൭. ആവട്ടഹാരവിഭങ്ഗോ

൨൯. തത്ഥ കതമോ ആവട്ടോ ഹാരോ? ‘‘ഏകമ്ഹി പദട്ഠാനേ’’തി അയം.

‘‘ആരമ്ഭഥ [ആരബ്ഭഥ (സീ.) സം. നി. ൧.൧൮൫; ഥേരഗാ. ൨൫൬ പസ്സിതബ്ബം] നിക്കമഥ, യുഞ്ജഥ ബുദ്ധസാസനേ;

ധുനാഥ മച്ചുനോ സേനം, നളാഗാരംവ കുഞ്ജരോ’’തി.

‘‘ആരമ്ഭഥ നിക്കമഥാ’’തി വീരിയസ്സ പദട്ഠാനം. ‘‘യുഞ്ജഥ ബുദ്ധസാസനേ’’തി സമാധിസ്സ പദട്ഠാനം. ‘‘ധുനാഥ മച്ചുനോ സേനം, നളാഗാരംവ കുഞ്ജരോ’’തി പഞ്ഞായ പദട്ഠാനം. ‘‘ആരമ്ഭഥ നിക്കമഥാ’’തി വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ പദട്ഠാനം. ‘‘യുഞ്ജഥ ബുദ്ധസാസനേ’’തി സമാധിന്ദ്രിയസ്സ പദട്ഠാനം. ‘‘ധുനാഥ മച്ചുനോ സേനം, നളാഗാരംവ കുഞ്ജരോ’’തി പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ പദട്ഠാനം. ഇമാനി പദട്ഠാനാനി ദേസനാ.

അയുഞ്ജന്താനം വാ സത്താനം യോഗേ, യുഞ്ജന്താനം വാ ആരമ്ഭോ.

തത്ഥ യേ ന യുഞ്ജന്തി, തേ പമാദമൂലകാ ന യുഞ്ജന്തി. സോ പമാദോ ദുവിധോ തണ്ഹാമൂലകോ അവിജ്ജാമൂലകോ ച. തത്ഥ അവിജ്ജാമൂലകോ യേന അഞ്ഞാണേന നിവുതോ ഞേയ്യട്ഠാനം നപ്പജാനാതി പഞ്ചക്ഖന്ധാ ഉപ്പാദവയധമ്മാതി, അയം അവിജ്ജാമൂലകോ. യോ തണ്ഹാമൂലകോ, സോ തിവിധോ അനുപ്പന്നാനം ഭോഗാനം ഉപ്പാദായ പരിയേസന്തോ പമാദം ആപജ്ജതി, ഉപ്പന്നാനം ഭോഗാനം ആരക്ഖനിമിത്തം പരിഭോഗനിമിത്തഞ്ച പമാദം ആപജ്ജതി അയം ലോകേ ചതുബ്ബിധോ പമാദോ ഏകവിധോ അവിജ്ജായ തിവിധോ തണ്ഹായ. തത്ഥ അവിജ്ജായ നാമകായോ പദട്ഠാനം. തണ്ഹായ രൂപകായോ പദട്ഠാനം. തം കിസ്സ ഹേതു, രൂപീസു ഭവേസു അജ്ഝോസാനം, അരൂപീസു സമ്മോഹോ? തത്ഥ രൂപകായോ രൂപക്ഖന്ധോ നാമകായോ ചത്താരോ അരൂപിനോ ഖന്ധാ. ഇമേ പഞ്ചക്ഖന്ധാ കതമേന ഉപാദാനേന സഉപാദാനാ, തണ്ഹായ ച അവിജ്ജായ ച? തത്ഥ തണ്ഹാ ദ്വേ ഉപാദാനാനി കാമുപാദാനഞ്ച സീലബ്ബതുപാദാനഞ്ച. അവിജ്ജാ ദ്വേ ഉപാദാനാനി ദിട്ഠുപാദാനഞ്ച അത്തവാദുപാദാനഞ്ച. ഇമേഹി ചതൂഹി ഉപാദാനേഹി യേ സഉപാദാനാ ഖന്ധാ, ഇദം ദുക്ഖം. ചത്താരി ഉപാദാനാനി, അയം സമുദയോ. പഞ്ചക്ഖന്ധാ ദുക്ഖം. തേസം ഭഗവാ പരിഞ്ഞായ പഹാനായ ച ധമ്മം ദേസേതി ദുക്ഖസ്സ പരിഞ്ഞായ സമുദയസ്സ പഹാനായ.

൩൦. തത്ഥ യോ തിവിധോ തണ്ഹാമൂലകോ പമാദോ അനുപ്പന്നാനം ഭോഗാനം ഉപ്പാദായ പരിയേസതി, ഉപ്പന്നാനം ഭോഗാനം ആരക്ഖണഞ്ച കരോതി പരിഭോഗനിമിത്തഞ്ച, തസ്സ സമ്പടിവേധേന രക്ഖണാ പടിസംഹരണാ, അയം സമഥോ.

സോ കഥം ഭവതി? യദാ ജാനാതി കാമാനം അസ്സാദഞ്ച അസ്സാദതോ ആദീനവഞ്ച ആദീനവതോ നിസ്സരണഞ്ച നിസ്സരണതോ ഓകാരഞ്ച സംകിലേസഞ്ച വോദാനഞ്ച നേക്ഖമ്മേ ച ആനിസംസം. തത്ഥ യാ വീമംസാ ഉപപരിക്ഖാ അയം വിപസ്സനാ. ഇമേ ദ്വേ ധമ്മാ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി സമഥോ ച വിപസ്സനാ ച. ഇമേസു ദ്വീസു ധമ്മേസു ഭാവിയമാനേസു ദ്വേ ധമ്മാ പഹീയന്തി തണ്ഹാ ച അവിജ്ജാ ച, ഇമേസു ദ്വീസു ധമ്മേസു പഹീനേസു ചത്താരി ഉപാദാനാനി നിരുജ്ഝന്തി. ഉപാദാനനിരോധാ ഭവനിരോധോ, ഭവനിരോധാ ജാതിനിരോധോ, ജാതിനിരോധാ ജരാമരണം സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ നിരുജ്ഝന്തി. ഏവമേതസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ നിരോധോ ഹോതി. ഇതി പുരിമകാനി ച ദ്വേ സച്ചാനി ദുക്ഖം സമുദയോ ച, സമഥോ ച വിപസ്സനാ ച മഗ്ഗോ. ഭവനിരോധോ നിബ്ബാനം ഇമാനി ചത്താരി സച്ചാനി. തേനാഹ ഭഗവാ ‘‘ആരമ്ഭഥ നിക്കമഥാ’’തി.

യഥാപി മൂലേ അനുപദ്ദവേ ദള്ഹേ, ഛിന്നോപി രുക്ഖോ പുനരേവ [പുനദേവ (ക.) പസ്സ ധ. പ. ൩൩൮] രൂഹതി;

ഏവമ്പി തണ്ഹാനുസയേ അനൂഹതേ, നിബ്ബത്തതീ ദുക്ഖമിദം പുനപ്പുനം.

അയം തണ്ഹാനുസയോ. കതമസ്സാ തണ്ഹായ? ഭവതണ്ഹായ. യോ ഏതസ്സ ധമ്മസ്സ പച്ചയോ അയം അവിജ്ജാ. അവിജ്ജാപച്ചയാ ഹി ഭവതണ്ഹാ. ഇമേ ദ്വേ കിലേസാ തണ്ഹാ ച അവിജ്ജാ ച. താനി ചത്താരി ഉപാദാനാനി തേഹി ചതൂഹി ഉപാദാനേഹി യേ സഉപാദാനാ ഖന്ധാ, ഇദം ദുക്ഖം. ചത്താരി ഉപാദാനാനി അയം സമുദയോ. പഞ്ചക്ഖന്ധാ ദുക്ഖം. തേസം ഭഗവാ പരിഞ്ഞായ ച പഹാനായ ച ധമ്മം ദേസേതി ദുക്ഖസ്സ പരിഞ്ഞായ സമുദയസ്സ പഹാനായ.

യേന തണ്ഹാനുസയം സമൂഹനതി [സമൂഹന്തി (സീ.)], അയം സമഥോ. യേന തണ്ഹാനുസയസ്സ പച്ചയം അവിജ്ജം വാരയതി, അയം വിപസ്സനാ. ഇമേ ദ്വേ ധമ്മാ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി സമഥോ ച വിപസ്സനാ ച. തത്ഥ സമഥസ്സ ഫലം രാഗവിരാഗാ ചേതോവിമുത്തി, വിപസ്സനായ ഫലം അവിജ്ജാവിരാഗാ പഞ്ഞാവിമുത്തി. ഇതി പുരിമകാനി ച ദ്വേ സച്ചാനി ദുക്ഖം സമുദയോ ച, സമഥോ വിപസ്സനാ ച മഗ്ഗോ, ദ്വേ ച വിമുത്തിയോ നിരോധോ. ഇമാനി ചത്താരി സച്ചാനി. തേനാഹ ഭഗവാ ‘‘യഥാപി മൂലേ’’തി.

‘‘സബ്ബപാപസ്സ അകരണം, കുസലസ്സ ഉപസമ്പദാ;

സചിത്തപരിയോദാപനം [പരിയോദപനം (സീ.) ധ. പ. ൧൮൩; ദീ. നി. ൨.൯൦ പസ്സിതബ്ബം], ഏതം ബുദ്ധാന സാസന’’ന്തി.

സബ്ബപാപം നാമ തീണി ദുച്ചരിതാനി കായദുച്ചരിതം വചീദുച്ചരിതം മനോദുച്ചരിതം, തേ ദസ അകുസലകമ്മപഥാ പാണാതിപാതോ അദിന്നാദാനം കാമേസുമിച്ഛാചാരോ മുസാവാദോ പിസുണാ വാചാ ഫരുസാ വാചാ സമ്ഫപ്പലാപോ അഭിജ്ഝാ ബ്യാപാദോ മിച്ഛാദിട്ഠി, താനി ദ്വേ കമ്മാനി ചേതനാ ചേതസികഞ്ച. തത്ഥ യോ ച പാണാതിപാതോ യാ ച പിസുണാ വാചാ യാ ച ഫരുസാ വാചാ, ഇദം ദോസസമുട്ഠാനം. യഞ്ച അദിന്നാദാനം യോ ച കാമേസുമിച്ഛാചാരോ യോ ച മുസാവാദോ, ഇദം ലോഭസമുട്ഠാനം, യോ സമ്ഫപ്പലാപോ, ഇദം മോഹസമുട്ഠാനം. ഇമാനി സത്ത കാരണാനി ചേതനാകമ്മം. യാ അഭിജ്ഝാ, അയം ലോഭോ അകുസലമൂലം. യോ ബ്യാപാദോ, അയം ദോസോ അകുസലമൂലം. യാ മിച്ഛാദിട്ഠി, അയം മിച്ഛാമഗ്ഗോ. ഇമാനി തീണി കാരണാനി ചേതസികകമ്മം. തേനാഹ ‘‘ചേതനാകമ്മം ചേതസികകമ്മ’’ന്തി.

അകുസലമൂലം പയോഗം ഗച്ഛന്തം ചതുബ്ബിധം അഗതിം ഗച്ഛതി ഛന്ദാ ദോസാ ഭയാ മോഹാ. തത്ഥ യം ഛന്ദാ അഗതിം ഗച്ഛതി, ഇദം ലോഭസമുട്ഠാനം. യം ദോസാ അഗതിം ഗച്ഛതി, ഇദം ദോസസമുട്ഠാനം. യം ഭയാ ച മോഹാ ച അഗതിം ഗച്ഛതി, ഇദം മോഹസമുട്ഠാനം. തത്ഥ ലോഭോ അസുഭായ പഹീയതി. ദോസോ മേത്തായ. മോഹോ പഞ്ഞായ. തഥാ ലോഭോ ഉപേക്ഖായ പഹീയതി. ദോസോ മേത്തായ ച കരുണായ ച. മോഹോ മുദിതായ പഹാനം അബ്ഭത്ഥം ഗച്ഛതി. തേനാഹ ഭഗവാ ‘‘സബ്ബപാപസ്സ അകരണ’’ന്തി.

൩൧. സബ്ബപാപം നാമ അട്ഠ മിച്ഛത്താനി മിച്ഛാദിട്ഠി മിച്ഛാസങ്കപ്പോ മിച്ഛാവാചാ മിച്ഛാകമ്മന്തോ മിച്ഛാആജീവോ മിച്ഛാവായാമോ മിച്ഛാസതി മിച്ഛാസമാധി, ഇദം വുച്ചതി സബ്ബപാപം. ഇമേസം അട്ഠന്നം മിച്ഛത്താനം യാ അകിരിയാ അകരണം അനജ്ഝാചാരോ, ഇദം വുച്ചതി സബ്ബപാപസ്സ അകരണം.

അട്ഠസു മിച്ഛത്തേസു പഹീനേസു അട്ഠ സമ്മത്താനി സമ്പജ്ജന്തി. അട്ഠന്നം സമ്മത്താനം യാ കിരിയാ കരണം സമ്പാദനം, അയം വുച്ചതി കുസലസ്സ ഉപസമ്പദാ. സചിത്തപരിയോദാപനന്തി അതീതസ്സ മഗ്ഗസ്സ ഭാവനാകിരിയം ദസ്സയതി, ചിത്തേ പരിയോദാപിതേ [പരിയോദപിതേ (സീ. ക.)] പഞ്ചക്ഖന്ധാ പരിയോദാപിതാ ഭവന്തി, ഏവഞ്ഹി ഭഗവാ ആഹ ‘‘ചേതോവിസുദ്ധത്ഥം, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതേ ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതീ’’തി. ദുവിധാ ഹി പരിയോദാപനാ നീവരണപ്പഹാനഞ്ച അനുസയസമുഗ്ഘാതോ ച. ദ്വേ പരിയോദാപനഭൂമിയോ ദസ്സനഭൂമി ച, ഭാവനാഭൂമി ച, തത്ഥ യം പടിവേധേന പരിയോദാപേതി, ഇദം ദുക്ഖം. യതോ പരിയോദാപേതി, അയം സമുദയോ. യേന പരിയോദാപേതി, അയം മഗ്ഗോ. യം പരിയോദാപിതം, അയം നിരോധോ. ഇമാനി ചത്താരി സച്ചാനി. തേനാഹ ഭഗവാ ‘‘സബ്ബപാപസ്സ അകരണ’’ന്തി.

‘‘ധമ്മോ ഹവേ രക്ഖതി ധമ്മചാരിം, ഛത്തം മഹന്തം യഥ വസ്സകാലേ;

ഏസാനിസംസോ ധമ്മേ സുചിണ്ണേ, ന ദുഗ്ഗതിം ഗച്ഛതി ധമ്മചാരീ’’തി.

ധമ്മോ നാമ ദുവിധോ ഇന്ദ്രിയസംവരോ മഗ്ഗോ ച. ദുഗ്ഗതി നാമ ദുവിധാ ദേവമനുസ്സേ വാ ഉപനിധായ അപായാ ദുഗ്ഗതി, നിബ്ബാനം വാ ഉപനിധായ സബ്ബാ ഉപപത്തിയോ ദുഗ്ഗതി. തത്ഥ യാ സംവരസീലേ അഖണ്ഡകാരിതാ, അയം ധമ്മോ സുചിണ്ണോ അപായേഹി രക്ഖതി. ഏവം ഭഗവാ ആഹ – ദ്വേമാ, ഭിക്ഖവേ, സീലവതോ ഗതിയോ ദേവാ ച മനുസ്സാ ച. ഏവഞ്ച നാളന്ദായം നിഗമേ അസിബന്ധകപുത്തോ ഗാമണി ഭഗവന്തം ഏതദവോച –

‘‘ബ്രാഹ്മണാ, ഭന്തേ, പച്ഛാഭൂമകാ കാമണ്ഡലുകാ സേവാലമാലികാ ഉദകോരോഹകാ അഗ്ഗിപരിചാരകാ, തേ മതം കാലങ്കതം ഉയ്യാപേന്തി നാമ, സഞ്ഞാപേന്തി നാമ, സഗ്ഗം നാമ ഓക്കാമേന്തി [ഉഗ്ഗമേന്തി (സീ.) പസ്സ സം. നി. ൪.൩൫൮]. ഭഗവാ പന, ഭന്തേ, അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ പഹോതി തഥാ കാതും, യഥാ സബ്ബോ ലോകോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജേയ്യാ’’തി.

‘‘തേന ഹി, ഗാമണി, തഞ്ഞേവേത്ഥ പടിപുച്ഛിസ്സാമി, യഥാ തേ ഖമേയ്യ, തഥാ നം ബ്യാകരേയ്യാസീതി.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ഗാമണി, ഇധസ്സ പുരിസോ പാണാതിപാതീ അദിന്നാദായീ കാമേസുമിച്ഛാചാരീ മുസാവാദീ പിസുണവാചോ ഫരുസവാചോ സമ്ഫപ്പലാപീ അഭിജ്ഝാലു ബ്യാപന്നചിത്തോ മിച്ഛാദിട്ഠികോ, തമേനം മഹാജനകായോ സങ്ഗമ്മ സമാഗമ്മ ആയാചേയ്യ ഥോമേയ്യ പഞ്ജലികോ അനുപരിസക്കേയ്യ ‘അയം പുരിസോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജതൂ’തി. തം കിം മഞ്ഞസി, ഗാമണി, അപി നു സോ പുരിസോ മഹതോ ജനകായസ്സ ആയാചനഹേതു വാ ഥോമനഹേതുവാ പഞ്ജലികം [പഞ്ജലികാ സം. നി. ൪.൩൫൮] അനുപരിസക്കനഹേതു വാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജേയ്യാ’’തി. ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഗാമണി, പുരിസോ മഹതിം പുഥുസിലം ഗമ്ഭീരേ ഉദകരഹദേ [ഉദകദഹേ (ക.)] പക്ഖിപേയ്യ, തമേനം മഹാജനകായോ സങ്ഗമ്മ സമാഗമ്മ ആയാചേയ്യ ഥോമേയ്യ പഞ്ജലികോ അനുപരിസക്കേയ്യ ‘ഉമ്മുജ്ജ, ഭോ, പുഥുസിലേ, ഉപ്ലവ ഭോ പുഥുസിലേ, ഥലമുപ്ലവ, ഭോ പുഥുസിലേ’തി. തം കിം മഞ്ഞസി ഗാമണി, അപി നു സാ മഹതീ പുഥുസിലാ മഹതോ ജനകായസ്സ ആയാചനഹേതു വാ ഥോമനഹേതു വാ പഞ്ജലികം അനുപരിസക്കനഹേതു വാ ഉമ്മുജ്ജേയ്യ വാ ഉപ്ലവേയ്യ വാ ഥലം വാ ഉപ്ലവേയ്യാ’’തി. ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, ഗാമണി, യോ സോ പുരിസോ പാണാതിപാതീ…പേ… മിച്ഛാദിട്ഠികോ, കിഞ്ചാപി നം മഹാജനകായോ സങ്ഗമ്മ സമാഗമ്മ ആയാചേയ്യ ഥോമേയ്യ പഞ്ജലികോ അനുപരിസക്കേയ്യ ‘അയം പുരിസോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജതൂ’തി. അഥ ഖോ സോ പുരിസോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജേയ്യ.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ഗാമണി, ഇധസ്സ പുരിസോ പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോ കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതോ മുസാവാദാ പടിവിരതോ പിസുണായ വാചായ പടിവിരതോ ഫരുസായ വാചായ പടിവിരതോ സമ്ഫപ്പലാപാ പടിവിരതോ അനഭിജ്ഝാലു അബ്യാപന്നചിത്തോ സമ്മാദിട്ഠികോ, തമേനം മഹാജനകായോ സങ്ഗമ്മ സമാഗമ്മ ആയാചേയ്യ ഥോമേയ്യ പഞ്ജലികോ അനുപരിസക്കേയ്യ ‘അയം പുരിസോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതൂ’തി. തം കിം മഞ്ഞസി, ഗാമണി, അപി നു സോ പുരിസോ മഹതോ ജനകായസ്സ ആയാചനഹേതു വാ ഥോമനഹേതു വാ പഞ്ജലികം അനുപരിസക്കനഹേതു വാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജേയ്യാ’’തി. ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഗാമണി, പുരിസോ സപ്പികുമ്ഭം വാ തേലകുമ്ഭം വാ ഗമ്ഭീരേ [ഗമ്ഭീരം (സീ. ക.) പസ്സ സം. നി. ൪.൩൫൮] ഉദകരഹദേ ഓഗാഹേത്വാ ഭിന്ദേയ്യ. തത്ര യാസ്സ സക്ഖരാ വാ കഠലാ [കഥലാ (ക.)], സാ അധോഗാമീ അസ്സ. യഞ്ച ഖ്വസ്സ തത്ര സപ്പി വാ തേലം വാ, തം ഉദ്ധംഗാമി അസ്സ. തമേനം മഹാജനകായോ സങ്ഗമ്മ സമാഗമ്മ ആയാചേയ്യ ഥോമേയ്യ പഞ്ജലികോ അനുപരിസക്കേയ്യ ‘ഓസീദ, ഭോ സപ്പിതേല, സംസീദ, ഭോ സപ്പിതേല, അധോ ഗച്ഛ [അവംഗച്ഛ (സീ. ക.)]‘ഭോ സപ്പിതേലാ’തി. തം കിം മഞ്ഞസി ഗാമണി, അപി നു തം സപ്പിതേലം മഹതോ ജനകായസ്സ ആയാചനഹേതു വാ ഥോമനഹേതു വാ പഞ്ജലികം അനുപരിസക്കനഹേതു വാ ‘ഓസീദേയ്യ വാ സംസീദേയ്യ വാ അധോ വാ ഗച്ഛേയ്യാ’തി. ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’.

‘‘ഏവമേവ ഖോ, ഗാമണി, യോ സോ പുരിസോ പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ…പേ… സമ്മാദിട്ഠികോ, കിഞ്ചാപി നം മഹാജനകായോ സങ്ഗമ്മ സമാഗമ്മ ആയാചേയ്യ ഥോമേയ്യ പഞ്ജലികോ അനുപരിസക്കേയ്യ ‘അയം പുരിസോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതൂ’’’തി. അഥ ഖോ സോ പുരിസോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജേയ്യ. ഇതി ധമ്മോ സുചിണ്ണോ അപായേഹി രക്ഖതി. തത്ഥ യാ മഗ്ഗസ്സ തിക്ഖതാ അധിമത്തതാ, അയം ധമ്മോ സുചിണ്ണോ സബ്ബാഹി ഉപപത്തീഹി രക്ഖതി. ഏവം ഭഗവാ ആഹ –

‘‘തസ്മാ രക്ഖിതചിത്തസ്സ [പസ്സ ഉദാ. ൩൨], സമ്മാസങ്കപ്പഗോചരോ;

സമ്മാദിട്ഠിപുരേക്ഖാരോ, ഞത്വാന ഉദയബ്ബയം;

ഥിനമിദ്ധാഭിഭൂ ഭിക്ഖു, സബ്ബാ ദുഗ്ഗതിയോ ജഹേ’’തി.

൩൨. തത്ഥ ദുഗ്ഗതീനം ഹേതു തണ്ഹാ ച അവിജ്ജാ ച, താനി ചത്താരി ഉപാദാനാനി, തേഹി ചതൂഹി ഉപാദാനേഹി യേ സഉപാദാനാ ഖന്ധാ, ഇദം ദുക്ഖം. ചത്താരി ഉപാദാനാനി, അയം സമുദയോ. പഞ്ചക്ഖന്ധാ ദുക്ഖം, തേസം ഭഗവാ പരിഞ്ഞായ ച പഹാനായ ച ധമ്മം ദേസേതി ദുക്ഖസ്സ പരിഞ്ഞായ സമുദയസ്സ പഹാനായ. തത്ഥ തണ്ഹായ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി രൂപീനി പദട്ഠാനം. അവിജ്ജായ മനിന്ദ്രിയം പദട്ഠാനം. പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി രൂപീനി രക്ഖന്തോ സമാധിം ഭാവയതി, തണ്ഹഞ്ച നിഗ്ഗണ്ഹാതി. മനിന്ദ്രിയം രക്ഖന്തോ വിപസ്സനം ഭാവയതി, അവിജ്ജഞ്ച നിഗ്ഗണ്ഹാതി. തണ്ഹാനിഗ്ഗഹേന ദ്വേ ഉപാദാനാനി പഹീയന്തി കാമുപാദാനഞ്ച സീലബ്ബതുപാദാനഞ്ച. അവിജ്ജാനിഗ്ഗഹേന ദ്വേ ഉപാദാനാനി പഹീയന്തി ദിട്ഠുപാദാനഞ്ച അത്തവാദുപാദാനഞ്ച. ചതൂസു ഉപാദാനേസു പഹീനേസു ദ്വേ ധമ്മാ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി സമഥോ ച വിപസ്സനാ ച. ഇദം വുച്ചതി ബ്രഹ്മചരിയന്തി.

തത്ഥ ബ്രഹ്മചരിയസ്സ ഫലം ചത്താരി സാമഞ്ഞഫലാനി സോതാപത്തിഫലം സകദാഗാമിഫലം അനാഗാമിഫലം അരഹത്തം [അരഹത്തഫലം (ക.)] അഗ്ഗഫലം. ഇമാനി ചത്താരി ബ്രഹ്മചരിയസ്സ ഫലാനി [ബ്രഹ്മചരിയഫലാനീതി (സീ.)]. ഇതി പുരിമകാനി ച ദ്വേ സച്ചാനി ദുക്ഖം സമുദയോ ച. സമഥോ ച വിപസ്സനാ ച ബ്രഹ്മചരിയഞ്ച മഗ്ഗോ, ബ്രഹ്മചരിയസ്സ ഫലാനി ച തദാരമ്മണാ ച അസങ്ഖതാധാതു നിരോധോ. ഇമാനി ചത്താരി സച്ചാനി. തേനാഹ ഭഗവാ ‘‘ധമ്മോ ഹവേ രക്ഖതീ’’തി.

തത്ഥ യം പടിവേധേന രക്ഖതി, ഇദം ദുക്ഖം. യതോ രക്ഖതി, അയം സമുദയോ. യേന രക്ഖതി, അയം മഗ്ഗോ. യം രക്ഖതി, അയം നിരോധോ. ഇമാനി ചത്താരി സച്ചാനി. തേനാഹ ആയസ്മാ മഹാകച്ചായനോ ‘‘ഏകമ്ഹി പദട്ഠാനേ’’തി.

നിയുത്തോ ആവട്ടോ ഹാരോ.