൮. നഗരവിന്ദേയ്യസുത്തം

൪൩൪. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ കോസലേസു ചാരികം ചരമാനോ മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം യേന നഗരവിന്ദം നാമ കോസലാനം ബ്രാഹ്മണാനം ഗാമോ തദവസരി. അസ്സോസും ഖോ നഗരവിന്ദേയ്യകാ [നഗരവിന്ദേയ്യാ (ക.)] ബ്രാഹ്മണഗഹപതികാ – ‘‘സമണോ ഖലു, ഭോ, ഗോതമോ സക്യപുത്തോ സക്യകുലാ പബ്ബജിതോ കോസലേസു ചാരികം ചരമാനോ മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം നഗരവിന്ദം അനുപ്പത്തോ. തം ഖോ പന ഭവന്തം ഗോതമം ഏവം കല്യാണോ കിത്തിസദ്ദോ അബ്ഭുഗ്ഗതോ – ‘ഇതിപി സോ ഭഗവാ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ വിജ്ജാചരണസമ്പന്നോ സുഗതോ ലോകവിദൂ അനുത്തരോ പുരിസദമ്മസാരഥി സത്ഥാ ദേവമനുസ്സാനം ബുദ്ധോ ഭഗവാ’തി. സോ ഇമം ലോകം സദേവകം സമാരകം സബ്രഹ്മകം സസ്സമണബ്രാഹ്മണിം പജം സദേവമനുസ്സം സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദേതി. സോ ധമ്മം ദേസേതി ആദികല്യാണം മജ്ഝേകല്യാണം പരിയോസാനകല്യാണം സാത്ഥം സബ്യഞ്ജനം, കേവലപരിപുണ്ണം പരിസുദ്ധം ബ്രഹ്മചരിയം പകാസേതി. സാധു ഖോ പന തഥാരൂപാനം അരഹതം ദസ്സനം ഹോതീ’’തി.

അഥ ഖോ നഗരവിന്ദേയ്യകാ ബ്രാഹ്മണഗഹപതികാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ അപ്പേകച്ചേ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. അപ്പേകച്ചേ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദിംസു; സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. അപ്പേകച്ചേ യേന ഭഗവാ തേനഞ്ജലിം പണാമേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. അപ്പേകച്ചേ ഭഗവതോ സന്തികേ നാമഗോത്തം സാവേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. അപ്പേകച്ചേ തുണ്ഹീഭൂതാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നേ ഖോ നഗരവിന്ദേയ്യകേ ബ്രാഹ്മണഗഹപതികേ ഭഗവാ ഏതദവോച –

൪൩൫. ‘‘സചേ വോ, ഗഹപതയോ, അഞ്ഞതിത്ഥിയാ പരിബ്ബാജകാ ഏവം പുച്ഛേയ്യും – ‘കഥംഭൂതാ, ഗഹപതയോ, സമണബ്രാഹ്മണാ ന സക്കാതബ്ബാ ന ഗരുകാതബ്ബാ ന മാനേതബ്ബാ ന പൂജേതബ്ബാ’തി? ഏവം പുട്ഠാ തുമ്ഹേ, ഗഹപതയോ, തേസം അഞ്ഞതിത്ഥിയാനം പരിബ്ബാജകാനം ഏവം ബ്യാകരേയ്യാഥ – ‘യേ തേ സമണബ്രാഹ്മണാ ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യേസു രൂപേസു അവീതരാഗാ അവീതദോസാ അവീതമോഹാ, അജ്ഝത്തം അവൂപസന്തചിത്താ, സമവിസമം ചരന്തി കായേന വാചായ മനസാ, ഏവരൂപാ സമണബ്രാഹ്മണാ ന സക്കാതബ്ബാ ന ഗരുകാതബ്ബാ ന മാനേതബ്ബാ ന പൂജേതബ്ബാ. തം കിസ്സ ഹേതു? മയമ്പി ഹി ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യേസു രൂപേസു അവീതരാഗാ അവീതദോസാ അവീതമോഹാ, അജ്ഝത്തം അവൂപസന്തചിത്താ, സമവിസമം ചരാമ കായേന വാചായ മനസാ, തേസം നോ സമചരിയമ്പി ഹേതം ഉത്തരി അപസ്സതം. തസ്മാ തേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ ന സക്കാതബ്ബാ ന ഗരുകാതബ്ബാ ന മാനേതബ്ബാ ന പൂജേതബ്ബാ. യേ തേ സമണബ്രാഹ്മണാ സോതവിഞ്ഞേയ്യേസു സദ്ദേസു… ഘാനവിഞ്ഞേയ്യേസു ഗന്ധേസു… ജിവ്ഹാവിഞ്ഞേയ്യേസു രസേസു… കായവിഞ്ഞേയ്യേസു ഫോട്ഠബ്ബേസു… മനോവിഞ്ഞേയ്യേസു ധമ്മേസു അവീതരാഗാ അവീതദോസാ അവീതമോഹാ, അജ്ഝത്തം അവൂപസന്തചിത്താ, സമവിസമം ചരന്തി കായേന വാചായ മനസാ, ഏവരൂപാ സമണബ്രാഹ്മണാ ന സക്കാതബ്ബാ ന ഗരുകാതബ്ബാ ന മാനേതബ്ബാ ന പൂജേതബ്ബാ. തം കിസ്സ ഹേതു? മയമ്പി ഹി മനോവിഞ്ഞേയ്യേസു ധമ്മേസു അവീതരാഗാ അവീതദോസാ അവീതമോഹാ, അജ്ഝത്തം അവൂപസന്തചിത്താ, സമവിസമം ചരാമ കായേന വാചായ മനസാ, തേസം നോ സമചരിയമ്പി ഹേതം ഉത്തരി അപസ്സതം. തസ്മാ തേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ ന സക്കാതബ്ബാ ന ഗരുകാതബ്ബാ ന മാനേതബ്ബാ ന പൂജേതബ്ബാ’തി. ഏവം പുട്ഠാ തുമ്ഹേ, ഗഹപതയോ, തേസം അഞ്ഞതിത്ഥിയാനം പരിബ്ബാജകാനം ഏവം ബ്യാകരേയ്യാഥ.

൪൩൬. ‘‘സചേ പന വോ, ഗഹപതയോ, അഞ്ഞതിത്ഥിയാ പരിബ്ബാജകാ ഏവം പുച്ഛേയ്യും – ‘കഥംഭൂതാ, ഗഹപതയോ, സമണബ്രാഹ്മണാ സക്കാതബ്ബാ ഗരുകാതബ്ബാ മാനേതബ്ബാ പൂജേതബ്ബാ’തി? ഏവം പുട്ഠാ തുമ്ഹേ, ഗഹപതയോ, തേസം അഞ്ഞതിത്ഥിയാനം പരിബ്ബാജകാനം ഏവം ബ്യാകരേയ്യാഥ – ‘യേ തേ സമണബ്രാഹ്മണാ ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യേസു രൂപേസു വീതരാഗാ വീതദോസാ വീതമോഹാ, അജ്ഝത്തം വൂപസന്തചിത്താ, സമചരിയം ചരന്തി കായേന വാചായ മനസാ, ഏവരൂപാ സമണബ്രാഹ്മണാ സക്കാതബ്ബാ ഗരുകാതബ്ബാ മാനേതബ്ബാ പൂജേതബ്ബാ. തം കിസ്സ ഹേതു? മയമ്പി ഹി [മയം ഹി (?)] ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യേസു രൂപേസു അവീതരാഗാ അവീതദോസാ അവീതമോഹാ, അജ്ഝത്തം അവൂപസന്തചിത്താ, സമവിസമം ചരാമ കായേന വാചായ മനസാ, തേസം നോ സമചരിയമ്പി ഹേതം ഉത്തരി പസ്സതം. തസ്മാ തേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ സക്കാതബ്ബാ ഗരുകാതബ്ബാ മാനേതബ്ബാ പൂജേതബ്ബാ. യേ തേ സമണബ്രാഹ്മണാ സോതവിഞ്ഞേയ്യേസു സദ്ദേസു… ഘാനവിഞ്ഞേയ്യേസു ഗന്ധേസു… ജിവ്ഹാവിഞ്ഞേയ്യേസു രസേസു… കായവിഞ്ഞേയ്യേസു ഫോട്ഠബ്ബേസു… മനോവിഞ്ഞേയ്യേസു ധമ്മേസു വീതരാഗാ വീതദോസാ വീതമോഹാ, അജ്ഝത്തം വൂപസന്തചിത്താ, സമചരിയം ചരന്തി കായേന വാചായ മനസാ, ഏവരൂപാ സമണബ്രാഹ്മണാ സക്കാതബ്ബാ ഗരുകാതബ്ബാ മാനേതബ്ബാ പൂജേതബ്ബാ. തം കിസ്സ ഹേതു? മയമ്പി ഹി മനോവിഞ്ഞേയ്യേസു ധമ്മേസു അവീതരാഗാ അവീതദോസാ അവീതമോഹാ അജ്ഝത്തം അവൂപസന്തചിത്താ, സമവിസമം ചരാമ കായേന വാചായ മനസാ, തേസം നോ സമചരിയമ്പി ഹേതം ഉത്തരി പസ്സതം. തസ്മാ തേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ സക്കാതബ്ബാ ഗരുകാതബ്ബാ മാനേതബ്ബാ പൂജേതബ്ബാ’തി. ഏവം പുട്ഠാ തുമ്ഹേ, ഗഹപതയോ, തേസം അഞ്ഞതിത്ഥിയാനം പരിബ്ബാജകാനം ഏവം ബ്യാകരേയ്യാഥ.

൪൩൭. ‘‘സചേ പന വോ [സചേ തേ (സ്യാ. കം. പീ. ക.)], ഗഹപതയോ, അഞ്ഞതിത്ഥിയാ പരിബ്ബാജകാ ഏവം പുച്ഛേയ്യും – ‘കേ പനായസ്മന്താനം ആകാരാ, കേ അന്വയാ, യേന തുമ്ഹേ ആയസ്മന്തോ ഏവം വദേഥ? അദ്ധാ തേ ആയസ്മന്തോ വീതരാഗാ വാ രാഗവിനയായ വാ പടിപന്നാ, വീതദോസാ വാ ദോസവിനയായ വാ പടിപന്നാ, വീതമോഹാ വാ മോഹവിനയായ വാ പടിപന്നാ’തി? ഏവം പുട്ഠാ തുമ്ഹേ, ഗഹപതയോ, തേസം അഞ്ഞതിത്ഥിയാനം പരിബ്ബാജകാനം ഏവം ബ്യാകരേയ്യാഥ – ‘തഥാ ഹി തേ ആയസ്മന്തോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി. നത്ഥി ഖോ പന തത്ഥ തഥാരൂപാ ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാ രൂപാ യേ ദിസ്വാ ദിസ്വാ അഭിരമേയ്യും, നത്ഥി ഖോ പന തത്ഥ തഥാരൂപാ സോതവിഞ്ഞേയ്യാ സദ്ദാ യേ സുത്വാ സുത്വാ അഭിരമേയ്യും, നത്ഥി ഖോ പന തത്ഥ തഥാരൂപാ ഘാനവിഞ്ഞേയ്യാ ഗന്ധാ യേ ഘായിത്വാ ഘായിത്വാ അഭിരമേയ്യും, നത്ഥി ഖോ പന തത്ഥ തഥാരൂപാ ജിവ്ഹാവിഞ്ഞേയ്യാ രസാ യേ സായിത്വാ സായിത്വാ അഭിരമേയ്യും, നത്ഥി ഖോ പന തത്ഥ തഥാരൂപാ കായവിഞ്ഞേയ്യാ ഫോട്ഠബ്ബാ യേ ഫുസിത്വാ ഫുസിത്വാ അഭിരമേയ്യും. ഇമേ ഖോ നോ, ആവുസോ, ആകാരാ, ഇമേ അന്വയാ, യേന മയം [യേന മയം ആയസ്മന്തോ (സീ. പീ.), യേന മയം ആയസ്മന്തേ (സ്യാ. കം.)] ഏവം വദേമ – അദ്ധാ തേ ആയസ്മന്തോ വീതരാഗാ വാ രാഗവിനയായ വാ പടിപന്നാ, വീതദോസാ വാ ദോസവിനയായ വാ പടിപന്നാ, വീതമോഹാ വാ മോഹവിനയായ വാ പടിപന്നാ’തി. ഏവം പുട്ഠാ തുമ്ഹേ, ഗഹപതയോ, തേസം അഞ്ഞതിത്ഥിയാനം പരിബ്ബാജകാനം ഏവം ബ്യാകരേയ്യാഥാ’’തി.

ഏവം വുത്തേ, നഗരവിന്ദേയ്യകാ ബ്രാഹ്മണഗഹപതികാ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും – ‘‘അഭിക്കന്തം, ഭോ ഗോതമ, അഭിക്കന്തം, ഭോ ഗോതമ! സേയ്യഥാപി, ഭോ ഗോതമ, നിക്കുജ്ജിതം വാ ഉക്കുജ്ജേയ്യ, പടിച്ഛന്നം വാ വിവരേയ്യ, മൂള്ഹസ്സ വാ മഗ്ഗം ആചിക്ഖേയ്യ, അന്ധകാരേ വാ തേലപജ്ജോതം ധാരേയ്യ – ‘ചക്ഖുമന്തോ രൂപാനി ദക്ഖന്തീ’തി; ഏവമേവം ഭോതാ ഗോതമേന അനേകപരിയായേന ധമ്മോ പകാസിതോ. ഏതേ മയം ഭവന്തം ഗോതമം സരണം ഗച്ഛാമ ധമ്മഞ്ച ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ച. ഉപാസകേ നോ ഭവം ഗോതമോ ധാരേതു അജ്ജതഗ്ഗേ പാണുപേതേ സരണം ഗതേ’’തി.

നഗരവിന്ദേയ്യസുത്തം നിട്ഠിതം അട്ഠമം.