൫. ആദിത്തവഗ്ഗോ

൧. ആദിത്തസുത്തം

൪൧. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരാ ദേവതാ അഭിക്കന്തായ രത്തിയാ അഭിക്കന്തവണ്ണാ കേവലകപ്പം ജേതവനം ഓഭാസേത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ സാ ദേവതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസി –

‘‘ആദിത്തസ്മിം അഗാരസ്മിം, യം നീഹരതി ഭാജനം;

തം തസ്സ ഹോതി അത്ഥായ, നോ ച യം തത്ഥ ഡയ്ഹതി.

‘‘ഏവം ആദിത്തകോ ലോകോ, ജരായ മരണേന ച;

നീഹരേഥേവ ദാനേന, ദിന്നം ഹോതി സുനീഹതം.

‘‘ദിന്നം സുഖഫലം ഹോതി, നാദിന്നം ഹോതി തം തഥാ;

ചോരാ ഹരന്തി രാജാനോ, അഗ്ഗി ഡഹതി നസ്സതി.

‘‘അഥ അന്തേന ജഹതി, സരീരം സപരിഗ്ഗഹം;

ഏതദഞ്ഞായ മേധാവീ, ഭുഞ്ജേഥ ച ദദേഥ ച;

ദത്വാ ച ഭുത്വാ ച യഥാനുഭാവം;

അനിന്ദിതോ സഗ്ഗമുപേതി ഠാന’’ന്തി.

൨. കിംദദസുത്തം

൪൨. ‘‘കിംദദോ ബലദോ ഹോതി, കിംദദോ ഹോതി വണ്ണദോ;

കിംദദോ സുഖദോ ഹോതി, കിംദദോ ഹോതി ചക്ഖുദോ;

കോ ച സബ്ബദദോ ഹോതി, തം മേ അക്ഖാഹി പുച്ഛിതോ’’തി.

‘‘അന്നദോ ബലദോ ഹോതി, വത്ഥദോ ഹോതി വണ്ണദോ;

യാനദോ സുഖദോ ഹോതി, ദീപദോ ഹോതി ചക്ഖുദോ.

‘‘സോ ച സബ്ബദദോ ഹോതി, യോ ദദാതി ഉപസ്സയം;

അമതം ദദോ ച സോ ഹോതി, യോ ധമ്മമനുസാസതീ’’തി.

൩. അന്നസുത്തം

൪൩. ‘‘അന്നമേവാഭിനന്ദന്തി, ഉഭയേ ദേവമാനുസാ;

അഥ കോ നാമ സോ യക്ഖോ, യം അന്നം നാഭിനന്ദതീ’’തി.

‘‘യേ നം ദദന്തി സദ്ധായ, വിപ്പസന്നേന ചേതസാ;

തമേവ അന്നം ഭജതി, അസ്മിം ലോകേ പരമ്ഹി ച.

‘‘തസ്മാ വിനേയ്യ മച്ഛേരം, ദജ്ജാ ദാനം മലാഭിഭൂ;

പുഞ്ഞാനി പരലോകസ്മിം, പതിട്ഠാ ഹോന്തി പാണിന’’ന്തി.

൪. ഏകമൂലസുത്തം

൪൪. ‘‘ഏകമൂലം ദ്വിരാവട്ടം, തിമലം പഞ്ചപത്ഥരം;

സമുദ്ദം ദ്വാദസാവട്ടം, പാതാലം അതരീ ഇസീ’’തി.

൫. അനോമസുത്തം

൪൫. ‘‘അനോമനാമം നിപുണത്ഥദസ്സിം, പഞ്ഞാദദം കാമാലയേ അസത്തം;

തം പസ്സഥ സബ്ബവിദും സുമേധം, അരിയേ പഥേ കമമാനം മഹേസി’’ന്തി.

൬. അച്ഛരാസുത്തം

൪൬. ‘‘അച്ഛരാഗണസങ്ഘുട്ഠം, പിസാചഗണസേവിതം;

വനന്തം മോഹനം നാമ, കഥം യാത്രാ ഭവിസ്സതീ’’തി.

‘‘ഉജുകോ നാമ സോ മഗ്ഗോ, അഭയാ നാമ സാ ദിസാ;

രഥോ അകൂജനോ നാമ, ധമ്മചക്കേഹി സംയുതോ.

‘‘ഹിരീ തസ്സ അപാലമ്ബോ, സത്യസ്സ പരിവാരണം;

ധമ്മാഹം സാരഥിം ബ്രൂമി, സമ്മാദിട്ഠിപുരേജവം.

‘‘യസ്സ ഏതാദിസം യാനം, ഇത്ഥിയാ പുരിസസ്സ വാ;

സ വേ ഏതേന യാനേന, നിബ്ബാനസ്സേവ സന്തികേ’’തി.

൭. വനരോപസുത്തം

൪൭. ‘‘കേസം ദിവാ ച രത്തോ ച, സദാ പുഞ്ഞം പവഡ്ഢതി;

ധമ്മട്ഠാ സീലസമ്പന്നാ, കേ ജനാ സഗ്ഗഗാമിനോ’’തി.

‘‘ആരാമരോപാ വനരോപാ, യേ ജനാ സേതുകാരകാ;

പപഞ്ച ഉദപാനഞ്ച, യേ ദദന്തി ഉപസ്സയം.

‘‘തേസം ദിവാ ച രത്തോ ച, സദാ പുഞ്ഞം പവഡ്ഢതി;

ധമ്മട്ഠാ സീലസമ്പന്നാ, തേ ജനാ സഗ്ഗഗാമിനോ’’തി.

൮. ജേതവനസുത്തം

൪൮. ‘‘ഇദഞ്ഹി തം ജേതവനം, ഇസിസങ്ഘനിസേവിതം;

ആവുത്ഥം [ആവുട്ഠം (ക.)] ധമ്മരാജേന, പീതിസഞ്ജനനം മമ.

‘‘കമ്മം വിജ്ജാ ച ധമ്മോ ച, സീലം ജീവിതമുത്തമം;

ഏതേന മച്ചാ സുജ്ഝന്തി, ന ഗോത്തേന ധനേന വാ.

‘‘തസ്മാ ഹി പണ്ഡിതോ പോസോ, സമ്പസ്സം അത്ഥമത്തനോ;

യോനിസോ വിചിനേ ധമ്മം, ഏവം തത്ഥ വിസുജ്ഝതി.

‘‘സാരിപുത്തോവ പഞ്ഞായ, സീലേന ഉപസമേന ച;

യോപി പാരങ്ഗതോ ഭിക്ഖു, ഏതാവപരമോ സിയാ’’തി.

൯. മച്ഛരിസുത്തം

൪൯. ‘‘യേധ മച്ഛരിനോ ലോകേ, കദരിയാ പരിഭാസകാ;

അഞ്ഞേസം ദദമാനാനം, അന്തരായകരാ നരാ.

‘‘കീദിസോ തേസം വിപാകോ, സമ്പരായോ ച കീദിസോ;

ഭഗവന്തം പുട്ഠുമാഗമ്മ, കഥം ജാനേമു തം മയ’’ന്തി.

‘‘യേധ മച്ഛരിനോ ലോകേ, കദരിയാ പരിഭാസകാ;

അഞ്ഞേസം ദദമാനാനം, അന്തരായകരാ നരാ.

‘‘നിരയം തിരച്ഛാനയോനിം, യമലോകം ഉപപജ്ജരേ;

സചേ ഏന്തി മനുസ്സത്തം, ദലിദ്ദേ ജായരേ കുലേ.

‘‘ചോളം പിണ്ഡോ രതീ ഖിഡ്ഡാ, യത്ഥ കിച്ഛേന ലബ്ഭതി;

പരതോ ആസീസരേ [ആസിംസരേ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ബാലാ, തമ്പി തേസം ന ലബ്ഭതി;

ദിട്ഠേ ധമ്മേസ വിപാകോ, സമ്പരായേ [സമ്പരായോ (സ്യാ. കം. പീ.)] ച ദുഗ്ഗതീ’’തി.

‘‘ഇതിഹേതം വിജാനാമ, അഞ്ഞം പുച്ഛാമ ഗോതമ;

യേധ ലദ്ധാ മനുസ്സത്തം, വദഞ്ഞൂ വീതമച്ഛരാ.

‘‘ബുദ്ധേ പസന്നാ ധമ്മേ ച, സങ്ഘേ ച തിബ്ബഗാരവാ;

കീദിസോ തേസം വിപാകോ, സമ്പരായോ ച കീദിസോ;

ഭഗവന്തം പുട്ഠുമാഗമ്മ, കഥം ജാനേമു തം മയ’’ന്തി.

‘‘യേധ ലദ്ധാ മനുസ്സത്തം, വദഞ്ഞൂ വീതമച്ഛരാ;

ബുദ്ധേ പസന്നാ ധമ്മേ ച, സങ്ഘേ ച തിബ്ബഗാരവാ;

ഏതേ സഗ്ഗാ [സഗ്ഗേ (സീ. സ്യാ. കം.)] പകാസന്തി, യത്ഥ തേ ഉപപജ്ജരേ.

‘‘സചേ ഏന്തി മനുസ്സത്തം, അഡ്ഢേ ആജായരേ കുലേ;

ചോളം പിണ്ഡോ രതീ ഖിഡ്ഡാ, യത്ഥാകിച്ഛേന ലബ്ഭതി.

‘‘പരസമ്ഭതേസു ഭോഗേസു, വസവത്തീവ മോദരേ;

ദിട്ഠേ ധമ്മേസ വിപാകോ, സമ്പരായേ ച സുഗ്ഗതീ’’തി.

൧൦. ഘടീകാരസുത്തം

൫൦. ‘‘അവിഹം ഉപപന്നാസേ, വിമുത്താ സത്ത ഭിക്ഖവോ;

രാഗദോസപരിക്ഖീണാ, തിണ്ണാ ലോകേ വിസത്തിക’’ന്തി.

‘‘കേ ച തേ അതരും പങ്കം [സങ്ഗം (സീ. സ്യാ.)], മച്ചുധേയ്യം സുദുത്തരം;

കേ ഹിത്വാ മാനുസം ദേഹം, ദിബ്ബയോഗം ഉപച്ചഗു’’ന്തി.

‘‘ഉപകോ പലഗണ്ഡോ ച, പുക്കുസാതി ച തേ തയോ;

ഭദ്ദിയോ ഖണ്ഡദേവോ ച, ബാഹുരഗ്ഗി ച സിങ്ഗിയോ [ബഹുദന്തീ ച പിങ്ഗയോ (സീ.)];

തേ ഹിത്വാ മാനുസം ദേഹം, ദിബ്ബയോഗം ഉപച്ചഗു’’ന്തി.

‘‘കുസലീ ഭാസസീ തേസം, മാരപാസപ്പഹായിനം;

കസ്സ തേ ധമ്മമഞ്ഞായ, അച്ഛിദും ഭവബന്ധന’’ന്തി.

‘‘ന അഞ്ഞത്ര ഭഗവതാ, നാഞ്ഞത്ര തവ സാസനാ;

യസ്സ തേ ധമ്മമഞ്ഞായ, അച്ഛിദും ഭവബന്ധനം.

‘‘യത്ഥ നാമഞ്ച രൂപഞ്ച, അസേസം ഉപരുജ്ഝതി;

തം തേ ധമ്മം ഇധഞ്ഞായ, അച്ഛിദും ഭവബന്ധന’’ന്തി.

‘‘ഗമ്ഭീരം ഭാസസീ വാചം, ദുബ്ബിജാനം സുദുബ്ബുധം;

കസ്സ ത്വം ധമ്മമഞ്ഞായ, വാചം ഭാസസി ഈദിസ’’ന്തി.

‘‘കുമ്ഭകാരോ പുരേ ആസിം, വേകളിങ്ഗേ [വേഹളിങ്ഗേ (സീ.), വേഭളിങ്ഗേ (സ്യാ. കം.)] ഘടീകരോ;

മാതാപേത്തിഭരോ ആസിം, കസ്സപസ്സ ഉപാസകോ.

‘‘വിരതോ മേഥുനാ ധമ്മാ, ബ്രഹ്മചാരീ നിരാമിസോ;

അഹുവാ തേ സഗാമേയ്യോ, അഹുവാ തേ പുരേ സഖാ.

‘‘സോഹമേതേ പജാനാമി, വിമുത്തേ സത്ത ഭിക്ഖവോ;

രാഗദോസപരിക്ഖീണേ, തിണ്ണേ ലോകേ വിസത്തിക’’ന്തി.

‘‘ഏവമേതം തദാ ആസി, യഥാ ഭാസസി ഭഗ്ഗവ;

കുമ്ഭകാരോ പുരേ ആസി, വേകളിങ്ഗേ ഘടീകരോ;

മാതാപേത്തിഭരോ ആസി, കസ്സപസ്സ ഉപാസകോ.

‘‘വിരതോ മേഥുനാ ധമ്മാ, ബ്രഹ്മചാരീ നിരാമിസോ;

അഹുവാ മേ സഗാമേയ്യോ, അഹുവാ മേ പുരേ സഖാ’’തി.

‘‘ഏവമേതം പുരാണാനം, സഹായാനം അഹു സങ്ഗമോ;

ഉഭിന്നം ഭാവിതത്താനം, സരീരന്തിമധാരിന’’ന്തി.

ആദിത്തവഗ്ഗോ പഞ്ചമോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ആദിത്തം കിംദദം അന്നം, ഏകമൂലഅനോമിയം;

അച്ഛരാവനരോപജേതം, മച്ഛരേന ഘടീകരോതി.