൧൦. വേവചനഹാരവിഭങ്ഗോ

൩൭. തത്ഥ കതമോ വേവചനോ ഹാരോ? ‘‘വേവചനാനി ബഹൂനീ’’തി. യഥാ ഏകം ഭഗവാ ധമ്മം അഞ്ഞമഞ്ഞേഹി വേവചനേഹി നിദ്ദിസതി. യഥാഹ ഭഗവാ –

‘‘ആസാ ച പിഹാ അഭിനന്ദനാ ച, അനേകധാതൂസു സരാ പതിട്ഠിതാ;

അഞ്ഞാണമൂലപ്പഭവാ പജപ്പിതാ, സബ്ബാ മയാ ബ്യന്തികതാ സമൂലികാ’’തി.

ആസാ നാമ വുച്ചതി യാ ഭവിസ്സസ്സ അത്ഥസ്സ ആസീസനാ [ആസിംസനാ (സീ.)] അവസ്സം ആഗമിസ്സതീതി ആസാസ്സ ഉപ്പജ്ജതി. പിഹാ നാമ യാ വത്തമാനസ്സ [വത്തമാനകസ്സ (സീ.)] അത്ഥസ്സ പത്ഥനാ, സേയ്യതരം വാ ദിസ്വാ ‘‘ഏദിസോ ഭവേയ്യ’’ന്തി പിഹാസ്സ ഉപ്പജ്ജതി. അത്ഥനിപ്ഫത്തിപടിപാലനാ അഭിനന്ദനാ നാമ, പിയം വാ ഞാതിം അഭിനന്ദതി, പിയം വാ ധമ്മം അഭിനന്ദതി, അപ്പടികൂലതോ വാ അഭിനന്ദതി.

അനേകധാതൂതി ചക്ഖുധാതു രൂപധാതു ചക്ഖുവിഞ്ഞാണധാതു, സോതധാതു സദ്ദധാതു സോതവിഞ്ഞാണധാതു, ഘാനധാതു ഗന്ധധാതു ഘാനവിഞ്ഞാണധാതു, ജിവ്ഹാധാതു രസധാതു ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണധാതു, കായധാതു ഫോട്ഠബ്ബധാതു കായവിഞ്ഞാണധാതു, മനോധാതു ധമ്മധാതു മനോവിഞ്ഞാണധാതു.

സരാതി കേചി രൂപാധിമുത്താ കേചി സദ്ദാധിമുത്താ കേചി ഗന്ധാധിമുത്താ കേചി രസാധിമുത്താ കേചി ഫോട്ഠബ്ബാധിമുത്താ കേചി ധമ്മാധിമുത്താ. തത്ഥ യാനി ഛ ഗേഹസിതാനി ദോമനസ്സാനി യാനി ച ഛ ഗേഹസിതാനി സോമനസ്സാനി യാനി ച ഛ നേക്ഖമ്മസിതാനി ദോമനസ്സാനി യാനി ച ഛ നേക്ഖമ്മസിതാനി സോമനസ്സാനി, ഇമാനി ചതുവീസപദാനി തണ്ഹാപക്ഖോ, തണ്ഹായ ഏതം വേവചനം. യാ ഛ ഉപേക്ഖാ ഗേഹസിതാ, അയം ദിട്ഠിപക്ഖോ.

൩൮. സായേവ പത്ഥനാകാരേന ധമ്മനന്ദീ ധമ്മപേമം ധമ്മജ്ഝോസാനന്തി തണ്ഹായ ഏതം വേവചനം. ചിത്തം മനോ വിഞ്ഞാണന്തി ചിത്തസ്സ ഏതം വേവചനം. മനിന്ദ്രിയം മനോധാതു മനായതനം വിജാനനാതി മനസ്സേതം വേവചനം. പഞ്ഞിന്ദ്രിയം പഞ്ഞാബലം അധിപഞ്ഞാ സിക്ഖാ പഞ്ഞാ പഞ്ഞാക്ഖന്ധോ ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ഞാണം സമ്മാദിട്ഠി തീരണാ വിപസ്സനാ ധമ്മേ ഞാണം അത്ഥേ ഞാണം അന്വയേ ഞാണം ഖയേ ഞാണം അനുപ്പാദേ ഞാണം അനഞ്ഞാതഞ്ഞസ്സാമീതിന്ദ്രിയം അഞ്ഞിന്ദ്രിയം അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയം ചക്ഖു വിജ്ജാ ബുദ്ധി ഭൂരി മേധാ ആലോകോ, യം വാ പന യം കിഞ്ചി അഞ്ഞംപി ഏവം ജാതിയം, പഞ്ഞായ ഏതം വേവചനം. പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ലോകുത്തരാനി, സബ്ബാ പഞ്ഞാ. അപി ച ആധിപതേയ്യട്ഠേന സദ്ധാ, ആരമ്ഭട്ഠേന വീരിയം, അപിലാപനട്ഠേന സതി, അവിക്ഖേപട്ഠേന സമാധി, പജാനനട്ഠേന പഞ്ഞാ.

യഥാ ച ബുദ്ധാനുസ്സതിയം വുത്തം ഇതിപി സോ ഭഗവാ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ വിജ്ജാചരണസമ്പന്നോ സുഗതോ ലോകവിദൂ അനുത്തരോ പുരിസദമ്മസാരഥി സത്ഥാ ദേവമനുസ്സാനം ബുദ്ധോ ഭഗവാ. ബലനിപ്ഫത്തിഗതോ വേസാരജ്ജപ്പത്തോ അധിഗതപ്പടിസമ്ഭിദോ ചതുയോഗവിപ്പഹീനോ അഗതിഗമനവീതിവത്തോ ഉദ്ധടസല്ലോ നിരൂള്ഹവണോ മദ്ദിതകണ്ഡകോ നിബ്ബാപിതപരിയുട്ഠാനോ [നിബ്ബാഹിത … (ക.)] ബന്ധനാതീതോ ഗന്ഥവിനിവേഠനോ അജ്ഝാസയവീതിവത്തോ ഭിന്നന്ധകാരോ ചക്ഖുമാ ലോകധമ്മസമതിക്കന്തോ അനുരോധവിരോധവിപ്പയുത്തോ ഇട്ഠാനിട്ഠേസു ധമ്മേസു അസങ്ഖേപഗതോ ബന്ധനാതിവത്തോ ഠപിതസങ്ഗാമോ അഭിക്കന്തതരോ ഉക്കാധരോ ആലോകകരോ പജ്ജോതകരോ തമോനുദോ രണഞ്ജഹോ അപരിമാണവണ്ണോ അപ്പമേയ്യവണ്ണോ അസങ്ഖേയ്യവണ്ണോ ആഭംകരോ പഭംകരോ ധമ്മോഭാസപജ്ജോതകരോതി ച ബുദ്ധാ ഭഗവന്തോതി ച ബുദ്ധാനുസ്സതിയാ ഏതം വേവചനം.

യഥാ ച ധമ്മാനുസ്സതിയം വുത്തം സ്വാക്ഖാതോ ഭഗവതാ ധമ്മോ സന്ദിട്ഠികോ അകാലികോ ഏഹിപസ്സികോ ഓപനേയ്യികോ [ഓപനയികോ (സീ.)] പച്ചത്തം വേദിതബ്ബോ വിഞ്ഞൂഹി. യദിദം മദനിമ്മദനോ പിപാസവിനയോ ആലയസമുഗ്ഘാടോ വട്ടൂപച്ഛേദോ സുഞ്ഞതോ അതിദുല്ലഭോ തണ്ഹക്ഖയോ വിരാഗോ നിരോധോ നിബ്ബാനം.

‘‘അസങ്ഖതം അനതം [അസങ്ഖതം നന്ത … (സീ.) പസ്സ സം. നി. ൪.൪൦൯] അനാസവഞ്ച, സച്ചഞ്ച പാരം നിപുണം സുദുദ്ദസം;

അജജ്ജരം ധുവം അപലോകിതം [അപലോകിയം (സീ. ക.)], അനിദസ്സനം നിപ്പപഞ്ച സന്തം.

‘‘അമതം പണീതഞ്ച സിവഞ്ച ഖേമം, തണ്ഹാക്ഖയോ അച്ഛരിയഞ്ച അബ്ഭുതം;

അനീതികം അനീതികധമ്മം [നീതികധമ്മമേവ വാ (സീ. ക.) പസ്സ സം. നി. ൪.൪൦൯], നിബ്ബാനമേതം സുഗതേന ദേസിതം.

‘‘അജാതം അഭൂതം അനുപദ്ദവഞ്ച, അകതം അസോകഞ്ച അഥോ വിസോകം;

അനൂപസഗ്ഗംനുപസഗ്ഗധമ്മം, നിബ്ബാനമേതം സുഗതേന ദേസിതം.

‘‘ഗമ്ഭീരഞ്ചേവ ദുപ്പസ്സം, ഉത്തരഞ്ച അനുത്തരം;

അസമം അപ്പടിസമം, ജേട്ഠം സേട്ഠന്തി വുച്ചതി.

‘‘ലേണഞ്ച താണം അരണം അനങ്ഗണം, അകാച മേതം വിമലന്തി വുച്ചതി;

ദീപോ സുഖം അപ്പമാണം പതിട്ഠാ, അകിഞ്ചനം അപ്പപഞ്ചന്തി വുത്ത’’ന്തി.

ധമ്മാനുസ്സതിയാ ഏതം വേവചനം.

യഥാ ച സങ്ഘാനുസ്സതിയം വുത്തം സുപ്പടിപന്നോ ഉജുപ്പടിപന്നോ ഞായപ്പടിപന്നോ സാമീചിപ്പടിപന്നോ യദിദം ചത്താരി പുരിസയുഗാനി അട്ഠ പുരിസപുഗ്ഗലാ ഏസ ഭഗവതോ സാവകസങ്ഘോ ആഹുനേയ്യോ പാഹുനേയ്യോ ദക്ഖിണേയ്യോ അഞ്ജലികരണീയോ അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സ, സീലസമ്പന്നോ സമാധിസമ്പന്നോ പഞ്ഞാസമ്പന്നോ വിമുത്തിസമ്പന്നോ വിമുത്തിഞാണദസ്സനസമ്പന്നോ സത്താനം സാരോ സത്താനം മണ്ഡോ സത്താനം ഉദ്ധാരോ സത്താനം ഏസികാ [ഏസികോ (ക.)] സത്താനം സുരഭിപസൂനം പുജ്ജോ ദേവാനഞ്ച മനുസ്സാനഞ്ചാതി സങ്ഘാനുസ്സതിയാ ഏതം വേവചനം.

യഥാ ച സീലാനുസ്സതിയം വുത്തം യാനി താനി സീലാനി അഖണ്ഡാനി അച്ഛിദ്ദാനി അസബലാനി അകമ്മാസാനി അരിയാനി അരിയകന്താനി ഭുജിസ്സാനി വിഞ്ഞുപ്പസത്ഥാനി അപരാമട്ഠാനി സമാധിസംവത്തനികാനി, അലങ്കാരോ ച സീലം ഉത്തമങ്ഗോപസോഭണതായ, നിധാനഞ്ച സീലം സബ്ബദോഭഗ്ഗസമതിക്കമനട്ഠേന, സിപ്പഞ്ച സീലം അക്ഖണവേധിതായ, വേലാ ച സീലം അനതിക്കമനട്ഠേന, ധഞ്ഞഞ്ച സീലം ദലിദ്ദോപച്ഛേദനട്ഠേന [ദളിദ്ദോ… (സീ.)], ആദാസോ ച സീലം ധമ്മവോലോകനതായ, പാസാദോ ച സീലം വോലോകനട്ഠേന, സബ്ബഭൂമാനുപരിവത്തി ച സീലം അമതപരിയോസാനന്തി സീലാനുസ്സതിയാ ഏതം വേവചനം.

യഥാ ച ചാഗാനുസ്സതിയം വുത്തം യസ്മിം സമയേ അരിയസാവകോ അഗാരം അജ്ഝാവസതി മുത്തചാഗോ പയതപാണി വോസ്സഗ്ഗരതോ യാചയോഗോ ദാനസംവിഭാഗരതോതി ചാഗാനുസ്സതിയാ ഏതം വേവചനം. തേനാഹ ആയസ്മാ മഹാകച്ചായനോ ‘‘വേവചനാനി ബഹൂനീ’’തി.

നിയുത്തോ വേവചനോ ഹാരോ.