൨. ധമ്മുദ്ധച്ചവാരനിദ്ദേസോ

൬. കഥം ധമ്മുദ്ധച്ചവിഗ്ഗഹിതം മാനസം ഹോതി? അനിച്ചതോ മനസികരോതോ ഓഭാസോ ഉപ്പജ്ജതി, ഓഭാസോ ധമ്മോതി ഓഭാസം ആവജ്ജതി, തതോ വിക്ഖേപോ ഉദ്ധച്ചം. തേന ഉദ്ധച്ചേന വിഗ്ഗഹിതമാനസോ അനിച്ചതോ ഉപട്ഠാനം യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി, ദുക്ഖതോ ഉപട്ഠാനം യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി, അനത്തതോ ഉപട്ഠാനം യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി. തേന വുച്ചതി – ‘‘ധമ്മുദ്ധച്ചവിഗ്ഗഹിതമാനസോ ഹോതി സോ സമയോ, യം തം ചിത്തം അജ്ഝത്തമേവ സന്തിട്ഠതി സന്നിസീദതി ഏകോദി ഹോതി സമാധിയതി. തസ്സ മഗ്ഗോ സഞ്ജായതീ’’തി കഥം മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി…പേ… ഏവം മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി, ഏവം സഞ്ഞോജനാനി പഹീയന്തി, അനുസയാ ബ്യന്തീഹോന്തി.

അനിച്ചതോ മനസികരോതോ ഞാണം ഉപ്പജ്ജതി, പീതി ഉപ്പജ്ജതി, പസ്സദ്ധി ഉപ്പജ്ജതി, സുഖം ഉപ്പജ്ജതി, അധിമോക്ഖോ ഉപ്പജ്ജതി, പഗ്ഗഹോ ഉപ്പജ്ജതി, ഉപട്ഠാനം ഉപ്പജ്ജതി, ഉപേക്ഖാ ഉപ്പജ്ജതി, നികന്തി ഉപ്പജ്ജതി, ‘നികന്തി ധമ്മോ’തി നികന്തിം ആവജ്ജതി. തതോ വിക്ഖേപോ ഉദ്ധച്ചം. തേന ഉദ്ധച്ചേന വിഗ്ഗഹിതമാനസോ അനിച്ചതോ ഉപട്ഠാനം യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി, ദുക്ഖതോ ഉപട്ഠാനം യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി, അനത്തതോ ഉപട്ഠാനം യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി. തേന വുച്ചതി – ‘‘ധമ്മുദ്ധച്ചവിഗ്ഗഹിതമാനസോ ഹോതി സോ സമയോ, യം തം ചിത്തം അജ്ഝത്തമേവ സന്തിട്ഠതി സന്നിസീദതി ഏകോദി ഹോതി സമാധിയതി. തസ്സ മഗ്ഗോ സഞ്ജായതീ’’തി. കഥം മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി…പേ… ഏവം മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി, ഏവം സഞ്ഞോജനാനി പഹീയന്തി, അനുസയാ ബ്യന്തീഹോന്തി.

ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ…പേ… അനത്തതോ മനസികരോതോ ഓഭാസോ ഉപ്പജ്ജതി…പേ… ഞാണം ഉപ്പജ്ജതി, പീതി ഉപ്പജ്ജതി, പസ്സദ്ധി ഉപ്പജ്ജതി, സുഖം ഉപ്പജ്ജതി, അധിമോക്ഖോ ഉപ്പജ്ജതി, പഗ്ഗഹോ ഉപ്പജ്ജതി, ഉപട്ഠാനം ഉപ്പജ്ജതി, ഉപേക്ഖാ ഉപ്പജ്ജതി, നികന്തി ഉപ്പജ്ജതി, ‘നികന്തി ധമ്മോ’തി നികന്തിം ആവജ്ജതി. തതോ വിക്ഖേപോ ഉദ്ധച്ചം. തേന ഉദ്ധച്ചേന വിഗ്ഗഹിതമാനസോ അനത്തതോ ഉപട്ഠാനം, അനിച്ചതോ ഉപട്ഠാനം, ദുക്ഖതോ ഉപട്ഠാനം യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി. തേന വുച്ചതി – ‘‘ധമ്മുദ്ധച്ചവിഗ്ഗഹിതമാനസോ…പേ… ഏവം സഞ്ഞോജനാനി പഹീയന്തി, അനുസയാ ബ്യന്തീഹോന്തി’’.

രൂപം അനിച്ചതോ മനസികരോതോ…പേ… രൂപം ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ… രൂപം അനത്തതോ മനസികരോതോ… വേദനം…പേ… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം… ചക്ഖും…പേ… ജരാമരണം അനിച്ചതോ മനസികരോതോ…പേ… ജരാമരണം ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ, ജരാമരണം അനത്തതോ മനസികരോതോ ഓഭാസോ ഉപ്പജ്ജതി…പേ… ഞാണം ഉപ്പജ്ജതി, പീതി ഉപ്പജ്ജതി, പസ്സദ്ധി ഉപ്പജ്ജതി, സുഖം ഉപ്പജ്ജതി, അധിമോക്ഖോ ഉപ്പജ്ജതി, പഗ്ഗഹോ ഉപ്പജ്ജതി, ഉപട്ഠാനം ഉപ്പജ്ജതി, ഉപേക്ഖാ ഉപ്പജ്ജതി, നികന്തി ഉപ്പജ്ജതി, ‘നികന്തി ധമ്മോ’തി നികന്തിം ആവജ്ജതി. തതോ വിക്ഖേപോ ഉദ്ധച്ചം. തേന ഉദ്ധച്ചേന വിഗ്ഗഹിതമാനസോ. ജരാമരണം അനത്തതോ ഉപട്ഠാനം യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി. ജരാമരണം അനിച്ചതോ ഉപട്ഠാനം യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി, ജരാമരണം ദുക്ഖതോ ഉപട്ഠാനം യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി. തേന വുച്ചതി – ‘‘ധമ്മുദ്ധച്ചവിഗ്ഗഹിതമാനസോ ഹോതി. സോ സമയോ, യം തം ചിത്തം അജ്ഝത്തമേവ സന്തിട്ഠതി സന്നിസീദതി ഏകോദി ഹോതി സമാധിയതി. തസ്സ മഗ്ഗോ സഞ്ജായതീ’’തി. കഥം മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി…പേ… ഏവം മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി. ഏവം സഞ്ഞോജനാനി പഹീയന്തി, അനുസയാ ബ്യന്തീഹോന്തി. ഏവം ധമ്മുദ്ധച്ചവിഗ്ഗഹിതം മാനസം ഹോതി.

൭. ഓഭാസേ ചേവ ഞാണേ ച, പീതിയാ ച വികമ്പതി;

പസ്സദ്ധിയാ സുഖേ ചേവ, യേഹി ചിത്തം പവേധതി.

അധിമോക്ഖേ ച പഗ്ഗാഹേ, ഉപട്ഠാനേ ച കമ്പതി;

ഉപേക്ഖാവജ്ജനായ ചേവ, ഉപേക്ഖായ ച നികന്തിയാ.

ഇമാനി ദസ ഠാനാനി, പഞ്ഞാ യസ്സ പരിച്ചിതാ;

ധമ്മുദ്ധച്ചകുസലോ ഹോതി, ന ച സമ്മോഹ ഗച്ഛതി.

വിക്ഖിപതി ചേവ കിലിസ്സതി ച, ചവതി ചിത്തഭാവനാ;

വിക്ഖിപതി ന കിലിസ്സതി, ഭാവനാ പരിഹായതി.

വിക്ഖിപതി ന കിലിസ്സതി, ഭാവനാ ന പരിഹായതി;

ന ച വിക്ഖിപതേ ചിത്തം ന കിലിസ്സതി, ന ചവതി ചിത്തഭാവനാ.

ഇമേഹി ചതൂഹി ഠാനേഹി ചിത്തസ്സ സങ്ഖേപവിക്ഖേപവിഗ്ഗഹിതം [സങ്ഖേപം വിക്ഖേപം വിഗ്ഗഹിതം (സ്യാ.)] ദസ ഠാനേ സമ്പജാനാതീതി.

യുഗനദ്ധകഥാ നിട്ഠിതാ.