൯. കായഗതാസതിസുത്തം
൧൫൩. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. അഥ ഖോ സമ്ബഹുലാനം ഭിക്ഖൂനം പച്ഛാഭത്തം പിണ്ഡപാതപടിക്കന്താനം ഉപട്ഠാനസാലായം സന്നിസിന്നാനം സന്നിപതിതാനം അയമന്തരാകഥാ ഉദപാദി – ‘‘അച്ഛരിയം, ആവുസോ, അബ്ഭുതം, ആവുസോ! യാവഞ്ചിദം തേന ഭഗവതാ ജാനതാ പസ്സതാ അരഹതാ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന കായഗതാസതി [കായഗതാ സതി (സ്യാ. കം. പീ.)] ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ മഹപ്ഫലാ വുത്താ മഹാനിസംസാ’’തി. അയഞ്ച ഹിദം തേസം ഭിക്ഖൂനം അന്തരാകഥാ വിപ്പകതാ ഹോതി, അഥ ഖോ ഭഗവാ സായന്ഹസമയം പടിസല്ലാനാ വുട്ഠിതോ യേന ഉപട്ഠാനസാലാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി. നിസജ്ജ ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘കായ നുത്ഥ, ഭിക്ഖവേ, ഏതരഹി കഥായ സന്നിസിന്നാ, കാ ച പന വോ അന്തരാകഥാ വിപ്പകതാ’’തി? ‘‘ഇധ, ഭന്തേ, അമ്ഹാകം പച്ഛാഭത്തം പിണ്ഡപാതപടിക്കന്താനം ഉപട്ഠാനസാലായം സന്നിസിന്നാനം സന്നിപതിതാനം അയമന്തരാകഥാ ഉദപാദി – ‘അച്ഛരിയം, ആവുസോ, അബ്ഭുതം, ആവുസോ! യാവഞ്ചിദം തേന ഭഗവതാ ജാനതാ പസ്സതാ അരഹതാ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന കായഗതാസതി ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ മഹപ്ഫലാ വുത്താ മഹാനിസംസാ’തി. അയം ഖോ നോ, ഭന്തേ, അന്തരാകഥാ വിപ്പകതാ, അഥ ഭഗവാ അനുപ്പത്തോ’’തി.
൧൫൪. ‘‘കഥം ഭാവിതാ ച, ഭിക്ഖവേ, കായഗതാസതി കഥം ബഹുലീകതാ മഹപ്ഫലാ ഹോതി മഹാനിസംസാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരഞ്ഞഗതോ വാ രുക്ഖമൂലഗതോ വാ സുഞ്ഞാഗാരഗതോ വാ നിസീദതി പല്ലങ്കം ആഭുജിത്വാ ഉജും കായം പണിധായ പരിമുഖം സതിം ഉപട്ഠപേത്വാ. സോ സതോവ അസ്സസതി സതോവ പസ്സസതി; ദീഘം വാ അസ്സസന്തോ ‘ദീഘം അസ്സസാമീ’തി പജാനാതി, ദീഘം വാ പസ്സസന്തോ ‘ദീഘം പസ്സസാമീ’തി പജാനാതി; രസ്സം വാ അസ്സസന്തോ ‘രസ്സം അസ്സസാമീ’തി പജാനാതി, രസ്സം വാ പസ്സസന്തോ ‘രസ്സം പസ്സസാമീ’തി പജാനാതി; ‘സബ്ബകായപടിസംവേദീ അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘സബ്ബകായപടിസംവേദീ പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി; ‘പസ്സമ്ഭയം കായസങ്ഖാരം അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘പസ്സമ്ഭയം കായസങ്ഖാരം പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി. തസ്സ ഏവം അപ്പമത്തസ്സ ആതാപിനോ പഹിതത്തസ്സ വിഹരതോ യേ ഗേഹസിതാ [ഗേഹസ്സിതാ (ടീകാ)] സരസങ്കപ്പാ തേ പഹീയന്തി. തേസം പഹാനാ അജ്ഝത്തമേവ ചിത്തം സന്തിട്ഠതി സന്നിസീദതി ഏകോദി ഹോതി [ഏകോദീ ഹോതി (സീ.), ഏകോദിഭോതി (സ്യാ. കം.)] സമാധിയതി. ഏവം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കായഗതാസതിം [കായഗതം സതിം (സ്യാ. കം. പീ.)] ഭാവേതി.
‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഗച്ഛന്തോ വാ ‘ഗച്ഛാമീ’തി പജാനാതി, ഠിതോ വാ ‘ഠിതോമ്ഹീ’തി പജാനാതി, നിസിന്നോ വാ ‘നിസിന്നോമ്ഹീ’തി പജാനാതി, സയാനോ വാ ‘സയാനോമ്ഹീ’തി പജാനാതി. യഥാ യഥാ വാ പനസ്സ കായോ പണിഹിതോ ഹോതി, തഥാ തഥാ നം പജാനാതി. തസ്സ ഏവം അപ്പമത്തസ്സ ആതാപിനോ പഹിതത്തസ്സ വിഹരതോ യേ ഗേഹസിതാ സരസങ്കപ്പാ തേ പഹീയന്തി. തേസം പഹാനാ അജ്ഝത്തമേവ ചിത്തം സന്തിട്ഠതി സന്നിസീദതി ഏകോദി ഹോതി സമാധിയതി. ഏവമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കായഗതാസതിം ഭാവേതി.
‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അഭിക്കന്തേ പടിക്കന്തേ സമ്പജാനകാരീ ഹോതി, ആലോകിതേ വിലോകിതേ സമ്പജാനകാരീ ഹോതി, സമിഞ്ജിതേ പസാരിതേ സമ്പജാനകാരീ ഹോതി, സങ്ഘാടിപത്തചീവരധാരണേ സമ്പജാനകാരീ ഹോതി, അസിതേ പീതേ ഖായിതേ സായിതേ സമ്പജാനകാരീ ഹോതി, ഉച്ചാരപസ്സാവകമ്മേ സമ്പജാനകാരീ ഹോതി, ഗതേ ഠിതേ നിസിന്നേ സുത്തേ ജാഗരിതേ ഭാസിതേ തുണ്ഹീഭാവേ സമ്പജാനകാരീ ഹോതി. തസ്സ ഏവം അപ്പമത്തസ്സ ആതാപിനോ പഹിതത്തസ്സ വിഹരതോ യേ ഗേഹസിതാ സരസങ്കപ്പാ തേ പഹീയന്തി. തേസം പഹാനാ അജ്ഝത്തമേവ ചിത്തം സന്തിട്ഠതി സന്നിസീദതി ഏകോദി ഹോതി സമാധിയതി. ഏവമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കായഗതാസതിം ഭാവേതി.
‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഇമമേവ കായം ഉദ്ധം പാദതലാ അധോ കേസമത്ഥകാ തചപരിയന്തം പൂരം നാനപ്പകാരസ്സ അസുചിനോ പച്ചവേക്ഖതി – ‘അത്ഥി ഇമസ്മിം കായേ കേസാ ലോമാ നഖാ ദന്താ തചോ മംസം ന്ഹാരു [നഹാരു (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] അട്ഠി അട്ഠിമിഞ്ജം വക്കം ഹദയം യകനം കിലോമകം പിഹകം പപ്ഫാസം അന്തം അന്തഗുണം ഉദരിയം കരീസം പിത്തം സേമ്ഹം പുബ്ബോ ലോഹിതം സേദോ മേദോ അസ്സു വസാ ഖേളോ സിങ്ഘാണികാ ലസികാ മുത്ത’ന്തി.
‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ഉഭതോമുഖാ പുതോളി [മൂതോളീ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] പൂരാ നാനാവിഹിതസ്സ ധഞ്ഞസ്സ, സേയ്യഥിദം – സാലീനം വീഹീനം മുഗ്ഗാനം മാസാനം തിലാനം തണ്ഡുലാനം, തമേനം ചക്ഖുമാ പുരിസോ മുഞ്ചിത്വാ പച്ചവേക്ഖേയ്യ – ‘ഇമേ സാലീ ഇമേ വീഹീ ഇമേ മുഗ്ഗാ ഇമേ മാസാ ഇമേ തിലാ ഇമേ തണ്ഡുലാ’തി; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഇമമേവ കായം ഉദ്ധം പാദതലാ അധോ കേസമത്ഥകാ തചപരിയന്തം പൂരം നാനപ്പകാരസ്സ അസുചിനോ പച്ചവേക്ഖതി – ‘അത്ഥി ഇമസ്മിം കായേ കേസാ ലോമാ നഖാ ദന്താ തചോ മംസം ന്ഹാരു അട്ഠി അട്ഠിമിഞ്ജം വക്കം ഹദയം യകനം കിലോമകം പിഹകം പപ്ഫാസം അന്തം അന്തഗുണം ഉദരിയം കരീസം പിത്തം സേമ്ഹം പുബ്ബോ ലോഹിതം സേദോ മേദോ അസ്സു വസാ ഖേളോ സിങ്ഘാണികാ ലസികാ മുത്ത’ന്തി. തസ്സ ഏവം അപ്പമത്തസ്സ ആതാപിനോ പഹിതത്തസ്സ വിഹരതോ യേ ഗേഹസിതാ സരസങ്കപ്പാ തേ പഹീയന്തി. തേസം പഹാനാ അജ്ഝത്തമേവ ചിത്തം സന്തിട്ഠതി സന്നിസീദതി ഏകോദി ഹോതി സമാധിയതി. ഏവമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കായഗതാസതിം ഭാവേതി.
‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഇമമേവ കായം യഥാഠിതം യഥാപണിഹിതം ധാതുസോ പച്ചവേക്ഖതി – ‘അത്ഥി ഇമസ്മിം കായേ പഥവീധാതു ആപോധാതു തേജോധാതു വായോധാതൂ’തി.
‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ദക്ഖോ ഗോഘാതകോ വാ ഗോഘാതകന്തേവാസീ വാ ഗാവിം വധിത്വാ ചതുമഹാപഥേ [ചാതുമ്മഹാപഥേ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ബിലസോ വിഭജിത്വാ [പടിവിഭജിത്വാ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] നിസിന്നോ അസ്സ; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഇമമേവ കായം യഥാഠിതം യഥാപണിഹിതം ധാതുസോ പച്ചവേക്ഖതി – ‘അത്ഥി ഇമസ്മിം കായേ പഥവീധാതു ആപോധാതു തേജോധാതു വായോധാതൂ’തി. തസ്സ ഏവം അപ്പമത്തസ്സ ആതാപിനോ പഹിതത്തസ്സ വിഹരതോ യേ ഗേഹസിതാ സരസങ്കപ്പാ തേ പഹീയന്തി. തേസം പഹാനാ അജ്ഝത്തമേവ ചിത്തം സന്തിട്ഠതി സന്നിസീദതി ഏകോദി ഹോതി സമാധിയതി. ഏവമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കായഗതാസതിം ഭാവേതി.
‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സേയ്യഥാപി പസ്സേയ്യ സരീരം സിവഥികായ [സീവഥികായ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ഛഡ്ഡിതം ഏകാഹമതം വാ ദ്വീഹമതം വാ തീഹമതം വാ ഉദ്ധുമാതകം വിനീലകം വിപുബ്ബകജാതം. സോ ഇമമേവ കായം ഉപസംഹരതി – ‘അയമ്പി ഖോ കായോ ഏവംധമ്മോ ഏവംഭാവീ ഏവംഅനതീതോ’തി [ഏതം അനതീതോതി (സീ.)]. തസ്സ ഏവം അപ്പമത്തസ്സ ആതാപിനോ പഹിതത്തസ്സ വിഹരതോ യേ ഗേഹസിതാ സരസങ്കപ്പാ തേ പഹീയന്തി. തേസം പഹാനാ അജ്ഝത്തമേവ ചിത്തം സന്തിട്ഠതി സന്നിസീദതി ഏകോദി ഹോതി സമാധിയതി. ഏവമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കായഗതാസതിം ഭാവേതി.
‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സേയ്യഥാപി പസ്സേയ്യ സരീരം സിവഥികായ ഛഡ്ഡിതം കാകേഹി വാ ഖജ്ജമാനം കുലലേഹി വാ ഖജ്ജമാനം ഗിജ്ഝേഹി വാ ഖജ്ജമാനം കങ്കേഹി വാ ഖജ്ജമാനം സുനഖേഹി വാ ഖജ്ജമാനം ബ്യഗ്ഘേഹി വാ ഖജ്ജമാനം ദീപീഹി വാ ഖജ്ജമാനം സിങ്ഗാലേഹി വാ [ഗിജ്ഝേഹി വാ ഖജ്ജമാനം സുവാനേഹി വാ ഖജ്ജമാനം സിഗാലേഹി വാ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ഖജ്ജമാനം വിവിധേഹി വാ പാണകജാതേഹി ഖജ്ജമാനം. സോ ഇമമേവ കായം ഉപസംഹരതി – ‘അയമ്പി ഖോ കായോ ഏവംധമ്മോ ഏവംഭാവീ ഏവംഅനതീതോ’തി. തസ്സ ഏവം അപ്പമത്തസ്സ…പേ… ഏവമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കായഗതാസതിം ഭാവേതി.
‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സേയ്യഥാപി പസ്സേയ്യ സരീരം സിവഥികായ ഛഡ്ഡിതം അട്ഠികസങ്ഖലികം സമംസലോഹിതം ന്ഹാരുസമ്ബന്ധം…പേ… അട്ഠികസങ്ഖലികം നിമ്മംസലോഹിതമക്ഖിതം ന്ഹാരുസമ്ബന്ധം…പേ… അട്ഠികസങ്ഖലികം അപഗതമംസലോഹിതം ന്ഹാരുസമ്ബന്ധം…പേ… അട്ഠികാനി അപഗതസമ്ബന്ധാനി [അപഗതനഹാരൂസമ്ബന്ധാനി (സ്യാ. കം.)] ദിസാവിദിസാവിക്ഖിത്താനി [ദിസാവിദിസാസു വിക്ഖിതാനി (സീ. പീ.)] അഞ്ഞേന ഹത്ഥട്ഠികം അഞ്ഞേന പാദട്ഠികം അഞ്ഞേന ഗോപ്ഫകട്ഠികം [അഞ്ഞേന ഗോപ്ഫകട്ഠികന്തി ഇദം സീ. സ്യാ. കം. പീ. പോത്ഥകേസു നത്ഥി] അഞ്ഞേന ജങ്ഘട്ഠികം അഞ്ഞേന ഊരുട്ഠികം അഞ്ഞേന കടിട്ഠികം [അഞ്ഞേന കടട്ഠികം അഞ്ഞേന പിട്ഠികണ്ഡകം അഞ്ഞേന സീസകടാഹം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] അഞ്ഞേന ഫാസുകട്ഠികം അഞ്ഞേന പിട്ഠിട്ഠികം അഞ്ഞേന ഖന്ധട്ഠികം അഞ്ഞേന ഗീവട്ഠികം അഞ്ഞേന ഹനുകട്ഠികം അഞ്ഞേന ദന്തട്ഠികം അഞ്ഞേന സീസകടാഹം [അഞ്ഞേന കടട്ഠികം അഞ്ഞേന പിട്ഠികണ്ഡകം അഞ്ഞേന സീസകടാഹം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)]. സോ ഇമമേവ കായം ഉപസംഹരതി – ‘അയമ്പി ഖോ കായോ ഏവംധമ്മോ ഏവംഭാവീ ഏവംഅനതീതോ’തി. തസ്സ ഏവം അപ്പമത്തസ്സ…പേ… ഏവമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കായഗതാസതിം ഭാവേതി.
‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സേയ്യഥാപി പസ്സേയ്യ സരീരം സിവഥികായ ഛഡ്ഡിതം – അട്ഠികാനി സേതാനി സങ്ഖവണ്ണപടിഭാഗാനി [സങ്ഖവണ്ണൂപനിഭാനി (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] …പേ… അട്ഠികാനി പുഞ്ജകിതാനി തേരോവസ്സികാനി…പേ… അട്ഠികാനി പൂതീനി ചുണ്ണകജാതാനി. സോ ഇമമേവ കായം ഉപസംഹരതി – ‘അയമ്പി ഖോ കായോ ഏവംധമ്മോ ഏവംഭാവീ ഏവംഅനതീതോ’തി. തസ്സ ഏവം അപ്പമത്തസ്സ…പേ… ഏവമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കായഗതാസതിം ഭാവേതി.
൧൫൫. ‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. സോ ഇമമേവ കായം വിവേകജേന പീതിസുഖേന അഭിസന്ദേതി പരിസന്ദേതി പരിപൂരേതി പരിപ്ഫരതി, നാസ്സ കിഞ്ചി സബ്ബാവതോ കായസ്സ വിവേകജേന പീതിസുഖേന അപ്ഫുടം ഹോതി. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ദക്ഖോ ന്ഹാപകോ [നഹാപകോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] വാ ന്ഹാപകന്തേവാസീ വാ കംസഥാലേ ന്ഹാനീയചുണ്ണാനി [നഹാനീയചുണ്ണാനി (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ആകിരിത്വാ ഉദകേന പരിപ്ഫോസകം പരിപ്ഫോസകം സന്നേയ്യ, സായം ന്ഹാനീയപിണ്ഡി [സാസ്സ നഹാനീയപിണ്ഡീ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] സ്നേഹാനുഗതാ സ്നേഹപരേതാ സന്തരബാഹിരാ ഫുടാ സ്നേഹേന ന ച പഗ്ഘരിണീ; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഇമമേവ കായം വിവേകജേന പീതിസുഖേന അഭിസന്ദേതി പരിസന്ദേതി പരിപൂരേതി പരിപ്ഫരതി; നാസ്സ കിഞ്ചി സബ്ബാവതോ കായസ്സ വിവേകജേന പീതിസുഖേന അപ്ഫുടം ഹോതി. തസ്സ ഏവം അപ്പമത്തസ്സ…പേ… ഏവമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കായഗതാസതിം ഭാവേതി.
‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു വിതക്കവിചാരാനം വൂപസമാ…പേ… ദുതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. സോ ഇമമേവ കായം സമാധിജേന പീതിസുഖേന അഭിസന്ദേതി പരിസന്ദേതി പരിപൂരേതി പരിപ്ഫരതി; നാസ്സ കിഞ്ചി സബ്ബാവതോ കായസ്സ സമാധിജേന പീതിസുഖേന അപ്ഫുടം ഹോതി. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ഉദകരഹദോ ഗമ്ഭീരോ ഉബ്ഭിദോദകോ [ഉബ്ഭിതോദകോ (സ്യാ. കം. ക.)]. തസ്സ നേവസ്സ പുരത്ഥിമായ ദിസായ ഉദകസ്സ ആയമുഖം ന പച്ഛിമായ ദിസായ ഉദകസ്സ ആയമുഖം ന ഉത്തരായ ദിസായ ഉദകസ്സ ആയമുഖം ന ദക്ഖിണായ ദിസായ ഉദകസ്സ ആയമുഖം; ദേവോ ച ന കാലേന കാലം സമ്മാ ധാരം അനുപ്പവേച്ഛേയ്യ; അഥ ഖോ തമ്ഹാവ ഉദകരഹദാ സീതാ വാരിധാരാ ഉബ്ഭിജ്ജിത്വാ തമേവ ഉദകരഹദം സീതേന വാരിനാ അഭിസന്ദേയ്യ പരിസന്ദേയ്യ പരിപൂരേയ്യ പരിപ്ഫരേയ്യ, നാസ്സ കിഞ്ചി സബ്ബാവതോ ഉദകരഹദസ്സ സീതേന വാരിനാ അപ്ഫുടം അസ്സ; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഇമമേവ കായം സമാധിജേന പീതിസുഖേന അഭിസന്ദേതി പരിസന്ദേതി പരിപൂരേതി പരിപ്ഫരതി, നാസ്സ കിഞ്ചി സബ്ബാവതോ കായസ്സ സമാധിജേന പീതിസുഖേന അപ്ഫുടം ഹോതി. തസ്സ ഏവം അപ്പമത്തസ്സ…പേ… ഏവമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കായഗതാസതിം ഭാവേതി.
‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു പീതിയാ ച വിരാഗാ…പേ… തതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. സോ ഇമമേവ കായം നിപ്പീതികേന സുഖേന അഭിസന്ദേതി പരിസന്ദേതി പരിപൂരേതി പരിപ്ഫരതി, നാസ്സ കിഞ്ചി സബ്ബാവതോ കായസ്സ നിപ്പീതികേന സുഖേന അപ്ഫുടം ഹോതി. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ഉപ്പലിനിയം വാ പദുമിനിയം വാ പുണ്ഡരീകിനിയം വാ അപ്പേകച്ചാനി ഉപ്പലാനി വാ പദുമാനി വാ പുണ്ഡരീകാനി വാ ഉദകേ ജാതാനി ഉദകേ സംവഡ്ഢാനി ഉദകാനുഗ്ഗതാനി അന്തോനിമുഗ്ഗപോസീനി, താനി യാവ ചഗ്ഗാ യാവ ച മൂലാ സീതേന വാരിനാ അഭിസന്നാനി പരിസന്നാനി [അഭിസന്ദാനി പരിസന്ദാനി (ക.)] പരിപൂരാനി പരിപ്ഫുടാനി, നാസ്സ [ന നേസം (?)] കിഞ്ചി സബ്ബാവതം ഉപ്പലാനം വാ പദുമാനം വാ പുണ്ഡരീകാനം വാ സീതേന വാരിനാ അപ്ഫുടം അസ്സ; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഇമമേവ കായം നിപ്പീതികേന സുഖേന അഭിസന്ദേതി പരിസന്ദേതി പരിപൂരേതി പരിപ്ഫരതി, നാസ്സ കിഞ്ചി സബ്ബാവതോ കായസ്സ നിപ്പീതികേന സുഖേന അപ്ഫുടം ഹോതി. തസ്സ ഏവം അപ്പമത്തസ്സ…പേ… ഏവമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കായഗതാസതിം ഭാവേതി.
‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സുഖസ്സ ച പഹാനാ…പേ… ചതുത്ഥം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. സോ ഇമമേവ കായം പരിസുദ്ധേന ചേതസാ പരിയോദാതേന ഫരിത്വാ നിസിന്നോ ഹോതി; നാസ്സ കിഞ്ചി സബ്ബാവതോ കായസ്സ പരിസുദ്ധേന ചേതസാ പരിയോദാതേന അപ്ഫുടം ഹോതി. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, പുരിസോ ഓദാതേന വത്ഥേന സസീസം പാരുപിത്വാ നിസിന്നോ അസ്സ, നാസ്സ കിഞ്ചി സബ്ബാവതോ കായസ്സ ഓദാതേന വത്ഥേന അപ്ഫുടം അസ്സ; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഇമമേവ കായം പരിസുദ്ധേന ചേതസാ പരിയോദാതേന ഫരിത്വാ നിസിന്നോ ഹോതി, നാസ്സ കിഞ്ചി സബ്ബാവതോ കായസ്സ പരിസുദ്ധേന ചേതസാ പരിയോദാതേന അപ്ഫുടം ഹോതി. തസ്സ ഏവം അപ്പമത്തസ്സ ആതാപിനോ പഹിതത്തസ്സ വിഹരതോ യേ ഗേഹസിതാ സരസങ്കപ്പാ തേ പഹീയന്തി. തേസം പഹാനാ അജ്ഝത്തമേവ ചിത്തം സന്തിട്ഠതി, സന്നിസീദതി ഏകോദി ഹോതി സമാധിയതി. ഏവമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കായഗതാസതിം ഭാവേതി.
൧൫൬. ‘‘യസ്സ കസ്സചി, ഭിക്ഖവേ, കായഗതാസതി ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ, അന്തോഗധാവാസ്സ [അന്തോഗധാ തസ്സ (സീ. പീ.)] കുസലാ ധമ്മാ യേ കേചി വിജ്ജാഭാഗിയാ. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, യസ്സ കസ്സചി മഹാസമുദ്ദോ ചേതസാ ഫുടോ, അന്തോഗധാവാസ്സ കുന്നദിയോ യാ കാചി സമുദ്ദങ്ഗമാ; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സ കസ്സചി കായഗതാസതി ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ, അന്തോഗധാവാസ്സ കുസലാ ധമ്മാ യേ കേചി വിജ്ജാഭാഗിയാ.
‘‘യസ്സ കസ്സചി, ഭിക്ഖവേ, കായഗതാസതി അഭാവിതാ അബഹുലീകതാ, ലഭതി തസ്സ മാരോ ഓതാരം, ലഭതി തസ്സ മാരോ ആരമ്മണം [ആരമണം (?)]. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, പുരിസോ ഗരുകം സിലാഗുളം അല്ലമത്തികാപുഞ്ജേ പക്ഖിപേയ്യ. തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ, അപി നു തം ഗരുകം സിലാഗുളം അല്ലമത്തികാപുഞ്ജേ ലഭേഥ ഓതാര’’ന്തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സ കസ്സചി കായഗതാസതി അഭാവിതാ അബഹുലീകതാ, ലഭതി തസ്സ മാരോ ഓതാരം, ലഭതി തസ്സ മാരോ ആരമ്മണം. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, സുക്ഖം കട്ഠം കോളാപം [കോളാപം ആരകാ ഉദകാ ഥലേ നിക്ഖിത്തം (ക.)]; അഥ പുരിസോ ആഗച്ഛേയ്യ ഉത്തരാരണിം ആദായ – ‘അഗ്ഗിം അഭിനിബ്ബത്തേസ്സാമി, തേജോ പാതുകരിസ്സാമീ’തി. തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ, അപി നു സോ പുരിസോ അമും സുക്ഖം കട്ഠം കോളാപം ഉത്തരാരണിം ആദായ അഭിമന്ഥേന്തോ [അഭിമന്ഥേന്തോ (സ്യാ. കം. പീ. ക.)] അഗ്ഗിം അഭിനിബ്ബത്തേയ്യ, തേജോ പാതുകരേയ്യാ’’തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സ കസ്സചി കായഗതാസതി അഭാവിതാ അബഹുലീകതാ, ലഭതി തസ്സ മാരോ ഓതാരം, ലഭതി തസ്സ മാരോ ആരമ്മണം. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ഉദകമണികോ രിത്തോ തുച്ഛോ ആധാരേ ഠപിതോ; അഥ പുരിസോ ആഗച്ഛേയ്യ ഉദകഭാരം ആദായ. തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ, അപി നു സോ പുരിസോ ലഭേഥ ഉദകസ്സ നിക്ഖേപന’’ന്തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സ കസ്സചി കായഗതാസതി അഭാവിതാ അബഹുലീകതാ, ലഭതി തസ്സ മാരോ ഓതാരം, ലഭതി തസ്സ മാരോ ആരമ്മണം’’.
൧൫൭. ‘‘യസ്സ കസ്സചി, ഭിക്ഖവേ, കായഗതാസതി ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ, ന തസ്സ ലഭതി മാരോ ഓതാരം, ന തസ്സ ലഭതി മാരോ ആരമ്മണം. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, പുരിസോ ലഹുകം സുത്തഗുളം സബ്ബസാരമയേ അഗ്ഗളഫലകേ പക്ഖിപേയ്യ. തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ, അപി നു സോ പുരിസോ തം ലഹുകം സുത്തഗുളം സബ്ബസാരമയേ അഗ്ഗളഫലകേ ലഭേഥ ഓതാര’’ന്തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സ കസ്സചി കായഗതാസതി ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ, ന തസ്സ ലഭതി മാരോ ഓതാരം, ന തസ്സ ലഭതി മാരോ ആരമ്മണം. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, അല്ലം കട്ഠം സസ്നേഹം [സസ്നേഹം ആരകാ ഉദകാ ഥലേ നിക്ഖിത്തം (ക.)]; അഥ പുരിസോ ആഗച്ഛേയ്യ ഉത്തരാരണിം ആദായ – ‘അഗ്ഗിം അഭിനിബ്ബത്തേസ്സാമി, തേജോ പാതുകരിസ്സാമീ’തി. തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ, അപി നു സോ പുരിസോ അമും അല്ലം കട്ഠം സസ്നേഹം ഉത്തരാരണിം ആദായ അഭിമന്ഥേന്തോ അഗ്ഗിം അഭിനിബ്ബത്തേയ്യ, തേജോ പാതുകരേയ്യാ’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സ കസ്സചി കായഗതാസതി ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ, ന തസ്സ ലഭതി മാരോ ഓതാരം, ന തസ്സ ലഭതി മാരോ ആരമ്മണം. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ഉദകമണികോ പൂരോ ഉദകസ്സ സമതിത്തികോ കാകപേയ്യോ ആധാരേ ഠപിതോ; അഥ പുരിസോ ആഗച്ഛേയ്യ ഉദകഭാരം ആദായ. തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ, അപി നു സോ പുരിസോ ലഭേഥ ഉദകസ്സ നിക്ഖേപന’’ന്തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സ കസ്സചി കായഗതാസതി ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ, ന തസ്സ ലഭതി മാരോ ഓതാരം, ന തസ്സ ലഭതി മാരോ ആരമ്മണം’’.
൧൫൮. ‘‘യസ്സ കസ്സചി, ഭിക്ഖവേ, കായഗതാസതി ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ, സോ യസ്സ യസ്സ അഭിഞ്ഞാസച്ഛികരണീയസ്സ ധമ്മസ്സ ചിത്തം അഭിനിന്നാമേതി അഭിഞ്ഞാസച്ഛികിരിയായ, തത്ര തത്രേവ സക്ഖിഭബ്ബതം പാപുണാതി സതി സതിആയതനേ. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ഉദകമണികോ പൂരോ ഉദകസ്സ സമതിത്തികോ കാകപേയ്യോ ആധാരേ ഠപിതോ. തമേനം ബലവാ പുരിസോ യതോ യതോ ആവിഞ്ഛേയ്യ, ആഗച്ഛേയ്യ ഉദക’’ന്തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സ കസ്സചി കായഗതാസതി ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ സോ, യസ്സ യസ്സ അഭിഞ്ഞാസച്ഛികരണീയസ്സ ധമ്മസ്സ ചിത്തം അഭിനിന്നാമേതി അഭിഞ്ഞാസച്ഛികിരിയായ, തത്ര തത്രേവ സക്ഖിഭബ്ബതം പാപുണാതി സതി സതിആയതനേ. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, സമേ ഭൂമിഭാഗേ ചതുരസ്സാ പോക്ഖരണീ [പോക്ഖരിണീ (സീ.)] അസ്സ ആളിബന്ധാ പൂരാ ഉദകസ്സ സമതിത്തികാ കാകപേയ്യാ. തമേനം ബലവാ പുരിസോ യതോ യതോ ആളിം മുഞ്ചേയ്യ ആഗച്ഛേയ്യ ഉദക’’ന്തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സ കസ്സചി കായഗതാസതി ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ, സോ യസ്സ യസ്സ അഭിഞ്ഞാസച്ഛികരണീയസ്സ ധമ്മസ്സ ചിത്തം അഭിനിന്നാമേതി അഭിഞ്ഞാസച്ഛികിരിയായ, തത്ര തത്രേവ സക്ഖിഭബ്ബതം പാപുണാതി സതി സതിആയതനേ. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, സുഭൂമിയം ചതുമഹാപഥേ ആജഞ്ഞരഥോ യുത്തോ അസ്സ ഠിതോ ഓധസ്തപതോദോ [ഓഭസ്തപതോദോ (ക.), ഉഭന്തരപടോദോ (സ്യാ. കം.) അവ + ധംസു + ത = ഓധസ്ത-ഇതിപദവിഭാഗോ]; തമേനം ദക്ഖോ യോഗ്ഗാചരിയോ അസ്സദമ്മസാരഥി അഭിരുഹിത്വാ വാമേന ഹത്ഥേന രസ്മിയോ ഗഹേത്വാ ദക്ഖിണേന ഹത്ഥേന പതോദം ഗഹേത്വാ യേനിച്ഛകം യദിച്ഛകം സാരേയ്യാപി പച്ചാസാരേയ്യാപി; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സ കസ്സചി കായഗതാസതി ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ, സോ യസ്സ യസ്സ അഭിഞ്ഞാസച്ഛികരണീയസ്സ ധമ്മസ്സ ചിത്തം അഭിനിന്നാമേതി അഭിഞ്ഞാസച്ഛികിരിയായ, തത്ര തത്രേവ സക്ഖിഭബ്ബതം പാപുണാതി സതി സതിആയതനേ’’.
൧൫൯. ‘‘കായഗതായ, ഭിക്ഖവേ, സതിയാ ആസേവിതായ ഭാവിതായ ബഹുലീകതായ യാനീകതായ വത്ഥുകതായ അനുട്ഠിതായ പരിചിതായ സുസമാരദ്ധായ ദസാനിസംസാ പാടികങ്ഖാ. അരതിരതിസഹോ ഹോതി, ന ച തം അരതി സഹതി, ഉപ്പന്നം അരതിം അഭിഭുയ്യ വിഹരതി.
‘‘ഭയഭേരവസഹോ ഹോതി, ന ച തം ഭയഭേരവം സഹതി, ഉപ്പന്നം ഭയഭേരവം അഭിഭുയ്യ വിഹരതി.
‘‘ഖമോ ഹോതി സീതസ്സ ഉണ്ഹസ്സ ജിഘച്ഛായ പിപാസായ ഡംസമകസവാതാതപസരീസപസമ്ഫസ്സാനം ദുരുത്താനം ദുരാഗതാനം വചനപഥാനം, ഉപ്പന്നാനം സാരീരികാനം വേദനാനം ദുക്ഖാനം തിബ്ബാനം ഖരാനം കടുകാനം അസാതാനം അമനാപാനം പാണഹരാനം അധിവാസകജാതികോ ഹോതി.
‘‘ചതുന്നം ഝാനാനം ആഭിചേതസികാനം ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരാനം നികാമലാഭീ ഹോതി അകിച്ഛലാഭീ അകസിരലാഭീ.
‘‘സോ അനേകവിഹിതം ഇദ്ധിവിധം പച്ചാനുഭോതി. ഏകോപി ഹുത്വാ ബഹുധാ ഹോതി, ബഹുധാപി ഹുത്വാ ഏകോ ഹോതി, ആവിഭാവം…പേ… യാവ ബ്രഹ്മലോകാപി കായേന വസം വത്തേതി.
‘‘ദിബ്ബായ സോതധാതുയാ വിസുദ്ധായ അതിക്കന്തമാനുസികായ ഉഭോ സദ്ദേ സുണാതി ദിബ്ബേ ച മാനുസേ ച, യേ ദൂരേ സന്തികേ ച…പേ….
‘‘പരസത്താനം പരപുഗ്ഗലാനം ചേതസാ ചേതോ പരിച്ച പജാനാതി. സരാഗം വാ ചിത്തം ‘സരാഗം ചിത്ത’ന്തി പജാനാതി, വീതരാഗം വാ ചിത്തം…പേ… സദോസം വാ ചിത്തം… വീതദോസം വാ ചിത്തം… സമോഹം വാ ചിത്തം… വീതമോഹം വാ ചിത്തം… സംഖിത്തം വാ ചിത്തം… വിക്ഖിത്തം വാ ചിത്തം… മഹഗ്ഗതം വാ ചിത്തം… അമഹഗ്ഗതം വാ ചിത്തം… സഉത്തരം വാ ചിത്തം… അനുത്തരം വാ ചിത്തം… സമാഹിതം വാ ചിത്തം… അസമാഹിതം വാ ചിത്തം… വിമുത്തം വാ ചിത്തം… അവിമുത്തം വാ ചിത്തം ‘അവിമുത്തം ചിത്ത’ന്തി പജാനാതി.
‘‘സോ അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരതി, സേയ്യഥിദം – ഏകമ്പി ജാതിം ദ്വേപി ജാതിയോ…പേ… ഇതി സാകാരം സഉദ്ദേസം അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരതി.
‘‘ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന സത്തേ പസ്സതി ചവമാനേ ഉപപജ്ജമാനേ ഹീനേ പണീതേ സുവണ്ണേ ദുബ്ബണ്ണേ, സുഗതേ ദുഗ്ഗതേ യഥാകമ്മൂപഗേ സത്തേ പജാനാതി.
‘‘ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി.
‘‘കായഗതായ, ഭിക്ഖവേ, സതിയാ ആസേവിതായ ഭാവിതായ ബഹുലീകതായ യാനീകതായ വത്ഥുകതായ അനുട്ഠിതായ പരിചിതായ സുസമാരദ്ധായ ഇമേ ദസാനിസംസാ പാടികങ്ഖാ’’തി.
ഇദമവോച ഭഗവാ. അത്തമനാ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദുന്തി.
കായഗതാസതിസുത്തം നിട്ഠിതം നവമം.