൭. നന്ദമാണവപുച്ഛാനിദ്ദേസോ

൪൬. സന്തി ലോകേ മുനയോ, [ഇച്ചായസ്മാ നന്ദോ]

ജനാ വദന്തി തയിദം കഥംസു;

ഞാണൂപപന്നം മുനി നോ വദന്തി, ഉദാഹു വേ ജീവിതേനൂപപന്നം [ജീവികേനൂപപന്നം (സ്യാ.)] .

സന്തി ലോകേ മുനയോതി. സന്തീതി സന്തി സംവിജ്ജന്തി അത്ഥി ഉപലബ്ഭന്തി. ലോകേതി അപായലോകേ…പേ… ആയതനലോകേ. മുനയോതി മുനിനാമകാ ആജീവകാ നിഗണ്ഠാ ജടിലാ താപസാ. (ദേവാ ലോകേ മുനയോതി സഞ്ജാനന്തി, ന ച തേ മുനയോ) [( ) ഏത്ഥന്തരേ പാഠോ നത്ഥി സ്യാ. പോത്ഥകേ] തി. സന്തി ലോകേ മുനയോ. ഇച്ചായസ്മാ നന്ദോതി. ഇച്ചാതി പദസന്ധി…പേ…. ആയസ്മാതി പിയവചനം…പേ…. നന്ദോതി തസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ നാമം…പേ… അഭിലാപോതി – ഇച്ചായസ്മാ നന്ദോ.

ജനാ വദന്തി തയിദം കഥംസൂതി. ജനാതി ഖത്തിയാ ച ബ്രാഹ്മണാ ച വേസ്സാ ച സുദ്ദാ ച ഗഹട്ഠാ ച പബ്ബജിതാ ച ദേവാ ച മനുസ്സാ ച. വദന്തീതി കഥേന്തി ഭണന്തി ദീപയന്തി വോഹരന്തി. തയിദം കഥംസൂതി സംസയപുച്ഛാ വിമതിപുച്ഛാ ദ്വേള്ഹകപുച്ഛാ അനേകംസപുച്ഛാ ‘‘ഏവം നു ഖോ, ന നു ഖോ, കിം നു ഖോ, കഥം നു ഖോ’’തി – ജനാ വദന്തി തയിദം കഥംസു.

ഞാണൂപപന്നം മുനി നോ വദന്തീതി. അട്ഠ സമാപത്തിഞാണേന വാ പഞ്ചാഭിഞ്ഞാഞാണേന വാ ഉപേതം സമുപേതം ഉപാഗതം സമുപാഗതം ഉപപന്നം സമുപപന്നം സമന്നാഗതം മുനിം വദന്തി കഥേന്തി ഭണന്തി ദീപയന്തി വോഹരന്തീതി – ഞാണൂപപന്നം മുനി നോ വദന്തി.

ഉദാഹു വേ ജീവിതേനൂപപന്നന്തി ഉദാഹു അനേകവിവിധഅതിപരമദുക്കരകാരികലൂഖജീവിതാനുയോഗേന ഉപേതം സമുപേതം ഉപാഗതം സമുപാഗതം ഉപപന്നം സമുപപന്നം സമന്നാഗതം മുനിം വദന്തി കഥേന്തി ഭണന്തി ദീപയന്തി വോഹരന്തീതി – ഉദാഹു വേ ജീവിതേനൂപപന്നം. തേനാഹ സോ ബ്രാഹ്മണോ –

‘‘സന്തി ലോകേ മുനയോ, [ഇച്ചായസ്മാ നന്ദോ]

ജനാ വദന്തി തയിദം കഥംസു;

ഞാണൂപപന്നം മുനി നോ വദന്തി, ഉദാഹു വേ ജീവിതേനൂപപന്ന’’ന്തി.

൪൭. ന ദിട്ഠിയാ ന സുതിയാ ന ഞാണേന,

മുനീധ നന്ദ കുസലാ വദന്തി;

വിസേനികത്വാ [വിസേനിംകത്വാ (ക.) മഹാനി. ൬൮] അനീഘാ നിരാസാ, ചരന്തി യേ തേ മുനയോതി ബ്രൂമി.

ന ദിട്ഠിയാ ന സുതിയാ ന ഞാണേനാതി. ന ദിട്ഠിയാതി ന ദിട്ഠസുദ്ധിയാ. ന സുതിയാതി ന സുതസുദ്ധിയാ. ന ഞാണേനാതി നപി അട്ഠസമാപത്തിഞാണേന നപി പഞ്ചാഭിഞ്ഞാഞാണേന നപി മിച്ഛാഞാണേനാതി – ന ദിട്ഠിയാ ന സുതിയാ ന ഞാണേന.

മുനീധ നന്ദ കുസലാ വദന്തീതി. കുസലാതി യേ തേ ഖന്ധകുസലാ ധാതുകുസലാ ആയതനകുസലാ പടിച്ചസമുപ്പാദകുസലാ സതിപട്ഠാനകുസലാ സമ്മപ്പധാനകുസലാ ഇദ്ധിപാദകുസലാ ഇന്ദ്രിയകുസലാ ബലകുസലാ ബോജ്ഝങ്ഗകുസലാ മഗ്ഗകുസലാ ഫലകുസലാ നിബ്ബാനകുസലാ ദിട്ഠസുദ്ധിയാ വാ സുതസുദ്ധിയാ വാ അട്ഠസമാപത്തിഞാണേന വാ പഞ്ചാഭിഞ്ഞാഞാണേന വാ മിച്ഛാഞാണേന വാ ദിട്ഠേന വാ സുതേന വാ ഉപേതം സമുപേതം ഉപാഗതം സമുപാഗതം ഉപപന്നം സമുപപന്നം സമന്നാഗതം മുനിം ന വദന്തി ന കഥേന്തി ന ഭണന്തി ന ദീപയന്തി ന വോഹരന്തീതി – മുനീധ നന്ദ കുസലാ വദന്തി.

വിസേനികത്വാ അനീഘാ നിരാസാ, ചരന്തി യേ തേ മുനയോതി ബ്രൂമീതി സേനാ വുച്ചതി മാരസേനാ, കായദുച്ചരിതം മാരസേനാ, വചീദുച്ചരിതം മാരസേനാ, മനോദുച്ചരിതം മാരസേനാ, രാഗോ മാരസേനാ, ദോസോ മാരസേനാ, മോഹോ മാരസേനാ, കോധോ…പേ… ഉപനാഹോ… മക്ഖോ… പളാസോ… ഇസ്സാ… മച്ഛരിയം… മായാ… സാഠേയ്യം… ഥമ്ഭോ… സാരമ്ഭോ… മാനോ… അതിമാനോ… മദോ… പമാദോ… സബ്ബേ കിലേസാ സബ്ബേ ദുച്ചരിതാ സബ്ബേ ദരഥാ സബ്ബേ പരിളാഹാ സബ്ബേ സന്താപാ സബ്ബാകുസലാഭിസങ്ഖാരാ മാരസേനാ. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ –

‘‘കാമാ തേ പഠമാ സേനാ, ദുതിയാ അരതി വുച്ചതി;

തതിയാ ഖുപ്പിപാസാ തേ, ചതുത്ഥീ തണ്ഹാ പവുച്ചതി.

‘‘പഞ്ചമം ഥിനമിദ്ധം തേ, ഛട്ഠാ ഭീരൂ പവുച്ചതി;

സത്തമീ വിചികിച്ഛാ തേ, മക്ഖോ ഥമ്ഭോ തേ അട്ഠമോ;

ലാഭോ സിലോകോ സക്കാരോ, മിച്ഛാലദ്ധോ ച യോ യസോ.

‘‘യോ ചത്താനം സമുക്കംസേ, പരേ ച അവജാനാതി;

ഏസാ നമുചി തേ സേനാ [ഏസാ തേ നമുചി സേനാ (സ്യാ. ക.) സു. നി. ൪൪൧], കണ്ഹസ്സാഭിപ്പഹാരിനീ;

ന നം അസൂരോ ജിനാതി, ജേത്വാ ച ലഭതേ സുഖ’’ന്തി.

യതോ ചതൂഹി അരിയമഗ്ഗേഹി സബ്ബാ ച മാരസേനാ സബ്ബേ ച പടിസേനികരാ [വിസേനിംകത്വാ (ക.) മഹാനി. ൬൮] കിലേസാ ജിതാ ച പരാജിതാ ച ഭഗ്ഗാ വിപ്പലുഗ്ഗാ [വിപ്പലുഗ്ഗതാ (സ്യാ.) പസ്സ മഹാനി. ൨൮] പരമ്മുഖാ, തേന വുച്ചന്തി വിസേനികത്വാ. അനീഘാതി രാഗോ നീഘോ, ദോസോ നീഘോ, മോഹോ നീഘോ, കോധോ നീഘോ, ഉപനാഹോ നീഘോ…പേ… സബ്ബാകുസലാഭിസങ്ഖാരാ നീഘാ. യേസം ഏതേ നീഘാ പഹീനാ സമുച്ഛിന്നാ വൂപസന്താ പടിപ്പസ്സദ്ധാ അഭബ്ബുപ്പത്തികാ ഞാണഗ്ഗിനാ ദഡ്ഢാ തേ വുച്ചന്തി അനീഘാ. നിരാസാതി ആസാ വുച്ചതി തണ്ഹാ. യോ രാഗോ സാരാഗോ…പേ… അവിജ്ജാ ലോഭോ അകുസലമൂലം. യേസം ഏസാ ആസാ തണ്ഹാ പഹീനാ സമുച്ഛിന്നാ വൂപസന്താ പടിപ്പസ്സദ്ധാ അഭബ്ബുപ്പത്തികാ ഞാണഗ്ഗിനാ ദഡ്ഢാ, തേ വുച്ചന്തി നിരാസാ അരഹന്തോ ഖീണാസവാ. വിസേനികത്വാ അനീഘാ നിരാസാ, ചരന്തി യേ തേ മുനയോതി ബ്രൂമീതി യേ തേ വിസേനികത്വാവ അനീഘാ ച നിരാസാ ച ചരന്തി വിഹരന്തി ഇരിയന്തി വത്തേന്തി പാലേന്തി യപേന്തി യാപേന്തി, തേ ലോകേ മുനയോതി ബ്രൂമി ആചിക്ഖാമി ദേസേമി പഞ്ഞപേമി പട്ഠപേമി വിവരാമി വിഭജാമി ഉത്താനീകരോമി പകാസേമീതി – വിസേനികത്വാ അനീഘാ നിരാസാ, ചരന്തി യേ തേ മുനയോതി ബ്രൂമി. തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘ന ദിട്ഠിയാ ന സുതിയാ ന ഞാണേന, മുനീധ നന്ദ കുസലാ വദന്തി;

വിസേനികത്വാ അനീഘാ നിരാസാ, ചരന്തി യേ തേ മുനയോതി ബ്രൂമീ’’തി.

൪൮. യേ കേചിമേ സമണബ്രാഹ്മണാസേ, [ഇച്ചായസ്മാ നന്ദോ]

ദിട്ഠസ്സുതേനാപി വദന്തി സുദ്ധിം;

സീലബ്ബതേനാപി വദന്തി സുദ്ധിം, അനേകരൂപേന വദന്തി സുദ്ധിം.

കച്ചിസ്സു തേ ഭഗവാ തത്ഥ യതാ ചരന്താ, അതാരു ജാതിഞ്ച ജരഞ്ച മാരിസ;

പുച്ഛാമി തം ഭഗവാ ബ്രൂഹി മേതം.

യേ കേചിമേ സമണബ്രാഹ്മണാസേതി. യേ കേചീതി സബ്ബേന സബ്ബം സബ്ബഥാ സബ്ബം അസേസം നിസ്സേസം പരിയാദിയനവചനമേതം – യേ കേചീതി. സമണാതി യേ കേചി ഇതോ ബഹിദ്ധാ പബ്ബജ്ജൂപഗതാ പരിബ്ബാജകസമാപന്നാ. ബ്രാഹ്മണാതി യേ കേചി ഭോവാദികാതി – യേ കേചിമേ സമണബ്രാഹ്മണാസേ. ഇച്ചായസ്മാ നന്ദോതി. ഇച്ചാതി പദസന്ധി…പേ…. ആയസ്മാതി പിയവചനം…പേ…. നന്ദോതി. തസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ നാമം…പേ… അഭിലാപോതി – ഇച്ചായസ്മാ നന്ദോ.

ദിട്ഠസ്സുതേനാപി വദന്തി സുദ്ധിന്തി ദിട്ഠേനപി സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം വദന്തി കഥേന്തി ഭണന്തി ദീപയന്തി വോഹരന്തി; സുതേനപി സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം വദന്തി കഥേന്തി ഭണന്തി ദീപയന്തി വോഹരന്തി; ദിട്ഠസ്സുതേനപി സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം വദന്തി കഥേന്തി ഭണന്തി ദീപയന്തി വോഹരന്തീതി – ദിട്ഠസ്സുതേനാപി വദന്തി സുദ്ധിം.

സീലബ്ബതേനാപി വദന്തി സുദ്ധിന്തി സീലേനപി സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം വദന്തി കഥേന്തി ഭണന്തി ദീപയന്തി വോഹരന്തി; വതേനപി സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം വദന്തി കഥേന്തി ഭണന്തി ദീപയന്തി വോഹരന്തി; സീലബ്ബതേനാപി സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം വദന്തി കഥേന്തി ഭണന്തി ദീപയന്തി വോഹരന്തീതി – സീലബ്ബതേനാപി വദന്തി സുദ്ധിം.

അനേകരൂപേന വദന്തി സുദ്ധിന്തി അനേകവിധകോതൂഹലമങ്ഗലേന [അനേകവിധവത്ത കുതൂഹലമങ്ഗലേന (സ്യാ.)] സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം വദന്തി കഥേന്തി ഭണന്തി ദീപയന്തി വോഹരന്തീതി – അനേകരൂപേന വദന്തി സുദ്ധിം.

കച്ചിസു തേ ഭഗവാ തത്ഥ യതാ ചരന്താതി. കച്ചിസ്സൂതി സംസയപുച്ഛാ വിമതിപുച്ഛാ ദ്വേള്ഹകപുച്ഛാ അനേകംസപുച്ഛാ, ‘‘ഏവം നു ഖോ, ന നു ഖോ, കിം നു ഖോ, കഥം നു ഖോ’’തി – കച്ചിസ്സു. തേതി ദിട്ഠിഗതികാ. ഭഗവാതി ഗാരവാധിവചനമേതം…പേ… സച്ഛികാ പഞ്ഞത്തി, യദിദം ഭഗവാതി – കച്ചിസ്സു തേ ഭഗവാ. തത്ഥ യതാ ചരന്താതി. തത്ഥാതി സകായ ദിട്ഠിയാ സകായ ഖന്തിയാ സകായ രുചിയാ സകായ ലദ്ധിയാ. യതാതി യത്താ പടിയത്താ [യതാ പടിയതാ (സ്യാ.)] ഗുത്താ ഗോപിതാ രക്ഖിതാ സംവുതാ. ചരന്താതി ചരന്താ വിഹരന്താ ഇരിയന്താ വത്തേന്താ പാലേന്താ യപേന്താ യാപേന്താതി – കച്ചിസ്സു തേ ഭഗവാ തത്ഥ യതാ ചരന്താ.

അതാരു ജാതിഞ്ച ജരഞ്ച മാരിസാതി ജാതിജരാമരണം അതരിംസു ഉത്തരിംസു പതരിംസു സമതിക്കമിംസു വീതിവത്തിംസു. മാരിസാതി പിയവചനം ഗരുവചനം സഗാരവസപ്പതിസ്സാധിവചനമേതം – മാരിസാതി – അതാരു ജാതിഞ്ച ജരഞ്ച മാരിസ.

പുച്ഛാമി തം ഭഗവാ ബ്രൂഹി മേതന്തി. പുച്ഛാമി തന്തി പുച്ഛാമി തം യാചാമി തം അജ്ഝേസാമി തം, കഥയസ്സു മേതി പുച്ഛാമി തം. ഭഗവാതി…പേ… സച്ഛികാ പഞ്ഞത്തി, യദിദം ഭഗവാതി. ബ്രൂഹി മേതന്തി ബ്രൂഹി ആചിക്ഖാഹി ദേസേഹി പഞ്ഞപേഹി പട്ഠപേഹി വിവരാഹി വിഭജാഹി ഉത്താനീകരോഹി പകാസേഹീതി – പുച്ഛാമി തം ഭഗവാ ബ്രൂഹി മേതം. തേനാഹ സോ ബ്രാഹ്മണോ –

‘‘യേ കേചിമേ സമണബ്രാഹ്മണാസേ, [ഇച്ചായസ്മാ നന്ദോ]

ദിട്ഠസ്സുതേനാപി വദന്തി സുദ്ധിം;

സീലബ്ബതേനാപി വദന്തി സുദ്ധിം, അനേകരൂപേന വദന്തി സുദ്ധിം.

‘‘കച്ചിസ്സു തേ ഭഗവാ തത്ഥ യതാ ചരന്താ,

അതാരു ജാതിഞ്ച ജരഞ്ച മാരിസ;

പുച്ഛാമി തം ഭഗവാ ബ്രൂഹി മേത’’ന്തി.

൪൯. യേ കേചിമേ സമണബ്രാഹ്മണാസേ, [നന്ദാതി ഭഗവാ]

ദിട്ഠസ്സുതേനാപി വദന്തി സുദ്ധിം;

സീലബ്ബതേനാപി വദന്തി സുദ്ധിം, അനേകരൂപേന വദന്തി സുദ്ധിം;

കിഞ്ചാപി തേ തത്ഥ യതാ ചരന്തി, നാതരിംസു ജാതിജരന്തി ബ്രൂമി.

യേ കേചിമേ സമണബ്രാഹ്മണാസേതി. യേ കേചീതി സബ്ബേന സബ്ബം സബ്ബഥാ സബ്ബം അസേസം നിസ്സേസം പരിയാദിയനവചനമേതം – യേ കേചീതി. സമണാതി യേ കേചി ഇതോ ബഹിദ്ധാ പബ്ബജ്ജൂപഗതാ പരിബ്ബാജകസമാപന്നാ. ബ്രാഹ്മണാതി യേ കേചി ഭോവാദികാതി – യേ കേചിമേ സമണബ്രാഹ്മണാസേ. നന്ദാതി ഭഗവാതി. നന്ദാതി ഭഗവാ തം ബ്രാഹ്മണം നാമേന ആലപതി. ഭഗവാതി ഗാരവാധിവചനമേതം…പേ… സച്ഛികാ പഞ്ഞത്തി, യദിദം ഭഗവാതി – നന്ദാതി ഭഗവാ.

ദിട്ഠസ്സുതേനാപി വദന്തി സുദ്ധിന്തി ദിട്ഠേനപി സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം വദന്തി കഥേന്തി ഭണന്തി ദീപയന്തി വോഹരന്തി; സുതേനപി സുദ്ധിം…പേ… ദിട്ഠസ്സുതേനപി സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം വദന്തി കഥേന്തി ഭണന്തി ദീപയന്തി വോഹരന്തീതി – ദിട്ഠസ്സുതേനാപി വദന്തി സുദ്ധിം.

സീലബ്ബതേനാപി വദന്തി സുദ്ധിന്തി സീലേനപി സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം വദന്തി കഥേന്തി ഭണന്തി ദീപയന്തി വോഹരന്തി; വതേനപി സുദ്ധിം…പേ… വോഹരന്തി; സീലബ്ബതേനാപി സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം വദന്തി കഥേന്തി ഭണന്തി ദീപയന്തി വോഹരന്തീതി – സീലബ്ബതേനാപി വദന്തി സുദ്ധിം.

അനേകരൂപേന വദന്തി സുദ്ധിന്തി അനേകവിധകോതൂഹലമങ്ഗലേന സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം വദന്തി കഥേന്തി ഭണന്തി ദീപയന്തി വോഹരന്തീതി – അനേകരൂപേന വദന്തി സുദ്ധിം.

കിഞ്ചാപി തേ തത്ഥ യതാ ചരന്തീതി. കിഞ്ചാപീതി പദസന്ധി പദസംസഗ്ഗോ പദപാരിപൂരീ അക്ഖരസമവായോ ബ്യഞ്ജനസിലിട്ഠതാ പദാനുപുബ്ബതാപേതം – കിഞ്ചാപീതി. തേതി ദിട്ഠിഗതികാ. തത്ഥാതി സകായ ദിട്ഠിയാ സകായ ഖന്തിയാ സകായ രുചിയാ സകായ ലദ്ധിയാ. യതാതി യത്താ പടിയത്താ ഗുത്താ ഗോപിതാ രക്ഖിതാ സംവുതാ. ചരന്തീതി ചരന്തി വിഹരന്തി ഇരിയന്തി വത്തേന്തി പാലേന്തി യപേന്തി യാപേന്തീതി – കിഞ്ചാപി തേ തത്ഥ യതാ ചരന്തി.

നാതരിംസു ജാതിജരന്തി ബ്രൂമീതി ജാതിജരാമരണം ന തരിംസു ന ഉത്തരിംസു ന പതരിംസു ന സമതിക്കമിംസു ന വീതിവത്തിംസു, ജാതിജരാമരണാ അനിക്ഖന്താ അനിസ്സടാ അനതിക്കന്താ അസമതിക്കന്താ അവീതിവത്താ, അന്തോജാതിജരാമരണേ പരിവത്തേന്തി, അന്തോസംസാരപഥേ പരിവത്തേന്തി, ജാതിയാ അനുഗതാ, ജരായ അനുസടാ, ബ്യാധിനാ അഭിഭൂതാ, മരണേന അബ്ഭാഹതാ അതാണാ അലേണാ അസരണാ അസരണീഭൂതാതി ബ്രൂമി ആചിക്ഖാമി ദേസേമി പഞ്ഞപേമി പട്ഠപേമി വിവരാമി വിഭജാമി ഉത്താനീകരോമി പകാസേമീതി – നാതരിംസു ജാതിജരന്തി ബ്രൂമി. തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘യേ കേചിമേ സമണബ്രാഹ്മണാസേ, [നന്ദാതി ഭഗവാ]

ദിട്ഠസ്സുതേനാപി വദന്തി സുദ്ധിം;

സീലബ്ബതേനാപി വദന്തി സുദ്ധിം, അനേകരൂപേന വദന്തി സുദ്ധിം;

കിഞ്ചാപി തേ തത്ഥ യതാ ചരന്തി, നാതരിംസു ജാതിജരന്തി ബ്രൂമീ’’തി.

൫൦. യേ കേചിമേ സമണബ്രാഹ്മണാസേ, [ഇച്ചായസ്മാ നന്ദോ]

ദിട്ഠസ്സുതേനാപി വദന്തി സുദ്ധിം;

സീലബ്ബതേനാപി വദന്തി സുദ്ധിം, അനേകരൂപേന വദന്തി സുദ്ധിം.

തേ ചേ മുനീ ബ്രൂസി അനോഘതിണ്ണേ, അഥ കോ ചരഹി ദേവമനുസ്സലോകേ;

അതാരി ജാതിഞ്ച ജരഞ്ച മാരിസ, പുച്ഛാമി തം ഭഗവാ ബ്രൂഹി മേതം.

യേ കേചിമേ സമണബ്രാഹ്മണാസേതി. യേ കേചീതി സബ്ബേന സബ്ബം സബ്ബഥാ സബ്ബം അസേസം നിസ്സേസം പരിയാദിയനവചനമേതം – യേ കേചീതി. സമണാതി യേ കേചി ഇതോ ബഹിദ്ധാ പബ്ബജ്ജൂപഗതാ പരിബ്ബാജകസമാപന്നാ. ബ്രാഹ്മണാതി യേ കേചി ഭോവാദികാതി – യേ കേചിമേ സമണബ്രാഹ്മണാസേ. ഇച്ചായസ്മാ നന്ദോതി. ഇച്ചാതി പദസന്ധി…പേ… ഇച്ചായസ്മാ നന്ദോ.

ദിട്ഠസ്സുതേനാപി വദന്തി സുദ്ധിന്തി ദിട്ഠേനപി സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം വദന്തി കഥേന്തി ഭണന്തി ദീപയന്തി വോഹരന്തി; സുതേനാപി സുദ്ധിം…പേ… ദിട്ഠസ്സുതേനാപി സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം വദന്തി കഥേന്തി ഭണന്തി ദീപയന്തി വോഹരന്തീതി – ദിട്ഠസ്സുതേനാപി വദന്തി സുദ്ധിം.

സീലബ്ബതേനാപി വദന്തി സുദ്ധിന്തി സീലേനാപി സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം വദന്തി കഥേന്തി ഭണന്തി ദീപയന്തി വോഹരന്തി; വതേനാപി സുദ്ധിം…പേ… വോഹരന്തി; സീലബ്ബതേനാപി സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം വദന്തി കഥേന്തി ഭണന്തി ദീപയന്തി വോഹരന്തീതി – സീലബ്ബതേനാപി വദന്തി സുദ്ധിം.

അനേകരൂപേന വദന്തി സുദ്ധിന്തി അനേകവിധകോതൂഹലമങ്ഗലേന സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം വദന്തി കഥേന്തി ഭണന്തി ദീപയന്തി വോഹരന്തീതി – അനേകരൂപേന വദന്തി സുദ്ധിം.

തേ ചേ മുനീ ബ്രൂസി അനോഘതിണ്ണേതി. തേ ചേതി ദിട്ഠിഗതികേ. മുനീതി മോനം വുച്ചതി ഞാണം…പേ… സങ്ഗജാലമതിച്ച സോ മുനി. ബ്രൂസി അനോഘതിണ്ണേതി കാമോഘം ഭവോഘം ദിട്ഠോഘം അവിജ്ജോഘം അതിണ്ണേ അനതിക്കന്തേ അസമതിക്കന്തേ അവീതിവത്തേ അന്തോജാതിജരാമരണേ പരിവത്തേന്തേ അന്തോസംസാരപഥേ പരിവത്തേന്തേ ജാതിയാ അനുഗതേ ജരായ അനുസടേ ബ്യാധിനാ അഭിഭൂതേ മരണേന അബ്ഭാഹതേ അതാണേ അലേണേ അസരണേ അസരണീഭൂതേ. ബ്രൂസീതി ബ്രൂസി ആചിക്ഖസി ദേസേസി പഞ്ഞപേസി പട്ഠപേസി വിവരസി വിഭജസി ഉത്താനീകരോസി പകാസേസീതി – തേ ചേ മുനീ ബ്രൂസി അനോഘതിണ്ണേ.

അഥ കോ ചരഹി ദേവമനുസ്സലോകേ, അതാരി ജാതിഞ്ച ജരഞ്ച മാരിസാതി അഥ കോ ഏസോ സദേവകേ ലോകേ സമാരകേ സബ്രഹ്മകേ സസ്സമണബ്രാഹ്മണിയാ പജായ സദേവമനുസ്സായ ജാതിജരാമരണം അതരി ഉത്തരി പതരി സമതിക്കമി വീതിവത്തയി. മാരിസാതി പിയവചനം ഗരുവചനം സഗാരവസപ്പതിസ്സാധിവചനമേതം മാരിസാതി – അഥ കോ ചരഹി ദേവമനുസ്സലോകേ, അതാരി ജാതിഞ്ച ജരഞ്ച മാരിസ.

പുച്ഛാമി തം ഭഗവാ ബ്രൂഹി മേതന്തി. പുച്ഛാമി തന്തി പുച്ഛാമി തം യാചാമി തം അജ്ഝേസാമി തം പസാദേമി തം. ഭഗവാതി ഗാരവാധിവചനമേതം…പേ… സച്ഛികാ പഞ്ഞത്തി, യദിദം ഭഗവാതി. ബ്രൂഹി മേതന്തി ബ്രൂഹി ആചിക്ഖാഹി ദേസേഹി പഞ്ഞപേഹി പട്ഠപേഹി വിവരാഹി വിഭജാഹി ഉത്താനീകരോഹി പകാസേഹീതി – പുച്ഛാമി തം ഭഗവാ ബ്രൂഹി മേതം. തേനാഹ സോ ബ്രാഹ്മണോ –

‘‘യേ കേചിമേ സമണബ്രാഹ്മണാസേ, [ഇച്ചായസ്മാ നന്ദോ]

ദിട്ഠസ്സുതേനാപി വദന്തി സുദ്ധിം;

സീലബ്ബതേനാപി വദന്തി സുദ്ധിം, അനേകരൂപേന വദന്തി സുദ്ധിം.

തേ ചേ മുനീ ബ്രൂസി അനോഘതിണ്ണേ, അഥ കോ ചരഹി ദേവമനുസ്സലോകേ;

അതാരി ജാതിഞ്ച ജരഞ്ച മാരിസ, പുച്ഛാമി തം ഭഗവാ ബ്രൂഹി മേത’’ന്തി.

൫൧. നാഹം സബ്ബേ സമണബ്രാഹ്മണാസേ, [നന്ദാതി ഭഗവാ]

ജാതിജരായ നിവുതാതി ബ്രൂമി;

യേ സീധ ദിട്ഠം വ സുതം മുതം വാ, സീലബ്ബതം വാപി പഹായ സബ്ബം.

അനേകരൂപമ്പി പഹായ സബ്ബം, തണ്ഹം പരിഞ്ഞായ അനാസവാസേ [അനാസവാ യേ (സ്യാ. ക.)] ;

തേ വേ നരാ ഓഘതിണ്ണാതി ബ്രൂമി.

നാഹം സബ്ബേ സമണബ്രാഹ്മണാസേ, നന്ദാതി ഭഗവാ ജാതിജരായ നിവുതാതി ബ്രൂമീതി നാഹം, നന്ദ, സബ്ബേ സമണബ്രാഹ്മണാ ജാതിജരായ ആവുതാ നിവുതാ ഓവുതാ പിഹിതാ പടിച്ഛന്നാ പടികുജ്ജിതാതി വദാമി. അത്ഥി തേ സമണബ്രാഹ്മണാ യേസം ജാതി ച ജരാമരണഞ്ച പഹീനാ ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാതി ബ്രൂമി ആചിക്ഖാമി ദേസേമി പഞ്ഞപേമി പട്ഠപേമി വിവരാമി വിഭജാമി ഉത്താനീകരോമി പകാസേമീതി – നാഹം സബ്ബേ സമണബ്രാഹ്മണാസേ നന്ദാതി ഭഗവാ ജാതിജരായ നിവുതാതി ബ്രൂമി.

യേ സീധ ദിട്ഠം വ സുതം മുതം വാ, സീലബ്ബതം വാപി പഹായ സബ്ബന്തി യേ സബ്ബാ ദിട്ഠസുദ്ധിയോ പഹായ ജഹിത്വാ പജഹിത്വാ വിനോദേത്വാ ബ്യന്തീകരിത്വാ അനഭാവം ഗമേത്വാ. യേ സബ്ബാ സുതസുദ്ധിയോ പഹായ…പേ… യേ സബ്ബാ മുതസുദ്ധിയോ പഹായ, യേ സബ്ബാ ദിട്ഠസുതമുതസുദ്ധിയോ പഹായ യേ സബ്ബാ സീലസുദ്ധിയോ പഹായ, യേ സബ്ബാ വതസുദ്ധിയോ പഹായ, യേ സബ്ബാ സീലബ്ബതസുദ്ധിയോ പഹായ ജഹിത്വാ പജഹിത്വാ വിനോദേത്വാ ബ്യന്തീകരിത്വാ അനഭാവം ഗമേത്വാതി – യേ സീധ ദിട്ഠംവ സുതം മുതം വാ, സീലബ്ബതം വാപി പഹായ സബ്ബം.

അനേകരൂപമ്പി പഹായ സബ്ബന്തി അനേകവിധകോതൂഹലമങ്ഗലേന സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം പഹായ ജഹിത്വാ പജഹിത്വാ വിനോദേത്വാ ബ്യന്തീകരിത്വാ അനഭാവം ഗമേത്വാതി – അനേകരൂപമ്പി പഹായ സബ്ബം.

തണ്ഹം പരിഞ്ഞായ അനാസവാ സേ, തേ വേ നരാ ഓഘതിണ്ണാതി ബ്രൂമീതി. തണ്ഹാതി രൂപതണ്ഹാ സദ്ദതണ്ഹാ ഗന്ധതണ്ഹാ രസതണ്ഹാ ഫോട്ഠബ്ബതണ്ഹാ ധമ്മതണ്ഹാ. തണ്ഹം പരിഞ്ഞായാതി തണ്ഹം തീഹി പരിഞ്ഞാഹി പരിജാനിത്വാ – ഞാതപരിഞ്ഞായ, തീരണപരിഞ്ഞായ, പഹാനപരിഞ്ഞായ. കതമാ ഞാതപരിഞ്ഞാ? തണ്ഹം ജാനാതി [പജാനാതി (സ്യാ.) പരിജാനാതി (ക.) മഹാനി. ൧൩] ‘‘അയം രൂപതണ്ഹാ, അയം സദ്ദതണ്ഹാ, അയം ഗന്ധതണ്ഹാ, അയം രസതണ്ഹാ, അയം ഫോട്ഠബ്ബതണ്ഹാ, അയം ധമ്മതണ്ഹാ’’തി ജാനാതി പസ്സതി – അയം ഞാതപരിഞ്ഞാ.

കതമാ തീരണപരിഞ്ഞാ? ഏവം ഞാതം കത്വാ തണ്ഹം തീരേതി അനിച്ചതോ ദുക്ഖതോ രോഗതോ ഗണ്ഡതോ…പേ… നിസ്സരണതോ തീരേതി – അയം തീരണപരിഞ്ഞാ.

കതമാ പഹാനപരിഞ്ഞാ? ഏവം തീരയിത്വാ തണ്ഹം പജഹതി വിനോദേതി ബ്യന്തീകരോതി അനഭാവം ഗമേതി. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ – ‘‘യോ, ഭിക്ഖവേ, തണ്ഹായ ഛന്ദരാഗോ തം പജഹഥ. ഏവം സാ തണ്ഹാ പഹീനാ ഭവിസ്സതി ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാ’’. അയം പഹാനപരിഞ്ഞാ. തണ്ഹം പരിഞ്ഞായാതി തണ്ഹം ഇമാഹി തീഹി പരിഞ്ഞാഹി പരിജാനിത്വാ. അനാസവാതി ചത്താരോ ആസവാ – കാമാസവോ, ഭവാസവോ, ദിട്ഠാസവോ, അവിജ്ജാസവോ. യേസം ഇമേ ആസവാ പഹീനാ ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാ, തേ വുച്ചന്തി അനാസവാ അരഹന്തോ ഖീണാസവാ – തണ്ഹം പരിഞ്ഞായ അനാസവാ.

തേ വേ നരാ ഓഘതിണ്ണാതി ബ്രൂമീതി യേ തണ്ഹം പരിഞ്ഞായ അനാസവാ, തേ കാമോഘം തിണ്ണാ ഭവോഘം തിണ്ണാ ദിട്ഠോഘം തിണ്ണാ അവിജ്ജോഘം തിണ്ണാ സബ്ബസംസാരപഥം തിണ്ണാ ഉത്തിണ്ണാ നിത്തിണ്ണാ അതിക്കന്താ സമതിക്കന്താ വീതിവത്താതി ബ്രൂമി ആചിക്ഖാമി ദേസേമി പഞ്ഞപേമി പട്ഠപേമി വിവരാമി വിഭജാമി ഉത്താനീകരോമി പകാസേമീതി – തണ്ഹം പരിഞ്ഞായ അനാസവാസേ തേ വേ നരാ ഓഘതിണ്ണാതി ബ്രൂമി. തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘നാഹം സബ്ബേ സമണബ്രാഹ്മണാസേ, [നന്ദാതി ഭഗവാ]

ജാതിജരായ നിവുതാതി ബ്രൂമി;

യേ സീധ ദിട്ഠം വ സുതം മുതം വാ, സീലബ്ബതം വാപി പഹായ സബ്ബം.

അനേകരൂപമ്പി പഹായ സബ്ബം, തണ്ഹം പരിഞ്ഞായ അനാസവാസേ;

തേ വേ നരാ ഓഘതിണ്ണാതി ബ്രൂമീ’’തി.

൫൨. ഏതാഭിനന്ദാമി വചോ മഹേസിനോ, സുകിത്തിതം ഗോതമനൂപധീകം;

യേ സീധ ദിട്ഠം വ സുതം മുതം വാ, സീലബ്ബതം വാപി പഹായ സബ്ബം.

അനേകരൂപമ്പി പഹായ സബ്ബം, തണ്ഹം പരിഞ്ഞായ അനാസവാസേ;

അഹമ്പി തേ ഓഘതിണ്ണാതി ബ്രൂമി.

ഏതാഭിനന്ദാമി വചോ മഹേസിനോതി. ഏതന്തി തുയ്ഹം വചനം ബ്യപ്പഥം ദേസനം അനുസാസനം അനുസിട്ഠം നന്ദാമി അഭിനന്ദാമി മോദാമി അനുമോദാമി ഇച്ഛാമി സാദിയാമി പത്ഥയാമി പിഹയാമി അഭിജപ്പാമി. മഹേസിനോതി കിം മഹേസി ഭഗവാ? മഹന്തം സീലക്ഖന്ധം ഏസീ ഗവേസീ പരിയേസീതി മഹേസി…പേ… കഹം നരാസഭോതി മഹേസീതി – ഏതാഭിനന്ദാമി വചോ മഹേസിനോ.

സുകിത്തിതം ഗോതമനൂപധീകന്തി. സുകിത്തിതന്തി സുകിത്തിതം സുആചിക്ഖിതം [സ്വാചിക്ഖിതം (ക.)] സുദേസിതം സുപഞ്ഞപിതം സുപട്ഠപിതം സുവിവടം സുവിഭത്തം സുഉത്താനീകതം സുപകാസിതം. ഗോതമനൂപധീകന്തി ഉപധീ വുച്ചന്തി കിലേസാ ച ഖന്ധാ ച അഭിസങ്ഖാരാ ച. ഉപധിപ്പഹാനം ഉപധിവൂപസമം ഉപധിനിസ്സഗ്ഗം ഉപധിപടിപ്പസ്സദ്ധം അമതം നിബ്ബാനന്തി – സുകിത്തിതം ഗോതമനൂപധീകം.

യേ സീധ ദിട്ഠം വ സുതം മുതം വാ, സീലബ്ബതം വാപി പഹായ സബ്ബന്തി യേ സബ്ബാ ദിട്ഠസുദ്ധിയോ പഹായ ജഹിത്വാ പജഹിത്വാ വിനോദേത്വാ ബ്യന്തീകരിത്വാ അനഭാവം ഗമേത്വാ. യേ സബ്ബാ സുതസുദ്ധിയോ…പേ… യേ സബ്ബാ മുതസുദ്ധിയോ… യേ സബ്ബാ ദിട്ഠസുതമുതസുദ്ധിയോ… യേ സബ്ബാ സീലസുദ്ധിയോ… യേ സബ്ബാ വതസുദ്ധിയോ… യേ സബ്ബാ സീലബ്ബതസുദ്ധിയോ പഹായ ജഹിത്വാ പജഹിത്വാ വിനോദേത്വാ ബ്യന്തീകരിത്വാ അനഭാവം ഗമേത്വാതി – യേ സീധ ദിട്ഠം വ സുതം മുതം വാ, സീലബ്ബതം വാപി പഹായ സബ്ബം.

അനേകരൂപമ്പി പഹായ സബ്ബന്തി അനേകവിധകോതൂഹലമങ്ഗലേന സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം പഹായ ജഹിത്വാ പജഹിത്വാ വിനോദേത്വാ ബ്യന്തീകരിത്വാ അനഭാവം ഗമേത്വാതി – അനേകരൂപമ്പി പഹായ സബ്ബം.

തണ്ഹം പരിഞ്ഞായ അനാസവാസേ, അഹമ്പി തേ ഓഘതിണ്ണാതി ബ്രൂമീതി. തണ്ഹാതി രൂപതണ്ഹാ സദ്ദതണ്ഹാ ഗന്ധതണ്ഹാ രസതണ്ഹാ ഫോട്ഠബ്ബതണ്ഹാ ധമ്മതണ്ഹാ. തണ്ഹം പരിഞ്ഞായാതി തണ്ഹം തീഹി പരിഞ്ഞാഹി പരിജാനിത്വാ – ഞാതപരിഞ്ഞായ, തീരണപരിഞ്ഞായ [തിരണപരിഞ്ഞായ (സ്യാ.)], പഹാനപരിഞ്ഞായ. കതമാ ഞാതപരിഞ്ഞാ? തണ്ഹം ജാനാതി – അയം രൂപതണ്ഹാ, അയം സദ്ദതണ്ഹാ, അയം ഗന്ധതണ്ഹാ, അയം രസതണ്ഹാ, അയം ഫോട്ഠബ്ബതണ്ഹാ, അയം ധമ്മതണ്ഹാതി ജാനാതി പസ്സതി – അയം ഞാതപരിഞ്ഞാ.

കതമാ തീരണപരിഞ്ഞാ? ഏവം ഞാതം കത്വാ തണ്ഹം തീരേതി [തിരേതി (സ്യാ.)] അനിച്ചതോ ദുക്ഖതോ രോഗതോ ഗണ്ഡതോ സല്ലതോ അഘതോ ആബാധതോ പരതോ പലോകതോ ഈതിതോ ഉപദ്ദവതോ ഭയതോ ഉപസഗ്ഗതോ ചലതോ പഭങ്ഗുതോ അദ്ധുവതോ അതാണതോ അലേണതോ അസരണതോ അസരണീഭൂതതോ രിത്തതോ തുച്ഛതോ സുഞ്ഞതോ അനത്തതോ ആദീനവതോ വിപരിണാമധമ്മതോ അസാരകതോ അഘമൂലതോ വധകതോ വിഭവതോ സാസവതോ സങ്ഖതതോ മാരാമിസതോ ജാതിധമ്മതോ ജരാധമ്മതോ ബ്യാധിധമ്മതോ മരണധമ്മതോ സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസധമ്മതോ സംകിലേസധമ്മതോ സമുദയതോ അത്ഥങ്ഗമതോ അസ്സാദതോ ആദീനവതോ നിസ്സരണതോ തീരേതി – അയം തീരണപരിഞ്ഞാ.

കതമാ പഹാനപരിഞ്ഞാ? ഏവം തീരയിത്വാ തണ്ഹം പജഹതി വിനോദേതി ബ്യന്തീകരോതി അനഭാവം ഗമേതി – അയം പഹാനപരിഞ്ഞാ.

തണ്ഹം പരിഞ്ഞായാതി തണ്ഹം ഇമാഹി തീഹി പരിഞ്ഞാഹി പരിജാനിത്വാ. അനാസവാതി ചത്താരോ ആസവാ – കാമാസവോ, ഭവാസവോ, ദിട്ഠാസവോ, അവിജ്ജാസവോ. യേസം ഇമേ ആസവാ പഹീനാ ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാ, തേ വുച്ചന്തി അനാസവാ അരഹന്തോ ഖീണാസവാ. തണ്ഹം പരിഞ്ഞായ അനാസവാസേ, അഹമ്പി തേ ഓഘതിണ്ണാതി. ബ്രൂമീതി യേ തണ്ഹം പരിഞ്ഞായ അനാസവാ, അഹമ്പി തേ കാമോഘം തിണ്ണാ ഭവോഘം തിണ്ണാ ദിട്ഠോഘം തിണ്ണാ അവിജ്ജോഘം തിണ്ണാ സബ്ബസംസാരപഥം തിണ്ണാ ഉത്തിണ്ണാ നിത്തിണ്ണാ അതിക്കന്താ സമതിക്കന്താ വീതിവത്താതി ബ്രൂമി വദാമിതി – തണ്ഹം പരിഞ്ഞായ അനാസവാസേ, അഹമ്പി തേ ഓഘതിണ്ണാതി ബ്രൂമി. തേനാഹ സോ ബ്രാഹ്മണോ –

‘‘ഏതാഭിനന്ദാമി വചോ മഹേസിനോ, സുകിത്തിതം ഗോതമനൂപധീകം;

യേ സീധ ദിട്ഠം വ സുതം മുതം വാ, സീലബ്ബതം വാപി പഹായ സബ്ബം.

അനേകരൂപമ്പി പഹായ സബ്ബം, തണ്ഹം പരിഞ്ഞായ അനാസവാസേ;

അഹമ്പി തേ ഓഘതിണ്ണാതി ബ്രൂമീ’’തി.

നന്ദമാണവപുച്ഛാനിദ്ദേസോ സത്തമോ.