൫. ബഹുധാതുകസുത്തം

൧൨൪. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭിക്ഖവോ’’തി. ‘‘ഭദന്തേ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘യാനി കാനിചി, ഭിക്ഖവേ, ഭയാനി ഉപ്പജ്ജന്തി സബ്ബാനി താനി ബാലതോ ഉപ്പജ്ജന്തി, നോ പണ്ഡിതതോ; യേ കേചി ഉപദ്ദവാ ഉപ്പജ്ജന്തി സബ്ബേ തേ ബാലതോ ഉപ്പജ്ജന്തി, നോ പണ്ഡിതതോ; യേ കേചി ഉപസഗ്ഗാ ഉപ്പജ്ജന്തി സബ്ബേ തേ ബാലതോ ഉപ്പജ്ജന്തി, നോ പണ്ഡിതതോ. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, നളാഗാരാ വാ തിണാഗാരാ വാ അഗ്ഗി മുത്തോ [അഗ്ഗിമുക്കോ (സീ. പീ.)] കൂടാഗാരാനിപി ദഹതി ഉല്ലിത്താവലിത്താനി നിവാതാനി ഫുസിതഗ്ഗളാനി പിഹിതവാതപാനാനി; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യാനി കാനിചി ഭയാനി ഉപ്പജ്ജന്തി സബ്ബാനി താനി ബാലതോ ഉപ്പജ്ജന്തി, നോ പണ്ഡിതതോ; യേ കേചി ഉപദ്ദവാ ഉപ്പജ്ജന്തി സബ്ബേ തേ ബാലതോ ഉപ്പജ്ജന്തി, നോ പണ്ഡിതതോ; യേ കേചി ഉപസഗ്ഗാ ഉപ്പജ്ജന്തി സബ്ബേ തേ ബാലതോ ഉപ്പജ്ജന്തി, നോ പണ്ഡിതതോ. ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സപ്പടിഭയോ ബാലോ, അപ്പടിഭയോ പണ്ഡിതോ; സഉപദ്ദവോ ബാലോ, അനുപദ്ദവോ പണ്ഡിതോ; സഉപസഗ്ഗോ ബാലോ, അനുപസഗ്ഗോ പണ്ഡിതോ. നത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, പണ്ഡിതതോ ഭയം, നത്ഥി പണ്ഡിതതോ ഉപദ്ദവോ, നത്ഥി പണ്ഡിതതോ ഉപസഗ്ഗോ. തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ‘പണ്ഡിതാ ഭവിസ്സാമ വീമംസകാ’തി – ഏവഞ്ഹി വോ, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി.

ഏവം വുത്തേ, ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കിത്താവതാ നു ഖോ, ഭന്തേ, പണ്ഡിതോ ഭിക്ഖു ‘വീമംസകോ’തി അലം വചനായാ’’തി? ‘‘യതോ ഖോ, ആനന്ദ, ഭിക്ഖു ധാതുകുസലോ ച ഹോതി, ആയതനകുസലോ ച ഹോതി, പടിച്ചസമുപ്പാദകുസലോ ച ഹോതി, ഠാനാഠാനകുസലോ ച ഹോതി – ഏത്താവതാ ഖോ, ആനന്ദ, പണ്ഡിതോ ഭിക്ഖു ‘വീമംസകോ’തി അലം വചനായാ’’തി.

൧൨൫. ‘‘കിത്താവതാ പന, ഭന്തേ, ‘ധാതുകുസലോ ഭിക്ഖൂ’തി അലം വചനായാ’’തി? ‘‘അട്ഠാരസ ഖോ ഇമാ, ആനന്ദ, ധാതുയോ – ചക്ഖുധാതു, രൂപധാതു, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണധാതു; സോതധാതു, സദ്ദധാതു, സോതവിഞ്ഞാണധാതു; ഘാനധാതു, ഗന്ധധാതു, ഘാനവിഞ്ഞാണധാതു; ജിവ്ഹാധാതു, രസധാതു, ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണധാതു; കായധാതു, ഫോട്ഠബ്ബധാതു, കായവിഞ്ഞാണധാതു; മനോധാതു, ധമ്മധാതു, മനോവിഞ്ഞാണധാതു. ഇമാ ഖോ, ആനന്ദ, അട്ഠാരസ ധാതുയോ യതോ ജാനാതി പസ്സതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആനന്ദ, ‘ധാതുകുസലോ ഭിക്ഖൂ’തി അലം വചനായാ’’തി.

‘‘സിയാ പന, ഭന്തേ, അഞ്ഞോപി പരിയായോ, യഥാ ‘ധാതുകുസലോ ഭിക്ഖൂ’തി അലം വചനായാ’’തി? ‘‘സിയാ, ആനന്ദ. ഛയിമാ, ആനന്ദ, ധാതുയോ – പഥവീധാതു, ആപോധാതു, തേജോധാതു, വായോധാതു, ആകാസധാതു, വിഞ്ഞാണധാതു. ഇമാ ഖോ, ആനന്ദ, ഛ ധാതുയോ യതോ ജാനാതി പസ്സതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആനന്ദ, ‘ധാതുകുസലോ ഭിക്ഖൂ’തി അലം വചനായാ’’തി.

‘‘സിയാ പന, ഭന്തേ, അഞ്ഞോപി പരിയായോ, യഥാ ‘ധാതുകുസലോ ഭിക്ഖൂ’തി അലം വചനായാ’’തി? ‘‘സിയാ, ആനന്ദ. ഛയിമാ, ആനന്ദ, ധാതുയോ – സുഖധാതു, ദുക്ഖധാതു, സോമനസ്സധാതു, ദോമനസ്സധാതു, ഉപേക്ഖാധാതു, അവിജ്ജാധാതു. ഇമാ ഖോ, ആനന്ദ, ഛ ധാതുയോ യതോ ജാനാതി പസ്സതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആനന്ദ, ‘ധാതുകുസലോ ഭിക്ഖൂ’തി അലം വചനായാ’’തി.

‘‘സിയാ പന, ഭന്തേ, അഞ്ഞോപി പരിയായോ, യഥാ ‘ധാതുകുസലോ ഭിക്ഖൂ’തി അലം വചനായാ’’തി? ‘‘സിയാ, ആനന്ദ. ഛയിമാ, ആനന്ദ, ധാതുയോ – കാമധാതു, നേക്ഖമ്മധാതു, ബ്യാപാദധാതു, അബ്യാപാദധാതു, വിഹിംസാധാതു, അവിഹിംസാധാതു. ഇമാ ഖോ, ആനന്ദ, ഛ ധാതുയോ യതോ ജാനാതി പസ്സതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആനന്ദ, ‘ധാതുകുസലോ ഭിക്ഖൂ’തി അലം വചനായാ’’തി.

‘‘സിയാ പന, ഭന്തേ, അഞ്ഞോപി പരിയായോ, യഥാ ‘ധാതുകുസലോ ഭിക്ഖൂ’തി അലം വചനായാ’’തി? ‘‘സിയാ, ആനന്ദ. തിസ്സോ ഇമാ, ആനന്ദ, ധാതുയോ – കാമധാതു, രൂപധാതു, അരൂപധാതു. ഇമാ ഖോ, ആനന്ദ, തിസ്സോ ധാതുയോ യതോ ജാനാതി പസ്സതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആനന്ദ, ‘ധാതുകുസലോ ഭിക്ഖൂ’തി അലം വചനായാ’’തി.

‘‘സിയാ പന, ഭന്തേ, അഞ്ഞോപി പരിയായോ, യഥാ ‘ധാതുകുസലോ ഭിക്ഖൂ’തി അലം വചനായാ’’തി? ‘‘സിയാ, ആനന്ദ. ദ്വേ ഇമാ, ആനന്ദ, ധാതുയോ – സങ്ഖതാധാതു, അസങ്ഖതാധാതു. ഇമാ ഖോ, ആനന്ദ, ദ്വേ ധാതുയോ യതോ ജാനാതി പസ്സതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആനന്ദ, ‘ധാതുകുസലോ ഭിക്ഖൂ’തി അലം വചനായാ’’തി.

൧൨൬. ‘‘കിത്താവതാ പന, ഭന്തേ, ‘ആയതനകുസലോ ഭിക്ഖൂ’തി അലം വചനായാ’’തി? ‘‘ഛ ഖോ പനിമാനി, ആനന്ദ, അജ്ഝത്തികബാഹിരാനി ആയതനാനി – ചക്ഖുചേവ രൂപാ ച സോതഞ്ച സദ്ദാ ച ഘാനഞ്ച ഗന്ധാ ച ജിവ്ഹാ ച രസാ ച കായോ ച ഫോട്ഠബ്ബാ ച മനോ ച ധമ്മാ ച. ഇമാനി ഖോ, ആനന്ദ, ഛ അജ്ഝത്തികബാഹിരാനി ആയതനാനി യതോ ജാനാതി പസ്സതി – ഏത്താവതാ ഖോ, ആനന്ദ, ‘ആയതനകുസലോ ഭിക്ഖൂ’തി അലം വചനായാ’’തി.

‘‘കിത്താവതാ പന, ഭന്തേ, ‘പടിച്ചസമുപ്പാദകുസലോ ഭിക്ഖൂ’തി അലം വചനായാ’’തി? ‘‘ഇധാനന്ദ, ഭിക്ഖു ഏവം പജാനാതി – ‘ഇമസ്മിം സതി ഇദം ഹോതി, ഇമസ്സുപ്പാദാ ഇദം ഉപ്പജ്ജതി, ഇമസ്മിം അസതി ഇദം ന ഹോതി, ഇമസ്സ നിരോധാ ഇദം നിരുജ്ഝതി, യദിദം – അവിജ്ജാപച്ചയാ സങ്ഖാരാ, സങ്ഖാരപച്ചയാ വിഞ്ഞാണം, വിഞ്ഞാണപച്ചയാ നാമരൂപം, നാമരൂപപച്ചയാ സളായതനം, സളായതനപച്ചയാ ഫസ്സോ, ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ, വേദനാപച്ചയാ തണ്ഹാ, തണ്ഹാപച്ചയാ ഉപാദാനം, ഉപാദാനപച്ചയാ ഭവോ, ഭവപച്ചയാ ജാതി, ജാതിപച്ചയാ ജരാമരണം സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സൂപായാസാ സമ്ഭവന്തി. ഏവമേതസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ സമുദയോ ഹോതി. അവിജ്ജായത്വേവ അസേസവിരാഗനിരോധാ സങ്ഖാരനിരോധോ, സങ്ഖാരനിരോധാ വിഞ്ഞാണനിരോധോ, വിഞ്ഞാണനിരോധാ നാമരൂപനിരോധോ, നാമരൂപനിരോധാ സളായതനനിരോധോ, സളായതനനിരോധാ ഫസ്സനിരോധോ, ഫസ്സനിരോധാ വേദനാനിരോധോ, വേദനാനിരോധാ തണ്ഹാനിരോധോ, തണ്ഹാനിരോധാ ഉപാദാനനിരോധോ, ഉപാദാനനിരോധാ ഭവനിരോധോ, ഭവനിരോധാ ജാതിനിരോധോ, ജാതിനിരോധാ ജരാമരണം സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സൂപായാസാ നിരുജ്ഝന്തി. ഏവമേതസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ നിരോധോ ഹോതി’. ഏത്താവതാ ഖോ, ആനന്ദ, ‘പടിച്ചസമുപ്പാദകുസലോ ഭിക്ഖൂ’തി അലം വചനായാ’’തി.

൧൨൭. ‘‘കിത്താവതാ പന, ഭന്തേ, ‘ഠാനാഠാനകുസലോ ഭിക്ഖൂ’തി അലം വചനായാ’’തി? ‘‘ഇധാനന്ദ, ഭിക്ഖു ‘അട്ഠാനമേതം അനവകാസോ യം ദിട്ഠിസമ്പന്നോ പുഗ്ഗലോ കഞ്ചി [കിഞ്ചി (സ്യാ. കം. ക.)] സങ്ഖാരം നിച്ചതോ ഉപഗച്ഛേയ്യ, നേതം ഠാനം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി; ‘ഠാനഞ്ച ഖോ ഏതം വിജ്ജതി യം പുഥുജ്ജനോ കഞ്ചി സങ്ഖാരം നിച്ചതോ ഉപഗച്ഛേയ്യ, ഠാനമേതം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി; ‘അട്ഠാനമേതം അനവകാസോ യം ദിട്ഠിസമ്പന്നോ പുഗ്ഗലോ കഞ്ചി സങ്ഖാരം സുഖതോ ഉപഗച്ഛേയ്യ, നേതം ഠാനം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി; ‘ഠാനഞ്ച ഖോ ഏതം വിജ്ജതി യം പുഥുജ്ജനോ കഞ്ചി സങ്ഖാരം സുഖതോ ഉപഗച്ഛേയ്യ, ഠാനമേതം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി. ‘അട്ഠാനമേതം അനവകാസോ യം ദിട്ഠിസമ്പന്നോ പുഗ്ഗലോ കഞ്ചി ധമ്മം അത്തതോ ഉപഗച്ഛേയ്യ, നേതം ഠാനം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി, ‘ഠാനഞ്ച ഖോ ഏതം വിജ്ജതി യം പുഥുജ്ജനോ കഞ്ചി ധമ്മം അത്തതോ ഉപഗച്ഛേയ്യ, ഠാനമേതം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി.

൧൨൮. ‘‘‘അട്ഠാനമേതം അനവകാസോ യം ദിട്ഠിസമ്പന്നോ പുഗ്ഗലോ മാതരം ജീവിതാ വോരോപേയ്യ, നേതം ഠാനം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി; ‘ഠാനഞ്ച ഖോ ഏതം വിജ്ജതി യം പുഥുജ്ജനോ മാതരം ജീവിതാ വോരോപേയ്യ, ഠാനമേതം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി. ‘അട്ഠാനമേതം അനവകാസോ യം ദിട്ഠിസമ്പന്നോ പുഗ്ഗലോ പിതരം ജീവിതാ വോരോപേയ്യ…പേ… അരഹന്തം ജീവിതാ വോരോപേയ്യ, ഠാനമേതം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി; ‘അട്ഠാനമേതം അനവകാസോ യം ദിട്ഠിസമ്പന്നോ പുഗ്ഗലോ ദുട്ഠചിത്തോ തഥാഗതസ്സ ലോഹിതം ഉപ്പാദേയ്യ, നേതം ഠാനം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി; ‘ഠാനഞ്ച ഖോ ഏതം വിജ്ജതി യം പുഥുജ്ജനോ ദുട്ഠചിത്തോ തഥാഗതസ്സ ലോഹിതം ഉപ്പാദേയ്യ, ഠാനമേതം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി. ‘അട്ഠാനമേതം അനവകാസോ യം ദിട്ഠിസമ്പന്നോ പുഗ്ഗലോ സങ്ഘം ഭിന്ദേയ്യ, നേതം ഠാനം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി; ‘ഠാനഞ്ച ഖോ ഏതം വിജ്ജതി യം പുഥുജ്ജനോ സങ്ഘം ഭിന്ദേയ്യ, ഠാനമേതം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി. ‘അട്ഠാനമേതം അനവകാസോ യം ദിട്ഠിസമ്പന്നോ പുഗ്ഗലോ അഞ്ഞം സത്ഥാരം ഉദ്ദിസേയ്യ, നേതം ഠാനം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി; ‘ഠാനഞ്ച ഖോ ഏതം വിജ്ജതി യം പുഥുജ്ജനോ അഞ്ഞം സത്ഥാരം ഉദ്ദിസേയ്യ, ഠാനമേതം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി.

൧൨൯. ‘‘‘അട്ഠാനമേതം അനവകാസോ യം ഏകിസ്സാ ലോകധാതുയാ ദ്വേ അരഹന്തോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധാ അപുബ്ബം അചരിമം ഉപ്പജ്ജേയ്യും, നേതം ഠാനം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി; ‘ഠാനഞ്ച ഖോ ഏതം വിജ്ജതി യം ഏകിസ്സാ ലോകധാതുയാ ഏകോ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ ഉപ്പജ്ജേയ്യ, ഠാനമേതം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി. ‘അട്ഠാനമേതം അനവകാസോ യം ഏകിസ്സാ ലോകധാതുയാ ദ്വേ രാജാനോ ചക്കവത്തിനോ അപുബ്ബം അചരിമം ഉപ്പജ്ജേയ്യും, നേതം ഠാനം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി; ‘ഠാനഞ്ച ഖോ ഏതം വിജ്ജതി യം ഏകിസ്സാ ലോകധാതുയാ ഏകോ രാജാ ചക്കവത്തീ ഉപ്പജ്ജേയ്യ, ഠാനമേതം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി.

൧൩൦. ‘‘‘അട്ഠാനമേതം അനവകാസോ യം ഇത്ഥീ അരഹം അസ്സ സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ, നേതം ഠാനം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി; ‘ഠാനഞ്ച ഖോ ഏതം വിജ്ജതി യം പുരിസോ അരഹം അസ്സ സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ, ഠാനമേതം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി. ‘അട്ഠാനമേതം അനവകാസോ യം ഇത്ഥീ രാജാ അസ്സ ചക്കവത്തീ, നേതം ഠാനം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി; ‘ഠാനഞ്ച ഖോ ഏതം വിജ്ജതി യം പുരിസോ രാജാ അസ്സ ചക്കവത്തീ, ഠാനമേതം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി. ‘അട്ഠാനമേതം അനവകാസോ യം ഇത്ഥീ സക്കത്തം കരേയ്യ … മാരത്തം കരേയ്യ… ബ്രഹ്മത്തം കരേയ്യ, നേതം ഠാനം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി; ‘ഠാനഞ്ച ഖോ ഏതം വിജ്ജതി യം പുരിസോ സക്കത്തം കരേയ്യ… മാരത്തം കരേയ്യ… ബ്രഹ്മത്തം കരേയ്യ, ഠാനമേതം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി.

൧൩൧. ‘‘‘അട്ഠാനമേതം അനവകാസോ യം കായദുച്ചരിതസ്സ ഇട്ഠോ കന്തോ മനാപോ വിപാകോ നിബ്ബത്തേയ്യ, നേതം ഠാനം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി; ‘ഠാനഞ്ച ഖോ ഏതം വിജ്ജതി യം കായദുച്ചരിതസ്സ അനിട്ഠോ അകന്തോ അമനാപോ വിപാകോ നിബ്ബത്തേയ്യ, ഠാനമേതം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി. ‘അട്ഠാനമേതം അനവകാസോ യം വചീദുച്ചരിതസ്സ…പേ… യം മനോദുച്ചരിതസ്സ ഇട്ഠോ കന്തോ മനാപോ വിപാകോ നിബ്ബത്തേയ്യ, നേതം ഠാനം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി; ഠാനഞ്ച ഖോ ഏതം വിജ്ജതി യം വചീദുച്ചരിതസ്സ…പേ… യം മനോദുച്ചരിതസ്സ അനിട്ഠോ അകന്തോ അമനാപോ വിപാകോ നിബ്ബത്തേയ്യ, ഠാനമേതം വിജ്ജതീതി പജാനാതി. ‘അട്ഠാനമേതം അനവകാസോ യം കായസുചരിതസ്സ അനിട്ഠോ അകന്തോ അമനാപോ വിപാകോ നിബ്ബത്തേയ്യ, നേതം ഠാനം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി; ‘ഠാനഞ്ച ഖോ ഏതം വിജ്ജതി യം കായസുചരിതസ്സ ഇട്ഠോ കന്തോ മനാപോ വിപാകോ നിബ്ബത്തേയ്യ, ഠാനമേതം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി. ‘അട്ഠാനമേതം അനവകാസോ യം വചീസുചരിതസ്സ…പേ… യം മനോസുചരിതസ്സ അനിട്ഠോ അകന്തോ അമനാപോ വിപാകോ നിബ്ബത്തേയ്യ, നേതം ഠാനം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി; ‘ഠാനഞ്ച ഖോ ഏതം വിജ്ജതി യം വചീസുചരിതസ്സ…പേ… യം മനോസുചരിതസ്സ ഇട്ഠോ കന്തോ മനാപോ വിപാകോ നിബ്ബത്തേയ്യ, ഠാനമേതം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി.

‘‘‘അട്ഠാനമേതം അനവകാസോ യം കായദുച്ചരിതസമങ്ഗീ തംനിദാനാ തപ്പച്ചയാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജേയ്യ, നേതം ഠാനം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി; ‘ഠാനഞ്ച ഖോ ഏതം വിജ്ജതി യം കായദുച്ചരിതസമങ്ഗീ തംനിദാനാ തപ്പച്ചയാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജേയ്യ, ഠാനമേതം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി. ‘അട്ഠാനമേതം അനവകാസോ യം വചീദുച്ചരിതസമങ്ഗീ…പേ… യം മനോദുച്ചരിതസമങ്ഗീ തംനിദാനാ തപ്പച്ചയാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജേയ്യ, നേതം ഠാനം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി; ‘ഠാനഞ്ച ഖോ ഏതം വിജ്ജതി യം വചീദുച്ചരിതസമങ്ഗീ…പേ… യം മനോദുച്ചരിതസമങ്ഗീ തംനിദാനാ തപ്പച്ചയാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജേയ്യ, ഠാനമേതം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി. ‘അട്ഠാനമേതം അനവകാസോ യം കായസുചരിതസമങ്ഗീ തംനിദാനാ തപ്പച്ചയാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജേയ്യ, നേതം ഠാനം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി; ‘ഠാനഞ്ച ഖോ ഏതം വിജ്ജതി യം കായസുചരിതസമങ്ഗീ തംനിദാനാ തപ്പച്ചയാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജേയ്യ, ഠാനമേതം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി. ‘അട്ഠാനമേതം അനവകാസോ യം വചീസുചരിതസമങ്ഗീ…പേ… യം മനോസുചരിതസമങ്ഗീ തംനിദാനാ തപ്പച്ചയാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജേയ്യ, നേതം ഠാനം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി; ‘ഠാനഞ്ച ഖോ ഏതം വിജ്ജതി യം വചീസുചരിതസമങ്ഗീ…പേ… യം മനോസുചരിതസമങ്ഗീ തംനിദാനാ തപ്പച്ചയാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജേയ്യ, ഠാനമേതം വിജ്ജതീ’തി പജാനാതി. ഏത്താവതാ ഖോ, ആനന്ദ, ‘ഠാനാഠാനകുസലോ ഭിക്ഖൂ’തി അലം വചനായാ’’തി.

൧൩൨. ഏവം വുത്തേ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അച്ഛരിയം, ഭന്തേ, അബ്ഭുതം, ഭന്തേ! കോനാമോ അയം, ഭന്തേ, ധമ്മപരിയായോ’’തി? ‘‘തസ്മാതിഹ ത്വം, ആനന്ദ, ഇമം ധമ്മപരിയായം ‘ബഹുധാതുകോ’തിപി നം ധാരേഹി, ‘ചതുപരിവട്ടോ’തിപി നം ധാരേഹി, ‘ധമ്മാദാസോ’തിപി നം ധാരേഹി, ‘അമതദുന്ദുഭീ’തിപി [ദുദ്രഭീതിപി (ക.)] നം ധാരേഹി, ‘അനുത്തരോ സങ്ഗാമവിജയോ’തിപി നം ധാരേഹീ’’തി.

ഇദമവോച ഭഗവാ. അത്തമനോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദീതി.

ബഹുധാതുകസുത്തം നിട്ഠിതം പഞ്ചമം.