൮. ആനാപാനസ്സതിസുത്തം

൧൪൪. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി പുബ്ബാരാമേ മിഗാരമാതുപാസാദേ സമ്ബഹുലേഹി അഭിഞ്ഞാതേഹി അഭിഞ്ഞാതേഹി ഥേരേഹി സാവകേഹി സദ്ധിം – ആയസ്മതാ ച സാരിപുത്തേന ആയസ്മതാ ച മഹാമോഗ്ഗല്ലാനേന [മഹാമോഗ്ഗലാനേന (ക.)] ആയസ്മതാ ച മഹാകസ്സപേന ആയസ്മതാ ച മഹാകച്ചായനേന ആയസ്മതാ ച മഹാകോട്ഠികേന ആയസ്മതാ ച മഹാകപ്പിനേന ആയസ്മതാ ച മഹാചുന്ദേന ആയസ്മതാ ച അനുരുദ്ധേന ആയസ്മതാ ച രേവതേന ആയസ്മതാ ച ആനന്ദേന, അഞ്ഞേഹി ച അഭിഞ്ഞാതേഹി അഭിഞ്ഞാതേഹി ഥേരേഹി സാവകേഹി സദ്ധിം.

തേന ഖോ പന സമയേന ഥേരാ ഭിക്ഖൂ നവേ ഭിക്ഖൂ ഓവദന്തി അനുസാസന്തി. അപ്പേകച്ചേ ഥേരാ ഭിക്ഖൂ ദസപി ഭിക്ഖൂ ഓവദന്തി അനുസാസന്തി, അപ്പേകച്ചേ ഥേരാ ഭിക്ഖൂ വീസമ്പി ഭിക്ഖൂ ഓവദന്തി അനുസാസന്തി, അപ്പേകച്ചേ ഥേരാ ഭിക്ഖൂ തിംസമ്പി ഭിക്ഖൂ ഓവദന്തി അനുസാസന്തി, അപ്പേകച്ചേ ഥേരാ ഭിക്ഖൂ ചത്താരീസമ്പി ഭിക്ഖൂ ഓവദന്തി അനുസാസന്തി. തേ ച നവാ ഭിക്ഖൂ ഥേരേഹി ഭിക്ഖൂഹി ഓവദിയമാനാ അനുസാസിയമാനാ ഉളാരം പുബ്ബേനാപരം വിസേസം ജാനന്തി [പജാനന്തി (സ്യാ. കം.), സഞ്ജാനന്തി (ക.)].

൧൪൫. തേന ഖോ പന സമയേന ഭഗവാ തദഹുപോസഥേ പന്നരസേ പവാരണായ പുണ്ണായ പുണ്ണമായ രത്തിയാ ഭിക്ഖുസങ്ഘപരിവുതോ അബ്ഭോകാസേ നിസിന്നോ ഹോതി. അഥ ഖോ ഭഗവാ തുണ്ഹീഭൂതം തുണ്ഹീഭൂതം ഭിക്ഖുസങ്ഘം അനുവിലോകേത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ആരദ്ധോസ്മി, ഭിക്ഖവേ, ഇമായ പടിപദായ; ആരദ്ധചിത്തോസ്മി, ഭിക്ഖവേ, ഇമായ പടിപദായ. തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ഭിയ്യോസോമത്തായ വീരിയം ആരഭഥ അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ, അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ, അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ. ഇധേവാഹം സാവത്ഥിയം കോമുദിം ചാതുമാസിനിം ആഗമേസ്സാമീ’’തി. അസ്സോസും ഖോ ജാനപദാ ഭിക്ഖൂ – ‘‘ഭഗവാ കിര തത്ഥേവ സാവത്ഥിയം കോമുദിം ചാതുമാസിനിം ആഗമേസ്സതീ’’തി. തേ ജാനപദാ ഭിക്ഖൂ സാവത്ഥിം [സാവത്ഥിയം (സ്യാ. കം. പീ. ക.)] ഓസരന്തി ഭഗവന്തം ദസ്സനായ. തേ ച ഖോ ഥേരാ ഭിക്ഖൂ ഭിയ്യോസോമത്തായ നവേ ഭിക്ഖൂ ഓവദന്തി അനുസാസന്തി. അപ്പേകച്ചേ ഥേരാ ഭിക്ഖൂ ദസപി ഭിക്ഖൂ ഓവദന്തി അനുസാസന്തി, അപ്പേകച്ചേ ഥേരാ ഭിക്ഖൂ വീസമ്പി ഭിക്ഖൂ ഓവദന്തി അനുസാസന്തി, അപ്പേകച്ചേ ഥേരാ ഭിക്ഖൂ തിംസമ്പി ഭിക്ഖൂ ഓവദന്തി അനുസാസന്തി, അപ്പേകച്ചേ ഥേരാ ഭിക്ഖൂ ചത്താരീസമ്പി ഭിക്ഖൂ ഓവദന്തി അനുസാസന്തി. തേ ച നവാ ഭിക്ഖൂ ഥേരേഹി ഭിക്ഖൂഹി ഓവദിയമാനാ അനുസാസിയമാനാ ഉളാരം പുബ്ബേനാപരം വിസേസം ജാനന്തി.

൧൪൬. തേന ഖോ പന സമയേന ഭഗവാ തദഹുപോസഥേ പന്നരസേ കോമുദിയാ ചാതുമാസിനിയാ പുണ്ണായ പുണ്ണമായ രത്തിയാ ഭിക്ഖുസങ്ഘപരിവുതോ അബ്ഭോകാസേ നിസിന്നോ ഹോതി. അഥ ഖോ ഭഗവാ തുണ്ഹീഭൂതം തുണ്ഹീഭൂതം ഭിക്ഖുസങ്ഘം അനുവിലോകേത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘അപലാപായം, ഭിക്ഖവേ, പരിസാ; നിപ്പലാപായം, ഭിക്ഖവേ, പരിസാ; സുദ്ധാ സാരേ [സുദ്ധസാരേ പതിട്ഠിതാ (സ്യാ. കം. പീ.)] പതിട്ഠിതാ. തഥാരൂപോ അയം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുസങ്ഘോ; തഥാരൂപാ അയം, ഭിക്ഖവേ, പരിസാ യഥാരൂപാ പരിസാ ആഹുനേയ്യാ പാഹുനേയ്യാ ദക്ഖിണേയ്യാ അഞ്ജലികരണീയാ അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സ. തഥാരൂപോ അയം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുസങ്ഘോ; തഥാരൂപാ അയം, ഭിക്ഖവേ, പരിസാ യഥാരൂപായ പരിസായ അപ്പം ദിന്നം ബഹു ഹോതി, ബഹു ദിന്നം ബഹുതരം. തഥാരൂപോ അയം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുസങ്ഘോ; തഥാരൂപാ അയം, ഭിക്ഖവേ, പരിസാ യഥാരൂപാ പരിസാ ദുല്ലഭാ ദസ്സനായ ലോകസ്സ. തഥാരൂപോ അയം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുസങ്ഘോ; തഥാരൂപാ അയം, ഭിക്ഖവേ, പരിസാ യഥാരൂപം പരിസം അലം യോജനഗണനാനി ദസ്സനായ ഗന്തും പുടോസേനാപി’’ [പുടോസേനാപി, തഥാരൂപോ അയം ഭിക്ഖവേ ഭിക്ഖുസംഘോ, തഥാരൂപാ അയം പരിസാ (സീ. പീ. ക.)].

൧൪൭. ‘‘സന്തി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ഇമസ്മിം ഭിക്ഖുസങ്ഘേ അരഹന്തോ ഖീണാസവാ വുസിതവന്തോ കതകരണീയാ ഓഹിതഭാരാ അനുപ്പത്തസദത്ഥാ പരിക്ഖീണഭവസംയോജനാ സമ്മദഞ്ഞാവിമുത്താ – ഏവരൂപാപി, ഭിക്ഖവേ, സന്തി ഭിക്ഖൂ ഇമസ്മിം ഭിക്ഖുസങ്ഘേ. സന്തി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ഇമസ്മിം ഭിക്ഖുസങ്ഘേ പഞ്ചന്നം ഓരമ്ഭാഗിയാനം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ ഓപപാതികാ തത്ഥ പരിനിബ്ബായിനോ അനാവത്തിധമ്മാ തസ്മാ ലോകാ – ഏവരൂപാപി, ഭിക്ഖവേ, സന്തി ഭിക്ഖൂ ഇമസ്മിം ഭിക്ഖുസങ്ഘേ. സന്തി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ഇമസ്മിം ഭിക്ഖുസങ്ഘേ തിണ്ണം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ രാഗദോസമോഹാനം തനുത്താ സകദാഗാമിനോ സകിദേവ [സകിം ദേവ (ക.)] ഇമം ലോകം ആഗന്ത്വാ ദുക്ഖസ്സന്തം കരിസ്സന്തി – ഏവരൂപാപി, ഭിക്ഖവേ, സന്തി ഭിക്ഖൂ ഇമസ്മിം ഭിക്ഖുസങ്ഘേ. സന്തി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ഇമസ്മിം ഭിക്ഖുസങ്ഘേ തിണ്ണം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ സോതാപന്നാ അവിനിപാതധമ്മാ നിയതാ സമ്ബോധിപരായനാ – ഏവരൂപാപി, ഭിക്ഖവേ, സന്തി ഭിക്ഖൂ ഇമസ്മിം ഭിക്ഖുസങ്ഘേ.

‘‘സന്തി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ഇമസ്മിം ഭിക്ഖുസങ്ഘേ ചതുന്നം സതിപട്ഠാനാനം ഭാവനാനുയോഗമനുയുത്താ വിഹരന്തി – ഏവരൂപാപി, ഭിക്ഖവേ, സന്തി ഭിക്ഖൂ ഇമസ്മിം ഭിക്ഖുസങ്ഘേ. സന്തി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ഇമസ്മിം ഭിക്ഖുസങ്ഘേ ചതുന്നം സമ്മപ്പധാനാനം ഭാവനാനുയോഗമനുയുത്താ വിഹരന്തി…പേ… ചതുന്നം ഇദ്ധിപാദാനം… പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം… പഞ്ചന്നം ബലാനം… സത്തന്നം ബോജ്ഝങ്ഗാനം… അരിയസ്സ അട്ഠങ്ഗികസ്സ മഗ്ഗസ്സ ഭാവനാനുയോഗമനുയുത്താ വിഹരന്തി – ഏവരൂപാപി, ഭിക്ഖവേ, സന്തി ഭിക്ഖൂ ഇമസ്മിം ഭിക്ഖുസങ്ഘേ. സന്തി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ഇമസ്മിം ഭിക്ഖുസങ്ഘേ മേത്താഭാവനാനുയോഗമനുയുത്താ വിഹരന്തി… കരുണാഭാവനാനുയോഗമനുയുത്താ വിഹരന്തി… മുദിതാഭാവനാനുയോഗമനുയുത്താ വിഹരന്തി… ഉപേക്ഖാഭാവനാനുയോഗമനുയുത്താ വിഹരന്തി… അസുഭഭാവനാനുയോഗമനുയുത്താ വിഹരന്തി… അനിച്ചസഞ്ഞാഭാവനാനുയോഗമനുയുത്താ വിഹരന്തി – ഏവരൂപാപി, ഭിക്ഖവേ, സന്തി ഭിക്ഖൂ ഇമസ്മിം ഭിക്ഖുസങ്ഘേ. സന്തി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ഇമസ്മിം ഭിക്ഖുസങ്ഘേ ആനാപാനസ്സതിഭാവനാനുയോഗമനുയുത്താ വിഹരന്തി. ആനാപാനസ്സതി, ഭിക്ഖവേ, ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ മഹപ്ഫലാ ഹോതി മഹാനിസംസാ. ആനാപാനസ്സതി, ഭിക്ഖവേ, ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ ചത്താരോ സതിപട്ഠാനേ പരിപൂരേതി. ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗേ പരിപൂരേന്തി. സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ വിജ്ജാവിമുത്തിം പരിപൂരേന്തി.

൧൪൮. ‘‘കഥം ഭാവിതാ ച, ഭിക്ഖവേ, ആനാപാനസ്സതി കഥം ബഹുലീകതാ മഹപ്ഫലാ ഹോതി മഹാനിസംസാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരഞ്ഞഗതോ വാ രുക്ഖമൂലഗതോ വാ സുഞ്ഞാഗാരഗതോ വാ നിസീദതി പല്ലങ്കം ആഭുജിത്വാ ഉജും കായം പണിധായ പരിമുഖം സതിം ഉപട്ഠപേത്വാ. സോ സതോവ അസ്സസതി സതോവ [സതോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] പസ്സസതി.

‘‘ദീഘം വാ അസ്സസന്തോ ‘ദീഘം അസ്സസാമീ’തി പജാനാതി, ദീഘം വാ പസ്സസന്തോ ‘ദീഘം പസ്സസാമീ’തി പജാനാതി; രസ്സം വാ അസ്സസന്തോ ‘രസ്സം അസ്സസാമീ’തി പജാനാതി, രസ്സം വാ പസ്സസന്തോ ‘രസ്സം പസ്സസാമീ’തി പജാനാതി; ‘സബ്ബകായപടിസംവേദീ അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘സബ്ബകായപടിസംവേദീ പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി; ‘പസ്സമ്ഭയം കായസങ്ഖാരം അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘പസ്സമ്ഭയം കായസങ്ഖാരം പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി.

‘‘‘പീതിപടിസംവേദീ അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘പീതിപടിസംവേദീ പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി; ‘സുഖപടിസംവേദീ അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘സുഖപടിസംവേദീ പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി; ‘ചിത്തസങ്ഖാരപടിസംവേദീ അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘ചിത്തസങ്ഖാരപടിസംവേദീ പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി; ‘പസ്സമ്ഭയം ചിത്തസങ്ഖാരം അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘പസ്സമ്ഭയം ചിത്തസങ്ഖാരം പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി.

‘‘‘ചിത്തപടിസംവേദീ അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘ചിത്തപടിസംവേദീ പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി; ‘അഭിപ്പമോദയം ചിത്തം അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘അഭിപ്പമോദയം ചിത്തം പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി; ‘സമാദഹം ചിത്തം അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘സമാദഹം ചിത്തം പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി; ‘വിമോചയം ചിത്തം അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘വിമോചയം ചിത്തം പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി.

‘‘‘അനിച്ചാനുപസ്സീ അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘അനിച്ചാനുപസ്സീ പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി; ‘വിരാഗാനുപസ്സീ അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘വിരാഗാനുപസ്സീ പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി; ‘നിരോധാനുപസ്സീ അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘നിരോധാനുപസ്സീ പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി; ‘പടിനിസ്സഗ്ഗാനുപസ്സീ അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘പടിനിസ്സഗ്ഗാനുപസ്സീ പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി. ഏവം ഭാവിതാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ആനാപാനസ്സതി ഏവം ബഹുലീകതാ മഹപ്ഫലാ ഹോതി മഹാനിസംസാ.

൧൪൯. ‘‘കഥം ഭാവിതാ ച, ഭിക്ഖവേ, ആനാപാനസ്സതി കഥം ബഹുലീകതാ ചത്താരോ സതിപട്ഠാനേ പരിപൂരേതി? യസ്മിം സമയേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ദീഘം വാ അസ്സസന്തോ ‘ദീഘം അസ്സസാമീ’തി പജാനാതി, ദീഘം വാ പസ്സസന്തോ ‘ദീഘം പസ്സസാമീ’തി പജാനാതി; രസ്സം വാ അസ്സസന്തോ ‘രസ്സം അസ്സസാമീ’തി പജാനാതി, രസ്സം വാ പസ്സസന്തോ ‘രസ്സം പസ്സസാമീ’തി പജാനാതി; ‘സബ്ബകായപടിസംവേദീ അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘സബ്ബകായപടിസംവേദീ പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി; ‘പസ്സമ്ഭയം കായസങ്ഖാരം അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘പസ്സമ്ഭയം കായസങ്ഖാരം പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി; കായേ കായാനുപസ്സീ, ഭിക്ഖവേ, തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖു വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം. കായേസു കായഞ്ഞതരാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഏവം വദാമി യദിദം – അസ്സാസപസ്സാസാ. തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, കായേ കായാനുപസ്സീ തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖു വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം.

‘‘യസ്മിം സമയേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ‘പീതിപടിസംവേദീ അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘പീതിപടിസംവേദീ പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി; ‘സുഖപടിസംവേദീ അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘സുഖപടിസംവേദീ പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി; ‘ചിത്തസങ്ഖാരപടിസംവേദീ അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘ചിത്തസങ്ഖാരപടിസംവേദീ പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി; ‘പസ്സമ്ഭയം ചിത്തസങ്ഖാരം അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘പസ്സമ്ഭയം ചിത്തസങ്ഖാരം പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി; വേദനാസു വേദനാനുപസ്സീ, ഭിക്ഖവേ, തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖു വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം. വേദനാസു വേദനാഞ്ഞതരാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഏവം വദാമി യദിദം – അസ്സാസപസ്സാസാനം സാധുകം മനസികാരം. തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, വേദനാസു വേദനാനുപസ്സീ തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖു വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം.

‘‘യസ്മിം സമയേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ‘ചിത്തപടിസംവേദീ അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘ചിത്തപടിസംവേദീ പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി; ‘അഭിപ്പമോദയം ചിത്തം അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘അഭിപ്പമോദയം ചിത്തം പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി; ‘സമാദഹം ചിത്തം അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘സമാദഹം ചിത്തം പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി; ‘വിമോചയം ചിത്തം അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘വിമോചയം ചിത്തം പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി; ചിത്തേ ചിത്താനുപസ്സീ, ഭിക്ഖവേ, തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖു വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം. നാഹം, ഭിക്ഖവേ, മുട്ഠസ്സതിസ്സ അസമ്പജാനസ്സ ആനാപാനസ്സതിം വദാമി. തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ചിത്തേ ചിത്താനുപസ്സീ തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖു വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം.

‘‘യസ്മിം സമയേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ‘അനിച്ചാനുപസ്സീ അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘അനിച്ചാനുപസ്സീ പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി; ‘വിരാഗാനുപസ്സീ അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘വിരാഗാനുപസ്സീ പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി; ‘നിരോധാനുപസ്സീ അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘നിരോധാനുപസ്സീ പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി; ‘പടിനിസ്സഗ്ഗാനുപസ്സീ അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘പടിനിസ്സഗ്ഗാനുപസ്സീ പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി; ധമ്മേസു ധമ്മാനുപസ്സീ, ഭിക്ഖവേ, തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖു വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം. സോ യം തം അഭിജ്ഝാദോമനസ്സാനം പഹാനം തം പഞ്ഞായ ദിസ്വാ സാധുകം അജ്ഝുപേക്ഖിതാ ഹോതി. തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേസു ധമ്മാനുപസ്സീ തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖു വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം.

‘‘ഏവം ഭാവിതാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ആനാപാനസ്സതി ഏവം ബഹുലീകതാ ചത്താരോ സതിപട്ഠാനേ പരിപൂരേതി.

൧൫൦. ‘‘കഥം ഭാവിതാ ച, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ കഥം ബഹുലീകതാ സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗേ പരിപൂരേന്തി? യസ്മിം സമയേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കായേ കായാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം, ഉപട്ഠിതാസ്സ തസ്മിം സമയേ സതി ഹോതി അസമ്മുട്ഠാ [അപ്പമ്മുട്ഠാ (സ്യാ. കം.)]. യസ്മിം സമയേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ഉപട്ഠിതാ സതി ഹോതി അസമ്മുട്ഠാ, സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖുനോ ആരദ്ധോ ഹോതി. സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖു ഭാവേതി, സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖുനോ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛതി.

‘‘സോ തഥാസതോ വിഹരന്തോ തം ധമ്മം പഞ്ഞായ പവിചിനതി പവിചയതി [പവിചരതി (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] പരിവീമംസം ആപജ്ജതി. യസ്മിം സമയേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു തഥാസതോ വിഹരന്തോ തം ധമ്മം പഞ്ഞായ പവിചിനതി പവിചയതി പരിവീമംസം ആപജ്ജതി, ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖുനോ ആരദ്ധോ ഹോതി, ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖു ഭാവേതി, ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖുനോ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛതി.

‘‘തസ്സ തം ധമ്മം പഞ്ഞായ പവിചിനതോ പവിചയതോ പരിവീമംസം ആപജ്ജതോ ആരദ്ധം ഹോതി വീരിയം അസല്ലീനം. യസ്മിം സമയേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ തം ധമ്മം പഞ്ഞായ പവിചിനതോ പവിചയതോ പരിവീമംസം ആപജ്ജതോ ആരദ്ധം ഹോതി വീരിയം അസല്ലീനം, വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖുനോ ആരദ്ധോ ഹോതി, വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖു ഭാവേതി, വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖുനോ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛതി.

‘‘ആരദ്ധവീരിയസ്സ ഉപ്പജ്ജതി പീതി നിരാമിസാ. യസ്മിം സമയേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ആരദ്ധവീരിയസ്സ ഉപ്പജ്ജതി പീതി നിരാമിസാ, പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖുനോ ആരദ്ധോ ഹോതി, പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖു ഭാവേതി, പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖുനോ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛതി.

‘‘പീതിമനസ്സ കായോപി പസ്സമ്ഭതി, ചിത്തമ്പി പസ്സമ്ഭതി. യസ്മിം സമയേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ പീതിമനസ്സ കായോപി പസ്സമ്ഭതി, ചിത്തമ്പി പസ്സമ്ഭതി, പസ്സദ്ധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖുനോ ആരദ്ധോ ഹോതി, പസ്സദ്ധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖു ഭാവേതി, പസ്സദ്ധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖുനോ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛതി.

‘‘പസ്സദ്ധകായസ്സ സുഖിനോ ചിത്തം സമാധിയതി. യസ്മിം സമയേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ പസ്സദ്ധകായസ്സ സുഖിനോ ചിത്തം സമാധിയതി, സമാധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖുനോ ആരദ്ധോ ഹോതി, സമാധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖു ഭാവേതി, സമാധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖുനോ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛതി.

‘‘സോ തഥാസമാഹിതം ചിത്തം സാധുകം അജ്ഝുപേക്ഖിതാ ഹോതി. യസ്മിം സമയേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു തഥാസമാഹിതം ചിത്തം സാധുകം അജ്ഝുപേക്ഖിതാ ഹോതി, ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖുനോ ആരദ്ധോ ഹോതി, ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖു ഭാവേതി, ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖുനോ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛതി.

൧൫൧. ‘‘യസ്മിം സമയേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു വേദനാസു…പേ… ചിത്തേ… ധമ്മേസു ധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം, ഉപട്ഠിതാസ്സ തസ്മിം സമയേ സതി ഹോതി അസമ്മുട്ഠാ. യസ്മിം സമയേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ഉപട്ഠിതാ സതി ഹോതി അസമ്മുട്ഠാ, സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖുനോ ആരദ്ധോ ഹോതി, സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖു ഭാവേതി, സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖുനോ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛതി.

‘‘സോ തഥാസതോ വിഹരന്തോ തം ധമ്മം പഞ്ഞായ പവിചിനതി പവിചയതി പരിവീമംസം ആപജ്ജതി. യസ്മിം സമയേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു തഥാസതോ വിഹരന്തോ തം ധമ്മം പഞ്ഞായ പവിചിനതി പവിചയതി പരിവീമംസം ആപജ്ജതി, ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖുനോ ആരദ്ധോ ഹോതി, ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖു ഭാവേതി, ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖുനോ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛതി.

൧൫൨. ‘‘കഥം ഭാവിതാ ച, ഭിക്ഖവേ, സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗാ കഥം ബഹുലീകതാ വിജ്ജാവിമുത്തിം പരിപൂരേന്തി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം വിരാഗനിസ്സിതം നിരോധനിസ്സിതം വോസ്സഗ്ഗപരിണാമിം. ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി…പേ… വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി… പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി… പസ്സദ്ധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി… സമാധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി… ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം വിരാഗനിസ്സിതം നിരോധനിസ്സിതം വോസ്സഗ്ഗപരിണാമിം. ഏവം ഭാവിതാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗാ ഏവം ബഹുലീകതാ വിജ്ജാവിമുത്തിം പരിപൂരേന്തീ’’തി.

ഇദമവോച ഭഗവാ. അത്തമനാ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദുന്തി.

ആനാപാനസ്സതിസുത്തം നിട്ഠിതം അട്ഠമം.