൪. സേവിതബ്ബാസേവിതബ്ബസുത്തം

൧൦൯. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭിക്ഖവോ’’തി. ‘‘ഭദന്തേ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘സേവിതബ്ബാസേവിതബ്ബം വോ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മപരിയായം ദേസേസ്സാമി. തം സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ; ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘കായസമാചാരംപാഹം [പഹം (സബ്ബത്ഥ)], ഭിക്ഖവേ, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പി; തഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞം കായസമാചാരം. വചീസമാചാരംപാഹം, ഭിക്ഖവേ, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പി; തഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞം വചീസമാചാരം. മനോസമാചാരംപാഹം, ഭിക്ഖവേ, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പി; തഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞം മനോസമാചാരം. ചിത്തുപ്പാദംപാഹം, ഭിക്ഖവേ, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പി; തഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞം ചിത്തുപ്പാദം. സഞ്ഞാപടിലാഭംപാഹം, ഭിക്ഖവേ, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പി; തഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞം സഞ്ഞാപടിലാഭം. ദിട്ഠിപടിലാഭംപാഹം, ഭിക്ഖവേ, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പി; തഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞം ദിട്ഠിപടിലാഭം. അത്തഭാവപടിലാഭംപാഹം, ഭിക്ഖവേ, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പി; തഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞം അത്തഭാവപടിലാഭ’’ന്തി.

ഏവം വുത്തേ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഇമസ്സ ഖോ അഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ, വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭത്തസ്സ, ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാമി.

൧൧൦. ‘‘‘കായസമാചാരംപാഹം, ഭിക്ഖവേ, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പി; തഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞം കായസമാചാര’ന്തി – ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം ഭഗവതാ. കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? യഥാരൂപം, ഭന്തേ, കായസമാചാരം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, ഏവരൂപോ കായസമാചാരോ ന സേവിതബ്ബോ; യഥാരൂപഞ്ച ഖോ, ഭന്തേ, കായസമാചാരം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, ഏവരൂപോ കായസമാചാരോ സേവിതബ്ബോ.

൧൧൧. ‘‘കഥംരൂപം, ഭന്തേ, കായസമാചാരം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി? ഇധ, ഭന്തേ, ഏകച്ചോ പാണാതിപാതീ ഹോതി ലുദ്ദോ ലോഹിതപാണി ഹതപ്പഹതേ നിവിട്ഠോ അദയാപന്നോ പാണഭൂതേസു; അദിന്നാദായീ ഖോ പന ഹോതി, യം തം പരസ്സ പരവിത്തൂപകരണം ഗാമഗതം വാ അരഞ്ഞഗതം വാ തം അദിന്നം ഥേയ്യസങ്ഖാതം ആദാതാ ഹോതി; കാമേസുമിച്ഛാചാരീ ഖോ പന ഹോതി, യാ താ മാതുരക്ഖിതാ പിതുരക്ഖിതാ മാതാപിതുരക്ഖിതാ ഭാതുരക്ഖിതാ ഭഗിനിരക്ഖിതാ ഞാതിരക്ഖിതാ ഗോത്തരക്ഖിതാ ധമ്മരക്ഖിതാ സസ്സാമികാ സപരിദണ്ഡാ അന്തമസോ മാലാഗുളപരിക്ഖിത്താപി തഥാരൂപാസു ചാരിത്തം ആപജ്ജിതാ ഹോതി – ഏവരൂപം, ഭന്തേ, കായസമാചാരം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി.

‘‘കഥംരൂപം, ഭന്തേ, കായസമാചാരം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി? ഇധ, ഭന്തേ, ഏകച്ചോ പാണാതിപാതം പഹായ പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി നിഹിതദണ്ഡോ നിഹിതസത്ഥോ, ലജ്ജീ ദയാപന്നോ സബ്ബപാണഭൂതഹിതാനുകമ്പീ വിഹരതി; അദിന്നാദാനം പഹായ അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോ ഹോതി, യം തം പരസ്സ പരവിത്തൂപകരണം ഗാമഗതം വാ അരഞ്ഞഗതം വാ തം നാദിന്നം ഥേയ്യസങ്ഖാതം ആദാതാ ഹോതി; കാമേസുമിച്ഛാചാരം പഹായ കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതോ ഹോതി, യാ താ മാതുരക്ഖിതാ പിതുരക്ഖിതാ മാതാപിതുരക്ഖിതാ ഭാതുരക്ഖിതാ ഭഗിനിരക്ഖിതാ ഞാതിരക്ഖിതാ ഗോത്തരക്ഖിതാ ധമ്മരക്ഖിതാ സസ്സാമികാ സപരിദണ്ഡാ അന്തമസോ മാലാഗുളപരിക്ഖിത്താപി തഥാരൂപാസു ന ചാരിത്തം ആപജ്ജിതാ ഹോതി – ഏവരൂപം, ഭന്തേ, കായസമാചാരം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി. ‘കായസമാചാരംപാഹം, ഭിക്ഖവേ, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പി; തഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞം കായസമാചാര’ന്തി – ഇതി യം തം വുത്തം ഭഗവതാ ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

‘‘‘വചീസമാചാരംപാഹം, ഭിക്ഖവേ, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പി; തഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞം വചീസമാചാര’ന്തി – ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം ഭഗവതാ. കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? യഥാരൂപം, ഭന്തേ, വചീസമാചാരം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, ഏവരൂപോ വചീസമാചാരോ ന സേവിതബ്ബോ; യഥാരൂപഞ്ച ഖോ, ഭന്തേ, വചീസമാചാരം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി ഏവരൂപോ വചീസമാചാരോ സേവിതബ്ബോ.

൧൧൨. ‘‘കഥംരൂപം, ഭന്തേ, വചീസമാചാരം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി? ഇധ, ഭന്തേ, ഏകച്ചോ മുസാവാദീ ഹോതി, സഭാഗതോ [സഭഗ്ഗതോ (ബഹൂസു)] വാ പരിസാഗതോ [പരിസഗ്ഗതോ (ബഹൂസു)] വാ ഞാതിമജ്ഝഗതോ വാ പൂഗമജ്ഝഗതോ വാ രാജകുലമജ്ഝഗതോ വാ അഭിനീതോ സക്ഖിപുട്ഠോ – ‘ഏഹമ്ഭോ പുരിസ, യം ജാനാസി തം വദേഹീ’തി സോ അജാനം വാ ആഹ – ‘ജാനാമീ’തി, ജാനം വാ ആഹ – ‘ന ജാനാമീ’തി; അപസ്സം വാ ആഹ – ‘പസ്സാമീ’തി, പസ്സം വാ ആഹ – ‘ന പസ്സാമീ’തി – ഇതി [പസ്സ മ. നി. ൧.൪൪൦ സാലേയ്യകസുത്തേ] അത്തഹേതു വാ പരഹേതു വാ ആമിസകിഞ്ചിക്ഖഹേതു [കിഞ്ചക്ഖഹേതു (സീ.)] വാ സമ്പജാനമുസാ ഭാസിതാ ഹോതി; പിസുണവാചോ ഖോ പന ഹോതി, ഇതോ സുത്വാ അമുത്ര അക്ഖാതാ ഇമേസം ഭേദായ, അമുത്ര വാ സുത്വാ ഇമേസം അക്ഖാതാ അമൂസം ഭേദായ – ഇതി സമഗ്ഗാനം വാ ഭേത്താ, ഭിന്നാനം വാ അനുപ്പദാതാ, വഗ്ഗാരാമോ, വഗ്ഗരതോ, വഗ്ഗനന്ദീ, വഗ്ഗകരണിം വാചം ഭാസിതാ ഹോതി; ഫരുസവാചോ ഖോ പന ഹോതി, യാ സാ വാചാ കണ്ഡകാ കക്കസാ ഫരുസാ പരകടുകാ പരാഭിസജ്ജനീ കോധസാമന്താ അസമാധിസംവത്തനികാ, തഥാരൂപിം വാചം ഭാസിതാ ഹോതി; സമ്ഫപ്പലാപീ ഖോ പന ഹോതി അകാലവാദീ അഭൂതവാദീ അനത്ഥവാദീ അധമ്മവാദീ അവിനയവാദീ, അനിധാനവതിം വാചം ഭാസിതാ ഹോതി അകാലേന അനപദേസം അപരിയന്തവതിം അനത്ഥസംഹിതം – ഏവരൂപം, ഭന്തേ, വചീസമാചാരം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി.

‘‘കഥംരൂപം, ഭന്തേ, വചീസമാചാരം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി? ഇധ, ഭന്തേ, ഏകച്ചോ മുസാവാദം പഹായ മുസാവാദാ പടിവിരതോ ഹോതി സഭാഗതോ വാ പരിസാഗതോ വാ ഞാതിമജ്ഝഗതോ വാ പൂഗമജ്ഝഗതോ വാ രാജകുലമജ്ഝഗതോ വാ അഭിനീതോ സക്ഖിപുട്ഠോ – ‘ഏഹമ്ഭോ പുരിസ, യം ജാനാസി തം വദേഹീ’തി സോ അജാനം വാ ആഹ – ‘ന ജാനാമീ’തി, ജാനം വാ ആഹ – ‘ജാനാമീ’തി, അപസ്സം വാ ആഹ – ‘ന പസ്സാമീ’തി, പസ്സം വാ ആഹ – ‘പസ്സാമീ’തി – ഇതി അത്തഹേതു വാ പരഹേതു വാ ആമിസകിഞ്ചിക്ഖഹേതു വാ ന സമ്പജാനമുസാ ഭാസിതാ ഹോതി; പിസുണം വാചം പഹായ പിസുണായ വാചായ പടിവിരതോ ഹോതി, ഇതോ സുത്വാ ന അമുത്ര അക്ഖാതാ ഇമേസം ഭേദായ, അമുത്ര വാ സുത്വാ ന ഇമേസം അക്ഖാതാ അമൂസം ഭേദായ – ഇതി ഭിന്നാനം വാ സന്ധാതാ സഹിതാനം വാ അനുപ്പദാതാ സമഗ്ഗാരാമോ സമഗ്ഗരതോ സമഗ്ഗനന്ദീ സമഗ്ഗകരണിം വാചം ഭാസിതാ ഹോതി; ഫരുസം വാചം പഹായ ഫരുസായ വാചായ പടിവിരതോ ഹോതി, യാ സാ വാചാ നേലാ കണ്ണസുഖാ പേമനീയാ ഹദയങ്ഗമാ പോരീ ബഹുജനകന്താ ബഹുജനമനാപാ തഥാരൂപിം വാചം ഭാസിതാ ഹോതി; സമ്ഫപ്പലാപം പഹായ സമ്ഫപ്പലാപാ പടിവിരതോ ഹോതി കാലവാദീ ഭൂതവാദീ അത്ഥവാദീ ധമ്മവാദീ വിനയവാദീ, നിധാനവതിം വാചം ഭാസിതാ ഹോതി കാലേന സാപദേസം പരിയന്തവതിം അത്ഥസംഹിതം – ഏവരൂപം, ഭന്തേ, വചീസമാചാരം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി. ‘വചീസമാചാരംപാഹം, ഭിക്ഖവേ, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പി; തഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞം വചീസമാചാര’ന്തി – ഇതി യം തം വുത്തം ഭഗവതാ ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

‘‘‘മനോസമാചാരംപാഹം, ഭിക്ഖവേ, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പി; തഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞം മനോസമാചാര’ന്തി – ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം ഭഗവതാ. കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? യഥാരൂപം, ഭന്തേ, മനോസമാചാരം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി ഏവരൂപോ മനോസമാചാരോ ന സേവിതബ്ബോ; യഥാരൂപഞ്ച ഖോ, ഭന്തേ, മനോസമാചാരം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി ഏവരൂപോ മനോസമാചാരോ സേവിതബ്ബോ.

൧൧൩. ‘‘കഥംരൂപം, ഭന്തേ, മനോസമാചാരം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി? ഇധ, ഭന്തേ, ഏകച്ചോ അഭിജ്ഝാലു ഹോതി, യം തം പരസ്സ പരവിത്തൂപകരണം തം അഭിജ്ഝാതാ ഹോതി – ‘അഹോ വത യം പരസ്സ തം മമസ്സാ’തി; ബ്യാപന്നചിത്തോ ഖോ പന ഹോതി പദുട്ഠമനസങ്കപ്പോ – ‘ഇമേ സത്താ ഹഞ്ഞന്തു വാ വജ്ഝന്തു വാ ഉച്ഛിജ്ജന്തു വാ വിനസ്സന്തു വാ മാ വാ അഹേസു’ന്തി – ഏവരൂപം, ഭന്തേ, മനോസമാചാരം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി.

‘‘കഥംരൂപം, ഭന്തേ, മനോസമാചാരം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി? ഇധ, ഭന്തേ, ഏകച്ചോ അനഭിജ്ഝാലു ഹോതി, യം തം പരസ്സ പരവിത്തൂപകരണം തം നാഭിജ്ഝാതാ ഹോതി – ‘അഹോ വത യം പരസ്സ തം മമസ്സാ’തി; അബ്യാപന്നചിത്തോ ഖോ പന ഹോതി അപ്പദുട്ഠമനസങ്കപ്പോ – ‘ഇമേ സത്താ അവേരാ അബ്യാബജ്ഝാ [അബ്യാപജ്ഝാ (സീ. സ്യാ. കം. പീ. ക.)] അനീഘാ സുഖീ അത്താനം പരിഹരന്തൂ’തി – ഏവരൂപം, ഭന്തേ, മനോസമാചാരം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി. ‘മനോസമാചാരംപാഹം, ഭിക്ഖവേ, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പി; തഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞം മനോസമാചാര’ന്തി – ഇതി യം തം വുത്തം ഭഗവതാ ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

൧൧൪. ‘‘‘ചിത്തുപ്പാദംപാഹം, ഭിക്ഖവേ, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പി; തഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞം ചിത്തുപ്പാദ’ന്തി – ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം ഭഗവതാ. കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? യഥാരൂപം, ഭന്തേ, ചിത്തുപ്പാദം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി ഏവരൂപോ ചിത്തുപ്പാദോ ന സേവിതബ്ബോ; യഥാരൂപഞ്ച ഖോ, ഭന്തേ, ചിത്തുപ്പാദം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി ഏവരൂപോ ചിത്തുപ്പാദോ സേവിതബ്ബോ.

‘‘കഥംരൂപം, ഭന്തേ, ചിത്തുപ്പാദം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി? ഇധ, ഭന്തേ, ഏകച്ചോ അഭിജ്ഝാലു ഹോതി, അഭിജ്ഝാസഹഗതേന ചേതസാ വിഹരതി; ബ്യാപാദവാ ഹോതി, ബ്യാപാദസഹഗതേന ചേതസാ വിഹരതി; വിഹേസവാ ഹോതി, വിഹേസാസഹഗതേന ചേതസാ വിഹരതി – ഏവരൂപം, ഭന്തേ, ചിത്തുപ്പാദം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി.

‘‘കഥംരൂപം, ഭന്തേ, ചിത്തുപ്പാദം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി? ഇധ, ഭന്തേ, ഏകച്ചോ അനഭിജ്ഝാലു ഹോതി, അനഭിജ്ഝാസഹഗതേന ചേതസാ വിഹരതി; അബ്യാപാദവാ ഹോതി, അബ്യാപാദസഹഗതേന ചേതസാ വിഹരതി; അവിഹേസവാ ഹോതി, അവിഹേസാസഹഗതേന ചേതസാ വിഹരതി – ഏവരൂപം, ഭന്തേ, ചിത്തുപ്പാദം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി. ‘ചിത്തുപ്പാദംപാഹം, ഭിക്ഖവേ, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പി; തഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞം ചിത്തുപ്പാദ’ന്തി – ഇതി യം തം വുത്തം ഭഗവതാ ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

൧൧൫. ‘‘‘സഞ്ഞാപടിലാഭംപാഹം, ഭിക്ഖവേ, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പി; തഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞം സഞ്ഞാപടിലാഭ’ന്തി – ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം ഭഗവതാ. കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? യഥാരൂപം, ഭന്തേ, സഞ്ഞാപടിലാഭം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി ഏവരൂപോ സഞ്ഞാപടിലാഭോ ന സേവിതബ്ബോ; യഥാരൂപഞ്ച ഖോ, ഭന്തേ, സഞ്ഞാപടിലാഭം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി ഏവരൂപോ സഞ്ഞാപടിലാഭോ സേവിതബ്ബോ.

‘‘കഥംരൂപം, ഭന്തേ, സഞ്ഞാപടിലാഭം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി? ഇധ, ഭന്തേ, ഏകച്ചോ അഭിജ്ഝാലു ഹോതി, അഭിജ്ഝാസഹഗതായ സഞ്ഞായ വിഹരതി; ബ്യാപാദവാ ഹോതി, ബ്യാപാദസഹഗതായ സഞ്ഞായ വിഹരതി; വിഹേസവാ ഹോതി, വിഹേസാസഹഗതായ സഞ്ഞായ വിഹരതി – ഏവരൂപം, ഭന്തേ, സഞ്ഞാപടിലാഭം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി.

‘‘കഥംരൂപം, ഭന്തേ, സഞ്ഞാപടിലാഭം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി? ഇധ, ഭന്തേ, ഏകച്ചോ അനഭിജ്ഝാലു ഹോതി, അനഭിജ്ഝാസഹഗതായ സഞ്ഞായ വിഹരതി; അബ്യാപാദവാ ഹോതി, അബ്യാപാദസഹഗതായ സഞ്ഞായ വിഹരതി; അവിഹേസവാ ഹോതി, അവിഹേസാസഹഗതായ സഞ്ഞായ വിഹരതി – ഏവരൂപം, ഭന്തേ, സഞ്ഞാപടിലാഭം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി. ‘സഞ്ഞാപടിലാഭംപാഹം, ഭിക്ഖവേ, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പി; തഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞം സഞ്ഞാപടിലാഭ’ന്തി – ഇതി യം തം വുത്തം ഭഗവതാ ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

൧൧൬. ‘‘‘ദിട്ഠിപടിലാഭംപാഹം, ഭിക്ഖവേ, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പി; തഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞം ദിട്ഠിപടിലാഭ’ന്തി – ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം ഭഗവതാ. കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? യഥാരൂപം, ഭന്തേ, ദിട്ഠിപടിലാഭം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി ഏവരൂപോ ദിട്ഠിപടിലാഭോ ന സേവിതബ്ബോ; യഥാരൂപഞ്ച ഖോ, ഭന്തേ, ദിട്ഠിപടിലാഭം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി – ഏവരൂപോ ദിട്ഠിപടിലാഭോ സേവിതബ്ബോ.

‘‘കഥംരൂപം, ഭന്തേ, ദിട്ഠിപടിലാഭം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി? ഇധ, ഭന്തേ, ഏകച്ചോ ഏവംദിട്ഠികോ ഹോതി – ‘നത്ഥി ദിന്നം, നത്ഥി യിട്ഠം, നത്ഥി ഹുതം, നത്ഥി സുകതദുക്കടാനം കമ്മാനം ഫലം വിപാകോ, നത്ഥി അയം ലോകോ, നത്ഥി പരോ ലോകോ, നത്ഥി മാതാ, നത്ഥി പിതാ, നത്ഥി സത്താ ഓപപാതികാ, നത്ഥി ലോകേ സമണബ്രാഹ്മണാ സമ്മഗ്ഗതാ സമ്മാപടിപന്നാ യേ ഇമഞ്ച ലോകം പരഞ്ച ലോകം സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദേന്തീ’തി – ഏവരൂപം, ഭന്തേ, ദിട്ഠിപടിലാഭം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി.

‘‘കഥംരൂപം, ഭന്തേ, ദിട്ഠിപടിലാഭം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി? ഇധ, ഭന്തേ, ഏകച്ചോ ഏവംദിട്ഠികോ ഹോതി – ‘അത്ഥി ദിന്നം, അത്ഥി യിട്ഠം, അത്ഥി ഹുതം, അത്ഥി സുകതദുക്കടാനം കമ്മാനം ഫലം വിപാകോ, അത്ഥി അയം ലോകോ, അത്ഥി പരോ ലോകോ, അത്ഥി മാതാ, അത്ഥി പിതാ, അത്ഥി സത്താ ഓപപാതികാ, അത്ഥി ലോകേ സമണബ്രാഹ്മണാ സമ്മഗ്ഗതാ സമ്മാപടിപന്നാ യേ ഇമഞ്ച ലോകം പരഞ്ച ലോകം സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദേന്തീ’തി – ഏവരൂപം, ഭന്തേ, ദിട്ഠിപടിലാഭം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി. ‘ദിട്ഠിപടിലാഭംപാഹം, ഭിക്ഖവേ, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പി; തഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞം ദിട്ഠിപടിലാഭ’ന്തി – ഇതി യം തം വുത്തം ഭഗവതാ ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

൧൧൭. ‘‘‘അത്തഭാവപടിലാഭംപാഹം, ഭിക്ഖവേ, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പി; തഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞം അത്തഭാവപടിലാഭ’ന്തി – ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം ഭഗവതാ. കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? യഥാരൂപം, ഭന്തേ, അത്തഭാവപടിലാഭം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി – ഏവരൂപോ അത്തഭാവപടിലാഭോ ന സേവിതബ്ബോ; യഥാരൂപഞ്ച ഖോ, ഭന്തേ, അത്തഭാവപടിലാഭം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി – ഏവരൂപോ അത്തഭാവപടിലാഭോ സേവിതബ്ബോ.

‘‘കഥംരൂപം, ഭന്തേ, അത്തഭാവപടിലാഭം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി? സബ്യാബജ്ഝം [സബ്യാപജ്ഝം (സീ. സ്യാ. കം. പീ. ക.)], ഭന്തേ, അത്തഭാവപടിലാഭം അഭിനിബ്ബത്തയതോ അപരിനിട്ഠിതഭാവായ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി; അബ്യാബജ്ഝം, ഭന്തേ, അത്തഭാവപടിലാഭം അഭിനിബ്ബത്തയതോ പരിനിട്ഠിതഭാവായ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി. ‘അത്തഭാവപടിലാഭംപാഹം, ഭിക്ഖവേ, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പി; തഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞം അത്തഭാവപടിലാഭ’ന്തി – ഇതി യം തം വുത്തം ഭഗവതാ ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

‘‘ഇമസ്സ ഖോ അഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ, വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭത്തസ്സ, ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാമീ’’തി.

൧൧൮. ‘‘സാധു സാധു, സാരിപുത്ത! സാധു ഖോ ത്വം, സാരിപുത്ത, ഇമസ്സ മയാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ, വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭത്തസ്സ, ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാസി.

‘‘‘കായസമാചാരംപാഹം, ഭിക്ഖവേ, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പി; തഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞം കായസമാചാര’ന്തി – ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം മയാ. കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? യഥാരൂപം, സാരിപുത്ത, കായസമാചാരം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി ഏവരൂപോ കായസമാചാരോ ന സേവിതബ്ബോ; യഥാരൂപഞ്ച ഖോ, സാരിപുത്ത, കായസമാചാരം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി – ഏവരൂപോ കായസമാചാരോ സേവിതബ്ബോ.

‘‘കഥംരൂപം, സാരിപുത്ത, കായസമാചാരം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി? ഇധ, സാരിപുത്ത, ഏകച്ചോ പാണാതിപാതീ ഹോതി ലുദ്ദോ ലോഹിതപാണി ഹതപ്പഹതേ നിവിട്ഠോ അദയാപന്നോ പാണഭൂതേസു; അദിന്നാദായീ ഖോ പന ഹോതി, യം തം പരസ്സ പരവിത്തൂപകരണം ഗാമഗതം വാ അരഞ്ഞഗതം വാ തം അദിന്നം ഥേയ്യസങ്ഖാതം ആദാതാ ഹോതി; കാമേസുമിച്ഛാചാരീ ഖോ പന ഹോതി, യാ താ മാതുരക്ഖിതാ പിതുരക്ഖിതാ മാതാപിതുരക്ഖിതാ ഭാതുരക്ഖിതാ ഭഗിനിരക്ഖിതാ ഞാതിരക്ഖിതാ ഗോത്തരക്ഖിതാ ധമ്മരക്ഖിതാ സസ്സാമികാ സപരിദണ്ഡാ അന്തമസോ മാലാഗുളപരിക്ഖിത്താപി തഥാരൂപാസു ചാരിത്തം ആപജ്ജിതാ ഹോതി – ഏവരൂപം, സാരിപുത്ത, കായസമാചാരം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി.

‘‘കഥംരൂപം, സാരിപുത്ത, കായസമാചാരം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി? ഇധ, സാരിപുത്ത, ഏകച്ചോ പാണാതിപാതം പഹായ പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി നിഹിതദണ്ഡോ നിഹിതസത്ഥോ, ലജ്ജീ ദയാപന്നോ സബ്ബപാണഭൂതഹിതാനുകമ്പീ വിഹരതി; അദിന്നാദാനം പഹായ അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോ ഹോതി, യം തം പരസ്സ പരവിത്തൂപകരണം ഗാമഗതം വാ അരഞ്ഞഗതം വാ തം നാദിന്നം ഥേയ്യസങ്ഖാതം ആദാതാ ഹോതി; കാമേസുമിച്ഛാചാരം പഹായ കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതോ ഹോതി, യാ താ മാതുരക്ഖിതാ പിതുരക്ഖിതാ മാതാപിതുരക്ഖിതാ ഭാതുരക്ഖിതാ ഭഗിനിരക്ഖിതാ ഞാതിരക്ഖിതാ ഗോത്തരക്ഖിതാ ധമ്മരക്ഖിതാ സസ്സാമികാ സപരിദണ്ഡാ അന്തമസോ മാലാഗുളപരിക്ഖിത്താപി തഥാരൂപാസു ന ചാരിത്തം ആപജ്ജിതാ ഹോതി – ഏവരൂപം, സാരിപുത്ത, കായസമാചാരം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി. ‘കായസമാചാരംപാഹം, ഭിക്ഖവേ, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പി; തഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞം കായസമാചാര’ന്തി – ഇതി യം തം വുത്തം മയാ ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

‘‘വചീസമാചാരംപാഹം, ഭിക്ഖവേ, ദുവിധേന വദാമി …പേ… മനോസമാചാരംപാഹം, ഭിക്ഖവേ, ദുവിധേന വദാമി…പേ… ചിത്തുപ്പാദംപാഹം, ഭിക്ഖവേ, ദുവിധേന വദാമി…പേ… സഞ്ഞാപടിലാഭംപാഹം, ഭിക്ഖവേ, ദുവിധേന വദാമി…പേ… ദിട്ഠിപടിലാഭംപാഹം, ഭിക്ഖവേ, ദുവിധേന വദാമി…പേ….

‘‘‘അത്തഭാവപടിലാഭംപാഹം, ഭിക്ഖവേ, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പി; തഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞം അത്തഭാവപടിലാഭ’ന്തി – ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം മയാ. കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? യഥാരൂപം, സാരിപുത്ത, അത്തഭാവപടിലാഭം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി ഏവരൂപോ അത്തഭാവപടിലാഭോ ന സേവിതബ്ബോ; യഥാരൂപഞ്ച ഖോ, സാരിപുത്ത, അത്തഭാവപടിലാഭം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി – ഏവരൂപോ അത്തഭാവപടിലാഭോ സേവിതബ്ബോ.

‘‘കഥംരൂപം, സാരിപുത്ത, അത്തഭാവപടിലാഭം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി? സബ്യാബജ്ഝം, സാരിപുത്ത, അത്തഭാവപടിലാഭം അഭിനിബ്ബത്തയതോ അപരിനിട്ഠിതഭാവായ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി; അബ്യാബജ്ഝം, സാരിപുത്ത, അത്തഭാവപടിലാഭം അഭിനിബ്ബത്തയതോ പരിനിട്ഠിതഭാവായ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി. ‘അത്തഭാവപടിലാഭംപാഹം, ഭിക്ഖവേ, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പി; തഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞം അത്തഭാവപടിലാഭ’ന്തി – ഇതി യം തം വുത്തം മയാ ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം. ഇമസ്സ ഖോ, സാരിപുത്ത, മയാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ.

൧൧൯. ‘‘ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യം രൂപംപാഹം, സാരിപുത്ത, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പി; സോതവിഞ്ഞേയ്യം സദ്ദംപാഹം, സാരിപുത്ത, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി അസേവിതബ്ബമ്പി; ഘാനവിഞ്ഞേയ്യം ഗന്ധംപാഹം, സാരിപുത്ത, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പി; ജിവ്ഹാവിഞ്ഞേയ്യം രസംപാഹം, സാരിപുത്ത, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പി; കായവിഞ്ഞേയ്യം ഫോട്ഠബ്ബംപാഹം, സാരിപുത്ത, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പി; മനോവിഞ്ഞേയ്യം ധമ്മംപാഹം, സാരിപുത്ത, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പീ’’തി.

ഏവം വുത്തേ, ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഇമസ്സ ഖോ അഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ, വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭത്തസ്സ, ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാമി. ‘ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യം രൂപംപാഹം, സാരിപുത്ത, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പീ’തി – ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം ഭഗവതാ. കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? യഥാരൂപം, ഭന്തേ, ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യം രൂപം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി ഏവരൂപം ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യം രൂപം ന സേവിതബ്ബം; യഥാരൂപഞ്ച ഖോ, ഭന്തേ, ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യം രൂപം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി ഏവരൂപം ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യം രൂപം സേവിതബ്ബം. ‘ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യം രൂപംപാഹം, സാരിപുത്ത, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പീ’തി – ഇതി യം തം വുത്തം ഭഗവതാ ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

‘‘സോതവിഞ്ഞേയ്യം സദ്ദംപാഹം, സാരിപുത്ത…പേ… ഏവരൂപോ സോതവിഞ്ഞേയ്യോ സദ്ദോ ന സേവിതബ്ബോ… ഏവരൂപോ സോതവിഞ്ഞേയ്യോ സദ്ദോ സേവിതബ്ബോ… ഏവരൂപോ ഘാനവിഞ്ഞേയ്യോ ഗന്ധോ ന സേവിതബ്ബോ… ഏവരൂപോ ഘാനവിഞ്ഞേയ്യോ ഗന്ധോ സേവിതബ്ബോ… ഏവരൂപോ ജിവ്ഹാവിഞ്ഞേയ്യോ രസോ ന സേവിതബ്ബോ… ഏവരൂപോ ജിവ്ഹാവിഞ്ഞേയ്യോ രസോ സേവിതബ്ബോ… കായവിഞ്ഞേയ്യം ഫോട്ഠബ്ബംപാഹം, സാരിപുത്ത … ഏവരൂപോ കായവിഞ്ഞേയ്യോ ഫോട്ഠബ്ബോ ന സേവിതബ്ബോ… ഏവരൂപോ കായവിഞ്ഞേയ്യോ ഫോട്ഠബ്ബോ സേവിതബ്ബോ.

‘‘‘മനോവിഞ്ഞേയ്യം ധമ്മംപാഹം, സാരിപുത്ത, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പീ’തി – ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം ഭഗവതാ. കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? യഥാരൂപം, ഭന്തേ, മനോവിഞ്ഞേയ്യം ധമ്മം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി ഏവരൂപോ മനോവിഞ്ഞേയ്യോ ധമ്മോ ന സേവിതബ്ബോ; യഥാരൂപഞ്ച ഖോ, ഭന്തേ, മനോവിഞ്ഞേയ്യം ധമ്മം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി ഏവരൂപോ മനോവിഞ്ഞേയ്യോ ധമ്മോ സേവിതബ്ബോ. ‘മനോവിഞ്ഞേയ്യം ധമ്മംപാഹം, സാരിപുത്ത, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പീ’തി – ഇതി യം തം വുത്തം ഭഗവതാ ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം. ഇമസ്സ ഖോ അഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ, വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭത്തസ്സ, ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാമീ’’തി.

൧൨൦. ‘‘സാധു സാധു, സാരിപുത്ത! സാധു ഖോ ത്വം, സാരിപുത്ത, ഇമസ്സ മയാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ, വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭത്തസ്സ, ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാസി. ‘ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യം രൂപംപാഹം, സാരിപുത്ത, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പീ’തി – ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം മയാ. കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? യഥാരൂപം, സാരിപുത്ത, ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യം രൂപം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി ഏവരൂപം ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യം രൂപം ന സേവിതബ്ബം; യഥാരൂപഞ്ച ഖോ, സാരിപുത്ത, ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യം രൂപം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി ഏവരൂപം ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യം രൂപം സേവിതബ്ബം. ‘ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യം രൂപംപാഹം, സാരിപുത്ത, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പീ’തി – ഇതി യം തം വുത്തം മയാ ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

‘‘സോതവിഞ്ഞേയ്യം സദ്ദംപാഹം, സാരിപുത്ത…പേ… ഏവരൂപോ സോതവിഞ്ഞേയ്യോ സദ്ദോ ന സേവിതബ്ബോ… ഏവരൂപോ സോതവിഞ്ഞേയ്യോ സദ്ദോ സേവിതബ്ബോ… ഏവരൂപോ ഘാനവിഞ്ഞേയ്യോ ഗന്ധോ ന സേവിതബ്ബോ… ഏവരൂപോ ഘാനവിഞ്ഞേയ്യോ ഗന്ധോ സേവിതബ്ബോ… ഏവരൂപോ ജിവ്ഹാവിഞ്ഞേയ്യോ രസോ ന സേവിതബ്ബോ… ഏവരൂപോ ജിവ്ഹാവിഞ്ഞേയ്യോ രസോ സേവിതബ്ബോ… ഏവരൂപോ കായവിഞ്ഞേയ്യോ ഫോട്ഠബ്ബോ ന സേവിതബ്ബോ… ഏവരൂപോ കായവിഞ്ഞേയ്യോ ഫോട്ഠബ്ബോ സേവിതബ്ബോ.

‘‘മനോവിഞ്ഞേയ്യം ധമ്മംപാഹം, സാരിപുത്ത…പേ… ഏവരൂപോ മനോവിഞ്ഞേയ്യോ ധമ്മോ ന സേവിതബ്ബോ… ഏവരൂപോ മനോവിഞ്ഞേയ്യോ ധമ്മോ സേവിതബ്ബോ. ‘മനോവിഞ്ഞേയ്യം ധമ്മംപാഹം, സാരിപുത്ത, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പീ’തി – ഇതി യം തം വുത്തം മയാ ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം. ഇമസ്സ ഖോ, സാരിപുത്ത, മയാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ.

൧൨൧. ‘‘ചീവരംപാഹം, സാരിപുത്ത, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പി…പേ… പിണ്ഡപാതംപാഹം, സാരിപുത്ത… സേനാസനംപാഹം, സാരിപുത്ത… ഗാമംപാഹം, സാരിപുത്ത… നിഗമംപാഹം, സാരിപുത്ത… നഗരംപാഹം, സാരിപുത്ത… ജനപദംപാഹം, സാരിപുത്ത… പുഗ്ഗലംപാഹം, സാരിപുത്ത, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പീ’’തി.

ഏവം വുത്തേ, ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഇമസ്സ ഖോ അഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ, വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭത്തസ്സ, ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാമി. ‘ചീവരംപാഹം, സാരിപുത്ത, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പീ’തി – ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം ഭഗവതാ. കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? യഥാരൂപം, ഭന്തേ, ചീവരം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി ഏവരൂപം ചീവരം ന സേവിതബ്ബം; യഥാരൂപഞ്ച ഖോ, ഭന്തേ, ചീവരം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി ഏവരൂപം ചീവരം സേവിതബ്ബം. ‘ചീവരംപാഹം, സാരിപുത്ത, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പീ’തി – ഇതി യം തം വുത്തം ഭഗവതാ ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

‘‘പിണ്ഡപാതംപാഹം, സാരിപുത്ത…പേ… ഏവരൂപോ പിണ്ഡപാതോ ന സേവിതബ്ബോ… ഏവരൂപോ പിണ്ഡപാതോ സേവിതബ്ബോ… സേനാസനംപാഹം, സാരിപുത്ത…പേ… ഏവരൂപം സേനാസനം ന സേവിതബ്ബം… ഏവരൂപം സേനാസനം സേവിതബ്ബം… ഗാമംപാഹം, സാരിപുത്ത …പേ… ഏവരൂപോ ഗാമോ ന സേവിതബ്ബോ… ഏവരൂപോ ഗാമോ സേവിതബ്ബോ… ഏവരൂപോ നിഗമോ ന സേവിതബ്ബോ… ഏവരൂപോ നിഗമോ സേവിതബ്ബോ… ഏവരൂപം നഗരം ന സേവിതബ്ബം… ഏവരൂപം നഗരം സേവിതബ്ബം… ഏവരൂപോ ജനപദോ ന സേവിതബ്ബോ… ഏവരൂപോ ജനപദോ സേവിതബ്ബോ.

‘‘‘പുഗ്ഗലംപാഹം, സാരിപുത്ത, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പീ’തി – ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം ഭഗവതാ. കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? യഥാരൂപം, ഭന്തേ, പുഗ്ഗലം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി ഏവരൂപോ പുഗ്ഗലോ ന സേവിതബ്ബോ; യഥാരൂപഞ്ച ഖോ, ഭന്തേ, പുഗ്ഗലം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി ഏവരൂപോ പുഗ്ഗലോ സേവിതബ്ബോ. ‘പുഗ്ഗലംപാഹം, സാരിപുത്ത, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പീ’തി – ഇതി യം തം വുത്തം ഭഗവതാ ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തന്തി. ഇമസ്സ ഖോ അഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ, വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭത്തസ്സ ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാമീ’’തി.

൧൨൨. ‘‘സാധു സാധു, സാരിപുത്ത! സാധു ഖോ ത്വം, സാരിപുത്ത, ഇമസ്സ മയാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ, വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭത്തസ്സ ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാസി. ‘ചീവരംപാഹം, സാരിപുത്ത, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പീ’തി – ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം മയാ. കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? യഥാരൂപം, സാരിപുത്ത, ചീവരം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി ഏവരൂപം ചീവരം ന സേവിതബ്ബം; യഥാരൂപഞ്ച ഖോ, സാരിപുത്ത, ചീവരം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി ഏവരൂപം ചീവരം സേവിതബ്ബം. ‘ചീവരംപാഹം, സാരിപുത്ത, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പീ’തി – ഇതി യം തം വുത്തം മയാ ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം. (യഥാ പഠമം തഥാ വിത്ഥാരേതബ്ബം) ഏവരൂപോ പിണ്ഡപാതോ… ഏവരൂപം സേനാസനം… ഏവരൂപോ ഗാമോ… ഏവരൂപോ നിഗമോ… ഏവരൂപം നഗരം… ഏവരൂപോ ജനപദോ.

‘‘‘പുഗ്ഗലംപാഹം, സാരിപുത്ത, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പീ’തി – ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം മയാ. കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? യഥാരൂപം, സാരിപുത്ത, പുഗ്ഗലം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി ഏവരൂപോ പുഗ്ഗലോ ന സേവിതബ്ബോ; യഥാരൂപഞ്ച ഖോ, സാരിപുത്ത, പുഗ്ഗലം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി ഏവരൂപോ പുഗ്ഗലോ സേവിതബ്ബോ. ‘പുഗ്ഗലംപാഹം, സാരിപുത്ത, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പീ’തി – ഇതി യം തം വുത്തം മയാ ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം. ഇമസ്സ ഖോ, സാരിപുത്ത, മയാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ.

൧൨൩. ‘‘സബ്ബേപി ചേ, സാരിപുത്ത, ഖത്തിയാ ഇമസ്സ മയാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനേയ്യും, സബ്ബേസാനമ്പിസ്സ ഖത്തിയാനം ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായ. സബ്ബേപി ചേ, സാരിപുത്ത, ബ്രാഹ്മണാ…പേ… സബ്ബേപി ചേ, സാരിപുത്ത, വേസ്സാ… സബ്ബേപി ചേ, സാരിപുത്ത, സുദ്ദാ ഇമസ്സ മയാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനേയ്യും, സബ്ബേസാനമ്പിസ്സ സുദ്ദാനം ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായ. സദേവകോപി ചേ, സാരിപുത്ത, ലോകോ സമാരകോ സബ്രഹ്മകോ സസ്സമണബ്രാഹ്മണീ പജാ സദേവമനുസ്സാ ഇമസ്സ മയാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനേയ്യ, സദേവകസ്സപിസ്സ ലോകസ്സ സമാരകസ്സ സബ്രഹ്മകസ്സ സസ്സമണബ്രാഹ്മണിയാ പജായ സദേവമനുസ്സായ ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായാ’’തി.

ഇദമവോച ഭഗവാ. അത്തമനോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദീതി.

സേവിതബ്ബാസേവിതബ്ബസുത്തം നിട്ഠിതം ചതുത്ഥം.