൧൫. പരിക്ഖാരഹാരവിഭങ്ഗോ

൪൯. തത്ഥ കതമോ പരിക്ഖാരോ ഹാരോ? ‘‘യേ ധമ്മാ യം ധമ്മം ജനയന്തീ’’തി.

യോ ധമ്മോ യം ധമ്മം ജനയതി, തസ്സ സോ പരിക്ഖാരോ. കിംലക്ഖണോ പരിക്ഖാരോ? ജനകലക്ഖണോ പരിക്ഖാരോ. ദ്വേ ധമ്മാ ജനയന്തി ഹേതു ച പച്ചയോ ച. തത്ഥ കിംലക്ഖണോ ഹേതു, കിംലക്ഖണോ പച്ചയോ? അസാധാരണലക്ഖണോ ഹേതു, സാധാരണലക്ഖണോ പച്ചയോ. യഥാ കിം ഭവേ? യഥാ അങ്കുരസ്സ നിബ്ബത്തിയാ ബീജം അസാധാരണം, പഥവീ ആപോ ച സാധാരണാ. അങ്കുരസ്സ ഹി പഥവീ ആപോ ച പച്ചയോ സഭാവോ ഹേതു. യഥാ വാ പന ഘടേ ദുദ്ധം പക്ഖിത്തം ദധി ഭവതി, ന ചത്ഥി ഏകകാലസമവധാനം ദുദ്ധസ്സ ച ദധിസ്സ ച. ഏവമേവം നത്ഥി ഏകകാലസമവധാനം ഹേതുസ്സ ച പച്ചയസ്സ ച.

അയഞ്ഹി സംസാരോ സഹേതു സപ്പച്ചയോ നിബ്ബത്തോ. വുത്തം ഹി അവിജ്ജാപച്ചയാ സങ്ഖാരാ, സങ്ഖാരപച്ചയാ വിഞ്ഞാണം, ഏവം സബ്ബോ പടിച്ചസമുപ്പാദോ. ഇതി അവിജ്ജാ അവിജ്ജായ ഹേതു അയോനിസോ മനസികാരോ പച്ചയോ. പുരിമികാ അവിജ്ജാ പച്ഛിമികായ അവിജ്ജായ ഹേതു. തത്ഥ പുരിമികാ അവിജ്ജാ അവിജ്ജാനുസയോ പച്ഛിമികാ അവിജ്ജാ അവിജ്ജാപരിയുട്ഠാനം, പുരിമികോ അവിജ്ജാനുസയോ പച്ഛിമികസ്സ അവിജ്ജാപരിയുട്ഠാനസ്സ ഹേതുഭൂതോ പരിബ്രൂഹനായ, ബീജങ്കുരോ വിയ സമനന്തരഹേതുതായ. യം പന യത്ഥ ഫലം നിബ്ബത്തതി, ഇദമസ്സ പരമ്പരഹേതുതായ ഹേതുഭൂതം. ദുവിധോ ഹി ഹേതു സമനന്തരഹേതു പരമ്പരഹേതു ച, ഏവം അവിജ്ജായപി ദുവിധോ ഹേതു സമനന്തരഹേതു പരമ്പരഹേതു ച.

യഥാ വാ പന ഥാലകഞ്ച വട്ടി ച തേലഞ്ച പദീപസ്സ പച്ചയഭൂതം ന സഭാവഹേതു, ന ഹി സക്കാ ഥാലകഞ്ച വട്ടിഞ്ച തേലഞ്ച അനഗ്ഗികം ദീപേതും പദീപസ്സ പച്ചയഭൂതം. പദീപോ വിയ സഭാവോ ഹേതു ഹോതി. ഇതി സഭാവോ ഹേതു, പരഭാവോ പച്ചയോ. അജ്ഝത്തികോ ഹേതു, ബാഹിരോ പച്ചയോ. ജനകോ ഹേതു, പരിഗ്ഗാഹകോ പച്ചയോ. അസാധാരണോ ഹേതു, സാധാരണോ പച്ചയോ.

അവുപച്ഛേദത്ഥോ സന്തതി അത്ഥോ, നിബ്ബത്തി അത്ഥോ ഫലത്ഥോ, പടിസന്ധി അത്ഥോ പുനബ്ഭവത്ഥോ, പലിബോധത്ഥോ പരിയുട്ഠാനത്ഥോ, അസമുഗ്ഘാതത്ഥോ അനുസയത്ഥോ, അസമ്പടിവേധത്ഥോ അവിജ്ജത്ഥോ, അപരിഞ്ഞാതത്ഥോ വിഞ്ഞാണസ്സ ബീജത്ഥോ. യത്ഥ അവുപച്ഛേദോ തത്ഥ സന്തതി, യത്ഥ സന്തതി തത്ഥ നിബ്ബത്തി, യത്ഥ നിബ്ബത്തി തത്ഥ ഫലം, യത്ഥ ഫലം തത്ഥ പടിസന്ധി, യത്ഥ പടിസന്ധി തത്ഥ പുനബ്ഭവോ, യത്ഥ പുനബ്ഭവോ തത്ഥ പലിബോധോ, യത്ഥ പലിബോധോ തത്ഥ പരിയുട്ഠാനം, യത്ഥ പരിയുട്ഠാനം തത്ഥ അസമുഗ്ഘാതോ. യത്ഥ അസമുഗ്ഘാതോ തത്ഥ അനുസയോ, യത്ഥ അനുസയോ തത്ഥ അസമ്പടിവേധോ, യത്ഥ അസമ്പടിവേധോ തത്ഥ അവിജ്ജാ, യത്ഥ അവിജ്ജാ തത്ഥ സാസവം വിഞ്ഞാണം അപരിഞ്ഞാതം, യത്ഥ സാസവം വിഞ്ഞാണം അപരിഞ്ഞാതം തത്ഥ ബീജത്ഥോ.

സീലക്ഖന്ധോ സമാധിക്ഖന്ധസ്സ പച്ചയോ, സമാധിക്ഖന്ധോ പഞ്ഞാക്ഖന്ധസ്സ പച്ചയോ, പഞ്ഞാക്ഖന്ധോ വിമുത്തിക്ഖന്ധസ്സ പച്ചയോ, വിമുത്തിക്ഖന്ധോ വിമുത്തിഞാണദസ്സനക്ഖന്ധസ്സ പച്ചയോ. തിത്ഥഞ്ഞുതാ പീതഞ്ഞുതായ പച്ചയോ, പീതഞ്ഞുതാ പത്തഞ്ഞുതായ പച്ചയോ, പത്തഞ്ഞുതാ അത്തഞ്ഞുതായ പച്ചയോ.

യഥാ വാ പന ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച രൂപേ ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം. തത്ഥ ചക്ഖു ആധിപതേയ്യപച്ചയതായ പച്ചയോ, രൂപാ ആരമ്മണപച്ചയതായ പച്ചയോ. ആലോകോ സന്നിസ്സയതായ പച്ചയോ, മനസികാരോ സഭാവോ ഹേതു. സങ്ഖാരാ വിഞ്ഞാണസ്സ പച്ചയോ, സഭാവോ ഹേതു. വിഞ്ഞാണം നാമരൂപസ്സ പച്ചയോ, സഭാവോ ഹേതു. നാമരൂപം സളായതനസ്സ പച്ചയോ, സഭാവോ ഹേതു. സളായതനം ഫസ്സസ്സ പച്ചയോ, സഭാവോ ഹേതു. ഫസ്സോ വേദനായ പച്ചയോ, സഭാവോ ഹേതു. വേദനാ തണ്ഹായ പച്ചയോ, സഭാവോ ഹേതു. തണ്ഹാ ഉപാദാനസ്സ പച്ചയോ, സഭാവോ ഹേതു. ഉപാദാനം ഭവസ്സ പച്ചയോ, സഭാവോ ഹേതു. ഭവോ ജാതിയാ പച്ചയോ, സഭാവോ ഹേതു. ജാതി ജരാമരണസ്സ പച്ചയോ, സഭാവോ ഹേതു. ജരാമരണം സോകസ്സ പച്ചയോ, സഭാവോ ഹേതു. സോകോ പരിദേവസ്സ പച്ചയോ, സഭാവോ ഹേതു. പരിദേവോ ദുക്ഖസ്സ പച്ചയോ, സഭാവോ ഹേതു. ദുക്ഖം ദോമനസ്സസ്സ പച്ചയോ, സഭാവോ ഹേതു. ദോമനസ്സം ഉപായാസസ്സ പച്ചയോ, സഭാവോ ഹേതു. ഏവം യോ കോചി ഉപനിസ്സയോ സബ്ബോ സോ പരിക്ഖാരോ. തേനാഹ ആയസ്മാ മഹാകച്ചായനോ ‘‘യേ ധമ്മാ യം ധമ്മം ജനയന്തീ’’തി.

നിയുത്തോ പരിക്ഖാരോ ഹാരോ.