേനദി കോസലോ രാജാനം മാഗധം അജാതസത്തും വേദേഹിപുത്തം പരാജേസി, ജീവഗ്ഗാഹഞ്ച നം അഗ്ഗഹേസി. അഥ ഖോ രഞ്ഞോ പസേനദിസ്സ കോസലസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘കിഞ്ചാപി ഖോ മ്യായം രാജാ മാഗധോ അജാതസത്തു വേദേഹിപുത്തോ അദുബ്ഭന്തസ്സ ദുബ്ഭതി, അഥ ച പന മേ ഭാഗിനേയ്യോ ഹോതി. യംനൂനാഹം രഞ്ഞോ മാഗധസ്സ അജാതസത്തുനോ വേദേഹിപുത്തസ്സ സബ്ബം ഹത്ഥികായം പരിയാദിയിത്വാ സബ്ബം അസ്സകായം പരിയാദിയിത്വാ സബ്ബം രഥകായം പരിയാദിയിത്വാ സബ്ബം പത്തികായം പരിയാദിയിത്വാ ജീവന്തമേവ നം ഓസജ്ജേയ്യ’’ന്തി [ഓസ്സജ്ജേയ്യന്തി (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)].

അഥ ഖോ രാജാ പസേനദി കോസലോ രഞ്ഞോ മാഗധസ്സ അജാതസത്തുനോ വേദേഹിപുത്തസ്സ സബ്ബം ഹത്ഥികായം പരിയാദിയിത്വാ സബ്ബം അസ്സകായം പരിയാദിയിത്വാ സബ്ബം രഥകായം പരിയാദിയിത്വാ സബ്ബം പത്തികായം പരിയാദിയിത്വാ ജീവന്തമേവ നം ഓസജ്ജി [ഓസ്സജി (സീ.), ഓസ്സജ്ജി (സ്യാ. കം. പീ.)].

അഥ ഖോ സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ സാവത്ഥിം പിണ്ഡായ പവിസിംസു. സാവത്ഥിയം പിണ്ഡായ ചരിത്വാ പച്ഛാഭത്തം പിണ്ഡപാതപടിക്കന്താ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നാ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും –

‘‘ഇധ, ഭന്തേ, രാജാ മാഗധോ അജാതസത്തു വേദേഹിപുത്തോ ചതുരങ്ഗിനിം സേനം സന്നയ്ഹിത്വാ രാജാനം പസേനദിം കോസലം അബ്ഭുയ്യാസി യേന കാസി. അസ്സോസി ഖോ, ഭന്തേ, രാജാ പസേനദി കോസലോ – ‘രാജാ കിര മാഗധോ അജാതസത്തു വേദേഹിപുത്തോ ചതുരങ്ഗിനിം സേനം സന്നയ്ഹിത്വാ മമം അബ്ഭുയ്യാതോ യേന കാസീ’തി. അഥ ഖോ, ഭന്തേ, രാജാ പസേനദി കോസലോ ചതുരങ്ഗിനിം സേനം സന്നയ്ഹിത്വാ രാജാനം മാഗധം അജാതസത്തും വേദേഹിപുത്തം പച്ചുയ്യാസി യേന കാസി. അഥ ഖോ, ഭന്തേ, രാജാ ച മാഗധോ അജാതസത്തു വേദേഹിപുത്തോ രാജാ ച പസേനദി കോസലോ സങ്ഗാമേസും. തസ്മിം ഖോ പന, ഭന്തേ, സങ്ഗാമേ രാജാ പസേനദി കോസലോ രാജാനം മാഗധം അജാതസത്തും വേദേഹിപുത്തം പരാജേസി, ജീവഗ്ഗാഹഞ്ച നം അഗ്ഗഹേസി. അഥ ഖോ, ഭന്തേ, രഞ്ഞോ പസേനദിസ്സ കോസലസ്സ ഏതദഹോസി – ‘കിഞ്ചാപി ഖോ മ്യായം രാജാ മാഗധോ അജാതസത്തു വേദേഹിപുത്തോ അദുബ്ഭന്തസ്സ ദുബ്ഭതി, അഥ ച പന മേ ഭാഗിനേയ്യോ ഹോതി. യംനൂനാഹം രഞ്ഞോ മാഗധസ്സ അജാതസത്തുനോ വേദേഹിപുത്തസ്സ സബ്ബം ഹത്ഥികായം പരിയാദിയിത്വാ സബ്ബം അസ്സകായം സബ്ബം രഥകായം സബ്ബം പത്തികായം പരിയാദിയിത്വാ ജീവന്തമേവ നം ഓസജ്ജേയ്യ’’’ന്തി.

‘‘അഥ ഖോ, ഭന്തേ, രാജാ പസേനദി കോസലോ രഞ്ഞോ മാഗധസ്സ അജാതസത്തുനോ വേദേഹിപുത്തസ്സ സബ്ബം ഹത്ഥികായം പരിയാദിയിത്വാ സബ്ബം അസ്സകായം പരിയാദിയിത്വാ സബ്ബം രഥകായം പരിയാദിയിത്വാ സബ്ബം പത്തികായം പരിയാദിയിത്വാ ജീവന്തമേവ നം ഓസജ്ജീ’’തി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതമത്ഥം വിദിത്വാ തായം വേലായം ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസി –

‘‘വിലുമ്പതേവ പുരിസോ, യാവസ്സ ഉപകപ്പതി;

യദാ ചഞ്ഞേ വിലുമ്പന്തി, സോ വിലുത്തോ വിലുപ്പതി [വിലുമ്പതി (സീ. പീ. ക.)].

‘‘ഠാനഞ്ഹി മഞ്ഞതി ബാലോ, യാവ പാപം ന പച്ചതി;

യദാ ച പച്ചതി പാപം, അഥ ദുക്ഖം നിഗച്ഛതി.

‘‘ഹന്താ ലഭതി [ലഭതി ഹന്താ (സീ. സ്യാ. കം.)] ഹന്താരം, ജേതാരം ലഭതേ ജയം;

അക്കോസകോ ച അക്കോസം, രോസേതാരഞ്ച രോസകോ;

അഥ കമ്മവിവട്ടേന, സോ വിലുത്തോ വിലുപ്പതീ’’തി.