൬. ഛഛക്കസുത്തം

൪൨൦. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭിക്ഖവോ’’തി. ‘‘ഭദന്തേ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘ധമ്മം വോ, ഭിക്ഖവേ, ദേസേസ്സാമി ആദികല്യാണം മജ്ഝേകല്യാണം പരിയോസാനകല്യാണം സാത്ഥം സബ്യഞ്ജനം, കേവലപരിപുണ്ണം പരിസുദ്ധം ബ്രഹ്മചരിയം പകാസേസ്സാമി, യദിദം – ഛ ഛക്കാനി. തം സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ; ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘ഛ അജ്ഝത്തികാനി ആയതനാനി വേദിതബ്ബാനി, ഛ ബാഹിരാനി ആയതനാനി വേദിതബ്ബാനി, ഛ വിഞ്ഞാണകായാ വേദിതബ്ബാ, ഛ ഫസ്സകായാ വേദിതബ്ബാ, ഛ വേദനാകായാ വേദിതബ്ബാ, ഛ തണ്ഹാകായാ വേദിതബ്ബാ.

൪൨൧. ‘‘‘ഛ അജ്ഝത്തികാനി ആയതനാനി വേദിതബ്ബാനീ’തി – ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം. കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? ചക്ഖായതനം, സോതായതനം, ഘാനായതനം, ജിവ്ഹായതനം, കായായതനം, മനായതനം. ‘ഛ അജ്ഝത്തികാനി ആയതനാനി വേദിതബ്ബാനീ’തി – ഇതി യം തം വുത്തം, ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം. ഇദം പഠമം ഛക്കം.

‘‘‘ഛ ബാഹിരാനി ആയതനാനി വേദിതബ്ബാനീ’തി – ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം. കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? രൂപായതനം, സദ്ദായതനം, ഗന്ധായതനം, രസായതനം, ഫോട്ഠബ്ബായതനം, ധമ്മായതനം. ‘ഛ ബാഹിരാനി ആയതനാനി വേദിതബ്ബാനീ’തി – ഇതി യം തം വുത്തം, ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം. ഇദം ദുതിയം ഛക്കം.

‘‘‘ഛ വിഞ്ഞാണകായാ വേദിതബ്ബാ’തി – ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം. കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച രൂപേ ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം, സോതഞ്ച പടിച്ച സദ്ദേ ച ഉപ്പജ്ജതി സോതവിഞ്ഞാണം, ഘാനഞ്ച പടിച്ച ഗന്ധേ ച ഉപ്പജ്ജതി ഘാനവിഞ്ഞാണം, ജിവ്ഹഞ്ച പടിച്ച രസേ ച ഉപ്പജ്ജതി ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം, കായഞ്ച പടിച്ച ഫോട്ഠബ്ബേ ച ഉപ്പജ്ജതി കായവിഞ്ഞാണം, മനഞ്ച പടിച്ച ധമ്മേ ച ഉപ്പജ്ജതി മനോവിഞ്ഞാണം. ‘ഛ വിഞ്ഞാണകായാ വേദിതബ്ബാ’തി – ഇതി യം തം വുത്തം, ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം. ഇദം തതിയം ഛക്കം.

‘‘‘ഛ ഫസ്സകായാ വേദിതബ്ബാ’തി – ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം. കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച രൂപേ ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം, തിണ്ണം സങ്ഗതി ഫസ്സോ; സോതഞ്ച പടിച്ച സദ്ദേ ച ഉപ്പജ്ജതി സോതവിഞ്ഞാണം, തിണ്ണം സങ്ഗതി ഫസ്സോ; ഘാനഞ്ച പടിച്ച ഗന്ധേ ച ഉപ്പജ്ജതി ഘാനവിഞ്ഞാണം, തിണ്ണം സങ്ഗതി ഫസ്സോ; ജിവ്ഹഞ്ച പടിച്ച രസേ ച ഉപ്പജ്ജതി ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം, തിണ്ണം സങ്ഗതി ഫസ്സോ; കായഞ്ച പടിച്ച ഫോട്ഠബ്ബേ ച ഉപ്പജ്ജതി കായവിഞ്ഞാണം, തിണ്ണം സങ്ഗതി ഫസ്സോ; മനഞ്ച പടിച്ച ധമ്മേ ച ഉപ്പജ്ജതി മനോവിഞ്ഞാണം, തിണ്ണം സങ്ഗതി ഫസ്സോ. ‘ഛ ഫസ്സകായാ വേദിതബ്ബാ’തി – ഇതി യം തം വുത്തം, ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം. ഇദം ചതുത്ഥം ഛക്കം.

‘‘‘ഛ വേദനാകായാ വേദിതബ്ബാ’തി – ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം. കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച രൂപേ ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം, തിണ്ണം സങ്ഗതി ഫസ്സോ, ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ; സോതഞ്ച പടിച്ച സദ്ദേ ച ഉപ്പജ്ജതി സോതവിഞ്ഞാണം, തിണ്ണം സങ്ഗതി ഫസ്സോ, ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ; ഘാനഞ്ച പടിച്ച ഗന്ധേ ച ഉപ്പജ്ജതി ഘാനവിഞ്ഞാണം, തിണ്ണം സങ്ഗതി ഫസ്സോ, ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ; ജിവ്ഹഞ്ച പടിച്ച രസേ ച ഉപ്പജ്ജതി ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം, തിണ്ണം സങ്ഗതി ഫസ്സോ, ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ; കായഞ്ച പടിച്ച ഫോട്ഠബ്ബേ ച ഉപ്പജ്ജതി കായവിഞ്ഞാണം, തിണ്ണം സങ്ഗതി ഫസ്സോ, ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ; മനഞ്ച പടിച്ച ധമ്മേ ച ഉപ്പജ്ജതി മനോവിഞ്ഞാണം, തിണ്ണം സങ്ഗതി ഫസ്സോ, ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ. ‘ഛ വേദനാകായാ വേദിതബ്ബാ’തി – ഇതി യം തം വുത്തം, ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം. ഇദം പഞ്ചമം ഛക്കം.

‘‘‘ഛ തണ്ഹാകായാ വേദിതബ്ബാ’തി – ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം. കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച രൂപേ ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം, തിണ്ണം സങ്ഗതി ഫസ്സോ, ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ, വേദനാപച്ചയാ തണ്ഹാ; സോതഞ്ച പടിച്ച സദ്ദേ ച ഉപ്പജ്ജതി സോതവിഞ്ഞാണം…പേ… ഘാനഞ്ച പടിച്ച ഗന്ധേ ച ഉപ്പജ്ജതി ഘാനവിഞ്ഞാണം… ജിവ്ഹഞ്ച പടിച്ച രസേ ച ഉപ്പജ്ജതി ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം… കായഞ്ച പടിച്ച ഫോട്ഠബ്ബേ ച ഉപ്പജ്ജതി കായവിഞ്ഞാണം… മനഞ്ച പടിച്ച ധമ്മേ ച ഉപ്പജ്ജതി മനോവിഞ്ഞാണം, തിണ്ണം സങ്ഗതി ഫസ്സോ, ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ, വേദനാപച്ചയാ തണ്ഹാ. ‘ഛ തണ്ഹാകായാ വേദിതബ്ബാ’തി – ഇതി യം തം വുത്തം, ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം. ഇദം ഛട്ഠം ഛക്കം.

൪൨൨. ‘‘‘ചക്ഖു അത്താ’തി യോ വദേയ്യ തം ന ഉപപജ്ജതി. ചക്ഖുസ്സ ഉപ്പാദോപി വയോപി പഞ്ഞായതി. യസ്സ ഖോ പന ഉപ്പാദോപി വയോപി പഞ്ഞായതി, ‘അത്താ മേ ഉപ്പജ്ജതി ച വേതി ചാ’തി ഇച്ചസ്സ ഏവമാഗതം ഹോതി. തസ്മാ തം ന ഉപപജ്ജതി – ‘ചക്ഖു അത്താ’തി യോ വദേയ്യ. ഇതി ചക്ഖു അനത്താ.

‘‘‘രൂപാ അത്താ’തി യോ വദേയ്യ തം ന ഉപപജ്ജതി. രൂപാനം ഉപ്പാദോപി വയോപി പഞ്ഞായതി. യസ്സ ഖോ പന ഉപ്പാദോപി വയോപി പഞ്ഞായതി, ‘അത്താ മേ ഉപ്പജ്ജതി ച വേതി ചാ’തി ഇച്ചസ്സ ഏവമാഗതം ഹോതി. തസ്മാ തം ന ഉപപജ്ജതി – ‘രൂപാ അത്താ’തി യോ വദേയ്യ. ഇതി ചക്ഖു അനത്താ, രൂപാ അനത്താ.

‘‘‘ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം അത്താ’തി യോ വദേയ്യ തം ന ഉപപജ്ജതി. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണസ്സ ഉപ്പാദോപി വയോപി പഞ്ഞായതി. യസ്സ ഖോ പന ഉപ്പാദോപി വയോപി പഞ്ഞായതി, ‘അത്താ മേ ഉപ്പജ്ജതി ച വേതി ചാ’തി ഇച്ചസ്സ ഏവമാഗതം ഹോതി. തസ്മാ തം ന ഉപപജ്ജതി – ‘ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം അത്താ’തി യോ വദേയ്യ. ഇതി ചക്ഖു അനത്താ, രൂപാ അനത്താ, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം അനത്താ.

‘‘‘ചക്ഖുസമ്ഫസ്സോ അത്താ’തി യോ വദേയ്യ തം ന ഉപപജ്ജതി. ചക്ഖുസമ്ഫസ്സസ്സ ഉപ്പാദോപി വയോപി പഞ്ഞായതി. യസ്സ ഖോ പന ഉപ്പാദോപി വയോപി പഞ്ഞായതി, ‘അത്താ മേ ഉപ്പജ്ജതി ച വേതി ചാ’തി ഇച്ചസ്സ ഏവമാഗതം ഹോതി. തസ്മാ തം ന ഉപപജ്ജതി – ‘ചക്ഖുസമ്ഫസ്സോ അത്താ’തി യോ വദേയ്യ. ഇതി ചക്ഖു അനത്താ, രൂപാ അനത്താ, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം അനത്താ, ചക്ഖുസമ്ഫസ്സോ അനത്താ.

‘‘‘വേദനാ അത്താ’തി യോ വദേയ്യ തം ന ഉപപജ്ജതി. വേദനായ ഉപ്പാദോപി വയോപി പഞ്ഞായതി. യസ്സ ഖോ പന ഉപ്പാദോപി വയോപി പഞ്ഞായതി, ‘അത്താ മേ ഉപ്പജ്ജതി ച വേതി ചാ’തി ഇച്ചസ്സ ഏവമാഗതം ഹോതി. തസ്മാ തം ന ഉപപജ്ജതി – ‘വേദനാ അത്താ’തി യോ വദേയ്യ. ഇതി ചക്ഖു അനത്താ, രൂപാ അനത്താ, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം അനത്താ, ചക്ഖുസമ്ഫസ്സോ അനത്താ, വേദനാ അനത്താ.

‘‘‘തണ്ഹാ അത്താ’തി യോ വദേയ്യ തം ന ഉപപജ്ജതി. തണ്ഹായ ഉപ്പാദോപി വയോപി പഞ്ഞായതി. യസ്സ ഖോ പന ഉപ്പാദോപി വയോപി പഞ്ഞായതി, ‘അത്താ മേ ഉപ്പജ്ജതി ച വേതി ചാ’തി ഇച്ചസ്സ ഏവമാഗതം ഹോതി. തസ്മാ തം ന ഉപപജ്ജതി – ‘തണ്ഹാ അത്താ’തി യോ വദേയ്യ. ഇതി ചക്ഖു അനത്താ, രൂപാ അനത്താ, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം അനത്താ, ചക്ഖുസമ്ഫസ്സോ അനത്താ, വേദനാ അനത്താ, തണ്ഹാ അനത്താ.

൪൨൩. ‘‘‘സോതം അത്താ’തി യോ വദേയ്യ…പേ… ‘ഘാനം അത്താ’തി യോ വദേയ്യ… ‘ജിവ്ഹാ അത്താ’തി യോ വദേയ്യ… ‘കായോ അത്താ’തി യോ വദേയ്യ… ‘മനോ അത്താ’തി യോ വദേയ്യ തം ന ഉപപജ്ജതി. മനസ്സ ഉപ്പാദോപി വയോപി പഞ്ഞായതി. യസ്സ ഖോ പന ഉപ്പാദോപി വയോപി പഞ്ഞായതി, ‘അത്താ മേ ഉപ്പജ്ജതി ച വേതി ചാ’തി ഇച്ചസ്സ ഏവമാഗതം ഹോതി. തസ്മാ തം ന ഉപപജ്ജതി – ‘മനോ അത്താ’തി യോ വദേയ്യ. ഇതി മനോ അനത്താ.

‘‘‘ധമ്മാ അത്താ’തി യോ വദേയ്യ തം ന ഉപപജ്ജതി. ധമ്മാനം ഉപ്പാദോപി വയോപി പഞ്ഞായതി. യസ്സ ഖോ പന ഉപ്പാദോപി വയോപി പഞ്ഞായതി, ‘അത്താ മേ ഉപ്പജ്ജതി ച വേതി ചാ’തി ഇച്ചസ്സ ഏവമാഗതം ഹോതി. തസ്മാ തം ന ഉപപജ്ജതി – ‘ധമ്മാ അത്താ’തി യോ വദേയ്യ. ഇതി മനോ അനത്താ, ധമ്മാ അനത്താ.

‘‘‘മനോവിഞ്ഞാണം അത്താ’തി യോ വദേയ്യ തം ന ഉപപജ്ജതി. മനോവിഞ്ഞാണസ്സ ഉപ്പാദോപി വയോപി പഞ്ഞായതി. യസ്സ ഖോ പന ഉപ്പാദോപി വയോപി പഞ്ഞായതി, ‘അത്താ മേ ഉപ്പജ്ജതി ച വേതി ചാ’തി ഇച്ചസ്സ ഏവമാഗതം ഹോതി. തസ്മാ തം ന ഉപപജ്ജതി – ‘മനോവിഞ്ഞാണം അത്താ’തി യോ വദേയ്യ. ഇതി മനോ അനത്താ, ധമ്മാ അനത്താ, മനോവിഞ്ഞാണം അനത്താ.

‘‘‘മനോസമ്ഫസ്സോ അത്താ’തി യോ വദേയ്യ തം ന ഉപപജ്ജതി. മനോസമ്ഫസ്സസ്സ ഉപ്പാദോപി വയോപി പഞ്ഞായതി. യസ്സ ഖോ പന ഉപ്പാദോപി വയോപി പഞ്ഞായതി, ‘അത്താ മേ ഉപ്പജ്ജതി ച വേതി ചാ’തി ഇച്ചസ്സ ഏവമാഗതം ഹോതി. തസ്മാ തം ന ഉപപജ്ജതി – ‘മനോസമ്ഫസ്സോ അത്താ’തി യോ വദേയ്യ. ഇതി മനോ അനത്താ, ധമ്മാ അനത്താ, മനോവിഞ്ഞാണം അനത്താ, മനോസമ്ഫസ്സോ അനത്താ.

‘‘‘വേദനാ അത്താ’തി യോ വദേയ്യ തം ന ഉപപജ്ജതി. വേദനായ ഉപ്പാദോപി വയോപി പഞ്ഞായതി. യസ്സ ഖോ പന ഉപ്പാദോപി വയോപി പഞ്ഞായതി, ‘അത്താ മേ ഉപ്പജ്ജതി ച വേതി ചാ’തി ഇച്ചസ്സ ഏവമാഗതം ഹോതി. തസ്മാ തം ന ഉപപജ്ജതി – ‘വേദനാ അത്താ’തി യോ വദേയ്യ. ഇതി മനോ അനത്താ, ധമ്മാ അനത്താ, മനോവിഞ്ഞാണം അനത്താ, മനോസമ്ഫസ്സോ അനത്താ, വേദനാ അനത്താ.

‘‘‘തണ്ഹാ അത്താ’തി യോ വദേയ്യ തം ന ഉപപജ്ജതി. തണ്ഹായ ഉപ്പാദോപി വയോപി പഞ്ഞായതി. യസ്സ ഖോ പന ഉപ്പാദോപി വയോപി പഞ്ഞായതി, ‘അത്താ മേ ഉപ്പജ്ജതി ച വേതി ചാ’തി ഇച്ചസ്സ ഏവമാഗതം ഹോതി. തസ്മാ തം ന ഉപപജ്ജതി – ‘തണ്ഹാ അത്താ’തി യോ വദേയ്യ. ഇതി മനോ അനത്താ, ധമ്മാ അനത്താ, മനോവിഞ്ഞാണം അനത്താ, മനോസമ്ഫസ്സോ അനത്താ, വേദനാ അനത്താ, തണ്ഹാ അനത്താ.

൪൨൪. ‘‘അയം ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, സക്കായസമുദയഗാമിനീ പടിപദാ – ചക്ഖും ‘ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താ’തി സമനുപസ്സതി; രൂപേ ‘ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താ’തി സമനുപസ്സതി; ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം ‘ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താ’തി സമനുപസ്സതി; ചക്ഖുസമ്ഫസ്സം ‘ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താ’തി സമനുപസ്സതി; വേദനം ‘ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താ’തി സമനുപസ്സതി; തണ്ഹം ‘ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താ’തി സമനുപസ്സതി; സോതം ‘ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താ’തി സമനുപസ്സതി…പേ… ഘാനം ‘ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താ’തി സമനുപസ്സതി…പേ… ജിവ്ഹം ‘ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താ’തി സമനുപസ്സതി…പേ… കായം ‘ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താ’തി സമനുപസ്സതി…പേ… മനം ‘ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താ’തി സമനുപസ്സതി, ധമ്മേ ‘ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താ’തി സമനുപസ്സതി, മനോവിഞ്ഞാണം ‘ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താ’തി സമനുപസ്സതി, മനോസമ്ഫസ്സം ‘ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താ’തി സമനുപസ്സതി, വേദനം ‘ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താ’തി സമനുപസ്സതി, തണ്ഹം ‘ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താ’തി സമനുപസ്സതി.

‘‘അയം ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, സക്കായനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ – ചക്ഖും ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി സമനുപസ്സതി. രൂപേ ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി സമനുപസ്സതി. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി സമനുപസ്സതി. ചക്ഖുസമ്ഫസ്സം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി സമനുപസ്സതി. വേദനം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി സമനുപസ്സതി. തണ്ഹം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി സമനുപസ്സതി. സോതം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി സമനുപസ്സതി…പേ… ഘാനം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി സമനുപസ്സതി… ജിവ്ഹം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി സമനുപസ്സതി… കായം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി സമനുപസ്സതി… മനം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി സമനുപസ്സതി. ധമ്മേ ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി സമനുപസ്സതി. മനോവിഞ്ഞാണം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി സമനുപസ്സതി. മനോസമ്ഫസ്സം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി സമനുപസ്സതി. വേദനം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി സമനുപസ്സതി. തണ്ഹം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി സമനുപസ്സതി.

൪൨൫. ‘‘ചക്ഖുഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച രൂപേ ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം, തിണ്ണം സങ്ഗതി ഫസ്സോ, ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദയിതം സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ. സോ സുഖായ വേദനായ ഫുട്ഠോ സമാനോ അഭിനന്ദതി അഭിവദതി അജ്ഝോസായ തിട്ഠതി. തസ്സ രാഗാനുസയോ അനുസേതി. ദുക്ഖായ വേദനായ ഫുട്ഠോ സമാനോ സോചതി കിലമതി പരിദേവതി ഉരത്താളിം കന്ദതി സമ്മോഹം ആപജ്ജതി. തസ്സ പടിഘാനുസയോ അനുസേതി. അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ ഫുട്ഠോ സമാനോ തസ്സാ വേദനായ സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി. തസ്സ അവിജ്ജാനുസയോ അനുസേതി. സോ വത, ഭിക്ഖവേ, സുഖായ വേദനായ രാഗാനുസയം അപ്പഹായ ദുക്ഖായ വേദനായ പടിഘാനുസയം അപ്പടിവിനോദേത്വാ അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ അവിജ്ജാനുസയം അസമൂഹനിത്വാ അവിജ്ജം അപ്പഹായ വിജ്ജം അനുപ്പാദേത്വാ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഭവിസ്സതീതി – നേതം ഠാനം വിജ്ജതി.

‘‘സോതഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച സദ്ദേ ച ഉപ്പജ്ജതി സോതവിഞ്ഞാണം…പേ… ഘാനഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഗന്ധേ ച ഉപ്പജ്ജതി ഘാനവിഞ്ഞാണം…പേ… ജിവ്ഹഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച രസേ ച ഉപ്പജ്ജതി ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം…പേ… കായഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഫോട്ഠബ്ബേ ച ഉപ്പജ്ജതി കായവിഞ്ഞാണം…പേ… മനഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ധമ്മേ ച ഉപ്പജ്ജതി മനോവിഞ്ഞാണം, തിണ്ണം സങ്ഗതി ഫസ്സോ, ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദയിതം സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ. സോ സുഖായ വേദനായ ഫുട്ഠോ സമാനോ അഭിനന്ദതി അഭിവദതി അജ്ഝോസായ തിട്ഠതി. തസ്സ രാഗാനുസയോ അനുസേതി. ദുക്ഖായ വേദനായ ഫുട്ഠോ സമാനോ സോചതി കിലമതി പരിദേവതി ഉരത്താളിം കന്ദതി സമ്മോഹം ആപജ്ജതി. തസ്സ പടിഘാനുസയോ അനുസേതി. അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ ഫുട്ഠോ സമാനോ തസ്സാ വേദനായ സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി. തസ്സ അവിജ്ജാനുസയോ അനുസേതി. സോ വത, ഭിക്ഖവേ, സുഖായ വേദനായ രാഗാനുസയം അപ്പഹായ ദുക്ഖായ വേദനായ പടിഘാനുസയം അപ്പടിവിനോദേത്വാ അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ അവിജ്ജാനുസയം അസമൂഹനിത്വാ അവിജ്ജം അപ്പഹായ വിജ്ജം അനുപ്പാദേത്വാ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഭവിസ്സതീതി – നേതം ഠാനം വിജ്ജതി.

൪൨൬. ‘‘ചക്ഖുഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച രൂപേ ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം, തിണ്ണം സങ്ഗതി ഫസ്സോ, ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദയിതം സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ. സോ സുഖായ വേദനായ ഫുട്ഠോ സമാനോ നാഭിനന്ദതി നാഭിവദതി നാജ്ഝോസായ തിട്ഠതി. തസ്സ രാഗാനുസയോ നാനുസേതി. ദുക്ഖായ വേദനായ ഫുട്ഠോ സമാനോ ന സോചതി ന കിലമതി പരിദേവതി ന ഉരത്താളിം കന്ദതി ന സമ്മോഹം ആപജ്ജതി. തസ്സ പടിഘാനുസയോ നാനുസേതി. അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ ഫുട്ഠോ സമാനോ തസ്സാ വേദനായ സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം പജാനാതി. തസ്സ അവിജ്ജാനുസയോ നാനുസേതി. സോ വത, ഭിക്ഖവേ, സുഖായ വേദനായ രാഗാനുസയം പഹായ ദുക്ഖായ വേദനായ പടിഘാനുസയം പടിവിനോദേത്വാ അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ അവിജ്ജാനുസയം സമൂഹനിത്വാ അവിജ്ജം പഹായ വിജ്ജം ഉപ്പാദേത്വാ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഭവിസ്സതീതി – ഠാനമേതം വിജ്ജതി.

‘‘സോതഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച സദ്ദേ ച ഉപ്പജ്ജതി സോതവിഞ്ഞാണം…പേ….

‘‘ഘാനഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഗന്ധേ ച ഉപ്പജ്ജതി ഘാനവിഞ്ഞാണം…പേ….

‘‘ജിവ്ഹഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച രസേ ച ഉപ്പജ്ജതി ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം…പേ….

‘‘കായഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഫോട്ഠബ്ബേ ച ഉപ്പജ്ജതി കായവിഞ്ഞാണം…പേ….

‘‘മനഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ധമ്മേ ച ഉപ്പജ്ജതി മനോവിഞ്ഞാണം തിണ്ണം സങ്ഗതി ഫസ്സോ, ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദയിതം സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ. സോ സുഖായ വേദനായ ഫുട്ഠോ സമാനോ നാഭിനന്ദതി നാഭിവദതി നാജ്ഝോസായ തിട്ഠതി. തസ്സ രാഗാനുസയോ നാനുസേതി. ദുക്ഖായ വേദനായ ഫുട്ഠോ സമാനോ ന സോചതി ന കിലമതി ന പരിദേവതി ന ഉരത്താളിം കന്ദതി ന സമ്മോഹം ആപജ്ജതി. തസ്സ പടിഘാനുസയോ നാനുസേതി. അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ ഫുട്ഠോ സമാനോ തസ്സാ വേദനായ സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം പജാനാതി. തസ്സ അവിജ്ജാനുസയോ നാനുസേതി. സോ വത, ഭിക്ഖവേ, സുഖായ വേദനായ രാഗാനുസയം പഹായ ദുക്ഖായ വേദനായ പടിഘാനുസയം പടിവിനോദേത്വാ അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ അവിജ്ജാനുസയം സമൂഹനിത്വാ അവിജ്ജം പഹായ വിജ്ജം ഉപ്പാദേത്വാ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഭവിസ്സതീതി – ഠാനമേതം വിജ്ജതി.

൪൨൭. ‘‘ഏവം പസ്സം, ഭിക്ഖവേ, സുതവാ അരിയസാവകോ ചക്ഖുസ്മിം [ചക്ഖുസ്മിമ്പി (സ്യാ. കം.) ഏവമിതരേസുപി] നിബ്ബിന്ദതി, രൂപേസു നിബ്ബിന്ദതി, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണേ നിബ്ബിന്ദതി, ചക്ഖുസമ്ഫസ്സേ നിബ്ബിന്ദതി, വേദനായ നിബ്ബിന്ദതി, തണ്ഹായ നിബ്ബിന്ദതി. സോതസ്മിം നിബ്ബിന്ദതി, സദ്ദേസു നിബ്ബിന്ദതി…പേ… ഘാനസ്മിം നിബ്ബിന്ദതി, ഗന്ധേസു നിബ്ബിന്ദതി… ജിവ്ഹായ നിബ്ബിന്ദതി, രസേസു നിബ്ബിന്ദതി… കായസ്മിം നിബ്ബിന്ദതി, ഫോട്ഠബ്ബേസു നിബ്ബിന്ദതി… മനസ്മിം നിബ്ബിന്ദതി, ധമ്മേസു നിബ്ബിന്ദതി, മനോവിഞ്ഞാണേ നിബ്ബിന്ദതി, മനോസമ്ഫസ്സേ നിബ്ബിന്ദതി, വേദനായ നിബ്ബിന്ദതി, തണ്ഹായ നിബ്ബിന്ദതി. നിബ്ബിന്ദം വിരജ്ജതി, വിരാഗാ വിമുച്ചതി. വിമുത്തസ്മിം വിമുത്തമിതി ഞാണം ഹോതി. ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി പജാനാതീ’’തി.

ഇദമവോച ഭഗവാ. അത്തമനാ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദുന്തി. ഇമസ്മിം ഖോ പന വേയ്യാകരണസ്മിം ഭഞ്ഞമാനേ സട്ഠിമത്താനം ഭിക്ഖൂനം അനുപാദായ ആസവേഹി ചിത്താനി വിമുച്ചിംസൂതി.

ഛഛക്കസുത്തം നിട്ഠിതം ഛട്ഠം.