൯. സുസിമസുത്തം

൧൧൦. സാവത്ഥിനിദാനം. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘തുയ്ഹമ്പി നോ, ആനന്ദ, സാരിപുത്തോ രുച്ചതീ’’തി?

‘‘കസ്സ ഹി നാമ, ഭന്തേ, അബാലസ്സ അദുട്ഠസ്സ അമൂള്ഹസ്സ അവിപല്ലത്ഥചിത്തസ്സ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ന രുച്ചേയ്യ? പണ്ഡിതോ, ഭന്തേ, ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ. മഹാപഞ്ഞോ, ഭന്തേ, ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ. പുഥുപഞ്ഞോ, ഭന്തേ, ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ. ഹാസപഞ്ഞോ [ഹാസുപഞ്ഞോ (സീ.)], ഭന്തേ, ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ. ജവനപഞ്ഞോ, ഭന്തേ, ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ. തിക്ഖപഞ്ഞോ, ഭന്തേ, ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ. നിബ്ബേധികപഞ്ഞോ, ഭന്തേ, ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ. അപ്പിച്ഛോ, ഭന്തേ, ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ. സന്തുട്ഠോ, ഭന്തേ, ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ. പവിവിത്തോ, ഭന്തേ, ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ. അസംസട്ഠോ, ഭന്തേ, ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ. ആരദ്ധവീരിയോ, ഭന്തേ, ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ. വത്താ, ഭന്തേ, ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ. വചനക്ഖമോ, ഭന്തേ, ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ. ചോദകോ, ഭന്തേ, ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ. പാപഗരഹീ, ഭന്തേ, ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ. കസ്സ ഹി നാമ, ഭന്തേ, അബാലസ്സ അദുട്ഠസ്സ അമൂള്ഹസ്സ അവിപല്ലത്ഥചിത്തസ്സ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ന രുച്ചേയ്യാ’’തി?

‘‘ഏവമേതം, ആനന്ദ, ഏവമേതം, ആനന്ദ! കസ്സ ഹി നാമ, ആനന്ദ, അബാലസ്സ അദുട്ഠസ്സ അമൂള്ഹസ്സ അവിപല്ലത്ഥചിത്തസ്സ സാരിപുത്തോ ന രുച്ചേയ്യ? പണ്ഡിതോ, ആനന്ദ, സാരിപുത്തോ. മഹാപഞ്ഞോ, ആനന്ദ, സാരിപുത്തോ. പുഥുപഞ്ഞോ, ആനന്ദ, സാരിപുത്തോ. ഹാസപഞ്ഞോ, ആനന്ദ, സാരിപുത്തോ. ജവനപഞ്ഞോ, ആനന്ദ, സാരിപുത്തോ. തിക്ഖപഞ്ഞോ, ആനന്ദ, സാരിപുത്തോ. നിബ്ബേധികപഞ്ഞോ, ആനന്ദ, സാരിപുത്തോ. അപ്പിച്ഛോ, ആനന്ദ, സാരിപുത്തോ. സന്തുട്ഠോ, ആനന്ദ, സാരിപുത്തോ. പവിവിത്തോ, ആനന്ദ, സാരിപുത്തോ. അസംസട്ഠോ, ആനന്ദ, സാരിപുത്തോ. ആരദ്ധവീരിയോ, ആനന്ദ, സാരിപുത്തോ. വത്താ, ആനന്ദ, സാരിപുത്തോ. വചനക്ഖമോ, ആനന്ദ, സാരിപുത്തോ. ചോദകോ, ആനന്ദ, സാരിപുത്തോ. പാപഗരഹീ, ആനന്ദ, സാരിപുത്തോ. കസ്സ ഹി നാമ, ആനന്ദ, അബാലസ്സ അദുട്ഠസ്സ അമൂള്ഹസ്സ അവിപല്ലത്ഥചിത്തസ്സ സാരിപുത്തോ ന രുച്ചേയ്യാ’’തി?

അഥ ഖോ സുസിമോ [സുസീമോ (സീ.)] ദേവപുത്തോ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ വണ്ണേ ഭഞ്ഞമാനേ മഹതിയാ ദേവപുത്തപരിസായ പരിവുതോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതോ ഖോ സുസിമോ ദേവപുത്തോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച –

‘‘ഏവമേതം, ഭഗവാ, ഏവമേതം, സുഗത. കസ്സ ഹി നാമ, ഭന്തേ, അബാലസ്സ അദുട്ഠസ്സ അമൂള്ഹസ്സ അവിപല്ലത്ഥചിത്തസ്സ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ന രുച്ചേയ്യ? പണ്ഡിതോ, ഭന്തേ, ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ. മഹാപഞ്ഞോ, ഭന്തേ, പുഥുപഞ്ഞോ, ഭന്തേ, ഹാസപഞ്ഞോ, ഭന്തേ, ജവനപഞ്ഞോ, ഭന്തേ, തിക്ഖപഞ്ഞോ, ഭന്തേ, നിബ്ബേധികപഞ്ഞോ, ഭന്തേ, അപ്പിച്ഛോ, ഭന്തേ, സന്തുട്ഠോ, ഭന്തേ, പവിവിത്തോ, ഭന്തേ, അസംസട്ഠോ, ഭന്തേ, ആരദ്ധവീരിയോ, ഭന്തേ, വത്താ, ഭന്തേ, വചനക്ഖമോ, ഭന്തേ, ചോദകോ, ഭന്തേ, പാപഗരഹീ, ഭന്തേ, ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ. കസ്സ ഹി നാമ, ഭന്തേ, അബാലസ്സ അദുട്ഠസ്സ അമൂള്ഹസ്സ അവിപല്ലത്ഥചിത്തസ്സ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ന രുച്ചേയ്യ?

‘‘അഹമ്പി ഹി, ഭന്തേ, യഞ്ഞദേവ ദേവപുത്തപരിസം ഉപസങ്കമിം, ഏതദേവ ബഹുലം സദ്ദം സുണാമി – ‘പണ്ഡിതോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ; മഹാപഞ്ഞോ ആയസ്മാ, പുഥുപഞ്ഞോ ആയസ്മാ, ഹാസപഞ്ഞോ ആയസ്മാ, ജവനപഞ്ഞോ ആയസ്മാ, തിക്ഖപഞ്ഞോ ആയസ്മാ, നിബ്ബേധികപഞ്ഞോ ആയസ്മാ, അപ്പിച്ഛോ ആയസ്മാ, സന്തുട്ഠോ ആയസ്മാ, പവിവിത്തോ ആയസ്മാ, അസംസട്ഠോ ആയസ്മാ, ആരദ്ധവീരിയോ ആയസ്മാ, വത്താ ആയസ്മാ, വചനക്ഖമോ ആയസ്മാ, ചോദകോ ആയസ്മാ, പാപഗരഹീ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ’തി. കസ്സ ഹി നാമ, ഭന്തേ, അബാലസ്സ അദുട്ഠസ്സ അമൂള്ഹസ്സ അവിപല്ലത്ഥചിത്തസ്സ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ന രുച്ചേയ്യാ’’തി?

അഥ ഖോ സുസിമസ്സ ദേവപുത്തസ്സ ദേവപുത്തപരിസാ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ വണ്ണേ ഭഞ്ഞമാനേ അത്തമനാ പമുദിതാ പീതിസോമനസ്സജാതാ ഉച്ചാവചാ വണ്ണനിഭാ ഉപദംസേതി.

‘‘സേയ്യഥാപി നാമ മണി വേളുരിയോ സുഭോ ജാതിമാ അട്ഠംസോ സുപരികമ്മകതോ പണ്ഡുകമ്ബലേ നിക്ഖിത്തോ ഭാസതേ ച തപതേ ച വിരോചതി ച; ഏവമേവം സുസിമസ്സ ദേവപുത്തസ്സ ദേവപുത്തപരിസാ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ വണ്ണേ ഭഞ്ഞമാനേ അത്തമനാ പമുദിതാ പീതിസോമനസ്സജാതാ ഉച്ചാവചാ വണ്ണനിഭാ ഉപദംസേതി.

‘‘സേയ്യഥാപി നാമ നിക്ഖം ജമ്ബോനദം ദക്ഖകമ്മാരപുത്തഉക്കാമുഖസുകുസലസമ്പഹട്ഠം പണ്ഡുകമ്ബലേ നിക്ഖിത്തം ഭാസതേ ച തപതേ ച വിരോചതി ച; ഏവമേവം സുസിമസ്സ ദേവപുത്തസ്സ ദേവപുത്തപരിസാ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ വണ്ണേ ഭഞ്ഞമാനേ അത്തമനാ പമുദിതാ പീതിസോമനസ്സജാതാ ഉച്ചാവചാ വണ്ണനിഭാ ഉപദംസേതി.

‘‘സേയ്യഥാപി നാമ സരദസമയേ വിദ്ധേ വിഗതവലാഹകേ ദേവേ രത്തിയാ പച്ചൂസസമയം ഓസധിതാരകാ ഭാസതേ ച തപതേ ച വിരോചതി ച; ഏവമേവം സുസിമസ്സ ദേവപുത്തസ്സ ദേവപുത്തപരിസാ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ വണ്ണേ ഭഞ്ഞമാനേ അത്തമനാ പമുദിതാ പീതിസോമനസ്സജാതാ ഉച്ചാവചാ വണ്ണനിഭാ ഉപദംസേതി.

‘‘സേയ്യഥാപി നാമ സരദസമയേ വിദ്ധേ വിഗതവലാഹകേ ദേവേ ആദിച്ചോ നഭം അബ്ഭുസ്സക്കമാനോ [അബ്ഭുസ്സുക്കമാനോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.), അബ്ഭുഗ്ഗമമാനോ (ദീ. നി. ൨.൨൫൮)] സബ്ബം ആകാസഗതം തമഗതം അഭിവിഹച്ച ഭാസതേ ച തപതേ ച വിരോചതി ച; ഏവമേവം സുസിമസ്സ ദേവപുത്തസ്സ ദേവപുത്തപരിസാ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ വണ്ണേ ഭഞ്ഞമാനേ അത്തമനാ പമുദിതാ പീതിസോമനസ്സജാതാ ഉച്ചാവചാ വണ്ണനിഭാ ഉപദംസേതി.

അഥ ഖോ സുസിമോ ദേവപുത്തോ ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ആരബ്ഭ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘പണ്ഡിതോതി സമഞ്ഞാതോ, സാരിപുത്തോ അകോധനോ;

അപ്പിച്ഛോ സോരതോ ദന്തോ, സത്ഥുവണ്ണാഭതോ ഇസീ’’തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ആരബ്ഭ സുസിമം ദേവപുത്തം ഗാഥായ പച്ചഭാസി –

‘‘പണ്ഡിതോതി സമഞ്ഞാതോ, സാരിപുത്തോ അകോധനോ;

അപ്പിച്ഛോ സോരതോ ദന്തോ, കാലം കങ്ഖതി സുദന്തോ’’ [കാലം കങ്ഖതി ഭതകോ സുദന്തോ (സീ.), കാലം കങ്ഖതി ഭാവിതോ സുദന്തോ (സ്യാ. കം.), കാലം കങ്ഖതി ഭതികോ സുദന്തോ (പീ.)] തി.