൧൨. ഓതരണഹാരവിഭങ്ഗോ

൪൨. തത്ഥ കതമോ ഓതരണോ ഹാരോ? ‘‘യോ ച പടിച്ചുപ്പാദോ’’തി.

‘‘ഉദ്ധം അധോ സബ്ബധി വിപ്പമുത്തോ, അയം അഹസ്മീതി [അയമഹമസ്മീതി (സീ.) പസ്സ ഉദാ. ൬൧] അനാനുപസ്സീ;

ഏവം വിമുത്തോ ഉദതാരി ഓഘം, അതിണ്ണപുബ്ബം അപുനബ്ഭവായാ’’തി.

‘‘ഉദ്ധ’’ന്തി രൂപധാതു ച അരൂപധാതു ച. ‘‘അധോ’’തി കാമധാതു. ‘‘സബ്ബധി വിപ്പമുത്തോ’’തി തേധാതുകേ അയം അസേക്ഖാവിമുത്തി. താനിയേവ അസേക്ഖാനി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി, അയം ഇന്ദ്രിയേഹി ഓതരണാ.

താനിയേവ അസേക്ഖാനി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി വിജ്ജാ, വിജ്ജുപ്പാദാ അവിജ്ജാനിരോധോ, അവിജ്ജാനിരോധാ സങ്ഖാരനിരോധോ, സങ്ഖാരനിരോധാ വിഞ്ഞാണനിരോധോ, വിഞ്ഞാണനിരോധാ നാമരൂപനിരോധോ, നാമരൂപനിരോധാ സളായതനനിരോധോ, സളായതനനിരോധാ ഫസ്സനിരോധോ, ഫസ്സനിരോധാ വേദനാനിരോധോ, വേദനാനിരോധാ തണ്ഹാനിരോധോ, തണ്ഹാനിരോധാ ഉപാദാനനിരോധോ, ഉപാദാനനിരോധാ ഭവനിരോധോ, ഭവനിരോധാ ജാതിനിരോധോ, ജാതിനിരോധാ ജരാമരണം സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ നിരുജ്ഝന്തി. ഏവമേതസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ നിരോധോ ഹോതി. അയം പടിച്ചസമുപ്പാദേഹി ഓതരണാ.

താനിയേവ അസേക്ഖാനി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി തീഹി ഖന്ധേഹി സങ്ഗഹിതാനി – സീലക്ഖന്ധേന സമാധിക്ഖന്ധേന പഞ്ഞാക്ഖന്ധേന, അയം ഖന്ധേഹി ഓതരണാ.

താനിയേവ അസേക്ഖാനി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി സങ്ഖാരപരിയാപന്നാനി യേ സങ്ഖാരാ അനാസവാ, നോ ച ഭവങ്ഗാ, തേ സങ്ഖാരാ ധമ്മധാതുസങ്ഗഹിതാ. അയം ധാതൂഹി ഓതരണാ.

സാ ധമ്മധാതു ധമ്മായതനപരിയാപന്നാ, യം ആയതനം അനാസവം, നോ ച ഭവങ്ഗം. അയം ആയതനേഹി ഓതരണാ.

‘‘അയം അഹസ്മീതി അനാനുപസ്സീ’’തി അയം സക്കായദിട്ഠിയാ സമുഗ്ഘാതോ, സാ സേക്ഖാവിമുത്തി, താനിയേവ സേക്ഖാനി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി. അയം ഇന്ദ്രിയേഹി ഓതരണാ.

താനിയേവ സേക്ഖാനി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി വിജ്ജാ, വിജ്ജുപ്പാദാ അവിജ്ജാനിരോധോ, അവിജ്ജാനിരോധാ സങ്ഖാരനിരോധോ, ഏവം സബ്ബോ പടിച്ചസമുപ്പാദോ. അയം പടിച്ചസമുപ്പാദേഹി ഓതരണാ.

സായേവ വിജ്ജാ പഞ്ഞാക്ഖന്ധോ. അയം ഖന്ധേഹി ഓതരണാ.

സായേവ വിജ്ജാ സങ്ഖാരപരിയാപന്നാ, യേ സങ്ഖാരാ അനാസവാ, നോ ച ഭവങ്ഗാ, തേ സങ്ഖാരാ ധമ്മധാതുസങ്ഗഹിതാ, അയം ധാതൂഹി ഓതരണാ.

സാ ധമ്മധാതു ധമ്മായതനപരിയാപന്നാ, യം ആയതനം അനാസവം, നോ ച ഭവങ്ഗം, അയം ആയതനേഹി ഓതരണാ.

സേക്ഖായ ച വിമുത്തിയാ അസേക്ഖായ ച വിമുത്തിയാ വിമുത്തോ ഉദതാരി ഓഘം അതിണ്ണപുബ്ബം അപുനബ്ഭവായ. തേനാഹ ഭഗവാ ‘‘ഉദ്ധം അധോ’’തി.

൪൩. ‘‘നിസ്സിതസ്സ [പസ്സ ഉദാ. ൭൪] ചലിതം, അനിസ്സിതസ്സ ചലിതം നത്ഥി, ചലിതേ അസതി പസ്സദ്ധി, പസ്സദ്ധിയാ സതി നതി ന ഹോതി, നതിയാ അസതി ആഗതിഗതി ന ഹോതി, ആഗതിഗതിയാ അസതി ചുതൂപപാതോ ന ഹോതി, ചുതൂപപാതേ അസതി നേവിധ ന ഹുരം ന ഉഭയമന്തരേന ഏസേവന്തോ ദുക്ഖസ്സാ’’തി.

‘‘നിസ്സിതസ്സ ചലിത’’ന്തി നിസ്സയോ നാമ ദുവിധോ തണ്ഹാനിസ്സയോ ച ദിട്ഠിനിസ്സയോ ച. തത്ഥ യാ രത്തസ്സ ചേതനാ, അയം തണ്ഹാനിസ്സയോ; യാ മൂള്ഹസ്സ ചേതനാ, അയം ദിട്ഠിനിസ്സയോ. ചേതനാ പന സങ്ഖാരാ, സങ്ഖാരപച്ചയാ വിഞ്ഞാണം, വിഞ്ഞാണപച്ചയാ നാമരൂപം, ഏവം സബ്ബോ പടിച്ചസമുപ്പാദോ. അയം പടിച്ചസമുപ്പാദേഹി ഓതരണാ.

തത്ഥ യാ രത്തസ്സ വേദനാ, അയം സുഖാ വേദനാ. യാ സമ്മൂള്ഹസ്സ വേദനാ, അയം അദുക്ഖമസുഖാ വേദനാ, ഇമാ ദ്വേ വേദനാ വേദനാക്ഖന്ധോ. അയം ഖന്ധേഹി ഓതരണാ.

തത്ഥ സുഖാ വേദനാ ദ്വേ ഇന്ദ്രിയാനി സുഖിന്ദ്രിയം സോമനസ്സിന്ദ്രിയഞ്ച, അദുക്ഖമസുഖാ വേദനാ ഉപേക്ഖിന്ദ്രിയം. അയം ഇന്ദ്രിയേഹി ഓതരണാ.

താനിയേവ ഇന്ദ്രിയാനി സങ്ഖാരപരിയാപന്നാനി, യേ സങ്ഖാരാ സാസവാ ഭവങ്ഗാ, തേ സങ്ഖാരാ ധമ്മധാതുസങ്ഗഹിതാ. അയം ധാതൂഹി ഓതരണാ.

സാ ധമ്മധാതു ധമ്മായതനപരിയാപന്നാ, യം ആയതനം സാസവം ഭവങ്ഗം, അയം ആയതനേഹി ഓതരണാ.

‘‘അനിസ്സിതസ്സ ചലിതം നത്ഥീ’’തി സമഥവസേന വാ തണ്ഹായ അനിസ്സിതോ വിപസ്സനാവസേ വാ ദിട്ഠിയാ അനിസ്സിതോ. യാ വിപസ്സനാ അയം വിജ്ജാ, വിജ്ജുപ്പാദാ അവിജ്ജാനിരോധോ, അവിജ്ജാനിരോധാ സങ്ഖാരനിരോധോ, സങ്ഖാരനിരോധാ വിഞ്ഞാണനിരോധോ, ഏവം സബ്ബോ പടിച്ചസമുപ്പാദോ. അയം പടിച്ചസമുപ്പാദേഹി ഓതരണാ.

സായേവ വിപസ്സനാ പഞ്ഞാക്ഖന്ധോ. അയം ഖന്ധേഹി ഓതരണാ.

സായേവ വിപസ്സനാ ദ്വേ ഇന്ദ്രിയാനി – വീരിയിന്ദ്രിയഞ്ച പഞ്ഞിന്ദ്രിയഞ്ച. അയം ഇന്ദ്രിയേഹി ഓതരണാ.

സായേവ വിപസ്സനാ സങ്ഖാരപരിയാപന്നാ, യേ സങ്ഖാരാ അനാസവാ, നോ ച ഭവങ്ഗാ, തേ സങ്ഖാരാ ധമ്മധാതുസങ്ഗഹിതാ. അയം ധാതൂഹി ഓതരണാ.

‘‘പസ്സദ്ധിയാ സതീ’’തി ദുവിധാ പസ്സദ്ധി കായികാ ച ചേതസികാ ച. യം കായികം സുഖം, അയം കായപസ്സദ്ധി. യം ചേതസികം സുഖം, അയം ചേതസികാ പസ്സദ്ധി. പസ്സദ്ധകായോ സുഖം വേദിയതി [വേദയതി (ക.)], സുഖിനോ ചിത്തം സമാധിയതി, സമാഹിതോ യഥാഭൂതം പജാനാതി, യഥാഭൂതം പജാനന്തോ നിബ്ബിന്ദതി, നിബ്ബിന്ദന്തോ വിരജ്ജതി, വിരാഗാ വിമുച്ചതി, വിമുത്തസ്മിം ‘‘വിമുത്ത’’മിതി [വിമുത്തമ്ഹീതി (സീ. ക.)] ഞാണം ഹോതി, ‘‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’’തി പജാനാതി. സോ ന നമതി രൂപേസു, ന സദ്ദേസു, ന ഗന്ധേസു, ന രസേസു, ന ഫോട്ഠബ്ബേസു, ന ധമ്മേസു ഖയാ രാഗസ്സ ഖയാ ദോസസ്സ ഖയാ മോഹസ്സ യേന രൂപേന തഥാഗതം തിട്ഠന്തം ചരന്തം പഞ്ഞാപയമാനോ പഞ്ഞാപേയ്യ, തസ്സ രൂപസ്സ ഖയാ വിരാഗാ നിരോധാ ചാഗാ പടിനിസ്സഗ്ഗാ രൂപസങ്ഖയേ വിമുത്തോ, തഥാഗതോ അത്ഥീതിപി ന ഉപേതി, നത്ഥീതിപി ന ഉപേതി, അത്ഥി നത്ഥീതിപി ന ഉപേതി, നേവത്ഥി നോ നത്ഥീതിപി ന ഉപേതി. അഥ ഖോ ഗമ്ഭീരോ അപ്പമേയ്യോ അസങ്ഖേയ്യോ നിബ്ബുതോതിയേവ സങ്ഖം ഗച്ഛതി ഖയാ രാഗസ്സ, ഖയാ ദോസസ്സ, ഖയാ മോഹസ്സ.

യായ വേദനായ…പേ… യായ സഞ്ഞായ. യേഹി സങ്ഖാരേഹി. യേന വിഞ്ഞാണേന തഥാഗതം തിട്ഠന്തം ചരന്തം പഞ്ഞാപയമാനോ പഞ്ഞാപേയ്യ, തസ്സ വിഞ്ഞാണസ്സ ഖയാ വിരാഗാ നിരോധാ ചാഗാ പടിനിസ്സഗ്ഗാ വിഞ്ഞാണസങ്ഖയേ വിമുത്തോ, തഥാഗതോ അത്ഥീതിപി ന ഉപേതി, നത്ഥീതിപി ന ഉപേതി, അത്ഥി നത്ഥീതിപി ന ഉപേതി, നേവത്ഥി നോ നത്ഥീതിപി ന ഉപേതി. അഥ ഖോ ഗമ്ഭീരോ അപ്പമേയ്യോ അസങ്ഖേയ്യോ നിബ്ബുതോതിയേവ സങ്ഖം ഗച്ഛതി ഖയാ രാഗസ്സ, ഖയാ ദോസസ്സ, ഖയാ മോഹസ്സ. ‘‘ആഗതീ’’തി ഇധാഗതി. ‘‘ഗതീ’’തി പേച്ചഭവോ. ആഗതിഗതീപി ന ഭവന്തി, ‘‘നേവിധാ’’തി ഛസു അജ്ഝത്തികേസു ആയതനേസു. ‘‘ന ഹുര’’ന്തി ഛസു ബാഹിരേസു ആയതനേസു. ‘‘ന ഉഭയമന്തരേനാ’’തി ഫസ്സസമുദിതേസു ധമ്മേസു അത്താനം ന പസ്സതി. ‘‘ഏസേവന്തോ ദുക്ഖസ്സാ’’തി പടിച്ചസമുപ്പാദോ. സോ ദുവിധോ ലോകിയോ ച ലോകുത്തരോ ച. തത്ഥ ലോകിയോ അവിജ്ജാപച്ചയാ സങ്ഖാരാ, യാവ ജരാമരണാ. ലോകുത്തരോ സീലവതോ അവിപ്പടിസാരോ ജായതി, യാവ നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാതി. തേനാഹ ഭഗവാ ‘‘നിസ്സിതസ്സ ചലിതം അനിസ്സിതസ്സ ചലിതം നത്ഥി…പേ… ഏസേവന്തോ ദുക്ഖസ്സാ’’തി.

൪൪. ‘‘യേ കേചി സോകാ പരിദേവിതാ വാ, ദുക്ഖാ [ദുക്ഖം (സീ. ക.) പസ്സ ഉദാ. ൭൮] ച ലോകസ്മിമനേകരൂപാ;

പിയം പടിച്ചപ്പഭവന്തി ഏതേ, പിയേ അസന്തേ ന ഭവന്തി ഏതേ.

തസ്മാ ഹി തേ സുഖിനോ വീതസോകാ, യേസം പിയം നത്ഥി കുഹിഞ്ചി ലോകേ;

തസ്മാ അസോകം വിരജം പത്ഥയാനോ, പിയം ന കയിരാഥ കുഹിഞ്ചി ലോകേ’’തി.

‘‘യേ കേചി സോകാ പരിദേവിതാ വാ, ദുക്ഖാ ച ലോകസ്മിമനേകരൂപാ പിയം പടിച്ചപ്പഭവന്തി ഏതേ’’തി – അയം ദുക്ഖാ വേദനാ. ‘‘പിയേ അസന്തേ ന ഭവന്തി ഏതേ’’തി – അയം സുഖാ വേദനാ. വേദനാ വേദനാക്ഖന്ധോ. അയം ഖന്ധേഹി ഓതരണാ.

വേദനാപച്ചയാ തണ്ഹാ, തണ്ഹാപച്ചയാ ഉപാദാനം, ഉപാദാനപച്ചയാ ഭവോ, ഭവപച്ചയാ ജാതി, ജാതിപച്ചയാ ജരാമരണം, ഏവം സബ്ബം. അയം പടിച്ചസമുപ്പാദേഹി ഓതരണാ.

തത്ഥ സുഖാ വേദനാ ദ്വേ ഇന്ദ്രിയാനി – സുഖിന്ദ്രിയം സോമനസ്സിന്ദ്രിയഞ്ച. ദുക്ഖാ വേദനാ ദ്വേ ഇന്ദ്രിയാനി – ദുക്ഖിന്ദ്രിയം ദോമനസ്സിന്ദ്രിയഞ്ച. അയം ഇന്ദ്രിയേഹി ഓതരണാ.

സാ ധമ്മധാതു ധമ്മായതനപരിയാപന്നാ, യം ആയതനം സാസവം ഭവങ്ഗം. അയം ആയതനേഹി ഓതരണാ.

തസ്മാ ഹി തേ സുഖിനോ വീതസോകാ, യേസം പിയം നത്ഥി കുഹിഞ്ചി ലോകേ;

തസ്മാ അസോകം വിരജം പത്ഥയാനോ, പിയം ന കയിരാഥ കുഹിഞ്ചി ലോകേതി.

ഇദം തണ്ഹാപഹാനം. തണ്ഹാനിരോധാ ഉപാദാനനിരോധോ, ഉപാദാനനിരോധാ ഭവനിരോധോ, ഏവം സബ്ബം. അയം പടിച്ചസമുപ്പാദേഹി ഓതരണാ.

തംയേവ തണ്ഹാപഹാനം സമഥോ. സോ സമഥോ ദ്വേ ഇന്ദ്രിയാനി സതിന്ദ്രിയം സമാധിന്ദ്രിയഞ്ച. അയം ഇന്ദ്രിയേഹി ഓതരണാ.

സോയേവ സമഥോ സമാധിക്ഖന്ധോ. അയം ഖന്ധേഹി ഓതരണാ.

സോയേവ സമഥോ സങ്ഖാരപരിയാപന്നോ, യേ സങ്ഖാരാ അനാസവാ, നോ ച ഭവങ്ഗാ, തേ സങ്ഖാരാ ധമ്മധാതുസങ്ഗഹിതാ. അയം ധാതൂഹി ഓതരണാ.

സാ ധമ്മധാതു ധമ്മായതനപരിയാപന്നാ, യം ആയതനം അനാസവം, നോ ച ഭവങ്ഗം. അയം ആയതനേഹി ഓതരണാ. തേനാഹ ഭഗവാ ‘‘യേ കേചി സോകാ’’തി.

കാമം കാമയമാനസ്സ, തസ്സ ചേ തം സമിജ്ഝതി;

അദ്ധാ പീതിമനോ ഹോതി, ലദ്ധാ മച്ചോ യദിച്ഛതി.

തസ്സ ചേ കാമയാനസ്സ, ഛന്ദജാതസ്സ ജന്തുനോ;

തേ കാമാ പരിഹായന്തി, സല്ലവിദ്ധോവ രുപ്പതി.

യോ കാമേ പരിവജ്ജേതി, സപ്പസ്സേവ [സബ്ബസ്സേവ (ക.) പസ്സ സു. നി. ൭൭൪] പദാ സിരോ;

സോമം വിസത്തികം ലോകേ, സതോ സമതിവത്തതീതി.

തത്ഥ യാ പീതിമനതാ, അയം അനുനയോ. യദാഹ സല്ലവിദ്ധോവ രുപ്പതീതി, ഇദം പടിഘം. അനുനയം പടിഘഞ്ച പന തണ്ഹാപക്ഖോ, തണ്ഹായ ച പന ദസരൂപീനി ആയതനാനി പദട്ഠാനം. അയം ആയതനേഹി ഓതരണാ.

താനിയേവ ദസ രൂപീനി രൂപകായോ നാമസമ്പയുത്തോ, തദുഭയം നാമരൂപം, നാമരൂപപച്ചയാ സളായതനം, സളായതനപച്ചയാ ഫസ്സോ, ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ, വേദനാപച്ചയാ തണ്ഹാ, ഏവം സബ്ബം. അയം പടിച്ചസമുപ്പാദേഹി ഓതരണാ.

തദേവ നാമരൂപം പഞ്ചക്ഖന്ധോ; അയം ഖന്ധേഹി ഓതരണാ;

തദേവ നാമരൂപം അട്ഠാരസ ധാതുയോ; അയം ധാതൂഹി ഓതരണാ;

തത്ഥ യോ രൂപകായോ ഇമാനി പഞ്ച രൂപീനി ഇന്ദ്രിയാനി, യോ നാമകായോ ഇമാനി പഞ്ച അരൂപീനി ഇന്ദ്രിയാനി, ഇമാനി ദസ ഇന്ദ്രിയാനി. അയം ഇന്ദ്രിയേഹി ഓതരണാ.

തത്ഥ യദാഹ –

‘‘യോ കാമേ പരിവജ്ജേതി, സപ്പസ്സേവ പദാ സിരോ;

സോമം വിസത്തികം ലോകേ, സതോ സമതിവത്തതീ’’തി.

അയം സഉപാദിസേസാ നിബ്ബാനധാതു, അയം ധാതൂഹി ഓതരണാ.

സായേവ സഉപാദിസേസാ നിബ്ബാനധാതു വിജ്ജാ, വിജ്ജുപ്പാദാ അവിജ്ജാനിരോധോ, അവിജ്ജാനിരോധാ സങ്ഖാരനിരോധോ, ഏവം സബ്ബം. അയം പടിച്ചസമുപ്പാദേഹി ഓതരണാ.

സായേവ വിജ്ജാ പഞ്ഞാക്ഖന്ധോ. അയം ഖന്ധേഹി ഓതരണാ.

സായേവ വിജ്ജാ ദ്വേ ഇന്ദ്രിയാനി – വീരിയിന്ദ്രിയം പഞ്ഞിന്ദ്രിയഞ്ച. അയം ഇന്ദ്രിയേഹി ഓതരണാ.

സായേവ വിജ്ജാ സങ്ഖാരപരിയാപന്നാ, യേ സങ്ഖാരാ അനാസവാ, നോ ച ഭവങ്ഗാ, തേ സങ്ഖാരാ ധമ്മധാതുസങ്ഗഹിതാ. അയം ധാതൂഹി ഓതരണാ.

സാ ധമ്മധാതു ധമ്മായതനപരിയാപന്നാ, യം ആയതനം അനാസവം, നോ ച ഭവങ്ഗം. അയം ആയതനേഹി ഓതരണാ. തേനാഹ ഭഗവാ ‘‘കാമം കാമയമാനസ്സാ’’തി.

ഏത്താവതാ പടിച്ച ഇന്ദ്രിയഖന്ധധാതുആയതനാനി സമോസരണോതരണാനി ഭവന്തി. ഏവം പടിച്ച ഇന്ദ്രിയഖന്ധധാതുആയതനാനി ഓതാരേതബ്ബാനി. തേനാഹ ആയസ്മാ മഹാകച്ചായനോ ‘‘യോ ച പടിച്ചുപ്പാദോ’’തി.

നിയുത്തോ ഓതരണോ ഹാരോ.