൫. ഉജ്ഝാനസഞ്ഞിസുത്തം

൩൫. ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. അഥ ഖോ സമ്ബഹുലാ ഉജ്ഝാനസഞ്ഞികാ ദേവതായോ അഭിക്കന്തായ രത്തിയാ അഭിക്കന്തവണ്ണാ കേവലകപ്പം ജേതവനം ഓഭാസേത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ വേഹാസം അട്ഠംസു. വേഹാസം ഠിതാ ഖോ ഏകാ ദേവതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘അഞ്ഞഥാ സന്തമത്താനം, അഞ്ഞഥാ യോ പവേദയേ;

നികച്ച കിതവസ്സേവ, ഭുത്തം ഥേയ്യേന തസ്സ തം.

‘‘യഞ്ഹി കയിരാ തഞ്ഹി വദേ, യം ന കയിരാ ന തം വദേ;

അകരോന്തം ഭാസമാനാനം, പരിജാനന്തി പണ്ഡിതാ’’തി.

‘‘ന യിദം ഭാസിതമത്തേന, ഏകന്തസവനേന വാ;

അനുക്കമിതവേ സക്കാ, യായം പടിപദാ ദള്ഹാ;

യായ ധീരാ പമുച്ചന്തി, ഝായിനോ മാരബന്ധനാ.

‘‘ന വേ ധീരാ പകുബ്ബന്തി, വിദിത്വാ ലോകപരിയായം;

അഞ്ഞായ നിബ്ബുതാ ധീരാ, തിണ്ണാ ലോകേ വിസത്തിക’’ന്തി.

അഥ ഖോ താ ദേവതായോ പഥവിയം പതിട്ഠഹിത്വാ ഭഗവതോ പാദേസു സിരസാ നിപതിത്വാ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും – ‘‘അച്ചയോ നോ, ഭന്തേ, അച്ചഗമാ യഥാബാലം യഥാമൂള്ഹം യഥാഅകുസലം [യഥാബാലാ യഥാമൂള്ഹാ യഥാഅകുസലാ (സബ്ബത്ഥ)], യാ മയം ഭഗവന്തം ആസാദേതബ്ബം അമഞ്ഞിമ്ഹാ. താസം നോ, ഭന്തേ, ഭഗവാ അച്ചയം അച്ചയതോ പടിഗ്ഗണ്ഹാതു ആയതിം സംവരായാ’’തി. അഥ ഖോ ഭഗവാ സിതം പാത്വാകാസി. അഥ ഖോ താ ദേവതായോ ഭിയ്യോസോമത്തായ ഉജ്ഝായന്തിയോ വേഹാസം അബ്ഭുഗ്ഗഞ്ഛും. ഏകാ ദേവതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘അച്ചയം ദേസയന്തീനം, യോ ചേ ന പടിഗണ്ഹതി;

കോപന്തരോ ദോസഗരു, സ വേരം പടിമുഞ്ചതീ’’തി.

‘‘അച്ചയോ ചേ ന വിജ്ജേഥ, നോചിധാപഗതം [നോചീധ അപഹതം (സ്യാ. കം.), നോചിധാപകതം (?)] സിയാ;

വേരാനി ന ച സമ്മേയ്യും, കേനീധ [വേരാനി ച സമ്മേയ്യും, തേനിധ (സീ.)] കുസലോ സിയാ’’തി.

‘‘കസ്സച്ചയാ ന വിജ്ജന്തി, കസ്സ നത്ഥി അപാഗതം;

കോ ന സമ്മോഹമാപാദി, കോ ച ധീരോ [കോധ ധീരോ (സ്യാ. കം.)] സദാ സതോ’’തി.

‘‘തഥാഗതസ്സ ബുദ്ധസ്സ, സബ്ബഭൂതാനുകമ്പിനോ;

തസ്സച്ചയാ ന വിജ്ജന്തി, തസ്സ നത്ഥി അപാഗതം;

സോ ന സമ്മോഹമാപാദി, സോവ [സോധ (സ്യാ. കം.)] ധീരോ സദാ സതോ’’തി.

‘‘അച്ചയം ദേസയന്തീനം, യോ ചേ ന പടിഗണ്ഹതി;

കോപന്തരോ ദോസഗരു, സ വേരം പടിമുഞ്ചതി;

തം വേരം നാഭിനന്ദാമി, പടിഗ്ഗണ്ഹാമി വോച്ചയ’’ന്തി.