൬. ചതുബ്യൂഹഹാരവിഭങ്ഗോ

൨൫. തത്ഥ കതമോ ചതുബ്യൂഹോ ഹാരോ? ‘‘നേരുത്തമധിപ്പായോ’’തി അയം. ബ്യഞ്ജനേന സുത്തസ്സ നേരുത്തഞ്ച അധിപ്പായോ ച നിദാനഞ്ച പുബ്ബാപരസന്ധി ച ഗവേസിതബ്ബോ. തത്ഥ കതമം നേരുത്തം, യാ നിരുത്തിപദസംഹിതാ, യം ധമ്മാനം നാമസോ ഞാണം. യദാ ഹി ഭിക്ഖു അത്ഥസ്സ ച നാമം ജാനാതി, ധമ്മസ്സ ച നാമം ജാനാതി, തഥാ തഥാ നം അഭിനിരോപേതി. അയഞ്ച വുച്ചതി അത്ഥകുസലോ ധമ്മകുസലോ ബ്യഞ്ജനകുസലോ നിരുത്തികുസലോ പുബ്ബാപരകുസലോ ദേസനാകുസലോ അതീതാധിവചനകുസലോ അനാഗതാധിവചനകുസലോ പച്ചുപ്പന്നാധിവചനകുസലോ ഇത്ഥാധിവചനകുസലോ പുരിസാധിവചനകുസലോ നപുംസകാധിവചനകുസലോ ഏകാധിവചനകുസലോ അനേകാധിവചനകുസലോ, ഏവം സബ്ബാനി കാതബ്ബാനി ജനപദനിരുത്താനി സബ്ബാ ച ജനപദനിരുത്തിയോ. അയം നിരുത്തിപദസംഹിതാ.

൨൬. തത്ഥ കതമോ അധിപ്പായോ?

‘‘ധമ്മോ ഹവേ രക്ഖതി ധമ്മചാരിം, ഛത്തം മഹന്തം യഥ വസ്സകാലേ [വിയ വസ്സകാലേ ജാ. ൧.൧൦.൧൦൩];

ഏസാനിസംസോ ധമ്മേ സുചിണ്ണേ, ന ദുഗ്ഗതിം ഗച്ഛതി ധമ്മചാരീ’’തി.

ഇധ ഭഗവതോ കോ അധിപ്പായോ? യേ അപായേഹി പരിമുച്ചിതുകാമാ ഭവിസ്സന്തി, തേ ധമ്മചാരിനോ ഭവിസ്സന്തീതി അയം ഏത്ഥ ഭഗവതോ അധിപ്പായോ.

‘‘ചോരോ യഥാ സന്ധിമുഖേ ഗഹീതോ, സകമ്മുനാ ഹഞ്ഞതി [ഹഞ്ഞതേ (സീ.)] ബജ്ഝതേ ച;

ഏവം അയം പേച്ച പജാ പരത്ഥ, സകമ്മുനാ ഹഞ്ഞതി [ഹഞ്ഞതേ (സീ.)] ബജ്ഝതേ ചാ’’തി.

ഇധ ഭഗവതോ കോ അധിപ്പായോ? സഞ്ചേതനികാനം കതാനം കമ്മാനം ഉപചിതാനം ദുക്ഖവേദനീയാനം അനിട്ഠം അസാതം വിപാകം പച്ചനുഭവിസ്സതീതി അയം ഏത്ഥ ഭഗവതോ അധിപ്പായോ.

‘‘സുഖകാമാനി [പസ്സ ധ. പ. ൧൩൧-൧൩൨] ഭൂതാനി, യോ ദണ്ഡേന വിഹിംസതി;

അത്തനോ സുഖമേസാനോ, പേച്ച സോ ന ലഭതേ സുഖ’’ന്തി.

ഇധ ഭഗവതോ കോ അധിപ്പായോ? യേ സുഖേന അത്ഥികാ ഭവിസ്സന്തി, തേ പാപകമ്മം [പാപകം കമ്മം (ക.)] ന കരിസ്സന്തീതി അയം ഏത്ഥ ഭഗവതോ അധിപ്പായോ.

‘‘മിദ്ധീ [പസ്സ ധ. പ. ൩൨൫] യദാ ഹോതി മഹഗ്ഘസോ ച, നിദ്ദായിതാ സമ്പരിവത്തസായീ;

മഹാവരാഹോവ നിവാപപുട്ഠോ, പുനപ്പുനം ഗബ്ഭമുപേതി മന്ദോ’’തി.

ഇധ ഭഗവതോ കോ അധിപ്പായോ? യേ ജരാമരണേന അട്ടിയിതുകാമാ ഭവിസ്സന്തി, തേ ഭവിസ്സന്തി ഭോജനേ മത്തഞ്ഞുനോ ഇന്ദ്രിയേസു ഗുത്തദ്വാരാ പുബ്ബരത്താപരരത്തം ജാഗരിയാനുയോഗമനുയുത്താ വിപസ്സകാ കുസലേസു ധമ്മേസു സഗാരവാ ച സബ്രഹ്മചാരീസു ഥേരേസു നവേസു മജ്ഝിമേസൂതി അയം ഏത്ഥ ഭഗവതോ അധിപ്പായോ.

‘‘അപ്പമാദോ അമതപദം [അമതം പദം (ക.) പസ്സ ധ. പ. ൨൧], പമാദോ മച്ചുനോ പദം;

അപ്പമത്താ ന മീയന്തി, യേ പമത്താ യഥാ മതാ’’തി.

ഇധ ഭഗവതോ കോ അധിപ്പായോ? യേ അമതപരിയേസനം പരിയേസിതുകാമാ ഭവിസ്സന്തി, തേ അപ്പമത്താ വിഹരിസ്സന്തീതി അയം ഏത്ഥ ഭഗവതോ അധിപ്പായോ. അയം അധിപ്പായോ.

൨൭. തത്ഥ കതമം നിദാനം? യഥാ സോ ധനിയോ ഗോപാലകോ ഭഗവന്തം ആഹ –

‘‘നന്ദതി പുത്തേഹി പുത്തിമാ, ഗോമാ [ഗോമികോ (സീ.), ഗോപികോ (ക.) സു. നി. ൩൩; സം. നി. ൧.൧൪൪ പസ്സിതബ്ബം] ഗോഹി തഥേവ നന്ദതി;

ഉപധീ ഹി നരസ്സ നന്ദനാ, ന ഹി സോ നന്ദതി യോ നിരൂപധീ’’തി.

ഭഗവാ ആഹ –

‘‘സോചതി പുത്തേഹി പുത്തിമാ, ഗോപികോ [ഗോമികോ (സീ.)] ഗോഹി തഥേവ സോചതി;

ഉപധീ ഹി നരസ്സ സോചനാ, ന ഹി സോ സോചതി യോ നിരൂപധീ’’തി.

ഇമിനാ വത്ഥുനാ ഇമിനാ നിദാനേന ഏവം ഞായതി ‘‘ഇധ ഭഗവാ ബാഹിരം പരിഗ്ഗഹം ഉപധി ആഹാ’’തി. യഥാ ച മാരോ പാപിമാ ഗിജ്ഝകൂടാ പബ്ബതാ പുഥുസിലം പാതേസി, ഭഗവാ ആഹ –

‘‘സചേപി കേവലം സബ്ബം, ഗിജ്ഝകൂടം ചലേസ്സസി [ചലേയ്യാസി (ക.) പസ്സ സം. നി. ൧.൧൪൭];

നേവ സമ്മാവിമുത്താനം, ബുദ്ധാനം അത്ഥി ഇഞ്ജിതം.

നഭം ഫലേയ്യപ്പഥവീ ചലേയ്യ, സബ്ബേവ പാണാ ഉദ സന്തസേയ്യും;

സല്ലമ്പി ചേ ഉരസി കമ്പയേയ്യും [പകമ്പയേയ്യും (സീ.), കപ്പയേയ്യും (ക.)], ഉപധീസു താണം ന കരോന്തി ബുദ്ധാ’’തി.

ഇമിനാ വത്ഥുനാ ഇമിനാ നിദാനേന ഏവം ഞായതി ‘‘ഇധ ഭഗവാ കായം ഉപധിം ആഹാ’’തി. യഥാ ചാഹ –

‘‘ന തം ദള്ഹം ബന്ധനമാഹു ധീരാ, യദായസം ദാരുജപബ്ബജഞ്ച [ദാരുജം ബബ്ബജഞ്ച (സീ.) പസ്സ ധ. പ. ൩൪൫];

സാരത്തരത്താ മണികുണ്ഡലേസു, പുത്തേസു ദാരേസു ച യാ അപേക്ഖാ’’തി.

ഇമിനാ വത്ഥുനാ ഇമിനാ നിദാനേന ഏവം ഞായതി ‘‘ഇധ ഭഗവാ ബാഹിരേസു വത്ഥൂസു തണ്ഹം ആഹാ’’തി. യഥാ ചാഹ –

‘‘ഏതം ദള്ഹം ബന്ധനമാഹു ധീരാ, ഓഹാരിനം സിഥിലം ദുപ്പമുഞ്ചം;

ഏതമ്പി ഛേത്വാന പരിബ്ബജന്തി, അനപേക്ഖിനോ കാമസുഖം പഹായാ’’തി.

ഇമിനാ വത്ഥുനാ ഇമിനാ നിദാനേന ഏവം ഞായതി ‘‘ഇധ ഭഗവാ ബാഹിരവത്ഥുകായ തണ്ഹായ പഹാനം ആഹാ’’തി. യഥാ ചാഹ –

‘‘ആതുരം അസുചിം പൂതിം, ദുഗ്ഗന്ധം ദേഹനിസ്സിതം;

പഗ്ഘരന്തം ദിവാ രത്തിം, ബാലാനം അഭിനന്ദിത’’ന്തി.

ഇമിനാ വത്ഥുനാ ഇമിനാ നിദാനേന ഏവം ഞായതി ‘‘ഇധ ഭഗവാ അജ്ഝത്തികവത്ഥുകായ തണ്ഹായ പഹാനം ആഹാ’’തി. യഥാ ചാഹ –

‘‘ഉച്ഛിന്ദ [പസ്സ ധ. പ. ൨൮൫] സിനേഹമത്തനോ, കുമുദം സാരദികംവ പാണിനാ;

സന്തിമഗ്ഗമേവ ബ്രൂഹയ, നിബ്ബാനം സുഗതേന ദേസിത’’ന്തി.

ഇമിനാ വത്ഥുനാ ഇമിനാ നിദാനേന ഏവം ഞായതി ‘‘ഇധ ഭഗവാ അജ്ഝത്തികവത്ഥുകായ തണ്ഹായ പഹാനം ആഹാ’’തി. ഇദം നിദാനം.

തത്ഥ കതമോ പുബ്ബാപരസന്ധി. യഥാഹ –

‘‘കാമന്ധാ ജാലസഞ്ഛന്നാ, തണ്ഹാഛദനഛാദിതാ;

പമത്തബന്ധനാ [പമത്തബന്ധുനാ ഉദാ. ൬൪] ബദ്ധാ [ബന്ധാ (ക.) പസ്സ ഉദാ. ൬൪], മച്ഛാവ കുമിനാമുഖേ;

ജരാമരണമന്വേന്തി, വച്ഛോ ഖീരപകോവ മാതര’’ന്തി.

അയം കാമതണ്ഹാ വുത്താ. സാ കതമേന പുബ്ബാപരേന യുജ്ജതി? യഥാഹ –

‘‘രത്തോ അത്ഥം ന ജാനാതി, രത്തോ ധമ്മം ന പസ്സതി;

അന്ധന്തമം തദാ ഹോതി, യം രാഗോ സഹതേ നര’’ന്തി.

ഇതി അന്ധതായ ച സഞ്ഛന്നതായ ച സായേവ തണ്ഹാ അഭിലപിതാ. യഞ്ചാഹ കാമന്ധാ ജാലസഞ്ഛന്നാ, തണ്ഹാഛദനഛാദിതാതി. യഞ്ചാഹ രത്തോ അത്ഥം ന ജാനാതി, രത്തോ ധമ്മം ന പസ്സതീതി, ഇമേഹി പദേഹി പരിയുട്ഠാനേഹി സായേവ തണ്ഹാ അഭിലപിതാ. യം അന്ധകാരം, അയം ദുക്ഖസമുദയോ, യാ ച തണ്ഹാ പോനോഭവികാ, യഞ്ചാഹ കാമാതി ഇമേ കിലേസകാമാ. യഞ്ചാഹ ജാലസഞ്ഛന്നാതി തേസം യേവ കാമാനം പയോഗേന പരിയുട്ഠാനം ദസ്സേതി, തസ്മാ കിലേസവസേന ച പരിയുട്ഠാനവസേന ച തണ്ഹാബന്ധനം വുത്തം. യേ ഏദിസികാ, തേ ജരാമരണം അന്വേന്തി, അയം ഭഗവതാ യഥാനിക്ഖിത്തഗാഥാബലേന ദസ്സിതാ ജരാമരണമന്വേന്തീതി.

‘‘യസ്സ പപഞ്ചാ ഠിതീ ച നത്ഥി, സന്ദാനം പലിഘഞ്ച [പളിഘഞ്ച (സീ.) പസ്സ ഉദാ. ൬൭] വീതിവത്തോ;

തം നിത്തണ്ഹം മുനിം ചരന്തം, ന വിജാനാതി സദേവകോപി ലോകോ’’തി.

പപഞ്ചാ നാമ തണ്ഹാദിട്ഠിമാനാ, തദഭിസങ്ഖതാ ച സങ്ഖാരാ. ഠിതി നാമ അനുസയാ. സന്ദാനം നാമ തണ്ഹായ പരിയുട്ഠാനം, യാനി ഛത്തിംസതണ്ഹായ ജാലിനിയാ വിചരിതാനി. പലിഘോ നാമ മോഹോ. യേ ച പപഞ്ചാ സങ്ഖാരാ യാ ച ഠിതി യം സന്ദാനഞ്ച യം പലിഘഞ്ച യോ ഏതം സബ്ബം സമതിക്കന്തോ, അയം വുച്ചതി നിത്തണ്ഹോ ഇതി.

൨൮. തത്ഥ പരിയുട്ഠാനസങ്ഖാരാ ദിട്ഠധമ്മവേദനീയാ വാ ഉപപജ്ജവേദനീയാ വാ അപരാപരിയവേദനീയാ വാ, ഏവം തണ്ഹാ തിവിധം ഫലം ദേതി ദിട്ഠേ വാ ധമ്മേ ഉപപജ്ജേ വാ അപരേ വാ പരിയായേ. ഏവം ഭഗവാ ആഹ ‘‘യം ലോഭപകതം കമ്മം കരോതി കായേന വാ വാചായ വാ മനസാ വാ, തസ്സ വിപാകം അനുഭോതി ദിട്ഠേ വാ ധമ്മേ ഉപപജ്ജേ വാ അപരേ വാ പരിയായേ’’തി. ഇദം ഭഗവതോ പുബ്ബാപരേന യുജ്ജതി. തത്ഥ പരിയുട്ഠാനം ദിട്ഠധമ്മവേദനീയം വാ കമ്മം ഉപപജ്ജവേദനീയം വാ കമ്മം അപരാപരിയായവേദനീയം [അപരാപരിയവേദനീയം (സീ.)] വാ കമ്മം, ഏവം കമ്മം തിധാ വിപച്ചതി ദിട്ഠേ വാ ധമ്മേ ഉപപജ്ജേ വാ അപരേ വാ പരിയായേ. യഥാഹ –

‘‘യഞ്ചേ ബാലോ ഇധ പാണാതിപാതീ ഹോതി…പേ… മിച്ഛാദിട്ഠി ഹോതി, തസ്സ ദിട്ഠേ വാ ധമ്മേ വിപാകം പടിസംവേദേതി ഉപപജ്ജേ വാ അപരേ വാ പരിയായേ’’തി. ഇദം ഭഗവതോ പുബ്ബാപരേന യുജ്ജതി. തത്ഥ പരിയുട്ഠാനം പടിസങ്ഖാനബലേന പഹാതബ്ബം, സങ്ഖാരാ ദസ്സനബലേന, ഛത്തിംസ തണ്ഹാവിചരിതാനി ഭാവനാബലേന പഹാതബ്ബാനീതി ഏവം തണ്ഹാപി തിധാ പഹീയതി. യാ നിത്തണ്ഹാതാ അയം സഉപാദിസേസാ നിബ്ബാനധാതു. ഭേദാ കായസ്സ അയം അനുപാദിസേസാ നിബ്ബാനധാതു.

പപഞ്ചോ നാമ വുച്ചതി അനുബന്ധോ. യഞ്ചാഹ ഭഗവാ ‘‘പപഞ്ചേതി അതീതാനാഗതപച്ചുപ്പന്നം ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യം രൂപം ആരബ്ഭാ’’തി. യഞ്ചാഹ ഭഗവാ – ‘‘അതീതേ, രാധ, രൂപേ അനപേക്ഖോ ഹോഹി, അനാഗതം രൂപം മാ അഭിനന്ദി, പച്ചുപ്പന്നസ്സ രൂപസ്സ നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ പടിനിസ്സഗ്ഗായ പടിപജ്ജാ’’തി. ഇദം ഭഗവതോ പുബ്ബാപരേന യുജ്ജതി. യോ ചാപി പപഞ്ചോ യേ ച സങ്ഖാരാ യാ ച അതീതാനാഗതപച്ചുപ്പന്നസ്സ അഭിനന്ദനാ, ഇദം ഏകത്ഥം. അപി ച അഞ്ഞമഞ്ഞേഹി പദേഹി അഞ്ഞമഞ്ഞേഹി അക്ഖരേഹി അഞ്ഞമഞ്ഞേഹി ബ്യഞ്ജനേഹി അപരിമാണാ ധമ്മദേസനാ വുത്താ ഭഗവതാ. ഏവം സുത്തേന സുത്തം സംസന്ദയിത്വാ പുബ്ബാപരേന സദ്ധിം യോജയിത്വാ സുത്തം നിദ്ദിട്ഠം ഭവതി.

സോ ചായം [സ ചായം (സീ.)] പുബ്ബാപരോ സന്ധി ചതുബ്ബിധോ അത്ഥസന്ധി ബ്യഞ്ജനസന്ധി ദേസനാസന്ധി നിദ്ദേസസന്ധീതി.

തത്ഥ അത്ഥസന്ധി ഛപ്പദാനി സങ്കാസനാ പകാസനാ വിവരണാ വിഭജനാ ഉത്താനീകമ്മതാ പഞ്ഞത്തീതി.

ബ്യഞ്ജനസന്ധി ഛപ്പദാനി അക്ഖരം പദം ബ്യഞ്ജനം ആകാരോ നിരുത്തി നിദ്ദേസോതി.

ദേസനാസന്ധി ന ച പഥവിം നിസ്സായ ഝായതി ഝായീ ഝായതി ച. ന ച ആപം നിസ്സായ ഝായതി ഝായീ ഝായതി ച, ന ച തേജം നിസ്സായ ഝായതി ഝായീ ഝായതി ച, ന ച വായും നിസ്സായ ഝായതി ഝായീ ഝായതി ച. ന ച ആകാസാനഞ്ചായതനം നിസ്സായ…പേ… ന ച വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം നിസ്സായ…പേ… ന ച ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം നിസ്സായ…പേ… ന ച നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം നിസ്സായ…പേ… ന ച ഇമം ലോകം നിസ്സായ…പേ… ന ച പരലോകം നിസ്സായ ഝായതി ഝായീ ഝായതി ച. യമിദം ഉഭയമന്തരേന ദിട്ഠം സുതം മുതം വിഞ്ഞാതം പത്തം പരിയേസിതം വിതക്കിതം വിചാരിതം മനസാനുചിന്തിതം, തമ്പി നിസ്സായ ന ഝായതി ഝായീ ഝായതി ച. അയം സദേവകേ ലോകേ സമാരകേ സബ്രഹ്മകേ സസ്സമണബ്രാഹ്മണിയാ പജായ സദേവമനുസ്സായ അനിസ്സിതേന ചിത്തേന ന ഞായതി ഝായന്തോ.

യഥാ മാരോ പാപിമാ ഗോധികസ്സ കുലപുത്തസ്സ [പസ്സ സം. നി. ൧.൧൫൯] വിഞ്ഞാണം സമന്വേസന്തോ ന ജാനാതി ന പസ്സതി. സോ ഹി പപഞ്ചാതീതോ തണ്ഹാപഹാനേന ദിട്ഠിനിസ്സയോപിസ്സ നത്ഥി. യഥാ ച ഗോധികസ്സ, ഏവം വക്കലിസ്സ സദേവകേന ലോകേന സമാരകേന സബ്രഹ്മകേന സസ്സമണബ്രാഹ്മണിയാ പജായ സദേവമനുസ്സായ അനിസ്സിതചിത്താ ന ഞായന്തി ഝായമാനാ. അയം ദേസനാസന്ധി.

തത്ഥ കതമാ നിദ്ദേസസന്ധി? നിസ്സിതചിത്താ അകുസലപക്ഖേന നിദ്ദിസിതബ്ബാ, അനിസ്സിതചിത്താ കുസലപക്ഖേന നിദ്ദിസിതബ്ബാ. നിസ്സിതചിത്താ കിലേസേന നിദ്ദിസിതബ്ബാ, അനിസ്സിതചിത്താ വോദാനേന നിദ്ദിസിതബ്ബാ. നിസ്സിതചിത്താ സംസാരപ്പവത്തിയാ നിദ്ദിസിതബ്ബാ, അനിസ്സിതചിത്താ സംസാരനിവത്തിയാ നിദ്ദിസിതബ്ബാ. നിസ്സിതചിത്താ തണ്ഹായ ച അവിജ്ജായ ച നിദ്ദിസിതബ്ബാ, അനിസ്സിതചിത്താ സമഥേന ച വിപസ്സനായ ച നിദ്ദിസിതബ്ബാ. നിസ്സിതചിത്താ അഹിരികേന ച അനോത്തപ്പേന ച നിദ്ദിസിതബ്ബാ, അനിസ്സിതചിത്താ ഹിരിയാ ച ഓത്തപ്പേന ച നിദ്ദിസിതബ്ബാ. നിസ്സിതചിത്താ അസതിയാ ച അസമ്പജഞ്ഞേന ച നിദ്ദിസിതബ്ബാ, അനിസ്സിതചിത്താ സതിയാ ച സമ്പജഞ്ഞേന ച നിദ്ദിസിതബ്ബാ. നിസ്സിതചിത്താ അയോനിയാ ച അയോനിസോമനസികാരേന ച നിദ്ദിസിതബ്ബാ, അനിസ്സിതചിത്താ യോനിയാ ച യോനിസോമനസികാരേന ച നിദ്ദിസിതബ്ബാ. നിസ്സിതചിത്താ കോസജ്ജേന ച ദോവചസ്സേന ച നിദ്ദിസിതബ്ബാ, അനിസ്സിതചിത്താ വീരിയാരമ്ഭേന ച സോവചസ്സേന ച നിദ്ദിസിതബ്ബാ. നിസ്സിതചിത്താ അസ്സദ്ധിയേന ച പമാദേന ച നിദ്ദിസിതബ്ബാ, അനിസ്സിതചിത്താ സദ്ധായ ച അപ്പമാദേന ച നിദ്ദിസിതബ്ബാ. നിസ്സിതചിത്താ അസദ്ധമ്മസ്സവനേന ച അസംവരണേന ച നിദ്ദിസിതബ്ബാ, അനിസ്സിതചിത്താ സദ്ധമ്മസ്സവനേന ച സംവരേന ച നിദ്ദിസിതബ്ബാ. നിസ്സിതചിത്താ അഭിജ്ഝായ ച ബ്യാപാദേന ച നിദ്ദിസിതബ്ബാ, അനിസ്സിതചിത്താ അനഭിജ്ഝായ ച അബ്യാപാദേന ച നിദ്ദിസിതബ്ബാ. നിസ്സിതചിത്താ നീവരണേഹി ച സംയോജനിയേഹി ച നിദ്ദിസിതബ്ബാ, അനിസ്സിതചിത്താ രാഗവിരാഗായ ച ചേതോവിമുത്തിയാ അവിജ്ജാവിരാഗായ ച പഞ്ഞാവിമുത്തിയാ നിദ്ദിസിതബ്ബാ. നിസ്സിതചിത്താ ഉച്ഛേദദിട്ഠിയാ ച സസ്സതദിട്ഠിയാ ച നിദ്ദിസിതബ്ബാ, അനിസ്സിതചിത്താ സഉപാദിസേസായ ച അനുപാദിസേസായ ച നിബ്ബാനധാതുയാ നിദ്ദിസിതബ്ബാ. അയം നിദ്ദേസസന്ധി. തേനാഹ ആയസ്മാ മഹാകച്ചായനോ ‘‘നേരുത്തമധിപ്പായോ’’തി.

നിയുത്തോ ചതുബ്യൂഹോ ഹാരോ.