൭. മഹാസളായതനികസുത്തം

൪൨൮. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭിക്ഖവോ’’തി. ‘‘ഭദന്തേ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘മഹാസളായതനികം വോ, ഭിക്ഖവേ, ദേസേസ്സാമി. തം സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ; ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

൪൨൯. ‘‘ചക്ഖും, ഭിക്ഖവേ, അജാനം അപസ്സം യഥാഭൂതം, രൂപേ അജാനം അപസ്സം യഥാഭൂതം, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം അജാനം അപസ്സം യഥാഭൂതം, ചക്ഖുസമ്ഫസ്സം അജാനം അപസ്സം യഥാഭൂതം, യമിദം ചക്ഖുസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദയിതം സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ തമ്പി അജാനം അപസ്സം യഥാഭൂതം, ചക്ഖുസ്മിം സാരജ്ജതി, രൂപേസു സാരജ്ജതി, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണേ സാരജ്ജതി, ചക്ഖുസമ്ഫസ്സേ സാരജ്ജതി, യമിദം ചക്ഖുസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദയിതം സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ തസ്മിമ്പി സാരജ്ജതി.

‘‘തസ്സ സാരത്തസ്സ സംയുത്തസ്സ സമ്മൂള്ഹസ്സ അസ്സാദാനുപസ്സിനോ വിഹരതോ ആയതിം പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധാ ഉപചയം ഗച്ഛന്തി. തണ്ഹാ ചസ്സ പോനോബ്ഭവികാ നന്ദീരാഗസഹഗതാ തത്രതത്രാഭിനന്ദിനീ, സാ ചസ്സ പവഡ്ഢതി. തസ്സ കായികാപി ദരഥാ പവഡ്ഢന്തി, ചേതസികാപി ദരഥാ പവഡ്ഢന്തി; കായികാപി സന്താപാ പവഡ്ഢന്തി, ചേതസികാപി സന്താപാ പവഡ്ഢന്തി; കായികാപി പരിളാഹാ പവഡ്ഢന്തി, ചേതസികാപി പരിളാഹാ പവഡ്ഢന്തി. സോ കായദുക്ഖമ്പി [കായികദുക്ഖമ്പി (സ്യാ. കം.), കായികം ദുക്ഖമ്പി (ക.)] ചേതോദുക്ഖമ്പി പടിസംവേദേതി.

‘‘സോതം, ഭിക്ഖവേ, അജാനം അപസ്സം യഥാഭൂതം…പേ… ഘാനം, ഭിക്ഖവേ, അജാനം അപസ്സം യഥാഭൂതം…പേ… ജിവ്ഹം, ഭിക്ഖവേ, അജാനം അപസ്സം യഥാഭൂതം…പേ… കായം, ഭിക്ഖവേ, അജാനം അപസ്സം യഥാഭൂതം…പേ… മനം, ഭിക്ഖവേ, അജാനം അപസ്സം യഥാഭൂതം, ധമ്മേ, ഭിക്ഖവേ, അജാനം അപസ്സം യഥാഭൂതം, മനോവിഞ്ഞാണം, ഭിക്ഖവേ, അജാനം അപസ്സം യഥാഭൂതം, മനോസമ്ഫസ്സം, ഭിക്ഖവേ, അജാനം അപസ്സം യഥാഭൂതം, യമിദം മനോസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദയിതം സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ തമ്പി അജാനം അപസ്സം യഥാഭൂതം, മനസ്മിം സാരജ്ജതി, ധമ്മേസു സാരജ്ജതി, മനോവിഞ്ഞാണേ സാരജ്ജതി, മനോസമ്ഫസ്സേ സാരജ്ജതി, യമിദം മനോസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദയിതം സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ തസ്മിമ്പി സാരജ്ജതി.

‘‘തസ്സ സാരത്തസ്സ സംയുത്തസ്സ സമ്മൂള്ഹസ്സ അസ്സാദാനുപസ്സിനോ വിഹരതോ ആയതിം പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധാ ഉപചയം ഗച്ഛന്തി. തണ്ഹാ ചസ്സ പോനോബ്ഭവികാ നന്ദീരാഗസഹഗതാ തത്രതത്രാഭിനന്ദിനീ, സാ ചസ്സ പവഡ്ഢതി. തസ്സ കായികാപി ദരഥാ പവഡ്ഢന്തി, ചേതസികാപി ദരഥാ പവഡ്ഢന്തി; കായികാപി സന്താപാ പവഡ്ഢന്തി, ചേതസികാപി സന്താപാ പവഡ്ഢന്തി; കായികാപി പരിളാഹാ പവഡ്ഢന്തി, ചേതസികാപി പരിളാഹാ പവഡ്ഢന്തി. സോ കായദുക്ഖമ്പി ചേതോദുക്ഖമ്പി പടിസംവേദേതി.

൪൩൦. ‘‘ചക്ഖുഞ്ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ജാനം പസ്സം യഥാഭൂതം, രൂപേ ജാനം പസ്സം യഥാഭൂതം, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം ജാനം പസ്സം യഥാഭൂതം, ചക്ഖുസമ്ഫസ്സം ജാനം പസ്സം യഥാഭൂതം, യമിദം ചക്ഖുസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദയിതം സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ തമ്പി ജാനം പസ്സം യഥാഭൂതം, ചക്ഖുസ്മിം ന സാരജ്ജതി, രൂപേസു ന സാരജ്ജതി, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണേ ന സാരജ്ജതി, ചക്ഖുസമ്ഫസ്സേ ന സാരജ്ജതി, യമിദം ചക്ഖുസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദയിതം സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ തസ്മിമ്പി ന സാരജ്ജതി.

‘‘തസ്സ അസാരത്തസ്സ അസംയുത്തസ്സ അസമ്മൂള്ഹസ്സ ആദീനവാനുപസ്സിനോ വിഹരതോ ആയതിം പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധാ അപചയം ഗച്ഛന്തി. തണ്ഹാ ചസ്സ പോനോബ്ഭവികാ നന്ദീരാഗസഹഗതാ തത്രതത്രാഭിനന്ദിനീ, സാ ചസ്സ പഹീയതി. തസ്സ കായികാപി ദരഥാ പഹീയന്തി, ചേതസികാപി ദരഥാ പഹീയന്തി; കായികാപി സന്താപാ പഹീയന്തി, ചേതസികാപി സന്താപാ പഹീയന്തി; കായികാപി പരിളാഹാ പഹീയന്തി, ചേതസികാപി പരിളാഹാ പഹീയന്തി. സോ കായസുഖമ്പി ചേതോസുഖമ്പി പടിസംവേദേതി.

൪൩൧. ‘‘യാ തഥാഭൂതസ്സ [യഥാഭൂതസ്സ (സീ. പീ.)] ദിട്ഠി സാസ്സ ഹോതി സമ്മാദിട്ഠി; യോ തഥാഭൂതസ്സ [യഥാഭൂതസ്സ (സീ. പീ.)] സങ്കപ്പോ സ്വാസ്സ ഹോതി സമ്മാസങ്കപ്പോ; യോ തഥാഭൂതസ്സ [യഥാഭൂതസ്സ (സീ. പീ.)] വായാമോ സ്വാസ്സ ഹോതി സമ്മാവായാമോ; യാ തഥാഭൂതസ്സ [യഥാഭൂതസ്സ (സീ. പീ.)] സതി സാസ്സ ഹോതി സമ്മാസതി; യോ തഥാഭൂതസ്സ [യഥാഭൂതസ്സ (സീ. പീ.)] സമാധി സ്വാസ്സ ഹോതി സമ്മാസമാധി. പുബ്ബേവ ഖോ പനസ്സ കായകമ്മം വചീകമ്മം ആജീവോ സുപരിസുദ്ധോ ഹോതി. ഏവമസ്സായം അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛതി.

‘‘തസ്സ ഏവം ഇമം അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവയതോ ചത്താരോപി സതിപട്ഠാനാ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി, ചത്താരോപി സമ്മപ്പധാനാ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി, ചത്താരോപി ഇദ്ധിപാദാ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി, പഞ്ചപി ഇന്ദ്രിയാനി ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി, പഞ്ചപി ബലാനി ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി, സത്തപി ബോജ്ഝങ്ഗാ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി.

‘‘തസ്സിമേ ദ്വേ ധമ്മാ യുഗനന്ധാ [യുഗനദ്ധാ (സീ. സ്യാ. കം.)] വത്തന്തി – സമഥോ ച വിപസ്സനാ ച. സോ യേ ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ പരിഞ്ഞേയ്യാ തേ ധമ്മേ അഭിഞ്ഞാ പരിജാനാതി. യേ ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ പഹാതബ്ബാ തേ ധമ്മേ അഭിഞ്ഞാ പജഹതി. യേ ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ ഭാവേതബ്ബാ തേ ധമ്മേ അഭിഞ്ഞാ ഭാവേതി. യേ ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികാതബ്ബാ തേ ധമ്മേ അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികരോതി.

‘‘കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ പരിഞ്ഞേയ്യാ? ‘പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധാ’ തിസ്സ വചനീയം, സേയ്യഥിദം – രൂപുപാദാനക്ഖന്ധോ, വേദനുപാദാനക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞുപാദാനക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരുപാദാനക്ഖന്ധോ, വിഞ്ഞാണുപാദാനക്ഖന്ധോ. ഇമേ ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ പരിഞ്ഞേയ്യാ.

‘‘കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ പഹാതബ്ബാ? അവിജ്ജാ ച ഭവതണ്ഹാ ച – ഇമേ ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ പഹാതബ്ബാ.

‘‘കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ ഭാവേതബ്ബാ? സമഥോ ച വിപസ്സനാ ച – ഇമേ ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ ഭാവേതബ്ബാ.

‘‘കതമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികാതബ്ബാ? വിജ്ജാ ച വിമുത്തി ച – ഇമേ ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികാതബ്ബാ.

൪൩൨. ‘‘സോതം, ഭിക്ഖവേ, ജാനം പസ്സം യഥാഭൂതം…പേ… ഘാനം ഭിക്ഖവേ, ജാനം പസ്സം യഥാഭൂതം…പേ… ജിവ്ഹം, ഭിക്ഖവേ, ജാനം പസ്സം യഥാഭൂതം… കായം, ഭിക്ഖവേ, ജാനം പസ്സം യഥാഭൂതം… മനം, ഭിക്ഖവേ, ജാനം പസ്സം യഥാഭൂതം, ധമ്മേ ജാനം പസ്സം യഥാഭൂതം, മനോവിഞ്ഞാണം ജാനം പസ്സം യഥാഭൂതം, മനോസമ്ഫസ്സം ജാനം പസ്സം യഥാഭൂതം, യമിദം മനോസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദയിതം സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ തമ്പി ജാനം പസ്സം യഥാഭൂതം, മനസ്മിം ന സാരജ്ജതി, ധമ്മേസു ന സാരജ്ജതി, മനോവിഞ്ഞാണേ ന സാരജ്ജതി, മനോസമ്ഫസ്സേ ന സാരജ്ജതി, യമിദം മനോസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദയിതം സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ തസ്മിമ്പി ന സാരജ്ജതി.

൪൩൩. ‘‘യാ തഥാഭൂതസ്സ ദിട്ഠി സാസ്സ ഹോതി സമ്മാദിട്ഠി; യോ തഥാഭൂതസ്സ സങ്കപ്പോ സ്വാസ്സ ഹോതി സമ്മാസങ്കപ്പോ; യോ തഥാഭൂതസ്സ വായാമോ സ്വാസ്സ ഹോതി സമ്മാവായാമോ; യാ തഥാഭൂതസ്സ സതി സാസ്സ ഹോതി സമ്മാസതി; യോ തഥാഭൂതസ്സ സമാധി സ്വാസ്സ ഹോതി സമ്മാസമാധി. പുബ്ബേവ ഖോ പനസ്സ കായകമ്മം വചീകമ്മം ആജീവോ സുപരിസുദ്ധോ ഹോതി. ഏവമസ്സായം അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛതി.

‘‘തസ്സിമേ ദ്വേ ധമ്മാ യുഗനന്ധാ വത്തന്തി – സമഥോ ച വിപസ്സനാ ച. സോ യേ ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ പരിഞ്ഞേയ്യാ തേ ധമ്മേ അഭിഞ്ഞാ പരിജാനാതി. യേ ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ പഹാതബ്ബാ തേ ധമ്മേ അഭിഞ്ഞാ പജഹതി. യേ ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ ഭാവേതബ്ബാ തേ ധമ്മേ അഭിഞ്ഞാ ഭാവേതി. യേ ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികാതബ്ബാ തേ ധമ്മേ അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികരോതി.

‘‘കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികാതബ്ബാ? വിജ്ജാ ച വിമുത്തി ച – ഇമേ ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികാതബ്ബാ’’തി.

ഇദമവോച ഭഗവാ. അത്തമനാ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദുന്തി.

മഹാസളായതനികസുത്തം നിട്ഠിതം സത്തമം.