൨. യുഗനദ്ധവഗ്ഗോ

൧. യുഗനദ്ധകഥാ

൧. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ആയസ്മാ ആനന്ദോ കോസമ്ബിയം വിഹരതി ഘോസിതാരാമേ. തത്ര ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ആവുസോ ഭിക്ഖവോ’’തി. ‘‘ആവുസോ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതോ ആനന്ദസ്സ പച്ചസ്സോസും. ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഏതദവോച –

‘‘യോ ഹി കോചി, ആവുസോ, ഭിക്ഖു വാ ഭിക്ഖുനീ വാ മമ സന്തികേ അരഹത്തപത്തം [അരഹത്തം (സ്യാ.), അരഹത്തപത്തിം അ. നി. ൪.൧൭൦] ബ്യാകരോതി, സബ്ബസോ ചതൂഹി മഗ്ഗേഹി ഏതേസം വാ അഞ്ഞതരേന. കതമേഹി ചതൂഹി?

‘‘ഇധാവുസോ, ഭിക്ഖു സമഥപുബ്ബങ്ഗമം വിപസ്സനം ഭാവേതി. തസ്സ സമഥപുബ്ബങ്ഗമം വിപസ്സനം ഭാവയതോ മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി. സോ തം മഗ്ഗം ആസേവതി ഭാവേതി ബഹുലീകരോതി [ബഹുലിം കരോതി (ക.) അ. നി. ൪.൧൭൦ പസ്സിതബ്ബാ]. തസ്സ തം മഗ്ഗം ആസേവതോ ഭാവയതോ ബഹുലീകരോതോ സഞ്ഞോജനാനി പഹീയന്തി, അനുസയാ ബ്യന്തീഹോന്തി.

‘‘പുന ചപരം, ആവുസോ, ഭിക്ഖു വിപസ്സനാപുബ്ബങ്ഗമം സമഥം ഭാവേതി. തസ്സ വിപസ്സനാപുബ്ബങ്ഗമം സമഥം ഭാവയതോ മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി. സോ തം മഗ്ഗം ആസേവതി ഭാവേതി ബഹുലീകരോതി. തസ്സ തം മഗ്ഗം ആസേവതോ ഭാവയതോ ബഹുലീകരോതോ സഞ്ഞോജനാനി പഹീയന്തി, അനുസയാ ബ്യന്തീഹോന്തി.

‘‘പുന ചപരം, ആവുസോ, ഭിക്ഖു സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം [യുഗനന്ധം (ക. സീ. അട്ഠ.)] ഭാവേതി. തസ്സ സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം ഭാവയതോ മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി. സോ തം മഗ്ഗം ആസേവതി ഭാവേതി ബഹുലീകരോതി. തസ്സ തം മഗ്ഗം ആസേവതോ ഭാവയതോ ബഹുലീകരോതോ സഞ്ഞോജനാനി പഹീയന്തി, അനുസയാ ബ്യന്തീഹോന്തി.

‘‘പുന ചപരം, ആവുസോ, ഭിക്ഖുനോ ധമ്മുദ്ധച്ചവിഗ്ഗഹിതം മാനസം ഹോതി. സോ, ആവുസോ, സമയോ യം തം ചിത്തം അജ്ഝത്തമേവ [അജ്ഝത്തഞ്ഞേവ (സ്യാ. ക.)] സന്തിട്ഠതി സന്നിസീദതി ഏകോദി ഹോതി സമാധിയതി. തസ്സ മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി. സോ തം മഗ്ഗം ആസേവതി ഭാവേതി ബഹുലീകരോതി. തസ്സ തം മഗ്ഗം ആസേവതോ ഭാവയതോ ബഹുലീകരോതോ സഞ്ഞോജനാനി പഹീയന്തി, അനുസയാ ബ്യന്തീഹോന്തി.

‘‘യോ ഹി കോചി, ആവുസോ, ഭിക്ഖു വാ ഭിക്ഖുനീ വാ മമ സന്തികേ അരഹത്തപത്തം ബ്യാകരോതി, സബ്ബസോ ഇമേഹി ചതൂഹി മഗ്ഗേഹി, ഏതേസം വാ അഞ്ഞതരേനാ’’തി.

൧. സുത്തന്തനിദ്ദേസോ

൨. കഥം സമഥപുബ്ബങ്ഗമം വിപസ്സനം ഭാവേതി? നേക്ഖമ്മവസേന ചിത്തസ്സ ഏകഗ്ഗതാ അവിക്ഖേപോ സമാധി. തത്ഥ ജാതേ ധമ്മേ അനിച്ചതോ അനുപസ്സനട്ഠേന വിപസ്സനാ, ദുക്ഖതോ അനുപസ്സനട്ഠേന വിപസ്സനാ, അനത്തതോ അനുപസ്സനട്ഠേന വിപസ്സനാ. ഇതി പഠമം സമഥോ, പച്ഛാ വിപസ്സനാ. തേന വുച്ചതി – ‘‘സമഥപുബ്ബങ്ഗമം വിപസ്സനം ഭാവേതീ’’തി. ഭാവേതീതി ചതസ്സോ ഭാവനാ – തത്ഥ ജാതാനം ധമ്മാനം അനതിവത്തനട്ഠേന ഭാവനാ, ഇന്ദ്രിയാനം ഏകരസട്ഠേന ഭാവനാ, തദുപഗവീരിയവാഹനട്ഠേന ഭാവനാ, ആസേവനട്ഠേന ഭാവനാ.

മഗ്ഗോ സഞ്ജായതീതി കഥം മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി? ദസ്സനട്ഠേന സമ്മാദിട്ഠി മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി, അഭിനിരോപനട്ഠേന സമ്മാസങ്കപ്പോ മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി, പരിഗ്ഗഹട്ഠേന സമ്മാവാചാ മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി, സമുട്ഠാനട്ഠേന സമ്മാകമ്മന്തോ മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി, വോദാനട്ഠേന സമ്മാആജീവോ മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി, പഗ്ഗഹട്ഠേന സമ്മാവായാമോ മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി, ഉപട്ഠാനട്ഠേന സമ്മാസതി മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി, അവിക്ഖേപട്ഠേന സമ്മാസമാധി മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി – ഏവം മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി.

സോ തം മഗ്ഗം ആസേവതി ഭാവേതി ബഹുലീകരോതി ആസേവതീതി കഥം ആസേവതി? ആവജ്ജന്തോ ആസേവതി, ജാനന്തോ ആസേവതി, പസ്സന്തോ ആസേവതി, പച്ചവേക്ഖന്തോ ആസേവതി, ചിത്തം അധിട്ഠഹന്തോ ആസേവതി, സദ്ധായ അധിമുച്ചന്തോ ആസേവതി, വീരിയം പഗ്ഗണ്ഹന്തോ ആസേവതി, സതിം ഉപട്ഠാപേന്തോ ആസേവതി, ചിത്തം സമാദഹന്തോ ആസേവതി, പഞ്ഞായ പജാനന്തോ ആസേവതി, അഭിഞ്ഞേയ്യം അഭിജാനന്തോ ആസേവതി, പരിഞ്ഞേയ്യം പരിജാനന്തോ ആസേവതി, പഹാതബ്ബം പജഹന്തോ ആസേവതി, ഭാവേതബ്ബം ഭാവേന്തോ ആസേവതി, സച്ഛികാതബ്ബം സച്ഛികരോന്തോ ആസേവതി – ഏവം ആസേവതി.

ഭാവേതീതി കഥം ഭാവേതി? ആവജ്ജന്തോ ഭാവേതി, ജാനന്തോ ഭാവേതി, പസ്സന്തോ ഭാവേതി, പച്ചവേക്ഖന്തോ ഭാവേതി, ചിത്തം അധിട്ഠഹന്തോ ഭാവേതി, സദ്ധായ അധിമുച്ചന്തോ ഭാവേതി, വീരിയം പഗ്ഗണ്ഹന്തോ ഭാവേതി, സതിം ഉപട്ഠാപേന്തോ ഭാവേതി, ചിത്തം സമാദഹന്തോ ഭാവേതി, പഞ്ഞായ പജാനന്തോ ഭാവേതി, അഭിഞ്ഞേയ്യം അഭിജാനന്തോ ഭാവേതി, പരിഞ്ഞേയ്യം പരിജാനന്തോ ഭാവേതി, പഹാതബ്ബം പജഹന്തോ ഭാവേതി, ഭാവേതബ്ബം ഭാവേന്തോ ഭാവേതി, സച്ഛികാതബ്ബം സച്ഛികരോന്തോ ഭാവേതി – ഏവം ഭാവേതി.

ബഹുലീകരോതീതി കഥം ബഹുലീകരോതി? ആവജ്ജന്തോ ബഹുലീകരോതി, ജാനന്തോ ബഹുലീകരോതി, പസ്സന്തോ ബഹുലീകരോതി, പച്ചവേക്ഖന്തോ ബഹുലീകരോതി, ചിത്തം അധിട്ഠഹന്തോ ബഹുലീകരോതി, സദ്ധായ അധിമുച്ചന്തോ ബഹുലീകരോതി, വീരിയം പഗ്ഗണ്ഹന്തോ ബഹുലീകരോതി, സതിം ഉപട്ഠാപേന്തോ ബഹുലീകരോതി, ചിത്തം സമാദഹന്തോ ബഹുലീകരോതി, പഞ്ഞായ പജാനന്തോ ബഹുലീകരോതി, അഭിഞ്ഞേയ്യം അഭിജാനന്തോ ബഹുലീകരോതി, പരിഞ്ഞേയ്യം പരിജാനന്തോ ബഹുലീകരോതി, പഹാതബ്ബം പജഹന്തോ ബഹുലീകരോതി, ഭാവേതബ്ബം ഭാവേന്തോ ബഹുലീകരോതി, സച്ഛികാതബ്ബം സച്ഛികരോന്തോ ബഹുലീകരോതി – ഏവം ബഹുലീകരോതി.

തസ്സ തം മഗ്ഗം ആസേവതോ ഭാവയതോ ബഹുലീകരോതോ സഞ്ഞോജനാനി പഹീയന്തി അനുസയാ ബ്യന്തീഹോന്തീതി കഥം സഞ്ഞോജനാനി പഹീയന്തി, അനുസയാ ബ്യന്തീഹോന്തി? സോതാപത്തിമഗ്ഗേന, സക്കായദിട്ഠി, വിചികിച്ഛാ, സീലബ്ബതപരാമാസോ – ഇമാനി തീണി സഞ്ഞോജനാനി പഹീയന്തി; ദിട്ഠാനുസയോ, വിചികിച്ഛാനുസയോ – ഇമേ ദ്വേ അനുസയാ ബ്യന്തീഹോന്തി. സകദാഗാമിമഗ്ഗേന ഓളാരികം കാമരാഗസഞ്ഞോജനം, പടിഘസഞ്ഞോജനം – ഇമാനി ദ്വേ സഞ്ഞോജനാനി പഹീയന്തി; ഓളാരികോ കാമരാഗാനുസയോ, പടിഘാനുസയോ – ഇമേ ദ്വേ അനുസയാ ബ്യന്തീഹോന്തി. അനാഗാമിമഗ്ഗേന അനുസഹഗതം കാമരാഗസഞ്ഞോജനം, പടിഘസഞ്ഞോജനം – ഇമാനി ദ്വേ സഞ്ഞോജനാനി പഹീയന്തി; അനുസഹഗതോ കാമരാഗാനുസയോ, പടിഘാനുസയോ – ഇമേ ദ്വേ അനുസയാ ബ്യന്തീഹോന്തി. അരഹത്തമഗ്ഗേന രൂപരാഗോ, അരൂപരാഗോ, മാനോ, ഉദ്ധച്ചം, അവിജ്ജാ – ഇമാനി പഞ്ച സഞ്ഞോജനാനി പഹീയന്തി; മാനാനുസയോ, ഭവരാഗാനുസയോ, അവിജ്ജാനുസയോ – ഇമേ തയോ അനുസയാ ബ്യന്തീഹോന്തി. ഏവം സഞ്ഞോജനാനി പഹീയന്തി, അനുസയാ ബ്യന്തീഹോന്തി.

൩. അബ്യാപാദവസേന ചിത്തസ്സ ഏകഗ്ഗതാ അവിക്ഖേപോ സമാധി…പേ… ആലോകസഞ്ഞാവസേന ചിത്തസ്സ ഏകഗ്ഗതാ അവിക്ഖേപോ സമാധി…പേ… പടിനിസ്സഗ്ഗാനുപസ്സീ അസ്സാസവസേന പടിനിസ്സഗ്ഗാനുപസ്സീ പസ്സാസവസേന ചിത്തസ്സ ഏകഗ്ഗതാ അവിക്ഖേപോ സമാധി. തത്ഥ ജാതേ ധമ്മേ അനിച്ചതോ അനുപസ്സനട്ഠേന വിപസ്സനാ, ദുക്ഖതോ അനുപസ്സനട്ഠേന വിപസ്സനാ, അനത്തതോ അനുപസ്സനട്ഠേന വിപസ്സനാ. ഇതി പഠമം സമഥോ, പച്ഛാ വിപസ്സനാ. തേന വുച്ചതി – ‘‘സമഥപുബ്ബങ്ഗമം വിപസ്സനം ഭാവേതീ’’തി. ഭാവേതീതി ചതസ്സോ ഭാവനാ – തത്ഥ ജാതാനം ധമ്മാനം അനതിവത്തനട്ഠേന ഭാവനാ, ഇന്ദ്രിയാനം ഏകരസട്ഠേന ഭാവനാ, തദുപഗവീരിയവാഹനട്ഠേന ഭാവനാ, ആസേവനട്ഠേന ഭാവനാ.

മഗ്ഗോ സഞ്ജായതീതി കഥം മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി? ദസ്സനട്ഠേന സമ്മാദിട്ഠി മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി, അഭിനിരോപനട്ഠേന സമ്മാസങ്കപ്പോ മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി…പേ… അവിക്ഖേപട്ഠേന സമ്മാസമാധി മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി. ഏവം മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി.

സോ തം മഗ്ഗം ആസേവതി ഭാവേതി ബഹുലീകരോതി ആസേവതീതി കഥം ആസേവതി? ആവജ്ജന്തോ ആസേവതി…പേ… സച്ഛികാതബ്ബം സച്ഛികരോന്തോ ആസേവതി, ഏവം ആസേവതി. ഭാവേതീതി കഥം ഭാവേതി? ആവജ്ജന്തോ ഭാവേതി, ജാനന്തോ ഭാവേതി…പേ… സച്ഛികാതബ്ബം സച്ഛികരോന്തോ ഭാവേതി, ഏവം ഭാവേതി. ബഹുലീകരോതീതി കഥം ബഹുലീകരോതി? ആവജ്ജന്തോ ബഹുലീകരോതി, ജാനന്തോ ബഹുലീകരോതി…പേ… സച്ഛികാതബ്ബം സച്ഛികരോന്തോ ബഹുലീകരോതി, ഏവം ബഹുലീകരോതി.

തസ്സ തം മഗ്ഗം ആസേവതോ ഭാവയതോ ബഹുലീകരോതോ സഞ്ഞോജനാനി പഹീയന്തി, അനുസയാ ബ്യന്തീഹോന്തീതി കഥം സഞ്ഞോജനാ പഹീയന്തി, അനുസയാ ബ്യന്തീഹോന്തി? സോതാപത്തിമഗ്ഗേന സക്കായദിട്ഠി വിചികിച്ഛാ സീലബ്ബതപരാമാസോ – ഇമാനി തീണി സഞ്ഞോജനാനി പഹീയന്തി; ദിട്ഠാനുസയോ, വിചികിച്ഛാനുസയോ – ഇമേ ദ്വേ അനുസയാ ബ്യന്തീഹോന്തി. സകദാഗാമിമഗ്ഗേന ഓളാരികം കാമരാഗസഞ്ഞോജനം, പടിഘസഞ്ഞോജനം – ഇമാനി ദ്വേ സഞ്ഞോജനാനി പഹീയന്തി; ഓളാരികോ കാമരാഗാനുസയോ പടിഘാനുസയോ – ഇമേ ദ്വേ അനുസയാ ബ്യന്തീഹോന്തി. അനാഗാമിമഗ്ഗേന അനുസഹഗതം കാമരാഗസഞ്ഞോജനം, പടിഘസഞ്ഞോജനം – ഇമാനി ദ്വേ സഞ്ഞോജനാനി പഹീയന്തി; അനുസഹഗതോ കാമരാഗാനുസയോ, പടിഘാനുസയോ – ഇമേ ദ്വേ അനുസയാ ബ്യന്തീഹോന്തി. അരഹത്തമഗ്ഗേന രൂപരാഗോ, അരൂപരാഗോ, മാനോ, ഉദ്ധച്ചം, അവിജ്ജാ – ഇമാനി പഞ്ച സഞ്ഞോജനാനി പഹീയന്തി; മാനാനുസയോ, ഭവരാഗാനുസയോ, അവിജ്ജാനുസയോ – ഇമേ തയോ അനുസയാ ബ്യന്തീഹോന്തി. ഏവം സഞ്ഞോജനാനി പഹീയന്തി, അനുസയാ ബ്യന്തീഹോന്തി. ഏവം സമഥപുബ്ബങ്ഗമം വിപസ്സനം ഭാവേതി.

൪. കഥം വിപസ്സനാപുബ്ബങ്ഗമം സമഥം ഭാവേതി? അനിച്ചതോ അനുപസ്സനട്ഠേന വിപസ്സനാ, ദുക്ഖതോ അനുപസ്സനട്ഠേന വിപസ്സനാ, അനത്തതോ അനുപസ്സനട്ഠേന വിപസ്സനാ. തത്ഥ ജാതാനം ധമ്മാനഞ്ച വോസഗ്ഗാരമ്മണതാ [വോസ്സഗ്ഗാരമ്മണതാ (സ്യാ. ക.)] ചിത്തസ്സ ഏകഗ്ഗതാ അവിക്ഖേപോ. സമാധി ഇതി പഠമം വിപസ്സനാ, പച്ഛാ സമഥോ. തേന വുച്ചതി – ‘‘വിപസ്സനാപുബ്ബങ്ഗമം സമഥം ഭാവേതീ’’തി. ഭാവേതീതി ചതസ്സോ ഭാവനാ – ആസേവനട്ഠേന ഭാവനാ…പേ… മഗ്ഗോ സഞ്ജായതീതി കഥം മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി…പേ… ഏവം മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി. ഏവം സഞ്ഞോജനാനി പഹീയന്തി, അനുസയാ ബ്യന്തീഹോന്തി.

രൂപം അനിച്ചതോ അനുപസ്സനട്ഠേന വിപസ്സനാ, രൂപം ദുക്ഖതോ അനുപസ്സനട്ഠേന വിപസ്സനാ, രൂപം അനത്തതോ അനുപസ്സനട്ഠേന വിപസ്സനാ. തത്ഥ ജാതാനം ധമ്മാനഞ്ച വോസഗ്ഗാരമ്മണതാ ചിത്തസ്സ ഏകഗ്ഗതാ അവിക്ഖേപോ സമാധി. ഇതി പഠമം വിപസ്സനാ, പച്ഛാ സമഥോ. തേന വുച്ചതി – ‘‘വിപസ്സനാപുബ്ബങ്ഗമം സമഥം ഭാവേതീ’’തി. ഭാവേതീതി ചതസ്സോ ഭാവനാ – ആസേവനട്ഠേന ഭാവനാ…പേ… മഗ്ഗോ സഞ്ജായതീതി കഥം മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി…പേ… ഏവം മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി. ഏവം സഞ്ഞോജനാനി പഹീയന്തി, അനുസയാ ബ്യന്തീഹോന്തി.

വേദനം…പേ… സഞ്ഞം … സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം… ചക്ഖും…പേ… ജരാമരണം അനിച്ചതോ അനുപസ്സനട്ഠേന വിപസ്സനാ, ജരാമരണം ദുക്ഖതോ…പേ… അനത്തതോ അനുപസ്സനട്ഠേന വിപസ്സനാ. തത്ഥ ജാതാനം ധമ്മാനഞ്ച വോസഗ്ഗാരമ്മണതാ ചിത്തസ്സ ഏകഗ്ഗതാ അവിക്ഖേപോ സമാധി. ഇതി പഠമം വിപസ്സനാ, പച്ഛാ സമഥോ. തേന വുച്ചതി – ‘‘വിപസ്സനാപുബ്ബങ്ഗമം സമഥം ഭാവേതീ’’തി. ഭാവേതീതി ചതസ്സോ ഭാവനാ – ആസേവനട്ഠേന ഭാവനാ…പേ… മഗ്ഗോ സഞ്ജായതീതി കഥം മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി…പേ… ഏവം മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി. ഏവം സഞ്ഞോജനാനി പഹീയന്തി, അനുസയാ ബ്യന്തീഹോന്തി. ഏവം വിപസ്സനാപുബ്ബങ്ഗമം സമഥം ഭാവേതി.

൫. കഥം സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം ഭാവേതി? സോളസഹി ആകാരേഹി സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം ഭാവേതി. ആരമ്മണട്ഠേന ഗോചരട്ഠേന പഹാനട്ഠേന പരിച്ചാഗട്ഠേന വുട്ഠാനട്ഠേന വിവട്ടനട്ഠേന സന്തട്ഠേന പണീതട്ഠേന വിമുത്തട്ഠേന അനാസവട്ഠേന തരണട്ഠേന അനിമിത്തട്ഠേന അപ്പണിഹിതട്ഠേന സുഞ്ഞതട്ഠേന ഏകരസട്ഠേന അനതിവത്തനട്ഠേന യുഗനദ്ധട്ഠേന.

കഥം ആരമ്മണട്ഠേന സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം ഭാവേതി? ഉദ്ധച്ചം പജഹതോ ചിത്തസ്സ ഏകഗ്ഗതാ അവിക്ഖേപോ സമാധി നിരോധാരമ്മണോ, അവിജ്ജം പജഹതോ അനുപസ്സനട്ഠേന വിപസ്സനാ നിരോധാരമ്മണാ. ഇതി ആരമ്മണട്ഠേന സമഥവിപസ്സനാ ഏകരസാ ഹോന്തി, യുഗനദ്ധാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞം നാതിവത്തന്തീതി. തേന വുച്ചതി – ‘‘ആരമ്മണട്ഠേന സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം ഭാവേതീ’’തി. ഭാവേതീതി ചതസ്സോ ഭാവനാ – ആസേവനട്ഠേന ഭാവനാ…പേ… മഗ്ഗോ സഞ്ജായതീതി കഥം മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി…പേ… ഏവം മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി. ഏവം സഞ്ഞോജനാനി പഹീയന്തി, അനുസയാ ബ്യന്തീഹോന്തി. ഏവം ആരമ്മണട്ഠേന സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം ഭാവേതി.

കഥം ഗോചരട്ഠേന സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം ഭാവേതി? ഉദ്ധച്ചം പജഹതോ ചിത്തസ്സ ഏകഗ്ഗതാ അവിക്ഖേപോ സമാധി നിരോധഗോചരോ, അവിജ്ജം പജഹതോ അനുപസ്സനട്ഠേന വിപസ്സനാ നിരോധഗോചരാ. ഇതി ഗോചരട്ഠേന സമഥവിപസ്സനാ ഏകരസാ ഹോന്തി, യുഗനദ്ധാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞം നാതിവത്തന്തീതി. തേന വുച്ചതി – ‘‘ഗോചരട്ഠേന സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം ഭാവേതീ’’തി.

കഥം പഹാനട്ഠേന സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം ഭാവേതി? ഉദ്ധച്ചസഹഗതകിലേസേ ച ഖന്ധേ ച പജഹതോ ചിത്തസ്സ ഏകഗ്ഗതാ അവിക്ഖേപോ സമാധി നിരോധഗോചരോ, അവിജ്ജാസഹഗതകിലേസേ ച ഖന്ധേ ച പജഹതോ അനുപസ്സനട്ഠേന വിപസ്സനാ നിരോധഗോചരാ. ഇതി പഹാനട്ഠേന സമഥവിപസ്സനാ ഏകരസാ ഹോന്തി, യുഗനദ്ധാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞം നാതിവത്തന്തീതി. തേന വുച്ചതി – ‘‘പഹാനട്ഠേന സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം ഭാവേതീ’’തി.

കഥം പരിച്ചാഗട്ഠേന സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം ഭാവേതി? ഉദ്ധച്ചസഹഗതകിലേസേ ച ഖന്ധേ ച പരിച്ചജതോ ചിത്തസ്സ ഏകഗ്ഗതാ അവിക്ഖേപോ സമാധി നിരോധഗോചരോ, അവിജ്ജാസഹഗതകിലേസേ ച ഖന്ധേ ച പരിച്ചജതോ അനുപസ്സനട്ഠേന വിപസ്സനാ നിരോധഗോചരാ. ഇതി പരിച്ചാഗട്ഠേന സമഥവിപസ്സനാ ഏകരസാ ഹോന്തി, യുഗനദ്ധാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞം നാതിവത്തന്തീതി. തേന വുച്ചതി – ‘‘പരിച്ചാഗട്ഠേന സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം ഭാവേതീ’’തി.

കഥം വുട്ഠാനട്ഠേന സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം ഭാവേതി? ഉദ്ധച്ചസഹഗതകിലേസേഹി ച ഖന്ധേഹി ച വുട്ഠഹതോ ചിത്തസ്സ ഏകഗ്ഗതാ അവിക്ഖേപോ സമാധി നിരോധഗോചരോ, അവിജ്ജാസഹഗതകിലേസേഹി ച ഖന്ധേഹി ച വുട്ഠഹതോ അനുപസ്സനട്ഠേന വിപസ്സനാ നിരോധഗോചരാ. ഇതി വുട്ഠാനട്ഠേന സമഥവിപസ്സനാ ഏകരസാ ഹോന്തി, യുഗനദ്ധാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞം നാതിവത്തന്തീതി. തേന വുച്ചതി – ‘‘വുട്ഠാനട്ഠേന സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം ഭാവേതീ’’തി.

കഥം വിവട്ടനട്ഠേന സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം ഭാവേതി? ഉദ്ധച്ചസഹഗതകിലേസേഹി ച ഖന്ധേഹി ച വിവട്ടതോ ചിത്തസ്സ ഏകഗ്ഗതാ അവിക്ഖേപോ സമാധി നിരോധഗോചരോ, അവിജ്ജാസഹഗതകിലേസേഹി ച ഖന്ധേഹി ച വിവട്ടതോ അനുപസ്സനട്ഠേന വിപസ്സനാ നിരോധഗോചരാ. ഇതി വിവട്ടനട്ഠേന സമഥവിപസ്സനാ ഏകരസാ ഹോന്തി, യുഗനദ്ധാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞം നാതിവത്തന്തീതി. തേന വുച്ചതി – ‘‘വിവട്ടനട്ഠേന സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം ഭാവേതീ’’തി.

കഥം സന്തട്ഠേന സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം ഭാവേതി? ഉദ്ധച്ചം പജഹതോ ചിത്തസ്സ ഏകഗ്ഗതാ അവിക്ഖേപോ സമാധി സന്തോ ഹോന്തി നിരോധഗോചരോ, അവിജ്ജം പജഹതോ അനുപസ്സനട്ഠേന വിപസ്സനാ സന്താ ഹോതി നിരോധഗോചരാ. ഇതി സന്തട്ഠേന സമഥവിപസ്സനാ ഏകരസാ ഹോന്തി, യുഗനദ്ധാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞം നാതിവത്തന്തീതി. തേന വുച്ചതി – ‘‘സന്തട്ഠേന സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം ഭാവേതീ’’തി.

കഥം പണീതട്ഠേന സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം ഭാവേതി? ഉദ്ധച്ചം പജഹതോ ചിത്തസ്സ ഏകഗ്ഗതാ അവിക്ഖേപോ സമാധി പണീതോ ഹോതി നിരോധഗോചരോ, അവിജ്ജം പജഹതോ അനുപസ്സനട്ഠേന വിപസ്സനാ പണീതാ ഹോതി നിരോധഗോചരാ. ഇതി പണീതട്ഠേന സമഥവിപസ്സനാ ഏകരസാ ഹോന്തി, യുഗനദ്ധാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞം നാതിവത്തന്തീതി. തേന വുച്ചതി – ‘‘പണീതട്ഠേന സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം ഭാവേതീ’’തി.

കഥം വിമുത്തട്ഠേന സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം ഭാവേതി? ഉദ്ധച്ചം പജഹതോ ചിത്തസ്സ ഏകഗ്ഗതാ അവിക്ഖേപോ സമാധി കാമാസവാ വിമുത്തോ ഹോതി നിരോധഗോചരോ, അവിജ്ജം പജഹതോ അനുപസ്സനട്ഠേന വിപസ്സനാ അവിജ്ജാസവാ വിമുത്താ ഹോതി നിരോധഗോചരാ. ഇതി രാഗവിരാഗാ ചേതോവിമുത്തി അവിജ്ജാവിരാഗാ പഞ്ഞാ വിമുത്തട്ഠേന സമഥവിപസ്സനാ ഏകരസാ ഹോന്തി, യുഗനദ്ധാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞം നാതിവത്തന്തീതി. തേന വുച്ചതി – ‘‘വിമുത്തട്ഠേന സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം ഭാവേതീ’’തി.

കഥം അനാസവട്ഠേന സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം ഭാവേതി? ഉദ്ധച്ചം പജഹതോ ചിത്തസ്സ ഏകഗ്ഗതാ അവിക്ഖേപോ സമാധി കാമാസവേന അനാസവോ ഹോതി നിരോധഗോചരോ, അവിജ്ജം പജഹതോ അനുപസ്സനട്ഠേന വിപസ്സനാ അവിജ്ജാസവേന അനാസവാ ഹോതി നിരോധഗോചരാ. ഇതി അനാസവട്ഠേന സമഥവിപസ്സനാ ഏകരസാ ഹോന്തി, യുഗനദ്ധാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞം നാതിവത്തന്തീതി. തേന വുച്ചതി – ‘‘അനാസവട്ഠേന സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം ഭാവേതീ’’തി.

കഥം തരണട്ഠേന സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം ഭാവേതി? ഉദ്ധച്ചസഹഗതകിലേസേ ച ഖന്ധേ ച തരതോ ചിത്തസ്സ ഏകഗ്ഗതാ അവിക്ഖേപോ സമാധി നിരോധഗോചരോ, അവിജ്ജാസഹഗതകിലേസേ ച ഖന്ധേ ച തരതോ അനുപസ്സനട്ഠേന വിപസ്സനാ നിരോധഗോചരാ. ഇതി തരണട്ഠേന സമഥവിപസ്സനാ ഏകരസാ ഹോന്തി, യുഗനദ്ധാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞം നാതിവത്തന്തീതി. തേന വുച്ചതി – ‘‘തരണട്ഠേന സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം ഭാവേതീ’’തി.

കഥം അനിമിത്തട്ഠേന സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം ഭാവേതി? ഉദ്ധച്ചം പജഹതോ ചിത്തസ്സ ഏകഗ്ഗതാ അവിക്ഖേപോ സമാധി സബ്ബനിമിത്തേഹി അനിമിത്തോ ഹോതി നിരോധഗോചരോ, അവിജ്ജം പജഹതോ അനുപസ്സനട്ഠേന വിപസ്സനാ സബ്ബനിമിത്തേഹി അനിമിത്താ ഹോതി നിരോധഗോചരാ. ഇതി അനിമിത്തട്ഠേന സമഥവിപസ്സനാ ഏകരസാ ഹോന്തി, യുഗനദ്ധാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞം നാതിവത്തന്തീതി. തേന വുച്ചതി – ‘‘അനിമിത്തട്ഠേന സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം ഭാവേതീ’’തി.

കഥം അപ്പണിഹിതട്ഠേന സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം ഭാവേതി? ഉദ്ധച്ചം പജഹതോ ചിത്തസ്സ ഏകഗ്ഗതാ അവിക്ഖേപോ സമാധി സബ്ബപണിധീഹി അപ്പണിഹിതോ ഹോതി നിരോധഗോചരോ, അവിജ്ജം പജഹതോ അനുപസ്സനട്ഠേന വിപസ്സനാ സബ്ബപണിധീഹി അപ്പണിഹിതാ ഹോതി നിരോധഗോചരാ. ഇതി അപ്പണിഹിതട്ഠേന സമഥവിപസ്സനാ ഏകരസാ ഹോന്തി, യുഗനദ്ധാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞം നാതിവത്തന്തീതി. തേന വുച്ചതി – ‘‘അപ്പണിഹിതട്ഠേന സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം ഭാവേതീ’’തി.

കഥം സുഞ്ഞതട്ഠേന സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം ഭാവേതി? ഉദ്ധച്ചം പജഹതോ ചിത്തസ്സ ഏകഗ്ഗതാ അവിക്ഖേപോ സമാധി സബ്ബാഭിനിവേസേഹി സുഞ്ഞോ ഹോതി നിരോധഗോചരോ, അവിജ്ജം പജഹതോ അനുപസ്സനട്ഠേന വിപസ്സനാ സബ്ബാഭിനിവേസേഹി സുഞ്ഞാ ഹോതി നിരോധഗോചരാ. ഇതി സുഞ്ഞതട്ഠേന സമഥവിപസ്സനാ ഏകരസാ ഹോന്തി, യുഗനദ്ധാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞം നാതിവത്തന്തീതി. തേന വുച്ചതി – ‘‘സുഞ്ഞതട്ഠേന സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം ഭാവേതീ’’തി. ഭാവേതീതി ചതസ്സോ ഭാവനാ – ആസേവനട്ഠേന ഭാവനാ…പേ… മഗ്ഗോ സഞ്ജായതീതി കഥം മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി…പേ… ഏവം മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി. ഏവം സഞ്ഞോജനാനി പഹീയന്തി, അനുസയാ ബ്യന്തീഹോന്തി. ഏവം സുഞ്ഞതട്ഠേന സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം ഭാവേതി. ഇമേഹി സോളസഹി ആകാരേഹി സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം ഭാവേതി, ഏവം സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം ഭാവേതി.

സുത്തന്തനിദ്ദേസോ.

൨. ധമ്മുദ്ധച്ചവാരനിദ്ദേസോ

൬. കഥം ധമ്മുദ്ധച്ചവിഗ്ഗഹിതം മാനസം ഹോതി? അനിച്ചതോ മനസികരോതോ ഓഭാസോ ഉപ്പജ്ജതി, ഓഭാസോ ധമ്മോതി ഓഭാസം ആവജ്ജതി, തതോ വിക്ഖേപോ ഉദ്ധച്ചം. തേന ഉദ്ധച്ചേന വിഗ്ഗഹിതമാനസോ അനിച്ചതോ ഉപട്ഠാനം യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി, ദുക്ഖതോ ഉപട്ഠാനം യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി, അനത്തതോ ഉപട്ഠാനം യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി. തേന വുച്ചതി – ‘‘ധമ്മുദ്ധച്ചവിഗ്ഗഹിതമാനസോ ഹോതി സോ സമയോ, യം തം ചിത്തം അജ്ഝത്തമേവ സന്തിട്ഠതി സന്നിസീദതി ഏകോദി ഹോതി സമാധിയതി. തസ്സ മഗ്ഗോ സഞ്ജായതീ’’തി കഥം മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി…പേ… ഏവം മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി, ഏവം സഞ്ഞോജനാനി പഹീയന്തി, അനുസയാ ബ്യന്തീഹോന്തി.

അനിച്ചതോ മനസികരോതോ ഞാണം ഉപ്പജ്ജതി, പീതി ഉപ്പജ്ജതി, പസ്സദ്ധി ഉപ്പജ്ജതി, സുഖം ഉപ്പജ്ജതി, അധിമോക്ഖോ ഉപ്പജ്ജതി, പഗ്ഗഹോ ഉപ്പജ്ജതി, ഉപട്ഠാനം ഉപ്പജ്ജതി, ഉപേക്ഖാ ഉപ്പജ്ജതി, നികന്തി ഉപ്പജ്ജതി, ‘നികന്തി ധമ്മോ’തി നികന്തിം ആവജ്ജതി. തതോ വിക്ഖേപോ ഉദ്ധച്ചം. തേന ഉദ്ധച്ചേന വിഗ്ഗഹിതമാനസോ അനിച്ചതോ ഉപട്ഠാനം യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി, ദുക്ഖതോ ഉപട്ഠാനം യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി, അനത്തതോ ഉപട്ഠാനം യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി. തേന വുച്ചതി – ‘‘ധമ്മുദ്ധച്ചവിഗ്ഗഹിതമാനസോ ഹോതി സോ സമയോ, യം തം ചിത്തം അജ്ഝത്തമേവ സന്തിട്ഠതി സന്നിസീദതി ഏകോദി ഹോതി സമാധിയതി. തസ്സ മഗ്ഗോ സഞ്ജായതീ’’തി. കഥം മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി…പേ… ഏവം മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി, ഏവം സഞ്ഞോജനാനി പഹീയന്തി, അനുസയാ ബ്യന്തീഹോന്തി.

ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ…പേ… അനത്തതോ മനസികരോതോ ഓഭാസോ ഉപ്പജ്ജതി…പേ… ഞാണം ഉപ്പജ്ജതി, പീതി ഉപ്പജ്ജതി, പസ്സദ്ധി ഉപ്പജ്ജതി, സുഖം ഉപ്പജ്ജതി, അധിമോക്ഖോ ഉപ്പജ്ജതി, പഗ്ഗഹോ ഉപ്പജ്ജതി, ഉപട്ഠാനം ഉപ്പജ്ജതി, ഉപേക്ഖാ ഉപ്പജ്ജതി, നികന്തി ഉപ്പജ്ജതി, ‘നികന്തി ധമ്മോ’തി നികന്തിം ആവജ്ജതി. തതോ വിക്ഖേപോ ഉദ്ധച്ചം. തേന ഉദ്ധച്ചേന വിഗ്ഗഹിതമാനസോ അനത്തതോ ഉപട്ഠാനം, അനിച്ചതോ ഉപട്ഠാനം, ദുക്ഖതോ ഉപട്ഠാനം യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി. തേന വുച്ചതി – ‘‘ധമ്മുദ്ധച്ചവിഗ്ഗഹിതമാനസോ…പേ… ഏവം സഞ്ഞോജനാനി പഹീയന്തി, അനുസയാ ബ്യന്തീഹോന്തി’’.

രൂപം അനിച്ചതോ മനസികരോതോ…പേ… രൂപം ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ… രൂപം അനത്തതോ മനസികരോതോ… വേദനം…പേ… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം… ചക്ഖും…പേ… ജരാമരണം അനിച്ചതോ മനസികരോതോ…പേ… ജരാമരണം ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ, ജരാമരണം അനത്തതോ മനസികരോതോ ഓഭാസോ ഉപ്പജ്ജതി…പേ… ഞാണം ഉപ്പജ്ജതി, പീതി ഉപ്പജ്ജതി, പസ്സദ്ധി ഉപ്പജ്ജതി, സുഖം ഉപ്പജ്ജതി, അധിമോക്ഖോ ഉപ്പജ്ജതി, പഗ്ഗഹോ ഉപ്പജ്ജതി, ഉപട്ഠാനം ഉപ്പജ്ജതി, ഉപേക്ഖാ ഉപ്പജ്ജതി, നികന്തി ഉപ്പജ്ജതി, ‘നികന്തി ധമ്മോ’തി നികന്തിം ആവജ്ജതി. തതോ വിക്ഖേപോ ഉദ്ധച്ചം. തേന ഉദ്ധച്ചേന വിഗ്ഗഹിതമാനസോ. ജരാമരണം അനത്തതോ ഉപട്ഠാനം യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി. ജരാമരണം അനിച്ചതോ ഉപട്ഠാനം യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി, ജരാമരണം ദുക്ഖതോ ഉപട്ഠാനം യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി. തേന വുച്ചതി – ‘‘ധമ്മുദ്ധച്ചവിഗ്ഗഹിതമാനസോ ഹോതി. സോ സമയോ, യം തം ചിത്തം അജ്ഝത്തമേവ സന്തിട്ഠതി സന്നിസീദതി ഏകോദി ഹോതി സമാധിയതി. തസ്സ മഗ്ഗോ സഞ്ജായതീ’’തി. കഥം മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി…പേ… ഏവം മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി. ഏവം സഞ്ഞോജനാനി പഹീയന്തി, അനുസയാ ബ്യന്തീഹോന്തി. ഏവം ധമ്മുദ്ധച്ചവിഗ്ഗഹിതം മാനസം ഹോതി.

൭. ഓഭാസേ ചേവ ഞാണേ ച, പീതിയാ ച വികമ്പതി;

പസ്സദ്ധിയാ സുഖേ ചേവ, യേഹി ചിത്തം പവേധതി.

അധിമോക്ഖേ ച പഗ്ഗാഹേ, ഉപട്ഠാനേ ച കമ്പതി;

ഉപേക്ഖാവജ്ജനായ ചേവ, ഉപേക്ഖായ ച നികന്തിയാ.

ഇമാനി ദസ ഠാനാനി, പഞ്ഞാ യസ്സ പരിച്ചിതാ;

ധമ്മുദ്ധച്ചകുസലോ ഹോതി, ന ച സമ്മോഹ ഗച്ഛതി.

വിക്ഖിപതി ചേവ കിലിസ്സതി ച, ചവതി ചിത്തഭാവനാ;

വിക്ഖിപതി ന കിലിസ്സതി, ഭാവനാ പരിഹായതി.

വിക്ഖിപതി ന കിലിസ്സതി, ഭാവനാ ന പരിഹായതി;

ന ച വിക്ഖിപതേ ചിത്തം ന കിലിസ്സതി, ന ചവതി ചിത്തഭാവനാ.

ഇമേഹി ചതൂഹി ഠാനേഹി ചിത്തസ്സ സങ്ഖേപവിക്ഖേപവിഗ്ഗഹിതം [സങ്ഖേപം വിക്ഖേപം വിഗ്ഗഹിതം (സ്യാ.)] ദസ ഠാനേ സമ്പജാനാതീതി.

യുഗനദ്ധകഥാ നിട്ഠിതാ.

൨. സച്ചകഥാ

൮. പുരിമനിദാനം. ‘‘ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ [സം. നി. ൫.൧൦൯൦], തഥാനി അവിതഥാനി അനഞ്ഞഥാനി. കതമാനി ചത്താരി? ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി, ഭിക്ഖവേ, തഥമേതം അവിതഥമേതം അനഞ്ഞഥമേതം; ‘അയം ദുക്ഖസമുദയോ’തി തഥമേതം അവിതഥമേതം അനഞ്ഞഥമേതം, ‘അയം ദുക്ഖനിരോധോ’തി തഥമേതം അവിതഥമേതം അനഞ്ഞഥമേതം, ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി തഥമേതം അവിതഥമേതം അനഞ്ഞഥമേതം. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരി തഥാനി അവിതഥാനി അനഞ്ഞഥാനി’’.

൧. പഠമസുത്തന്തനിദ്ദേസോ

കഥം ദുക്ഖം തഥട്ഠേന സച്ചം? ചത്താരോ ദുക്ഖസ്സ ദുക്ഖട്ഠാ തഥാ അവിതഥാ അനഞ്ഞഥാ. ദുക്ഖസ്സ പീളനട്ഠോ, സങ്ഖതട്ഠോ, സന്താപട്ഠോ, വിപരിണാമട്ഠോ – ഇമേ ചത്താരോ ദുക്ഖസ്സ ദുക്ഖട്ഠാ തഥാ അവിതഥാ അനഞ്ഞഥാ. ഏവം ദുക്ഖം തഥട്ഠേന സച്ചം.

കഥം സമുദയോ തഥട്ഠേന സച്ചം? ചത്താരോ സമുദയസ്സ സമുദയട്ഠാ തഥാ അവിതഥാ അനഞ്ഞഥാ. സമുദയസ്സ ആയൂഹനട്ഠോ, നിദാനട്ഠോ, സംയോഗട്ഠോ പലിബോധട്ഠോ – ഇമേ ചത്താരോ സമുദയസ്സ സമുദയട്ഠാ തഥാ അവിതഥാ അനഞ്ഞഥാ. ഏവം സമുദയോ തഥട്ഠേന സച്ചം.

കഥം നിരോധോ തഥട്ഠേന സച്ചം? ചത്താരോ നിരോധസ്സ നിരോധട്ഠാ തഥാ അവിതഥാ അനഞ്ഞഥാ. നിരോധസ്സ നിസ്സരണട്ഠോ, വിവേകട്ഠോ, അസങ്ഖതട്ഠോ, അമതട്ഠോ – ഇമേ ചത്താരോ നിരോധസ്സ നിരോധട്ഠാ തഥാ അവിതഥാ അനഞ്ഞഥാ. ഏവം നിരോധോ തഥട്ഠേന സച്ചം.

കഥം മഗ്ഗോ തഥട്ഠേന സച്ചം? ചത്താരോ മഗ്ഗസ്സ മഗ്ഗട്ഠാ തഥാ അവിതഥാ അനഞ്ഞഥാ. മഗ്ഗസ്സ നിയ്യാനട്ഠോ, ഹേതുട്ഠോ, ദസ്സനട്ഠോ, ആധിപതേയ്യട്ഠോ – ഇമേ ചത്താരോ മഗ്ഗസ്സ മഗ്ഗട്ഠാ തഥാ അവിതഥാ അനഞ്ഞഥാ. ഏവം മഗ്ഗോ തഥട്ഠേന സച്ചം.

൯. കതിഹാകാരേഹി ചത്താരി സച്ചാനി ഏകപ്പടിവേധാനി? ചതൂഹാകാരേഹി ചത്താരി സച്ചാനി ഏകപ്പടിവേധാനി. തഥട്ഠേന, അനത്തട്ഠേന, സച്ചട്ഠേന, പടിവേധട്ഠേന – ഇമേഹി ചതൂഹാകാരേഹി ചത്താരി സച്ചാനി ഏകസങ്ഗഹിതാനി. യം ഏകസങ്ഗഹിതം തം ഏകത്തം. ഏകത്തം ഏകേന ഞാണേന പടിവിജ്ഝതീതി – ചത്താരി സച്ചാനി ഏകപ്പടിവേധാനി.

കഥം തഥട്ഠേന ചത്താരി സച്ചാനി ഏകപ്പടിവേധാനി? ചതൂഹാകാരേഹി തഥട്ഠേന ചത്താരി സച്ചാനി ഏകപ്പടിവേധാനി. ദുക്ഖസ്സ ദുക്ഖട്ഠോ തഥട്ഠോ, സമുദയസ്സ സമുദയട്ഠോ തഥട്ഠോ, നിരോധസ്സ നിരോധട്ഠോ തഥട്ഠോ, മഗ്ഗസ്സ മഗ്ഗട്ഠോ തഥട്ഠോ – ഇമേഹി ചതൂഹാകാരേഹി തഥട്ഠേന ചത്താരി സച്ചാനി ഏകസങ്ഗഹിതാനി. യം ഏകസങ്ഗഹിതം തം ഏകത്തം. ഏകത്തം ഏകേന ഞാണേന പടിവിജ്ഝതീതി – ചത്താരി സച്ചാനി ഏകപ്പടിവേധാനി.

കഥം അനത്തട്ഠേന ചത്താരി സച്ചാനി ഏകപ്പടിവേധാനി? ചതൂഹാകാരേഹി അനത്തട്ഠേന ചത്താരി സച്ചാനി ഏകപ്പടിവേധാനി. ദുക്ഖസ്സ ദുക്ഖട്ഠോ അനത്തട്ഠോ, സമുദയസ്സ സമുദയട്ഠോ അനത്തട്ഠോ, നിരോധസ്സ നിരോധട്ഠോ അനത്തട്ഠോ, മഗ്ഗസ്സ മഗ്ഗട്ഠോ അനത്തട്ഠോ – ഇമേഹി ചതൂഹാകാരേഹി അനത്തട്ഠേന ചത്താരി സച്ചാനി ഏകസങ്ഗഹിതാനി. യം ഏകസങ്ഗഹിതം തം ഏകത്തം. ഏകത്തം ഏകേന ഞാണേന പടിവിജ്ഝതീതി – ചത്താരി സച്ചാനി ഏകപ്പടിവേധാനി.

കഥം സച്ചട്ഠേന ചത്താരി സച്ചാനി ഏകപ്പടിവേധാനി? ചതൂഹാകാരേഹി സച്ചട്ഠേന ചത്താരി സച്ചാനി ഏകപ്പടിവേധാനി. ദുക്ഖസ്സ ദുക്ഖട്ഠോ സച്ചട്ഠോ, സമുദയസ്സ സമുദയട്ഠോ സച്ചട്ഠോ, നിരോധസ്സ നിരോധട്ഠോ സച്ചട്ഠോ, മഗ്ഗസ്സ മഗ്ഗട്ഠോ സച്ചട്ഠോ – ഇമേഹി ചതൂഹാകാരേഹി സച്ചട്ഠേന ചത്താരി സച്ചാനി ഏകസങ്ഗഹിതാനി. യം ഏകസങ്ഗഹിതം തം ഏകത്തം. ഏകത്തം ഏകേന ഞാണേന പടിവിജ്ഝതീതി – ചത്താരി സച്ചാനി ഏകപ്പടിവേധാനി.

കഥം പടിവേധട്ഠേന ചത്താരി സച്ചാനി ഏകപ്പടിവേധാനി? ചതൂഹാകാരേഹി പടിവേധട്ഠേന ചത്താരി സച്ചാനി ഏകപ്പടിവേധാനി. ദുക്ഖസ്സ ദുക്ഖട്ഠോ പടിവേധട്ഠോ, സമുദയസ്സ സമുദയട്ഠോ പടിവേധട്ഠോ നിരോധസ്സ നിരോധട്ഠോ പടിവേധട്ഠോ, മഗ്ഗസ്സ മഗ്ഗട്ഠോ പടിവേധട്ഠോ – ഇമേഹി ചതൂഹാകാരേഹി പടിവേധട്ഠേന ചത്താരി സച്ചാനി ഏകസങ്ഗഹിതാനി യം ഏകസങ്ഗഹിതം തം ഏകത്തം. ഏകത്തം ഏകേന ഞാണേന പടിവിജ്ഝതീതി – ചത്താരി സച്ചാനി ഏകപ്പടിവേധാനി.

൧൦. കതിഹാകാരേഹി ചത്താരി സച്ചാനി ഏകപ്പടിവേധാനി? യം അനിച്ചം തം ദുക്ഖം, യം ദുക്ഖം തം അനിച്ചം, യം അനിച്ചഞ്ച ദുക്ഖഞ്ച തം അനത്താ. യം അനിച്ചഞ്ച ദുക്ഖഞ്ച അനത്താ ച തം തഥം. യം അനിച്ചം ച ദുക്ഖഞ്ച അനത്താ ച തഥഞ്ച തം സച്ചം. യം അനിച്ചഞ്ച ദുക്ഖഞ്ച അനത്താ ച തഥഞ്ച സച്ചഞ്ച തം ഏകസങ്ഗഹിതം. യം ഏകസങ്ഗഹിതം തം ഏകത്തം. ഏകത്തം ഏകേന ഞാണേന പടിവിജ്ഝതീതി – ചത്താരി സച്ചാനി ഏകപ്പടിവേധാനി.

കതിഹാകാരേഹി ചത്താരി സച്ചാനി ഏകപ്പടിവേധാനി? നവഹാകാരേഹി ചത്താരി സച്ചാനി ഏകപ്പടിവേധാനി. തഥട്ഠേന, അനത്തട്ഠേന, സച്ചട്ഠേന, പടിവേധട്ഠേന, അഭിഞ്ഞട്ഠേന, പരിഞ്ഞട്ഠേന, പഹാനട്ഠേന, ഭാവനട്ഠേന, സച്ഛികിരിയട്ഠേന – ഇമേഹി നവഹാകാരേഹി ചത്താരി സച്ചാനി ഏകസങ്ഗഹിതാനി. യം ഏകസങ്ഗഹിതം തം ഏകത്തം. ഏകത്തം ഏകേന ഞാണേന പടിവിജ്ഝതീതി – ചത്താരി സച്ചാനി ഏകപ്പടിവേധാനി.

കഥം തഥട്ഠേന ചത്താരി സച്ചാനി ഏകപ്പടിവേധാനി? നവഹാകാരേഹി തഥട്ഠേന ചത്താരി സച്ചാനി ഏകപ്പടിവേധാനി. ദുക്ഖസ്സ ദുക്ഖട്ഠോ തഥട്ഠോ, സമുദയസ്സ സമുദയട്ഠോ തഥട്ഠോ, നിരോധസ്സ നിരോധട്ഠോ തഥട്ഠോ, മഗ്ഗസ്സ മഗ്ഗട്ഠോ തഥട്ഠോ, അഭിഞ്ഞായ അഭിഞ്ഞട്ഠോ തഥട്ഠോ, പരിഞ്ഞായ പരിഞ്ഞട്ഠോ തഥട്ഠോ, പഹാനസ്സ പഹാനട്ഠോ തഥട്ഠോ, ഭാവനായ ഭാവനട്ഠോ തഥട്ഠോ, സച്ഛികിരിയായ സച്ഛികിരിയട്ഠോ തഥട്ഠോ – ഇമേഹി നവഹാകാരേഹി തഥട്ഠേന ചത്താരി സച്ചാനി ഏകസങ്ഗഹിതാനി. യം ഏകസങ്ഗഹിതം തം ഏകത്തം. ഏകത്തം ഏകേന ഞാണേന പടിവിജ്ഝതീതി – ചത്താരി സച്ചാനി ഏകപ്പടിവേധാനി.

കഥം അനത്തട്ഠേന… സച്ചട്ഠേന… പടിവേധട്ഠേന ചത്താരി സച്ചാനി ഏകപ്പടിവേധാനി? നവഹാകാരേഹി പടിവേധട്ഠേന ചത്താരി സച്ചാനി ഏകപ്പടിവേധാനി. ദുക്ഖസ്സ ദുക്ഖട്ഠോ പടിവേധട്ഠോ, സമുദയസ്സ സമുദയട്ഠോ പടിവേധട്ഠോ, നിരോധസ്സ നിരോധട്ഠോ പടിവേധട്ഠോ, മഗ്ഗസ്സ മഗ്ഗട്ഠോ പടിവേധട്ഠോ, അഭിഞ്ഞായ അഭിഞ്ഞട്ഠോ പടിവേധട്ഠോ, പരിഞ്ഞായ പരിഞ്ഞട്ഠോ പടിവേധട്ഠോ, പഹാനസ്സ പഹാനട്ഠോ പടിവേധട്ഠോ, ഭാവനായ ഭാവനട്ഠോ പടിവേധട്ഠോ, സച്ഛികിരിയായ സച്ഛികിരിയട്ഠോ പടിവേധട്ഠോ – ഇമേഹി നവഹാകാരേഹി പടിവേധട്ഠേന ചത്താരി സച്ചാനി ഏകസങ്ഗഹിതാനി. യം ഏകസങ്ഗഹിതം തം ഏകത്തം. ഏകത്തം ഏകേന ഞാണേന പടിവിജ്ഝതീതി – ചത്താരി സച്ചാനി ഏകപ്പടിവേധാനി.

൧൧. കതിഹാകാരേഹി ചത്താരി സച്ചാനി ഏകപ്പടിവേധാനി? ദ്വാദസഹി ആകാരേഹി ചത്താരി സച്ചാനി ഏകപ്പടിവേധാനി. തഥട്ഠേന, അനത്തട്ഠേന, സച്ചട്ഠേന, പടിവേധട്ഠേന, അഭിജാനനട്ഠേന, പരിജാനനട്ഠേന, ധമ്മട്ഠേന, തഥട്ഠേന, ഞാതട്ഠേന, സച്ഛികിരിയട്ഠേന, ഫസ്സനട്ഠേന, അഭിസമയട്ഠേന – ഇമേഹി ദ്വാദസഹി ആകാരേഹി ചത്താരി സച്ചാനി ഏകസങ്ഗഹിതാനി. യം ഏകസങ്ഗഹിതം തം ഏകത്തം. ഏകത്തം ഏകേന ഞാണേന പടിവിജ്ഝതീതി – ചത്താരി സച്ചാനി ഏകപ്പടിവേധാനി.

കഥം തഥട്ഠേന ചത്താരി സച്ചാനി ഏകപ്പടിവേധാനി? സോളസഹി ആകാരേഹി തഥട്ഠേന ചത്താരി സച്ചാനി ഏകപ്പടിവേധാനി. ദുക്ഖസ്സ പീളനട്ഠോ, സങ്ഖതട്ഠോ, സന്താപട്ഠോ, വിപരിണാമട്ഠോ, തഥട്ഠോ; സമുദയസ്സ ആയൂഹനട്ഠോ, നിദാനട്ഠോ, സംയോഗട്ഠോ, പലിബോധട്ഠോ തഥട്ഠോ; നിരോധസ്സ നിസ്സരണട്ഠോ, വിവേകട്ഠോ, അസങ്ഖതട്ഠോ, അമതട്ഠോ തഥട്ഠോ; മഗ്ഗസ്സ നിയ്യാനട്ഠോ, ഹേതുട്ഠോ, ദസ്സനട്ഠോ, ആധിപതേയ്യട്ഠോ തഥട്ഠോ – ഇമേഹി സോളസഹി ആകാരേഹി തഥട്ഠേന ചത്താരി സച്ചാനി ഏകസങ്ഗഹിതാനി. യം ഏകസങ്ഗഹിതം തം ഏകത്തം. ഏകത്തം ഏകേന ഞാണേന പടിവിജ്ഝതീതി – ചത്താരി സച്ചാനി ഏകപ്പടിവേധാനി.

കഥം അനത്തട്ഠേന…പേ… സച്ചട്ഠേന… പടിവേധട്ഠേന… അഭിജാനനട്ഠേന… പരിജാനനട്ഠേന… ധമ്മട്ഠേന… തഥട്ഠേന… ഞാതട്ഠേന… സച്ഛികിരിയട്ഠേന… ഫസ്സനട്ഠേന… അഭിസമയട്ഠേന ചത്താരി സച്ചാനി ഏകപ്പടിവേധാനി? സോളസഹി ആകാരേഹി അഭിസമയട്ഠേന ചത്താരി സച്ചാനി ഏകപ്പടിവേധാനി. ദുക്ഖസ്സ പീളനട്ഠോ, സങ്ഖതട്ഠോ, സന്താപട്ഠോ, വിപരിണാമട്ഠോ, അഭിസമയട്ഠോ; സമുദയസ്സ ആയൂഹനട്ഠോ, നിദാനട്ഠോ, സംയോഗട്ഠോ, പലിബോധട്ഠോ, അഭിസമയട്ഠോ; നിരോധസ്സ നിസ്സരണട്ഠോ, വിവേകട്ഠോ, അസങ്ഖതട്ഠോ, അമതട്ഠോ, അഭിസമയട്ഠോ; മഗ്ഗസ്സ നിയ്യാനട്ഠോ, ഹേതുട്ഠോ, ദസ്സനട്ഠോ, ആധിപതേയ്യട്ഠോ, അഭിസമയട്ഠോ – ഇമേഹി സോളസഹി ആകാരേഹി അഭിസമയട്ഠേന ചത്താരി സച്ചാനി ഏകസങ്ഗഹിതാനി. യം ഏകസങ്ഗഹിതം തം ഏകത്തം. ഏകത്തം ഏകേന ഞാണേന പടിവിജ്ഝതീതി – ചത്താരി സച്ചാനി ഏകപ്പടിവേധാനി.

൧൨. സച്ചാനം കതി ലക്ഖണാനി? സച്ചാനം ദ്വേ ലക്ഖണാനി. സങ്ഖതലക്ഖണഞ്ച, അസങ്ഖതലക്ഖണഞ്ച – സച്ചാനം ഇമാനി ദ്വേ ലക്ഖണാനി.

സച്ചാനം കതി ലക്ഖണാനി? സച്ചാനം ഛ ലക്ഖണാനി. സങ്ഖതാനം സച്ചാനം ഉപ്പാദോ പഞ്ഞായതി, വയോ പഞ്ഞായതി, ഠിതാനം അഞ്ഞഥത്തം പഞ്ഞായതി അസങ്ഖതസ്സ സച്ചസ്സ ന ഉപ്പാദോ പഞ്ഞായതി, ന വയോ പഞ്ഞായതി, ന ഠിതസ്സ അഞ്ഞഥത്തം പഞ്ഞായതി – സച്ചാനം ഇമാനി ഛ ലക്ഖണാനി.

സച്ചാനം കതി ലക്ഖണാനി? സച്ചാനം ദ്വാദസ ലക്ഖണാനി. ദുക്ഖസച്ചസ്സ ഉപ്പാദോ പഞ്ഞായതി, വയോ പഞ്ഞായതി, ഠിതസ്സ അഞ്ഞഥത്തം പഞ്ഞായതി; സമുദയസച്ചസ്സ ഉപ്പാദോ പഞ്ഞായതി, വയോ പഞ്ഞായതി, ഠിതസ്സ അഞ്ഞഥത്തം പഞ്ഞായതി; മഗ്ഗസച്ചസ്സ ഉപ്പാദോ പഞ്ഞായതി, വയോ പഞ്ഞായതി, ഠിതസ്സ അഞ്ഞഥത്തം പഞ്ഞായതി; നിരോധസച്ചസ്സ ന ഉപ്പാദോ പഞ്ഞായതി, ന വയോ പഞ്ഞായതി, ന ഠിതസ്സ അഞ്ഞഥത്തം പഞ്ഞായതി – സച്ചാനം ഇമാനി ദ്വാദസ ലക്ഖണാനി.

ചതുന്നം സച്ചാനം കതി കുസലാ, കതി അകുസലാ, കതി അബ്യാകതാ? സമുദയസച്ചം അകുസലം, മഗ്ഗസച്ചം കുസലം, നിരോധസച്ചം അബ്യാകതം. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ കുസലം, സിയാ അകുസലം, സിയാ അബ്യാകതം.

സിയാ തീണി സച്ചാനി ഏകസച്ചേന സങ്ഗഹിതാനി, ഏകസച്ചം തീഹി സച്ചേഹി സങ്ഗഹിതം? വത്ഥുവസേന പരിയായേന സിയാതി. കഥഞ്ച സിയാ? യം ദുക്ഖസച്ചം അകുസലം, സമുദയസച്ചം അകുസലം – ഏവം അകുസലട്ഠേന ദ്വേ സച്ചാനി ഏകസച്ചേന സങ്ഗഹിതാനി, ഏകസച്ചം ദ്വീഹി സച്ചേഹി സങ്ഗഹിതം. യം ദുക്ഖസച്ചം കുസലം, മഗ്ഗസച്ചം കുസലം – ഏവം കുസലട്ഠേന ദ്വേ സച്ചാനി ഏകസച്ചേന സങ്ഗഹിതാനി, ഏകസച്ചം ദ്വീഹി സച്ചേഹി സങ്ഗഹിതം. യം ദുക്ഖസച്ചം അബ്യാകതം, നിരോധസച്ചം അബ്യാകതം – ഏവം അബ്യാകതട്ഠേന ദ്വേ സച്ചാനി ഏകസച്ചേന സങ്ഗഹിതാനി, ഏകസച്ചം ദ്വീഹി സച്ചേഹി സങ്ഗഹിതം. ഏവം സിയാ തീണി സച്ചാനി ഏകസച്ചേന സങ്ഗഹിതാനി, ഏകസച്ചം തീഹി സച്ചേഹി സങ്ഗഹിതം വത്ഥുവസേന പരിയായേനാതി.

൨. ദുതിയസുത്തന്തപാളി

൧൩. ‘‘പുബ്ബേ മേ, ഭിക്ഖവേ [സം. നി. ൩.൨൬], സമ്ബോധാ അനഭിസമ്ബുദ്ധസ്സ ബോധിസത്തസ്സേവ സതോ ഏതദഹോസി – ‘കോ നു ഖോ രൂപസ്സ അസ്സാദോ, കോ ആദീനവോ, കിം നിസ്സരണം; കോ വേദനായ അസ്സാദോ, കോ ആദീനവോ, കിം നിസ്സരണം; കോ സഞ്ഞായ അസ്സാദോ, കോ ആദീനവോ, കിം നിസ്സരണം; കോ സങ്ഖാരാനം അസ്സാദോ, കോ ആദീനവോ, കിം നിസ്സരണം; കോ വിഞ്ഞാണസ്സ അസ്സാദോ, കോ ആദീനവോ, കിം നിസ്സരണ’ന്തി? തസ്സ മയ്ഹം, ഭിക്ഖവേ, ഏതദഹോസി – ‘യം ഖോ രൂപം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സുഖം സോമനസ്സം – അയം രൂപസ്സ അസ്സാദോ. യം രൂപം അനിച്ചം, തം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം – അയം രൂപസ്സ ആദീനവോ. യോ രൂപസ്മിം ഛന്ദരാഗവിനയോ ഛന്ദരാഗപ്പഹാനം – ഇദം രൂപസ്സ നിസ്സരണം. യം വേദനം പടിച്ച…പേ… യം സഞ്ഞം പടിച്ച… യം സങ്ഖാരേ പടിച്ച… യം വിഞ്ഞാണം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സുഖം സോമനസ്സം – അയം വിഞ്ഞാണസ്സ അസ്സാദോ. യം വിഞ്ഞാണം അനിച്ചം തം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം – അയം വിഞ്ഞാണസ്സ ആദീനവോ. യോ വിഞ്ഞാണസ്മിം ഛന്ദരാഗവിനയോ ഛന്ദരാഗപ്പഹാനം – ഇദം വിഞ്ഞാണസ്സ നിസ്സരണം’’.

‘‘യാവകീവഞ്ചാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമേസം പഞ്ചന്നം ഉപാദാനക്ഖന്ധാനം ഏവം അസ്സാദഞ്ച അസ്സാദതോ ആദീനവഞ്ച ആദീനവതോ നിസ്സരണഞ്ച നിസ്സരണതോ യഥാഭൂതം നാബ്ഭഞ്ഞാസിം, നേവ താവാഹം, ഭിക്ഖവേ, സദേവകേ ലോകേ സമാരകേ സബ്രഹ്മകേ സസ്സമണബ്രാഹ്മണിയാ പജായ സദേവമനുസ്സായ ‘അനുത്തരം സമ്മാസമ്ബോധിം അഭിസമ്ബുദ്ധോ’തി പച്ചഞ്ഞാസിം [അഭിസമ്ബുദ്ധോ പച്ചഞ്ഞാസിം (സ്യാ.) സം. നി. ൩.൨൬ പസ്സിതബ്ബാ] യതോ ച ഖ്വാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമേസം പഞ്ചന്നം ഉപാദാനക്ഖന്ധാനം ഏവം അസ്സാദഞ്ച അസ്സാദതോ ആദീനവഞ്ച ആദീനവതോ നിസ്സരണഞ്ച നിസ്സരണതോ യഥാഭൂതം അബ്ഭഞ്ഞാസിം, അഥാഹം, ഭിക്ഖവേ, ‘സദേവകേ ലോകേ സമാരകേ സബ്രഹ്മകേ സസ്സമണബ്രാഹ്മണിയാ പജായ സദേവമനുസ്സായ അനുത്തരം സമ്മാസമ്ബോധിം അഭിസമ്ബുദ്ധോ’തി പച്ചഞ്ഞാസിം. ഞാണഞ്ച പന മേ ദസ്സനം ഉദപാദി – ‘അകുപ്പാ മേ വിമുത്തി [ചേതോവിമുത്തി (സ്യാ. ക.) സം. നി. ൩.൨൭ പസ്സിതബ്ബാ]. അയമന്തിമാ ജാതി, നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോ’’’തി.

൩. ദുതിയസുത്തന്തനിദ്ദേസോ

൧൪. യം രൂപം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സുഖം സോമനസ്സം, അയം രൂപസ്സ അസ്സാദോതി – പഹാനപ്പടിവേധോ സമുദയസച്ചം. യം രൂപം അനിച്ചം തം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം, അയം രൂപസ്സ ആദീനവോതി – പരിഞ്ഞാപടിവേധോ ദുക്ഖസച്ചം. യോ രൂപസ്മിം ഛന്ദരാഗവിനയോ ഛന്ദരാഗപ്പഹാനം, ഇദം രൂപസ്സ നിസ്സരണന്തി – സച്ഛികിരിയാപടിവേധോ നിരോധസച്ചം. യാ ഇമേസു തീസു ഠാനേസു ദിട്ഠി സങ്കപ്പോ വാചാ കമ്മന്തോ ആജീവോ വായാമോ സതി സമാധി – ഭാവനാപടിവേധോ മഗ്ഗസച്ചം.

യം വേദനം പടിച്ച…പേ… യം സഞ്ഞം പടിച്ച… യം സങ്ഖാരേ പടിച്ച… യം വിഞ്ഞാണം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സുഖം സോമനസ്സം, അയം വിഞ്ഞാണസ്സ അസ്സാദോതി – പഹാനപ്പടിവേധോ സമുദയസച്ചം. യം വിഞ്ഞാണം അനിച്ചം തം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം, അയം വിഞ്ഞാണസ്സ ആദീനവോതി – പരിഞ്ഞാപടിവേധോ ദുക്ഖസച്ചം. യോ വിഞ്ഞാണസ്മിം ഛന്ദരാഗവിനയോ ഛന്ദരാഗപ്പഹാനം, ഇദം വിഞ്ഞാണസ്സ നിസ്സരണന്തി – സച്ഛികിരിയാപടിവേധോ നിരോധസച്ചം. യാ ഇമേസു തീസു ഠാനേസു ദിട്ഠി സങ്കപ്പോ വാചാ കമ്മന്തോ ആജീവോ വായാമോ സതി സമാധി – ഭാവനാപടിവേധോ മഗ്ഗസച്ചം.

൧൫. സച്ചന്തി കതിഹാകാരേഹി സച്ചം? ഏസനട്ഠേന, പരിഗ്ഗഹട്ഠേന, പടിവേധട്ഠേന. കഥം ഏസനട്ഠേന സച്ചം? ജരാമരണം കിംനിദാനം, കിംസമുദയം, കിംജാതികം, കിംപഭവന്തി – ഏവം ഏസനട്ഠേന സച്ചം. ജരാമരണം ജാതിനിദാനം, ജാതിസമുദയം, ജാതിജാതികം, ജാതിപ്പഭവന്തി – ഏവം പരിഗ്ഗഹട്ഠേന സച്ചം. ജരാമരണഞ്ച പജാനാതി, ജരാമരണസമുദയഞ്ച പജാനാതി, ജരാമരണനിരോധഞ്ച പജാനാതി, ജരാമരണനിരോധഗാമിനിം പടിപദഞ്ച പജാനാതി – ഏവം പടിവേധട്ഠേന സച്ചം.

ജാതി കിംനിദാനാ, കിംസമുദയാ, കിംജാതികാ, കിംപഭവാതി – ഏവം ഏസനട്ഠേന സച്ചം. ജാതി ഭവനിദാനാ, ഭവസമുദയാ, ഭവജാതികാ, ഭവപ്പഭവാതി – ഏവം പരിഗ്ഗഹട്ഠേന സച്ചം. ജാതിഞ്ച പജാനാതി, ജാതിസമുദയഞ്ച പജാനാതി, ജാതിനിരോധഞ്ച പജാനാതി, ജാതിനിരോധഗാമിനിം പടിപദഞ്ച പജാനാതി – ഏവം പടിവേധട്ഠേന സച്ചം.

ഭവോ കിംനിദാനോ, കിംസമുദയോ, കിംജാതികോ, കിംപഭവോതി – ഏവം ഏസനട്ഠേന സച്ചം. ഭവോ ഉപാദാനനിദാനോ, ഉപാദാനസമുദയോ, ഉപാദാനജാതികോ, ഉപാദാനപ്പഭവോതി – ഏവം പരിഗ്ഗഹട്ഠേന സച്ചം. ഭവം ച പജാനാതി, ഭവസമുദയഞ്ച പജാനാതി, ഭവനിരോധഞ്ച പജാനാതി, ഭവനിരോധഗാമിനിം പടിപദഞ്ച പജാനാതി – ഏവം പടിവേധട്ഠേന സച്ചം.

ഉപാദാനം കിംനിദാനം, കിംസമുദയം, കിംജാതികം, കിംപഭവന്തി – ഏവം ഏസനട്ഠേന സച്ചം. ഉപാദാനം തണ്ഹാനിദാനം, തണ്ഹാസമുദയം, തണ്ഹാജാതികം, തണ്ഹാപഭവന്തി – ഏവം പരിഗ്ഗഹട്ഠേന സച്ചം. ഉപാദാനഞ്ച പജാനാതി, ഉപാദാനസമുദയഞ്ച പജാനാതി, ഉപാദാനനിരോധഞ്ച പജാനാതി ഉപാദാനനിരോധഗാമിനിം പടിപദഞ്ച പജാനാതി – ഏവം പടിവേധട്ഠേന സച്ചം.

തണ്ഹാ കിംനിദാനാ, കിംസമുദയാ, കിംജാതികാ, കിംപഭവാതി – ഏവം ഏസനട്ഠേന സച്ചം. തണ്ഹാ വേദനാനിദാനാ, വേദനാസമുദയാ, വേദനാജാതികാ, വേദനാപഭവാതി – ഏവം പരിഗ്ഗഹട്ഠേന സച്ചം. തണ്ഹഞ്ച പജാനാതി, തണ്ഹാസമുദയഞ്ച പജാനാതി, തണ്ഹാനിരോധഞ്ച പജാനാതി, തണ്ഹാനിരോധഗാമിനിം പടിപദഞ്ച പജാനാതി – ഏവം പടിവേധട്ഠേന സച്ചം.

വേദനാ കിംനിദാനാ, കിംസമുദയാ, കിംജാതികാ, കിംപഭവാതി – ഏവം ഏസനട്ഠേന സച്ചം. വേദനാ ഫസ്സനിദാനാ, ഫസ്സസമുദയാ, ഫസ്സജാതികാ, ഫസ്സപ്പഭവാതി – ഏവം പരിഗ്ഗഹട്ഠേന സച്ചം. വേദനഞ്ച പജാനാതി, വേദനാസമുദയഞ്ച പജാനാതി, വേദനാനിരോധഞ്ച പജാനാതി, വേദനാനിരോധഗാമിനിം പടിപദഞ്ച പജാനാതി – ഏവം പടിവേധട്ഠേന സച്ചം.

ഫസ്സോ കിംനിദാനോ, കിംസമുദയോ, കിംജാതികോ, കിംപഭവോതി – ഏവം ഏസനട്ഠേന സച്ചം. ഫസ്സോ സളായതനനിദാനോ, സളായതനസമുദയോ, സളായതനജാതികോ, സളായതനപ്പഭവോതി – ഏവം പരിഗ്ഗഹട്ഠേന സച്ചം. ഫസ്സഞ്ച പജാനാതി, ഫസ്സസമുദയഞ്ച പജാനാതി, ഫസ്സനിരോധഞ്ച പജാനാതി, ഫസ്സനിരോധഗാമിനിം പടിപദഞ്ച പജാനാതി – ഏവം പടിവേധട്ഠേന സച്ചം.

സളായതനം കിംനിദാനം, കിംസമുദയം, കിംജാതികം, കിംപഭവന്തി – ഏവം ഏസനട്ഠേന സച്ചം. സളായതനം നാമരൂപനിദാനം, നാമരൂപസമുദയം, നാമരൂപജാതികം, നാമരൂപപ്പഭവന്തി – ഏവം പരിഗ്ഗഹട്ഠേന സച്ചം. സളായതനഞ്ച പജാനാതി, സളായതനസമുദയഞ്ച പജാനാതി, സളായതനനിരോധഞ്ച പജാനാതി, സളായതനനിരോധഗാമിനിം പടിപദഞ്ച പജാനാതി – ഏവം പടിവേധട്ഠേന സച്ചം.

നാമരൂപം കിംനിദാനം, കിംസമുദയം, കിംജാതികം, കിംപഭവന്തി – ഏവം ഏസനട്ഠേന സച്ചം. നാമരൂപം വിഞ്ഞാണനിദാനം, വിഞ്ഞാണസമുദയം, വിഞ്ഞാണജാതികം, വിഞ്ഞാണപ്പഭവന്തി – ഏവം പരിഗ്ഗഹട്ഠേന സച്ചം. നാമരൂപഞ്ച പജാനാതി, നാമരൂപസമുദയഞ്ച പജാനാതി, നാമരൂപനിരോധഞ്ച പജാനാതി, നാമരൂപനിരോധഗാമിനിം പടിപദഞ്ച പജാനാതി – ഏവം പടിവേധട്ഠേന സച്ചം.

വിഞ്ഞാണം കിംനിദാനം, കിംസമുദയം, കിംജാതികം, കിംപഭവന്തി – ഏവം ഏസനട്ഠേന സച്ചം. വിഞ്ഞാണം സങ്ഖാരനിദാനം, സങ്ഖാരസമുദയം, സങ്ഖാരജാതികം, സങ്ഖാരപ്പഭവന്തി – ഏവം പരിഗ്ഗഹട്ഠേന സച്ചം. വിഞ്ഞാണഞ്ച പജാനാതി, വിഞ്ഞാണസമുദയഞ്ച പജാനാതി, വിഞ്ഞാണനിരോധഞ്ച പജാനാതി, വിഞ്ഞാണനിരോധഗാമിനിം പടിപദഞ്ച പജാനാതി – ഏവം പടിവേധട്ഠേന സച്ചം.

സങ്ഖാരാ കിംനിദാനാ, കിംസമുദയാ, കിംജാതികാ, കിംപഭവാതി – ഏവം ഏസനട്ഠേന സച്ചം. സങ്ഖാരാ അവിജ്ജാനിദാനാ, അവിജ്ജാസമുദയാ, അവിജ്ജാജാതികാ, അവിജ്ജാപഭവാതി – ഏവം പരിഗ്ഗഹട്ഠേന സച്ചം. സങ്ഖാരേ ച പജാനാതി, സങ്ഖാരസമുദയഞ്ച പജാനാതി, സങ്ഖാരനിരോധഞ്ച പജാനാതി, സങ്ഖാരനിരോധഗാമിനിം പടിപദഞ്ച പജാനാതി – ഏവം പടിവേധട്ഠേന സച്ചം.

൧൬. ജരാമരണം ദുക്ഖസച്ചം, ജാതി സമുദയസച്ചം, ഉഭിന്നമ്പി നിസ്സരണം നിരോധസച്ചം, നിരോധപ്പജാനനാ മഗ്ഗസച്ചം. ജാതി ദുക്ഖസച്ചം, ഭവോ സമുദയസച്ചം, ഉഭിന്നമ്പി നിസ്സരണം നിരോധസച്ചം, നിരോധപ്പജാനനാ മഗ്ഗസച്ചം. ഭവോ ദുക്ഖസച്ചം, ഉപാദാനം സമുദയസച്ചം, ഉഭിന്നമ്പി നിസ്സരണം നിരോധസച്ചം, നിരോധപ്പജാനനാ മഗ്ഗസച്ചം. ഉപാദാനം ദുക്ഖസച്ചം, തണ്ഹാ സമുദയസച്ചം, ഉഭിന്നമ്പി നിസ്സരണം നിരോധസച്ചം, നിരോധപ്പജാനനാ മഗ്ഗസച്ചം. തണ്ഹാ ദുക്ഖസച്ചം, വേദനാ സമുദയസച്ചം, ഉഭിന്നമ്പി നിസ്സരണം നിരോധസച്ചം, നിരോധപ്പജാനനാ മഗ്ഗസച്ചം. വേദനാ ദുക്ഖസച്ചം, ഫസ്സോ സമുദയസച്ചം, ഉഭിന്നമ്പി നിസ്സരണം നിരോധസച്ചം, നിരോധപ്പജാനനാ മഗ്ഗസച്ചം. ഫസ്സോ ദുക്ഖസച്ചം, സളായതനം സമുദയസച്ചം, ഉഭിന്നമ്പി നിസ്സരണം നിരോധസച്ചം, നിരോധപ്പജാനനാ മഗ്ഗസച്ചം. സളായതനം ദുക്ഖസച്ചം, നാമരൂപം സമുദയസച്ചം, ഉഭിന്നമ്പി നിസ്സരണം നിരോധസച്ചം, നിരോധപ്പജാനനാ മഗ്ഗസച്ചം. നാമരൂപം ദുക്ഖസച്ചം, വിഞ്ഞാണം സമുദയസച്ചം, ഉഭിന്നമ്പി നിസ്സരണം നിരോധസച്ചം, നിരോധപ്പജാനനാ മഗ്ഗസച്ചം. വിഞ്ഞാണം ദുക്ഖസച്ചം, സങ്ഖാരാ സമുദയസച്ചം, ഉഭിന്നമ്പി നിസ്സരണം നിരോധസച്ചം, നിരോധപ്പജാനനാ മഗ്ഗസച്ചം. സങ്ഖാരാ ദുക്ഖസച്ചം, അവിജ്ജാ സമുദയസച്ചം, ഉഭിന്നമ്പി നിസ്സരണം നിരോധസച്ചം, നിരോധപ്പജാനനാ മഗ്ഗസച്ചം.

ജരാമരണം സിയാ ദുക്ഖസച്ചം, സിയാ സമുദയസച്ചം, ഉഭിന്നമ്പി നിസ്സരണം നിരോധസച്ചം, നിരോധപ്പജാനനാ മഗ്ഗസച്ചം. ജാതി സിയാ ദുക്ഖസച്ചം, സിയാ സമുദയസച്ചം…പേ… ഭവോ സിയാ ദുക്ഖസച്ചം, സിയാ സമുദയസച്ചം, ഉഭിന്നമ്പി നിസ്സരണം നിരോധസച്ചം, നിരോധപ്പജാനനാ മഗ്ഗസച്ചന്തി.

ഭാണവാരോ.

സച്ചകഥാ നിട്ഠിതാ.

൩. ബോജ്ഝങ്ഗകഥാ

൧൭. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘സത്തിമേ, ഭിക്ഖവേ [സം. നി. ൫.൨൦൦], ബോജ്ഝങ്ഗാ. കതമേ സത്ത? സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, പസ്സദ്ധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, സമാധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ – ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗാ’’.

ബോജ്ഝങ്ഗാതി കേനട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ? ബോധായ സംവത്തന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. അനുബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. പടിബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. സമ്ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ.

ബുജ്ഝനട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, അനുബുജ്ഝനട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, പടിബുജ്ഝനട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, സമ്ബുജ്ഝനട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ.

ബോധേന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. അനുബോധേന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. പടിബോധേന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. സമ്ബോധേന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ.

ബോധനട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, അനുബോധനട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, പടിബോധനട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, സമ്ബോധനട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ.

ബോധിപക്ഖിയട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, അനുബോധിപക്ഖിയട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, പടിബോധിപക്ഖിയട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, സമ്ബോധിപക്ഖിയട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ.

ബുദ്ധിലഭനട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, ബുദ്ധിപടിലഭനട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, ബുദ്ധിരോപനട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, ബുദ്ധിഅഭിരോപനട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, ബുദ്ധിപാപനട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, ബുദ്ധിസമ്പാപനട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ.

മൂലമൂലകാദിദസകം

൧൮. മൂലട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, മൂലചരിയട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, മൂലപരിഗ്ഗഹട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, മൂലപരിവാരട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, മൂലപരിപൂരണട്ഠേന [മൂലപരിപൂരട്ഠേന (സ്യാ. ക.) ഏവമുപരിപി] ബോജ്ഝങ്ഗാ, മൂലപരിപാകട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, മൂലപടിസമ്ഭിദട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, മൂലപടിസമ്ഭിദാപാപനട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, മൂലപടിസമ്ഭിദായ വസീഭാവട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, മൂലപടിസമ്ഭിദായ വസീഭാവപ്പത്താനമ്പി ബോജ്ഝങ്ഗാ.

ഹേതുട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, ഹേതുചരിയട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, ഹേതുപരിഗ്ഗഹട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, ഹേതുപരിവാരട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, ഹേതുപരിപൂരണട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, ഹേതുപരിപാകട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, ഹേതുപടിസമ്ഭിദട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, ഹേതുപടിസമ്ഭിദാപാപനട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, ഹേതുപടിസമ്ഭിദായ വസീഭാവട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, ഹേതുപടിസമ്ഭിദായ വസീഭാവപ്പത്താനമ്പി ബോജ്ഝങ്ഗാ.

പച്ചയട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, പച്ചയചരിയട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, പച്ചയപരിഗ്ഗഹട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, പച്ചയപരിവാരട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, പച്ചയപരിപൂരണട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, പച്ചയപരിപാകട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, പച്ചയപടിസമ്ഭിദട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, പച്ചയപടിസമ്ഭിദാപാപനട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, പച്ചയപടിസമ്ഭിദായ വസീഭാവട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, പച്ചയപടിസമ്ഭിദായ വസീഭാവപ്പത്താനമ്പി ബോജ്ഝങ്ഗാ.

വിസുദ്ധട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, വിസുദ്ധിചരിയട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, വിസുദ്ധിപരിഗ്ഗഹട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, വിസുദ്ധിപരിവാരട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, വിസുദ്ധിപരിപൂരണട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, വിസുദ്ധിപരിപാകട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, വിസുദ്ധിപടിസമ്ഭിദട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, വിസുദ്ധിപടിസമ്ഭിദാപാപനട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, വിസുദ്ധിപടിസമ്ഭിദായ വസീഭാവട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, വിസുദ്ധിപടിസമ്ഭിദായ വസീഭാവപ്പത്താനമ്പി ബോജ്ഝങ്ഗാ.

അനവജ്ജട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, അനവജ്ജചരിയട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, അനവജ്ജപരിഗ്ഗഹട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, അനവജ്ജപരിവാരട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, അനവജ്ജപരിപൂരണട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, അനവജ്ജപരിപാകട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, അനവജ്ജപടിസമ്ഭിദട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, അനവജ്ജപടിസമ്ഭിദാപാപനട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, അനവജ്ജപടിസമ്ഭിദായ വസീഭാവട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, അനവജ്ജപടിസമ്ഭിദായ വസീഭാവപ്പത്താനമ്പി ബോജ്ഝങ്ഗാ.

നേക്ഖമ്മട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, നേക്ഖമ്മചരിയട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, നേക്ഖമ്മപരിഗ്ഗഹട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, നേക്ഖമ്മപരിവാരട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, നേക്ഖമ്മപരിപൂരണട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, നേക്ഖമ്മപരിപാകട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, നേക്ഖമ്മപടിസമ്ഭിദട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, നേക്ഖമ്മപടിസമ്ഭിദാപാപനട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, നേക്ഖമ്മപടിസമ്ഭിദായ വസീഭാവട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, നേക്ഖമ്മപടിസമ്ഭിദായ വസീഭാവപ്പത്താനമ്പി ബോജ്ഝങ്ഗാ.

വിമുത്തട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, വിമുത്തിചരിയട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, വിമുത്തിപരിഗ്ഗഹട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, വിമുത്തിപരിവാരട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, വിമുത്തിപരിപൂരണട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, വിമുത്തിപരിപാകട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, വിമുത്തിപടിസമ്ഭിദട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, വിമുത്തിപടിസമ്ഭിദാപാപനട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, വിമുത്തിപടിസമ്ഭിദായ വസീഭാവട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, വിമുത്തിപടിസമ്ഭിദായ വസീഭാവപ്പത്താനമ്പി ബോജ്ഝങ്ഗാ.

അനാസവട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, അനാസവചരിയട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, അനാസവപരിഗ്ഗഹട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, അനാസവപരിവാരട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, അനാസവപരിപൂരണട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, അനാസവപരിപാകട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, അനാസവപടിസമ്ഭിദട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, അനാസവപടിസമ്ഭിദാപാപനട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, അനാസവപടിസമ്ഭിദായ വസീഭാവട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, അനാസവപടിസമ്ഭിദായ വസീഭാവപ്പത്താനമ്പി ബോജ്ഝങ്ഗാ.

വിവേകട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, വിവേകചരിയട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, വിവേകപരിഗ്ഗഹട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, വിവേകപരിവാരട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, വിവേകപരിപൂരണട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, വിവേകപരിപാകട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, വിവേകപടിസമ്ഭിദട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, വിവേകപടിസമ്ഭിദാപാപനട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, വിവേകപടിസമ്ഭിദായ വസീഭാവട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, വിവേകപടിസമ്ഭിദായ വസീഭാവപ്പത്താനമ്പി ബോജ്ഝങ്ഗാ.

വോസഗ്ഗട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, വോസഗ്ഗചരിയട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, വോസഗ്ഗപരിഗ്ഗഹട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, വോസഗ്ഗപരിവാരട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, വോസഗ്ഗപരിപൂരണട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, വോസഗ്ഗപരിപാകട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, വോസഗ്ഗപടിസമ്ഭിദട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, വോസഗ്ഗപടിസമ്ഭിദാപാപനട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, വോസഗ്ഗപടിസമ്ഭിദായ വസീഭാവട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ, വോസഗ്ഗപടിസമ്ഭിദായ വസീഭാവപ്പത്താനമ്പി ബോജ്ഝങ്ഗാ.

൧൯. മൂലട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഹേതുട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. പച്ചയട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. വിസുദ്ധട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. അനവജ്ജട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. നേക്ഖമ്മട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. വിമുത്തട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. അനാസവട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. വിവേകട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. വോസഗ്ഗട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ.

മൂലചരിയട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഹേതുചരിയട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. പച്ചയചരിയട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. വിസുദ്ധിചരിയട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. അനവജ്ജചരിയട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. നേക്ഖമ്മചരിയട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. വിമുത്തിചരിയട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. അനാസവചരിയട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. വിവേകചരിയട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. വോസഗ്ഗചരിയട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ.

മൂലപരിഗ്ഗഹട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ…പേ… വോസഗ്ഗപരിഗ്ഗഹട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. മൂലപരിവാരട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ…പേ… വോസഗ്ഗപരിവാരട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. മൂലപരിപൂരണട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ…പേ… വോസഗ്ഗപരിപൂരട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. മൂലപരിപാകട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ…പേ… വോസഗ്ഗപരിപാകട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. മൂലപടിസമ്ഭിദട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ…പേ… വോസഗ്ഗപടിസമ്ഭിദട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. മൂലപടിസമ്ഭിദാപാപനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ…പേ… വോസഗ്ഗപടിസമ്ഭിദാപാപനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. മൂലപടിസമ്ഭിദായ വസീഭാവട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ…പേ… വോസഗ്ഗപടിസമ്ഭിദായ വസീഭാവട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ…പേ….

പരിഗ്ഗഹട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. പരിവാരട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. പരിപൂരണട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകഗ്ഗട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. അവിക്ഖേപട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. പഗ്ഗഹട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. അവിസാരട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. അനാവിലട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. അനിഞ്ജനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തുപട്ഠാനവസേന ചിത്തസ്സ ഠിതട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ആരമ്മണട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഗോചരട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. പഹാനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. പരിച്ചാഗട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. വുട്ഠാനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. വിവട്ടനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. സന്തട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. പണീതട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. വിമുത്തട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. അനാസവട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. തരണട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. അനിമിത്തട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. അപ്പണിഹിതട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. സുഞ്ഞതട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകരസട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. അനതിവത്തനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. യുഗനദ്ധട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. നിയ്യാനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഹേതുട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ദസ്സനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ആധിപതേയ്യട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ.

സമഥസ്സ അവിക്ഖേപട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. വിപസ്സനായ അനുപസ്സനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. സമഥവിപസ്സനാനം ഏകരസട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. യുഗനദ്ധസ്സ അനതിവത്തനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. സിക്ഖായ സമാദാനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ആരമ്മണസ്സ ഗോചരട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ലീനസ്സ ചിത്തസ്സ പഗ്ഗഹട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഉദ്ധതസ്സ ചിത്തസ്സ നിഗ്ഗഹട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഉഭോവിസുദ്ധാനം അജ്ഝുപേക്ഖനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. വിസേസാധിഗമട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഉത്തരി പടിവേധട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. സച്ചാഭിസമയട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. നിരോധേ പതിട്ഠാപകട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ.

സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ അധിമോക്ഖട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ…പേ… പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ ദസ്സനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. സദ്ധാബലസ്സ അസ്സദ്ധിയേ അകമ്പിയട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ…പേ… പഞ്ഞാബലസ്സ അവിജ്ജായ അകമ്പിയട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗസ്സ ഉപട്ഠാനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ…പേ… ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗസ്സ പടിസങ്ഖാനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. സമ്മാദിട്ഠിയാ ദസ്സനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ…പേ… സമ്മാസമാധിസ്സ അവിക്ഖേപട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ.

ഇന്ദ്രിയാനം ആധിപതേയ്യട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ബലാനം അകമ്പിയട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. നിയ്യാനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. മഗ്ഗസ്സ ഹേതുട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. സതിപട്ഠാനാനം ഉപട്ഠാനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. സമ്മപ്പധാനാനം പദഹനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഇദ്ധിപാദാനം ഇജ്ഝനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. സച്ചാനം തഥട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. പയോഗാനം പടിപ്പസ്സദ്ധട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഫലാനം സച്ഛികിരിയട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ.

വിതക്കസ്സ അഭിനിരോപനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. വിചാരസ്സ ഉപവിചാരട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. പീതിയാ ഫരണട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. സുഖസ്സ അഭിസന്ദനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ചിത്തസ്സ ഏകഗ്ഗട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ.

ആവജ്ജനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. വിജാനനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. പജാനനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. സഞ്ജാനനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകോദട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. അഭിഞ്ഞായ ഞാതട്ഠം [അഭിഞ്ഞേയ്യത്ഥം (സ്യാ.)] ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. പരിഞ്ഞായ തീരണട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. പഹാനസ്സ പരിച്ചാഗട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഭാവനായ ഏകരസട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. സച്ഛികിരിയായ ഫസ്സനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഖന്ധാനം ഖന്ധട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ധാതൂനം ധാതുട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ആയതനാനം ആയതനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. സങ്ഖതാനം സങ്ഖതട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. അസങ്ഖതസ്സ അസങ്ഖതട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ.

ചിത്തട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ചിത്താനന്തരിയട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ചിത്തസ്സ വുട്ഠാനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ചിത്തസ്സ വിവട്ടനട്ഠം [വിവജ്ജനട്ഠം (സ്യാ.)] ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ചിത്തസ്സ ഹേതുട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ചിത്തസ്സ പച്ചയട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ചിത്തസ്സ വത്ഥുട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ചിത്തസ്സ ഭൂമട്ഠം [ഭുമ്മട്ഠം (സ്യാ.) പടി. മ. ൧.൧൪ പസ്സിതബ്ബാ] ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ചിത്തസ്സ ആരമ്മണട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ചിത്തസ്സ ഗോചരട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ചിത്തസ്സ ചരിയട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ചിത്തസ്സ ഗതട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ചിത്തസ്സ അഭിനീഹാരട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ചിത്തസ്സ നിയ്യാനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ചിത്തസ്സ നിസ്സരണട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ.

ഏകത്തേ ആവജ്ജനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ വിജാനനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ പജാനനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ സഞ്ജാനനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ ഏകോദട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ( ) [(ഏകത്തേ ഉപനിബന്ധനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ) (സബ്ബത്ഥ)]. ഏകത്തേ പക്ഖന്ദനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ പസീദനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ സന്തിട്ഠനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ വിമുച്ചനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ ഏതം സന്തന്തി പസ്സനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ യാനീകതട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ വത്ഥുകതട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ അനുട്ഠിതട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ പരിചിതട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ സുസമാരദ്ധട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ പരിഗ്ഗഹട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ പരിവാരട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ പരിപൂരണട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ സമോധാനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ അധിട്ഠാനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ ആസേവനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ ഭാവനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ ബഹുലീകമ്മട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ സുസമുഗ്ഗതട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ സുവിമുത്തട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ ബുജ്ഝനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ അനുബുജ്ഝനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ പടിബുജ്ഝനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ സമ്ബുജ്ഝനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ ബോധനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ അനുബോധനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ പടിബോധനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ സമ്ബുജ്ഝനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ ബോധിപക്ഖിയട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ അനുബോധിപക്ഖിയട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ പടിബോധിപക്ഖിയട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ സമ്ബോധിപക്ഖിയട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ ജോതനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ ഉജ്ജോതനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ അനുജോതനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ പടിജോതനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഏകത്തേ സഞ്ജോതനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ.

പതാപനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. വിരോചനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. കിലേസാനം സന്താപനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. അമലട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. വിമലട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. നിമ്മലട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. സമട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. സമയട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. വിവേകട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. വിവേകചരിയട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. വിരാഗട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. വിരാഗചരിയട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. നിരോധട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. നിരോധചരിയട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. വോസഗ്ഗട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. വോസഗ്ഗചരിയട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. വിമുത്തട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. വിമുത്തിചരിയട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ.

ഛന്ദട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഛന്ദസ്സ മൂലട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഛന്ദസ്സ പാദട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഛന്ദസ്സ പധാനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഛന്ദസ്സ ഇജ്ഝനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഛന്ദസ്സ അധിമോക്ഖട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഛന്ദസ്സ പഗ്ഗഹട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഛന്ദസ്സ ഉപട്ഠാനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഛന്ദസ്സ അവിക്ഖേപട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഛന്ദസ്സ ദസ്സനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ.

വീരിയട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ…പേ… ചിത്തട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ…പേ… വീമംസട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. വീമംസായ മൂലട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. വീമംസായ പാദട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. വീമംസായ പധാനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. വീമംസായ ഇജ്ഝനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. വീമംസായ അധിമോക്ഖട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. വീമംസായ പഗ്ഗഹട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. വീമംസായ ഉപട്ഠാനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. വീമംസായ അവിക്ഖേപട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. വീമംസായ ദസ്സനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ.

ദുക്ഖട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ദുക്ഖസ്സ പീളനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ദുക്ഖസ്സ സങ്ഖതട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ദുക്ഖസ്സ സന്താപട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ദുക്ഖസ്സ വിപരിണാമട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. സമുദയട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. സമുദയസ്സ ആയൂഹനട്ഠം നിദാനട്ഠം സഞ്ഞോഗട്ഠം പലിബോധട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. നിരോധട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. നിരോധസ്സ നിസ്സരണട്ഠം വിവേകട്ഠം അസങ്ഖതട്ഠം അമതട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. മഗ്ഗട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. മഗ്ഗസ്സ നിയ്യാനട്ഠം ഹേതുട്ഠം ദസ്സനട്ഠം ആധിപതേയ്യട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ.

തഥട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. അനത്തട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. സച്ചട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. പടിവേധട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. അഭിജാനനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. പരിജാനനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ധമ്മട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ധാതുട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഞാതട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. സച്ഛികിരിയട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഫസ്സനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. അഭിസമയട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ.

നേക്ഖമ്മം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. അബ്യാപാദം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ആലോകസഞ്ഞം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. അവിക്ഖേപം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ധമ്മവവത്ഥാനം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഞാണം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. പാമോജ്ജം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. പഠമം ഝാനം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ…പേ… അരഹത്തമഗ്ഗം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. അരഹത്തഫലസമാപത്തിം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ.

അധിമോക്ഖട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ…പേ… ദസ്സനട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. അസ്സദ്ധിയേ അകമ്പിയട്ഠേന സദ്ധാബലം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ…പേ… അവിജ്ജായ അകമ്പിയട്ഠേന പഞ്ഞാബലം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഉപട്ഠാനട്ഠേന സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ…പേ… പടിസങ്ഖാനട്ഠേന ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ.

ദസ്സനട്ഠേന സമ്മാദിട്ഠിം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ…പേ… അവിക്ഖേപട്ഠേന സമ്മാസമാധിം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ആധിപതേയ്യട്ഠേന ഇന്ദ്രിയം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. അകമ്പിയട്ഠേന ബലം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. നിയ്യാനട്ഠം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഹേതുട്ഠേന മഗ്ഗം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഉപട്ഠാനട്ഠേന സതിപട്ഠാനം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. പദഹനട്ഠേന സമ്മപ്പധാനം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഇജ്ഝനട്ഠേന ഇദ്ധിപാദം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. തഥട്ഠേന സച്ചം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. അവിക്ഖേപട്ഠേന സമഥം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. അനുപസ്സനട്ഠേ വിപസ്സനം …പേ… ഏകരസട്ഠേന സമഥവിപസ്സനം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. അനതിവത്തനട്ഠേന യുഗനദ്ധം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. സംവരട്ഠേന സീലവിസുദ്ധിം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. അവിക്ഖേപട്ഠേന ചിത്തവിസുദ്ധിം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ദസ്സനട്ഠേന ദിട്ഠിവിസുദ്ധിം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. മുത്തട്ഠേന വിമോക്ഖം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. പടിവേധട്ഠേന വിജ്ജം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. പരിച്ചാഗട്ഠേന വിമുത്തിം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. സമുച്ഛേദട്ഠേന ഖയേ ഞാണം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. പടിപ്പസ്സദ്ധട്ഠേന അനുപ്പാദേ ഞാണം ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ.

ഛന്ദം മൂലട്ഠേന ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. മനസികാരം സമുട്ഠാനട്ഠേന ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഫസ്സം സമോധാനട്ഠേന ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. വേദനം സമോസരണട്ഠേന ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. സമാധിം പമുഖട്ഠേന ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. സതിം ആധിപതേയ്യട്ഠേന ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. പഞ്ഞം തതുത്തരട്ഠേന ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. വിമുത്തിം സാരട്ഠേന ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ. അമതോഗധം നിബ്ബാനം പരിയോസാനട്ഠേന ബുജ്ഝന്തീതി – ബോജ്ഝങ്ഗാ.

൨൦. സാവത്ഥിനിദാനം. തത്ര ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ആവുസോ ഭിക്ഖവോ’’തി [ആവുസോതി (സ്യാ.) സം. നി. ൫.൧൮൫ പസ്സിതബ്ബാ]. ‘‘ആവുസോ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ പച്ചസ്സോസും. ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഏതദവോച –

‘‘സത്തിമേ, ആവുസോ, ബോജ്ഝങ്ഗാ. കതമേ സത്ത? സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ…പേ… ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ – ഇമേ ഖോ, ആവുസോ, സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗാ. ഇമേസം ഖ്വാഹം, ആവുസോ, സത്തന്നം ബോജ്ഝങ്ഗാനം യേന യേന ബോജ്ഝങ്ഗേന ആകങ്ഖാമി പുബ്ബണ്ഹസമയം വിഹരിതും, തേന തേന ബോജ്ഝങ്ഗേന പുബ്ബണ്ഹസമയം വിഹരാമി. യേന യേന ബോജ്ഝങ്ഗേന ആകങ്ഖാമി മജ്ഝന്ഹികസമയം…പേ… സായന്ഹസമയം വിഹരിതും, തേന തേന ബോജ്ഝങ്ഗേന സായന്ഹസമയം വിഹരാമി. സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ഇതി ചേ മേ, ‘ആവുസോ, ഹോതി, അപ്പമാണോ’തി മേ ഹോതി, ‘സുസമാരദ്ധോ’തി മേ ഹോതി. തിട്ഠന്തഞ്ച നം [തിട്ഠന്തം ചരം (സ്യാ.) സം. നി. ൫.൧൮൫ പസ്സിതബ്ബാ] ‘തിട്ഠതീ’തി പജാനാമി. സചേപി മേ ചവതി, ‘ഇദപ്പച്ചയാ മേ ചവതീ’തി പജാനാമി. ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ…പേ… ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ഇതി ചേ മേ, ആവുസോ, ഹോതി, ‘അപ്പമാണോ’തി മേ ഹോതി, ‘സുസമാരദ്ധോ’തി മേ ഹോതി. തിട്ഠന്തഞ്ച നം ‘തിട്ഠതീ’തി പജാനാമി. സചേപി മേ ചവതി, ‘ഇദപ്പച്ചയാ മേ ചവതീ’തി പജാനാമി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ആവുസോ, രഞ്ഞോ വാ രാജമഹാമത്തസ്സ വാ നാനാരത്താനം ദുസ്സാനം ദുസ്സകരണ്ഡകോ പൂരോ അസ്സ. സോ യഞ്ഞദേവ ദുസ്സയുഗം ആകങ്ഖേയ്യ പുബ്ബണ്ഹസമയം പാരുപിതും, തം തദേവ ദുസ്സയുഗം പുബ്ബണ്ഹസമയം പാരുപേയ്യ. യഞ്ഞദേവ ദുസ്സയുഗം ആകങ്ഖേയ്യ മജ്ഝന്ഹികസമയം…പേ… സായന്ഹസമയം പാരുപിതും, തം തദേവ ദുസ്സയുഗം സായന്ഹസമയം പാരുപേയ്യ. ഏവമേവ ഖ്വാഹം, ആവുസോ, ഇമേസം സത്തന്നം ബോജ്ഝങ്ഗാനം യേന യേന ബോജ്ഝങ്ഗേന ആകങ്ഖാമി പുബ്ബണ്ഹസമയം വിഹരിതും, തേന തേന ബോജ്ഝങ്ഗേന പുബ്ബണ്ഹസമയം വിഹരാമി. യേന യേന ബോജ്ഝങ്ഗേന ആകങ്ഖാമി മജ്ഝന്ഹികസമയം…പേ… സായന്ഹസമയം വിഹരിതും, തേന തേന ബോജ്ഝങ്ഗേന സായന്ഹസമയം വിഹരാമി. സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ഇതി ചേ മേ, ആവുസോ, ഹോതി, ‘അപ്പമാണോ’തി മേ ഹോതി, ‘സുസമാരദ്ധോ’തി മേ ഹോതി. തിട്ഠന്തഞ്ച നം ‘തിട്ഠതീ’തി പജാനാമി. സചേപി മേ ചവതി, ‘ഇദപ്പച്ചയാ മേ ചവതീ’തി പജാനാമി…പേ… ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ഇതി ചേ മേ, ആവുസോ, ഹോതി, ‘അപ്പമാണോ’തി മേ ഹോതി, ‘സുസമാരദ്ധോ’തി മേ ഹോതി. തിട്ഠന്തഞ്ച നം ‘തിട്ഠതീ’തി പജാനാമി. സചേപി മേ ചവതി, ‘ഇദപ്പച്ചയാ മേ ചവതീ’തി പജാനാമി’’.

സുത്തന്തനിദ്ദേസോ

൨൧. കഥം സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ഇതി ചേ മേ ഹോതീതി ബോജ്ഝങ്ഗോ? യാവതാ നിരോധൂപട്ഠാതി താവതാ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ. ഇതി ചേ മേ ഹോതീതി ബോജ്ഝങ്ഗോ. സേയ്യഥാപി തേലപ്പദീപസ്സ ഝായതോ യാവതാ അച്ചി താവതാ വണ്ണോ, യാവതാ വണ്ണോ താവതാ അച്ചി. ഏവമേവ യാവതാ നിരോധൂപട്ഠാതി താവതാ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ. ഇതി ചേ മേ ഹോതീതി ബോജ്ഝങ്ഗോ.

കഥം അപ്പമാണോ ഇതി ചേ മേ ഹോതീതി ബോജ്ഝങ്ഗോ? പമാണബദ്ധാ [പമാണവന്താ (സ്യാ.), അട്ഠകഥാ ഓലോകേതബ്ബാ] കിലേസാ, സബ്ബേ ച പരിയുട്ഠാനാ, യേ ച സങ്ഖാരാ പോനോഭവികാ അപ്പമാണോ നിരോധോ അചലട്ഠേന അസങ്ഖതട്ഠേന. യാവതാ നിരോധൂപട്ഠാതി താവതാ അപ്പമാണോ. ഇതി ചേ മേ ഹോതീതി ബോജ്ഝങ്ഗോ.

കഥം സുസമാരദ്ധോ ഇതി ചേ മേ ഹോതീതി – ബോജ്ഝങ്ഗോ? വിസമാ കിലേസാ, സബ്ബേ ച പരിയുട്ഠാനാ, യേ ച സങ്ഖാരാ പോനോഭവികാ, സമധമ്മോ നിരോധോ സന്തട്ഠേന പണീതട്ഠേന. യാവതാ നിരോധൂപട്ഠാതി താവതാ സുസമാരദ്ധോ ഇതി ചേ മേ ഹോതീതി ബോജ്ഝങ്ഗോ.

കഥം ‘‘തിട്ഠന്തഞ്ച നം തിട്ഠതീ’’തി പജാനാമി; സചേപി ചവതി ‘‘ഇദപ്പച്ചയാ ചവതീ’’തി പജാനാമി? കതിഹാകാരേഹി സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ തിട്ഠതി? കതിഹാകാരേഹി സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ചവതി? അട്ഠഹാകാരേഹി സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ തിട്ഠതി. അട്ഠഹാകാരേഹി സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ചവതി.

കതമേഹി അട്ഠഹാകാരേഹി സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ തിട്ഠതി? അനുപ്പാദം ആവജ്ജിതത്താ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ തിട്ഠതി, ഉപ്പാദം അനാവജ്ജിതത്താ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ തിട്ഠതി, അപ്പവത്തം ആവജ്ജിതത്താ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ തിട്ഠതി, പവത്തം അനാവജ്ജിതത്താ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ തിട്ഠതി, അനിമിത്തം ആവജ്ജിതത്താ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ തിട്ഠതി, നിമിത്തം അനാവജ്ജിതത്താ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ തിട്ഠതി, നിരോധം ആവജ്ജിതത്താ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ തിട്ഠതി, സങ്ഖാരേ അനാവജ്ജിതത്താ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ തിട്ഠതി – ഇമേഹി അട്ഠഹാകാരേഹി സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ തിട്ഠതി.

കതമേഹി അട്ഠഹാകാരേഹി സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ചവതി? ഉപ്പാദം ആവജ്ജിതത്താ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ചവതി, അനുപ്പാദം അനാവജ്ജിതത്താ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ചവതി, പവത്തം ആവജ്ജിതത്താ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ചവതി, അപ്പവത്തം അനാവജ്ജിതത്താ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ചവതി, നിമിത്തം ആവജ്ജിതത്താ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ചവതി, അനിമിത്തം അനാവജ്ജിതത്താ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ചവതി, സങ്ഖാരേ ആവജ്ജിതത്താ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ചവതി, നിരോധം അനാവജ്ജിതത്താ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ചവതി – ഇമേഹി അട്ഠഹാകാരേഹി സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ചവതി. ഏവം ‘‘തിട്ഠന്തഞ്ച നം തിട്ഠതീ’’തി പജാനാമി. സചേപി ചവതി, ‘‘ഇദപ്പച്ചയാ മേ ചവതീ’’തി പജാനാമി…പേ….