൪. സതുല്ലപകായികവഗ്ഗോ

൧. സബ്ഭിസുത്തം

൩൧. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. അഥ ഖോ സമ്ബഹുലാ സതുല്ലപകായികാ ദേവതായോ അഭിക്കന്തായ രത്തിയാ അഭിക്കന്തവണ്ണാ കേവലകപ്പം ജേതവനം ഓഭാസേത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠംസു. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ ഏകാ ദേവതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘സബ്ഭിരേവ സമാസേഥ, സബ്ഭി കുബ്ബേഥ [ക്രുബ്ബേഥ (ക.)] സന്ഥവം;

സതം സദ്ധമ്മമഞ്ഞായ, സേയ്യോ ഹോതി ന പാപിയോ’’തി.

അഥ ഖോ അപരാ ദേവതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘സബ്ഭിരേവ സമാസേഥ, സബ്ഭി കുബ്ബേഥ സന്ഥവം;

സതം സദ്ധമ്മമഞ്ഞായ, പഞ്ഞാ ലബ്ഭതി [പഞ്ഞം ലഭതി (സ്യാ. കം.)] നാഞ്ഞതോ’’തി.

അഥ ഖോ അപരാ ദേവതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘സബ്ഭിരേവ സമാസേഥ, സബ്ഭി കുബ്ബേഥ സന്ഥവം;

സതം സദ്ധമ്മമഞ്ഞായ, സോകമജ്ഝേ ന സോചതീ’’തി.

അഥ ഖോ അപരാ ദേവതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘സബ്ഭിരേവ സമാസേഥ, സബ്ഭി കുബ്ബേഥ സന്ഥവം;

സതം സദ്ധമ്മമഞ്ഞായ, ഞാതിമജ്ഝേ വിരോചതീ’’തി.

അഥ ഖോ അപരാ ദേവതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘സബ്ഭിരേവ സമാസേഥ, സബ്ഭി കുബ്ബേഥ സന്ഥവം;

സതം സദ്ധമ്മമഞ്ഞായ, സത്താ ഗച്ഛന്തി സുഗ്ഗതി’’ന്തി.

അഥ ഖോ അപരാ ദേവതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘സബ്ഭിരേവ സമാസേഥ, സബ്ഭി കുബ്ബേഥ സന്ഥവം;

സതം സദ്ധമ്മമഞ്ഞായ, സത്താ തിട്ഠന്തി സാതത’’ന്തി.

അഥ ഖോ അപരാ ദേവതാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കസ്സ നു ഖോ, ഭഗവാ, സുഭാസിത’’ന്തി? സബ്ബാസം വോ സുഭാസിതം പരിയായേന, അപി ച മമപി സുണാഥ –

‘‘സബ്ഭിരേവ സമാസേഥ, സബ്ഭി കുബ്ബേഥ സന്ഥവം;

സതം സദ്ധമ്മമഞ്ഞായ, സബ്ബദുക്ഖാ പമുച്ചതീ’’തി.

ഇദമവോച ഭഗവാ. അത്തമനാ താ ദേവതായോ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ തത്ഥേവന്തരധായിംസൂതി.

൨. മച്ഛരിസുത്തം

൩൨. ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. അഥ ഖോ സമ്ബഹുലാ സതുല്ലപകായികാ ദേവതായോ അഭിക്കന്തായ രത്തിയാ അഭിക്കന്തവണ്ണാ കേവലകപ്പം ജേതവനം ഓഭാസേത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠംസു. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ ഏകാ ദേവതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘മച്ഛേരാ ച പമാദാ ച, ഏവം ദാനം ന ദീയതി [ദിയ്യതി (ക.)];

പുഞ്ഞം ആകങ്ഖമാനേന, ദേയ്യം ഹോതി വിജാനതാ’’തി.

അഥ ഖോ അപരാ ദേവതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസി –

‘‘യസ്സേവ ഭീതോ ന ദദാതി മച്ഛരീ, തദേവാദദതോ ഭയം;

ജിഘച്ഛാ ച പിപാസാ ച, യസ്സ ഭായതി മച്ഛരീ;

തമേവ ബാലം ഫുസതി, അസ്മിം ലോകേ പരമ്ഹി ച.

‘‘തസ്മാ വിനേയ്യ മച്ഛേരം, ദജ്ജാ ദാനം മലാഭിഭൂ;

പുഞ്ഞാനി പരലോകസ്മിം, പതിട്ഠാ ഹോന്തി പാണിന’’ന്തി.

അഥ ഖോ അപരാ ദേവതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസി –

‘‘തേ മതേസു ന മീയന്തി, പന്ഥാനംവ സഹബ്ബജം;

അപ്പസ്മിം യേ പവേച്ഛന്തി, ഏസ ധമ്മോ സനന്തനോ.

‘‘അപ്പസ്മേകേ പവേച്ഛന്തി, ബഹുനേകേ ന ദിച്ഛരേ;

അപ്പസ്മാ ദക്ഖിണാ ദിന്നാ, സഹസ്സേന സമം മിതാ’’തി.

അഥ ഖോ അപരാ ദേവതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസി –

‘‘ദുദ്ദദം ദദമാനാനം, ദുക്കരം കമ്മ കുബ്ബതം;

അസന്തോ നാനുകുബ്ബന്തി, സതം ധമ്മോ ദുരന്വയോ [ദുരന്നയോ (സീ.)].

‘‘തസ്മാ സതഞ്ച അസതം [അസതഞ്ച (സീ. സ്യാ. കം.)], നാനാ ഹോതി ഇതോ ഗതി;

അസന്തോ നിരയം യന്തി, സന്തോ സഗ്ഗപരായനാ’’തി.

അഥ ഖോ അപരാ ദേവതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഏതദവോച – ‘‘കസ്സ നു ഖോ, ഭഗവാ, സുഭാസിത’’ന്തി?

‘‘സബ്ബാസം വോ സുഭാസിതം പരിയായേന; അപി ച മമപി സുണാഥ –

‘‘ധമ്മം ചരേ യോപി സമുഞ്ജകം ചരേ,

ദാരഞ്ച പോസം ദദമപ്പകസ്മിം;

സതം സഹസ്സാനം സഹസ്സയാഗിനം,

കലമ്പി നാഗ്ഘന്തി തഥാവിധസ്സ തേ’’തി.

അഥ ഖോ അപരാ ദേവതാ ഭഗവന്തം ഗാഥായ അജ്ഝഭാസി –

‘‘കേനേസ യഞ്ഞോ വിപുലോ മഹഗ്ഗതോ,

സമേന ദിന്നസ്സ ന അഗ്ഘമേതി;

കഥം [ഇദം പദം കത്ഥചി സീഹളപോത്ഥകേ നത്ഥി] സതം സഹസ്സാനം സഹസ്സയാഗിനം,

കലമ്പി നാഗ്ഘന്തി തഥാവിധസ്സ തേ’’തി.

‘‘ദദന്തി ഹേകേ വിസമേ നിവിട്ഠാ,

ഛേത്വാ വധിത്വാ അഥ സോചയിത്വാ;

സാ ദക്ഖിണാ അസ്സുമുഖാ സദണ്ഡാ,

സമേന ദിന്നസ്സ ന അഗ്ഘമേതി.

‘‘ഏവം സതം സഹസ്സാനം സഹസ്സയാഗിനം;

കലമ്പി നാഗ്ഘന്തി തഥാവിധസ്സ തേ’’തി.

൩. സാധുസുത്തം

൩൩. സാവത്ഥിനിദാനം. അഥ ഖോ സമ്ബഹുലാ സതുല്ലപകായികാ ദേവതായോ അഭിക്കന്തായ രത്തിയാ അഭിക്കന്തവണ്ണാ കേവലകപ്പം ജേതവനം ഓഭാസേത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠംസു. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ ഏകാ ദേവതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി –

‘‘സാധു ഖോ, മാരിസ, ദാനം;

മച്ഛേരാ ച പമാദാ ച, ഏവം ദാനം ന ദീയതി;

പുഞ്ഞം ആകങ്ഖമാനേന, ദേയ്യം ഹോതി വിജാനതാ’’തി.

അഥ ഖോ അപരാ ദേവതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി –

‘‘സാധു ഖോ, മാരിസ, ദാനം;

അപി ച അപ്പകസ്മിമ്പി സാഹു ദാനം’’.

‘‘അപ്പസ്മേകേ പവേച്ഛന്തി, ബഹുനേകേ ന ദിച്ഛരേ;

അപ്പസ്മാ ദക്ഖിണാ ദിന്നാ, സഹസ്സേന സമം മിതാ’’തി.

അഥ ഖോ അപരാ ദേവതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി –

‘‘സാധു ഖോ, മാരിസ, ദാനം; അപ്പകസ്മിമ്പി സാഹു ദാനം;

അപി ച സദ്ധായപി സാഹു ദാനം’’.

‘‘ദാനഞ്ച യുദ്ധഞ്ച സമാനമാഹു,

അപ്പാപി സന്താ ബഹുകേ ജിനന്തി;

അപ്പമ്പി ചേ സദ്ദഹാനോ ദദാതി,

തേനേവ സോ ഹോതി സുഖീ പരത്ഥാ’’തി.

അഥ ഖോ അപരാ ദേവതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി –

‘‘സാധു ഖോ, മാരിസ, ദാനം; അപ്പകസ്മിമ്പി സാഹു ദാനം;

സദ്ധായപി സാഹു ദാനം; അപി ച ധമ്മലദ്ധസ്സാപി സാഹു ദാനം’’.

‘‘യോ ധമ്മലദ്ധസ്സ ദദാതി ദാനം,

ഉട്ഠാനവീരിയാധിഗതസ്സ ജന്തു;

അതിക്കമ്മ സോ വേതരണിം യമസ്സ,

ദിബ്ബാനി ഠാനാനി ഉപേതി മച്ചോ’’തി.

അഥ ഖോ അപരാ ദേവതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി –

‘‘സാധു ഖോ, മാരിസ, ദാനം; അപ്പകസ്മിമ്പി സാഹു ദാനം;

സദ്ധായപി സാഹു ദാനം; ധമ്മലദ്ധസ്സാപി സാഹു ദാനം;

അപി ച വിചേയ്യ ദാനമ്പി സാഹു ദാനം’’.

‘‘വിചേയ്യ ദാനം സുഗതപ്പസത്ഥം,

യേ ദക്ഖിണേയ്യാ ഇധ ജീവലോകേ;

ഏതേസു ദിന്നാനി മഹപ്ഫലാനി,

ബീജാനി വുത്താനി യഥാ സുഖേത്തേ’’തി.

അഥ ഖോ അപരാ ദേവതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി –

‘‘സാധു ഖോ, മാരിസ, ദാനം; അപ്പകസ്മിമ്പി സാഹു ദാനം;

സദ്ധായപി സാഹു ദാനം; ധമ്മലദ്ധസ്സാപി സാഹു ദാനം;

വിചേയ്യ ദാനമ്പി സാഹു ദാനം; അപി ച പാണേസുപി സാധു സംയമോ’’.

‘‘യോ പാണഭൂതാനി [പാണഭൂതേസു (സീ. പീ.)] അഹേഠയം ചരം,

പരൂപവാദാ ന കരോന്തി പാപം;

ഭീരും പസംസന്തി ന ഹി തത്ഥ സൂരം,

ഭയാ ഹി സന്തോ ന കരോന്തി പാപ’’ന്തി.

അഥ ഖോ അപരാ ദേവതാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കസ്സ നു ഖോ, ഭഗവാ, സുഭാസിത’’ന്തി?

‘‘സബ്ബാസം വോ സുഭാസിതം പരിയായേന, അപി ച മമപി സുണാഥ –

‘‘സദ്ധാ ഹി ദാനം ബഹുധാ പസത്ഥം,

ദാനാ ച ഖോ ധമ്മപദംവ സേയ്യോ;

പുബ്ബേ ച ഹി പുബ്ബതരേ ച സന്തോ,

നിബ്ബാനമേവജ്ഝഗമും സപഞ്ഞാ’’തി.

൪. നസന്തിസുത്തം

൩൪. ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. അഥ ഖോ സമ്ബഹുലാ സതുല്ലപകായികാ ദേവതായോ അഭിക്കന്തായ രത്തിയാ അഭിക്കന്തവണ്ണാ കേവലകപ്പം ജേതവനം ഓഭാസേത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠംസു. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ ഏകാ ദേവതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘ന സന്തി കാമാ മനുജേസു നിച്ചാ,

സന്തീധ കമനീയാനി യേസു [കാമേസു (ക.)] ബദ്ധോ;

യേസു പമത്തോ അപുനാഗമനം,

അനാഗന്താ പുരിസോ മച്ചുധേയ്യാ’’തി.

‘‘ഛന്ദജം അഘം ഛന്ദജം ദുക്ഖം;

ഛന്ദവിനയാ അഘവിനയോ;

അഘവിനയാ ദുക്ഖവിനയോ’’തി.

‘‘ന തേ കാമാ യാനി ചിത്രാനി ലോകേ,

സങ്കപ്പരാഗോ പുരിസസ്സ കാമോ;

തിട്ഠന്തി ചിത്രാനി തഥേവ ലോകേ,

അഥേത്ഥ ധീരാ വിനയന്തി ഛന്ദം.

‘‘കോധം ജഹേ വിപ്പജഹേയ്യ മാനം,

സംയോജനം സബ്ബമതിക്കമേയ്യ;

തം നാമരൂപസ്മിമസജ്ജമാനം,

അകിഞ്ചനം നാനുപതന്തി ദുക്ഖാ.

‘‘പഹാസി സങ്ഖം ന വിമാനമജ്ഝഗാ [ന ച മാനമജ്ഝഗാ (ക. സീ.), ന വിമാനമാഗാ (സ്യാ. കം.)],

അച്ഛേച്ഛി തണ്ഹം ഇധ നാമരൂപേ;

തം ഛിന്നഗന്ഥം അനിഘം നിരാസം,

പരിയേസമാനാ നാജ്ഝഗമും;

ദേവാ മനുസ്സാ ഇധ വാ ഹുരം വാ,

സഗ്ഗേസു വാ സബ്ബനിവേസനേസൂ’’തി.

‘‘തം ചേ ഹി നാദ്ദക്ഖും തഥാവിമുത്തം (ഇച്ചായസ്മാ മോഘരാജാ),

ദേവാ മനുസ്സാ ഇധ വാ ഹുരം വാ;

നരുത്തമം അത്ഥചരം നരാനം,

യേ തം നമസ്സന്തി പസംസിയാ തേ’’തി.

‘‘പസംസിയാ തേപി ഭവന്തി ഭിക്ഖൂ (മോഘരാജാതി ഭഗവാ),

യേ തം നമസ്സന്തി തഥാവിമുത്തം;

അഞ്ഞായ ധമ്മം വിചികിച്ഛം പഹായ,

സങ്ഗാതിഗാ തേപി ഭവന്തി ഭിക്ഖൂ’’തി.

൫. ഉജ്ഝാനസഞ്ഞിസുത്തം

൩൫. ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. അഥ ഖോ സമ്ബഹുലാ ഉജ്ഝാനസഞ്ഞികാ ദേവതായോ അഭിക്കന്തായ രത്തിയാ അഭിക്കന്തവണ്ണാ കേവലകപ്പം ജേതവനം ഓഭാസേത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ വേഹാസം അട്ഠംസു. വേഹാസം ഠിതാ ഖോ ഏകാ ദേവതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘അഞ്ഞഥാ സന്തമത്താനം, അഞ്ഞഥാ യോ പവേദയേ;

നികച്ച കിതവസ്സേവ, ഭുത്തം ഥേയ്യേന തസ്സ തം.

‘‘യഞ്ഹി കയിരാ തഞ്ഹി വദേ, യം ന കയിരാ ന തം വദേ;

അകരോന്തം ഭാസമാനാനം, പരിജാനന്തി പണ്ഡിതാ’’തി.

‘‘ന യിദം ഭാസിതമത്തേന, ഏകന്തസവനേന വാ;

അനുക്കമിതവേ സക്കാ, യായം പടിപദാ ദള്ഹാ;

യായ ധീരാ പമുച്ചന്തി, ഝായിനോ മാരബന്ധനാ.

‘‘ന വേ ധീരാ പകുബ്ബന്തി, വിദിത്വാ ലോകപരിയായം;

അഞ്ഞായ നിബ്ബുതാ ധീരാ, തിണ്ണാ ലോകേ വിസത്തിക’’ന്തി.

അഥ ഖോ താ ദേവതായോ പഥവിയം പതിട്ഠഹിത്വാ ഭഗവതോ പാദേസു സിരസാ നിപതിത്വാ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും – ‘‘അച്ചയോ നോ, ഭന്തേ, അച്ചഗമാ യഥാബാലം യഥാമൂള്ഹം യഥാഅകുസലം [യഥാബാലാ യഥാമൂള്ഹാ യഥാഅകുസലാ (സബ്ബത്ഥ)], യാ മയം ഭഗവന്തം ആസാദേതബ്ബം അമഞ്ഞിമ്ഹാ. താസം നോ, ഭന്തേ, ഭഗവാ അച്ചയം അച്ചയതോ പടിഗ്ഗണ്ഹാതു ആയതിം സംവരായാ’’തി. അഥ ഖോ ഭഗവാ സിതം പാത്വാകാസി. അഥ ഖോ താ ദേവതായോ ഭിയ്യോസോമത്തായ ഉജ്ഝായന്തിയോ വേഹാസം അബ്ഭുഗ്ഗഞ്ഛും. ഏകാ ദേവതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഗാഥം അഭാസി –