പാരായനവഗ്ഗനിദ്ദേസോ

൧. അജിതമാണവപുച്ഛാനിദ്ദേസോ

൧. കേനസ്സു നിവുതോ ലോകോ, [ഇച്ചായസ്മാ അജിതോ]

കേനസ്സു നപ്പകാസതി;

കിസ്സാഭിലേപനം ബ്രൂസി [ബ്രൂഹി (സ്യാ.)], കിംസു തസ്സ മഹബ്ഭയം.

കേനസ്സു നിവുതോ ലോകോതി. ലോകോതി നിരയലോകോ തിരച്ഛാനലോകോ പേത്തിവിസയലോകോ മനുസ്സലോകോ ദേവലോകോ ഖന്ധലോകോ ധാതുലോകോ ആയതനലോകോ അയം ലോകോ പരോ ലോകോ ബ്രഹ്മലോകോ ദേവലോകോ – അയം വുച്ചതി ലോകോ. അയം ലോകോ കേന ആവുതോ നിവുതോ ഓവുതോ [ഓഫുതോ (സ്യാ.)] പിഹിതോ പടിച്ഛന്നോ പടികുജ്ജിതോതി – കേനസ്സു നിവുതോ ലോകോ?

ഇച്ചായസ്മാ അജിതോതി. ഇച്ചാതി പദസന്ധി പദസംസഗ്ഗോ പദപാരിപൂരീ അക്ഖരസമവായോ ബ്യഞ്ജനസിലിട്ഠതാ പദാനുപുബ്ബതാപേതം [പദാനുപുബ്ബതാമേതം (ബഹൂസു)] ഇച്ചാതി. ആയസ്മാതി പിയവചനം ഗരുവചനം സഗാരവസപ്പതിസ്സാധിവചനമേതം ആയസ്മാതി. അജിതോതി തസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ നാമം സങ്ഖാ സമഞ്ഞാ പഞ്ഞത്തി വോഹാരോ നാമം നാമകമ്മം നാമധേയ്യം നിരുത്തി ബ്യഞ്ജനം അഭിലാപോതി – ഇച്ചായസ്മാ അജിതോ.

കേനസ്സു നപ്പകാസതീതി കേന ലോകോ നപ്പകാസതി ന ഭാസതി ന തപതി ന വിരോചതി ന ഞായതി ന പഞ്ഞായതീതി – കേനസ്സു നപ്പകാസതി.

കിസ്സാഭിലേപനം ബ്രൂസീതി കിം ലോകസ്സ ലേപനം ലഗ്ഗനം ബന്ധനം ഉപക്കിലേസോ. കേന ലോകോ ലിത്തോ സംലിത്തോ ഉപലിത്തോ കിലിട്ഠോ സംകിലിട്ഠോ മക്ഖിതോ സംസട്ഠോ ലഗ്ഗോ ലഗ്ഗിതോ പലിബുദ്ധോ, ബ്രൂസി ആചിക്ഖസി ദേസേസി പഞ്ഞപേസി [പഞ്ഞാപേസി (ക.)] പട്ഠപേസി വിവരസി വിഭജസി ഉത്താനീകരോസി [ഉത്താനിം കരോസി (ക.)] പകാസേസീതി – കിസ്സാഭിലേപനം ബ്രൂസി.

കിംസു തസ്സ മഹബ്ഭയന്തി കിം ലോകസ്സ ഭയം മഹബ്ഭയം പീളനം ഘട്ടനം ഉപദ്ദവോ ഉപസഗ്ഗോതി – കിംസു തസ്സ മഹബ്ഭയം. തേനാഹ സോ ബ്രാഹ്മണോ –

‘‘കേനസ്സു നിവുതോ ലോകോ, [ഇച്ചായസ്മാ അജിതോ]

കേനസ്സു നപ്പകാസതി;

കിസ്സാഭിലേപനം ബ്രൂസി, കിംസു തസ്സ മഹബ്ഭയ’’ന്തി.

൨. അവിജ്ജായ നിവുതോ ലോകോ, [അജിതാതി ഭഗവാ]

വേവിച്ഛാ പമാദാ നപ്പകാസതി;

ജപ്പാഭിലേപനം ബ്രൂമി, ദുക്ഖമസ്സ മഹബ്ഭയം.

അവിജ്ജായ നിവുതോ ലോകോതി. അവിജ്ജാതി ദുക്ഖേ അഞ്ഞാണം ദുക്ഖസമുദയേ അഞ്ഞാണം ദുക്ഖനിരോധേ അഞ്ഞാണം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ അഞ്ഞാണം, പുബ്ബന്തേ അഞ്ഞാണം അപരന്തേ അഞ്ഞാണം പുബ്ബന്താപരന്തേ അഞ്ഞാണം, ഇദപ്പച്ചയതാപടിച്ചസമുപ്പന്നേസു ധമ്മേസു അഞ്ഞാണം, യം ഏവരൂപം അഞ്ഞാണം അദസ്സനം അനഭിസമയോ അനനുബോധോ അസമ്ബോധോ അപ്പടിവേധോ അസംഗാഹനാ അപരിയോഗാഹനാ അസമപേക്ഖനാ അപച്ചവേക്ഖണാ [അപച്ചവേക്ഖനാ (സ്യാ.)] അപച്ചവേക്ഖണകമ്മം ദുമ്മേജ്ഝം ബാല്യം അസമ്പജഞ്ഞം മോഹോ പമോഹോ സമ്മോഹോ അവിജ്ജാ അവിജ്ജോഘോ അവിജ്ജായോഗോ അവിജ്ജാനുസയോ അവിജ്ജാപരിയുട്ഠാനം അവിജ്ജാലങ്ഗീ മോഹോ അകുസലമൂലം, അയം വുച്ചതി – അവിജ്ജാ.

ലോകോതി നിരയലോകോ തിരച്ഛാനലോകോ പേത്തിവിസയലോകോ മനുസ്സലോകോ ദേവലോകോ ഖന്ധലോകോ ധാതുലോകോ ആയതനലോകോ അയം ലോകോ പരോ ലോകോ ബ്രഹ്മലോകോ ദേവലോകോ – അയം വുച്ചതി ലോകോ. അയം ലോകോ ഇമായ അവിജ്ജായ ആവുതോ നിവുതോ ഓവുതോ പിഹിതോ പടിച്ഛന്നോ പടികുജ്ജിതോതി – അവിജ്ജായ നിവുതോ ലോകോ.

അജിതാതി ഭഗവാ തം ബ്രാഹ്മണം നാമേന ആലപതി. ഭഗവാതി ഗാരവാധിവചനം. അപി ച, ഭഗ്ഗരാഗോതി ഭഗവാ; ഭഗ്ഗദോസോതി ഭഗവാ; ഭഗ്ഗമോഹോതി ഭഗവാ; ഭഗ്ഗമാനോതി ഭഗവാ; ഭഗ്ഗദിട്ഠീതി ഭഗവാ; ഭഗ്ഗകണ്ടകോതി ഭഗവാ; ഭഗ്ഗകിലേസോതി ഭഗവാ; ഭജി വിഭജി പവിഭജി ധമ്മരതനന്തി ഭഗവാ; ഭവാനം അന്തകരോതി ഭഗവാ; ഭാവിതകായോ ഭാവിതസീലോ ഭാവിതചിത്തോ [ഭാവിതകായോതി ഭഗവാ, ഭാവിതസീലോതി ഭാവിതചിത്തോതി (സ്യാ.)] ഭാവിതപഞ്ഞോതി ഭഗവാ; ഭജി വാ ഭഗവാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി അപ്പസദ്ദാനി അപ്പനിഗ്ഘോസാനി വിജനവാതാനി മനുസ്സരാഹസ്സേയ്യകാനി [മനുസ്സരാഹസേയ്യകാനി (സ്യാ.)] പടിസല്ലാനസാരുപ്പാനീതി ഭഗവാ; ഭാഗീ വാ ഭഗവാ ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാനന്തി ഭഗവാ; ഭാഗീ വാ ഭഗവാ അത്ഥരസസ്സ ധമ്മരസസ്സ വിമുത്തിരസസ്സ അധിസീലസ്സ അധിചിത്തസ്സ അധിപഞ്ഞായാതി ഭഗവാ; ഭാഗീ വാ ഭഗവാ ചതുന്നം ഝാനാനം ചതുന്നം അപ്പമഞ്ഞാനം ചതുന്നം അരൂപസമാപത്തീനന്തി ഭഗവാ; ഭാഗീ വാ ഭഗവാ അട്ഠന്നം വിമോക്ഖാനം അട്ഠന്നം അഭിഭായതനാനം നവന്നം അനുപുബ്ബസമാപത്തീനന്തി ഭഗവാ; ഭാഗീ വാ ഭഗവാ ദസന്നം സഞ്ഞാഭാവനാനം കസിണസമാപത്തീനം ആനാപാനസ്സതിസമാധിസ്സ അസുഭസമാപത്തിയാതി ഭഗവാ; ഭാഗീ വാ ഭഗവാ ചതുന്നം സതിപട്ഠാനാനം ചതുന്നം സമ്മപ്പധാനാനം ചതുന്നം ഇദ്ധിപാദാനം പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം പഞ്ചന്നം ബലാനം സത്തന്നം ബോജ്ഝങ്ഗാനം അരിയസ്സ അട്ഠങ്ഗികസ്സ മഗ്ഗസ്സാതി ഭഗവാ; ഭാഗീ വാ ഭഗവാ ദസന്നം തഥാഗതബലാനം ചതുന്നം വേസാരജ്ജാനം ചതുന്നം പടിസമ്ഭിദാനം ഛന്നം അഭിഞ്ഞാനം ഛന്നം ബുദ്ധധമ്മാനന്തി ഭഗവാ; ഭഗവാതി നേതം നാമം മാതരാ കതം ന പിതരാ കതം ന ഭാതരാ കതം ന ഭഗിനിയാ കതം ന മിത്താമച്ചേഹി കതം ന ഞാതിസാലോഹിതേഹി കതം ന സമണബ്രാഹ്മണേഹി കതം ന ദേവതാഹി കതം. വിമോക്ഖന്തികമേതം ബുദ്ധാനം ഭഗവന്താനം ബോധിയാ മൂലേ സഹ സബ്ബഞ്ഞുതഞാണസ്സ പടിലാഭാ സച്ഛികാ പഞ്ഞത്തി, യദിദം ഭഗവാതി – അജിതാതി ഭഗവാ.

വേവിച്ഛാ പമാദാ നപ്പകാസതീതി. വേവിച്ഛം വുച്ചതി പഞ്ച മച്ഛരിയാനി – ആവാസമച്ഛരിയം, കുലമച്ഛരിയം, ലാഭമച്ഛരിയം, വണ്ണമച്ഛരിയം, ധമ്മമച്ഛരിയം. യം ഏവരൂപം മച്ഛേരം മച്ഛരായനാ മച്ഛരായിതത്തം വേവിച്ഛം കദരിയം കടുകഞ്ചുകതാ അഗ്ഗഹിതത്തം ചിത്തസ്സ – ഇദം വുച്ചതി മച്ഛരിയം. അപി ച ഖന്ധമച്ഛരിയമ്പി മച്ഛരിയം, ധാതുമച്ഛരിയമ്പി മച്ഛരിയം, ആയതനമച്ഛരിയമ്പി മച്ഛരിയം, ഗാഹോ വുച്ചതി മച്ഛരിയം. പമാദോ വത്തബ്ബോ – കായദുച്ചരിതേ വാ വചീദുച്ചരിതേ വാ മനോദുച്ചരിതേ വാ പഞ്ചസു കാമഗുണേസു വാ ചിത്തസ്സ വോസഗ്ഗോ [വോസ്സഗ്ഗോ (ബഹൂസു)] വോസഗ്ഗാനുപ്പദാനം കുസലാനം ധമ്മാനം ഭാവനായ അസക്കച്ചകിരിയതാ അസാതച്ചകിരിയതാ അനട്ഠിതകിരിയതാ [അനിട്ഠിതകിരിയതാ (ക.) വിഭ. ൮൪൬] ഓലീനവുത്തിതാ നിക്ഖിത്തച്ഛന്ദതാ നിക്ഖിത്തധുരതാ അനാസേവനാ അഭാവനാ അബഹുലീകമ്മം അനധിട്ഠാനം അനനുയോഗോ പമാദോ. യോ ഏവരൂപോ പമാദോ പമജ്ജനാ പമജ്ജിതത്തം – അയം വുച്ചതി പമാദോ. വേവിച്ഛാ പമാദാ നപ്പകാസതീതി ഇമിനാ ച മച്ഛരിയേന ഇമിനാ ച പമാദേന ലോകോ നപ്പകാസതി ന ഭാസതി ന തപതി ന വിരോചതി ന ഞായതി ന പഞ്ഞായതീതി – വേവിച്ഛാ പമാദാ നപ്പകാസതി.

ജപ്പാഭിലേപനം ബ്രൂമീതി ജപ്പാ വുച്ചതി തണ്ഹാ. യോ രാഗോ സാരാഗോ അനുനയോ അനുരോധോ നന്ദീ [നന്ദി (സ്യാ.)] നന്ദിരാഗോ ചിത്തസ്സ സാരാഗോ ഇച്ഛാ മുച്ഛാ അജ്ഝോസാനം ഗേധോ പലിഗേധോ സങ്ഗോ പങ്കോ ഏജാ മായാ ജനികാ സഞ്ജനനീ സിബ്ബിനീ ജാലിനീ സരിതാ വിസത്തികാ സുത്തം വിസടാ [സോത്തം വിസതാ (സ്യാ.)] ആയൂഹനീ ദുതിയാ പണിധി ഭവനേത്തി വനം വനഥോ സന്ഥവോ [സന്ധവോ (ക.) വിഭ. ൯൦൯] സിനേഹോ അപേക്ഖാ പടിബന്ധു ആസാ ആസീസനാ [ആസിംസനാ (സ്യാ.)] ആസീസിതത്തം രൂപാസാ സദ്ദാസാ ഗന്ധാസാ രസാസാ ഫോട്ഠബ്ബാസാ ലാഭാസാ ധനാസാ പുത്താസാ ജീവിതാസാ ജപ്പാ പജപ്പാ അഭിജപ്പാ ജപ്പനാ ജപ്പിതത്തം ലോലുപ്പം ലോലുപ്പായനാ ലോലുപ്പായിതത്തം പുച്ഛഞ്ജികതാ സാധുകമ്യതാ അധമ്മരാഗോ വിസമലോഭോ നികന്തി നികാമനാ പത്ഥനാ പിഹനാ സമ്പത്ഥനാ കാമതണ്ഹാ ഭവതണ്ഹാ വിഭവതണ്ഹാ രൂപതണ്ഹാ അരൂപതണ്ഹാ നിരോധതണ്ഹാ രൂപതണ്ഹാ സദ്ദതണ്ഹാ ഗന്ധതണ്ഹാ രസതണ്ഹാ ഫോട്ഠബ്ബതണ്ഹാ ധമ്മതണ്ഹാ ഓഘോ യോഗോ ഗന്ഥോ ഉപാദാനം ആവരണം നീവരണം ഛദനം ബന്ധനം ഉപക്കിലേസോ അനുസയോ പരിയുട്ഠാനം ലതാ വേവിച്ഛം ദുക്ഖമൂലം ദുക്ഖനിദാനം ദുക്ഖപ്പഭവോ മാരപാസോ മാരബളിസം മാരാമിസം മാരവിസയോ മാരനിവാസോ മാരഗോചരോ മാരബന്ധനം തണ്ഹാനദീ തണ്ഹാജാലം തണ്ഹാഗദ്ദുലം തണ്ഹാസമുദ്ദോ അഭിജ്ഝാ ലോഭോ അകുസലമൂലം – അയം വുച്ചതി ജപ്പാ. ലോകസ്സ ലേപനം ലഗ്ഗനം ബന്ധനം ഉപക്കിലേസോ ഇമായ ജപ്പായ ലോകോ ലിത്തോ സംലിത്തോ ഉപലിത്തോ കിലിട്ഠോ സംകിലിട്ഠോ മക്ഖിതോ സംസട്ഠോ ലഗ്ഗോ ലഗ്ഗിതോ പലിബുദ്ധോതി ബ്രൂമി ആചിക്ഖാമി ദേസേമി പഞ്ഞപേമി പട്ഠപേമി വിവരാമി വിഭജാമി ഉത്താനീകരോമി പകാസേമീതി – ജപ്പാഭിലേപനം ബ്രൂമി.

ദുക്ഖമസ്സ മഹബ്ഭയന്തി. ദുക്ഖന്തി ജാതിദുക്ഖം ജരാദുക്ഖം ബ്യാധിദുക്ഖം മരണദുക്ഖം സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസദുക്ഖം നേരയികം ദുക്ഖം തിരച്ഛാനയോനികം ദുക്ഖം പേത്തിവിസയികം ദുക്ഖം മാനുസികം ദുക്ഖം ഗബ്ഭോക്കന്തിമൂലകം ദുക്ഖം ഗബ്ഭട്ഠിതിമൂലകം [ഗബ്ഭേഠിതിമൂലകം (സ്യാ. ക.)] ദുക്ഖം ഗബ്ഭവുട്ഠാനമൂലകം ദുക്ഖം ജാതസ്സൂപനിബന്ധകം ദുക്ഖം ജാതസ്സ പരാധേയ്യകം ദുക്ഖം അത്തൂപക്കമദുക്ഖം പരൂപക്കമദുക്ഖം സങ്ഖാരദുക്ഖം വിപരിണാമദുക്ഖം ചക്ഖുരോഗോ സോതരോഗോ ഘാനരോഗോ ജിവ്ഹാരോഗോ കായരോഗോ സീസരോഗോ കണ്ണരോഗോ മുഖരോഗോ ദന്തരോഗോ കാസോ സാസോ പിനാസോ ഡാഹോ [ഡഹോ (സ്യാ.)] ജരോ കുച്ഛിരോഗോ മുച്ഛാ പക്ഖന്ദികാ സൂലാ വിസൂചികാ കുട്ഠം ഗണ്ഡോ കിലാസോ സോസോ അപമാരോ ദദ്ദു കണ്ഡു കച്ഛു രഖസാ [രക്ഖസാ (ക.)] വിതച്ഛികാ ലോഹിതപിത്തം [ലോഹിതം പിത്തം (ബഹൂസു)] മധുമേഹോ അംസാ പിളകാ ഭഗന്ദലാ പിത്തസമുട്ഠാനാ ആബാധാ സേമ്ഹസമുട്ഠാനാ ആബാധാ വാതസമുട്ഠാനാ ആബാധാ സന്നിപാതികാ ആബാധാ ഉതുപരിണാമജാ ആബാധാ വിസമപരിഹാരജാ ആബാധാ ഓപക്കമികാ ആബാധാ കമ്മവിപാകജാ ആബാധാ സീതം ഉണ്ഹം ജിഘച്ഛാ പിപാസാ ഉച്ചാരോ പസ്സാവോ ഡംസമകസവാതാതപസരീസപസമ്ഫസ്സം ദുക്ഖം മാതുമരണം ദുക്ഖം പിതുമരണം ദുക്ഖം ഭാതുമരണം ദുക്ഖം ഭഗിനിമരണം ദുക്ഖം പുത്തമരണം ദുക്ഖം ധീതുമരണം ദുക്ഖം ഞാതിബ്യസനം ദുക്ഖം രോഗബ്യസനം ദുക്ഖം ഭോഗബ്യസനം ദുക്ഖം സീലബ്യസനം ദുക്ഖം ദിട്ഠിബ്യസനം ദുക്ഖം യേസം ധമ്മാനം ആദിതോ സമുദാഗമനം പഞ്ഞായതി. അത്ഥങ്ഗമതോ നിരോധോ പഞ്ഞായതി. കമ്മസന്നിസ്സിതോ വിപാകോ. വിപാകസന്നിസ്സിതം കമ്മം, നാമസന്നിസ്സിതം രൂപം രൂപസന്നിസ്സിതം നാമം, ജാതിയാ അനുഗതം ജരായ അനുസടം ബ്യാധിനാ അഭിഭൂതം മരണേന അബ്ഭാഹതം ദുക്ഖേ പതിട്ഠിതം അതാണം അലേണം അസരണം അസരണീഭൂതം – ഇദം വുച്ചതി ദുക്ഖം. ഇദം ദുക്ഖം ലോകസ്സ ഭയം മഹാഭയം പീളനം ഘട്ടനം ഉപദ്ദവോ ഉപസഗ്ഗോതി – ദുക്ഖമസ്സ മഹബ്ഭയം. തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘അവിജ്ജായ നിവുതോ ലോകോ, [അജിതാതി ഭഗവാ]

വേവിച്ഛാ പമാദാ നപ്പകാസതി;

ജപ്പാഭിലേപനം ബ്രൂമി, ദുക്ഖമസ്സ മഹബ്ഭയ’’ന്തി.

൩. സവന്തി സബ്ബധി സോതാ, [ഇച്ചായസ്മാ അജിതോ]

സോതാനം കിം നിവാരണം;

സോതാനം സംവരം ബ്രൂഹി, കേന സോതാ പിധിയ്യരേ [പിഥിയ്യരേ (സ്യാ.), പിഥീയരേ (സീ. അട്ഠ.)] .

സവന്തി സബ്ബധി സോതാതി. സോതാതി തണ്ഹാസോതോ ദിട്ഠിസോതോ കിലേസസോതോ ദുച്ചരിതസോതോ അവിജ്ജാസോതോ. സബ്ബധീതി സബ്ബേസു ആയതനേസു. സവന്തീതി സവന്തി ആസവന്തി സന്ദന്തി പവത്തന്തി. ചക്ഖുതോ രൂപേ സവന്തി ആസവന്തി സന്ദന്തി പവത്തന്തി. സോതതോ സദ്ദേ സവന്തി…പേ… ഘാനതോ ഗന്ധേ സവന്തി… ജിവ്ഹാതോ രസേ സവന്തി… കായതോ ഫോട്ഠബ്ബേ സവന്തി… മനതോ ധമ്മേ സവന്തി ആസവന്തി സന്ദന്തി പവത്തന്തി. ചക്ഖുതോ രൂപതണ്ഹാ സവന്തി ആസവന്തി സന്ദന്തി പവത്തന്തി. സോതതോ സദ്ദതണ്ഹാ സവന്തി ആസവന്തി സന്ദന്തി പവത്തന്തി. ഘാനതോ ഗന്ധതണ്ഹാ സവന്തി… ജിവ്ഹാതോ രസതണ്ഹാ സവന്തി… കായതോ ഫോട്ഠബ്ബതണ്ഹാ സവന്തി… മനതോ ധമ്മതണ്ഹാ സവന്തി ആസവന്തി സന്ദന്തി പവത്തന്തീതി – സവന്തി സബ്ബധി സോതാ.

ഇച്ചായസ്മാ അജിതോതി. ഇച്ചാതി പദസന്ധി…പേ… പദാനുപുബ്ബതാപേതം ഇച്ചാതി…പേ… ഇച്ചായസ്മാ അജിതോ.

സോതാനം കിം നിവാരണന്തി സോതാനം കിം ആവരണം നീവരണം സംവരണം രക്ഖനം ഗോപനന്തി – സോതാനം കിം നിവാരണം.

സോതാനം സംവരം ബ്രൂഹീതി സോതാനം ആവരണം നീവരണം സംവരണം രക്ഖനം ഗോപനം ബ്രൂഹി ആചിക്ഖ ദേസേഹി പഞ്ഞപേഹി പട്ഠപേഹി വിവരാഹി വിഭജാഹി ഉത്താനീകരോഹി പകാസേഹീതി – സോതാനം സംവരം ബ്രൂഹി.

കേന സോതാ പിധിയ്യരേതി കേന സോതാ പിധീയന്തി പച്ഛിജ്ജന്തി ന സവന്തി ന ആസവന്തി ന സന്ദന്തി നപ്പവത്തന്തീതി – കേന സോതാ പിധിയ്യരേ. തേനാഹ സോ ബ്രാഹ്മണോ –

‘‘സവന്തി സബ്ബധി സോതാ, [ഇച്ചായസ്മാ അജിതോ]

സോതാനം കിം നിവാരണം;

സോതാനം സംവരം ബ്രൂഹി, കേന സോതാ പിധിയ്യരേ’’.

൪. യാനി സോതാനി ലോകസ്മിം, [അജിതാതി ഭഗവാ]

സതി തേസം നിവാരണം;

സോതാനം സംവരം ബ്രൂമി, പഞ്ഞായേതേ പിധിയ്യരേ.

യാനി സോതാനി ലോകസ്മിന്തി യാനി ഏതാനി സോതാനി മയാ കിത്തിതാനി പകിത്തിതാനി ആചിക്ഖിതാനി ദേസിതാനി പഞ്ഞപിതാനി പട്ഠപിതാനി വിവരിതാനി വിഭജിതാനി [വിഭത്താനി (ക.)] ഉത്താനീകതാനി പകാസിതാനി, സേയ്യഥിദം [സേയ്യഥീദം (സ്യാ.)] – തണ്ഹാസോതോ ദിട്ഠിസോതോ കിലേസസോതോ ദുച്ചരിതസോതോ അവിജ്ജാസോതോ. ലോകസ്മിന്തി അപായലോകേ മനുസ്സലോകേ ദേവലോകേ ഖന്ധലോകേ ധാതുലോകേ ആയതനലോകേതി – യാനി സോതാനി ലോകസ്മിം. അജിതാതി ഭഗവാ തം ബ്രാഹ്മണം നാമേന ആലപതി.

സതി തേസം നിവാരണന്തി. സതീതി യാ സതി അനുസ്സതി പടിസ്സതി സതി സരണതാ ധാരണതാ അപിലാപനതാ അസമ്മുസ്സനതാ സതി സതിന്ദ്രിയം സതിബലം സമ്മാസതി സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ഏകായനമഗ്ഗോ – അയം വുച്ചതി സതി. നിവാരണന്തി ആവരണം നീവരണം സംവരണം രക്ഖനം ഗോപനന്തി – സതി തേസം നിവാരണം.

സോതാനം സംവരം ബ്രൂമീതി സോതാനം ആവരണം നീവരണം സംവരണം രക്ഖനം ഗോപനം ബ്രൂമി ആചിക്ഖാമി…പേ… ഉത്താനീകരോമി പകാസേമീതി – സോതാനം സംവരം ബ്രൂമി.

പഞ്ഞായേതേ പിധിയ്യരേതി. പഞ്ഞാതി യാ പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി. പഞ്ഞായേതേ പിധിയ്യരേതി – പഞ്ഞായേതേ സോതാ പിധീയന്തി പച്ഛിജ്ജന്തി ന സവന്തി ന ആസവന്തി ന സന്ദന്തി നപ്പവത്തന്തി. ‘‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനിച്ചാ’’തി ജാനതോ പസ്സതോ പഞ്ഞായേതേ സോതാ പിധീയന്തി പച്ഛിജ്ജന്തി ന സവന്തി ന ആസവന്തി ന സന്ദന്തി നപ്പവത്തന്തി. ‘‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ ദുക്ഖാ’’തി ജാനതോ പസ്സതോ പഞ്ഞായേതേ സോതാ പിധീയന്തി പച്ഛിജ്ജന്തി ന സവന്തി ന ആസവന്തി ന സന്ദന്തി നപ്പവത്തന്തി. ‘‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനത്താ’’തി ജാനതോ പസ്സതോ പഞ്ഞായേതേ സോതാ പിധീയന്തി പച്ഛിജ്ജന്തി ന സവന്തി ന ആസവന്തി ന സന്ദന്തി നപ്പവത്തന്തി. ‘‘അവിജ്ജാപച്ചയാ സങ്ഖാരാ’’തി ജാനതോ പസ്സതോ പഞ്ഞായേതേ സോതാ പിധീയന്തി പച്ഛിജ്ജന്തി ന സവന്തി ന ആസവന്തി ന സന്ദന്തി നപ്പവത്തന്തി. ‘‘സങ്ഖാരപച്ചയാ വിഞ്ഞാണ’’ന്തി…പേ… ‘‘വിഞ്ഞാണപച്ചയാ നാമരൂപ’’ന്തി… ‘‘നാമരൂപപച്ചയാ സളായതന’’ന്തി… ‘‘സളായതനപച്ചയാ ഫസ്സോ’’തി… ‘‘ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ’’തി… ‘‘വേദനാപച്ചയാ തണ്ഹാ’’തി… ‘‘തണ്ഹാപച്ചയാ ഉപാദാന’’ന്തി… ‘‘ഉപാദാനപച്ചയാ ഭവോ’’തി… ‘‘ഭവപച്ചയാ ജാതീ’’തി… ‘‘ജാതിപച്ചയാ ജരാമരണ’’ന്തി ജാനതോ പസ്സതോ പഞ്ഞായേതേ സോതാ പിധീയന്തി പച്ഛിജ്ജന്തി ന സവന്തി ന ആസവന്തി ന സന്ദന്തി നപ്പവത്തന്തി. ‘‘അവിജ്ജാനിരോധാ സങ്ഖാരനിരോധോ’’തി… ‘‘സങ്ഖാരനിരോധാ വിഞ്ഞാണനിരോധോ’’തി… ‘‘വിഞ്ഞാണനിരോധാ നാമരൂപനിരോധോ’’തി… ‘‘നാമരൂപനിരോധാ സളായതനനിരോധോ’’തി… ‘‘സളായതനനിരോധാ ഫസ്സനിരോധോ’’തി… ‘‘ഫസ്സനിരോധാ വേദനാനിരോധോ’’തി… ‘‘വേദനാനിരോധാ തണ്ഹാനിരോധോ’’തി… ‘‘തണ്ഹാനിരോധാ ഉപാദാനനിരോധോ’’തി… ‘‘ഉപാദാനനിരോധാ ഭവനിരോധോ’’തി… ‘‘ഭവനിരോധാ ജാതിനിരോധോ’’തി… ‘‘ജാതിനിരോധാ ജരാമരണനിരോധോ’’തി ജാനതോ പസ്സതോ പഞ്ഞായേതേ സോതാ പിധീയന്തി പച്ഛിജ്ജന്തി ന സവന്തി ന ആസവന്തി ന സന്ദന്തി നപ്പവത്തന്തി. ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി…പേ… ‘‘അയം ദുക്ഖസമുദയോ’’തി… ‘‘അയം ദുക്ഖനിരോധോ’’തി… ‘‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’’തി ജാനതോ പസ്സതോ പഞ്ഞായേതേ സോതാ പിധീയന്തി പച്ഛിജ്ജന്തി ന സവന്തി ന ആസവന്തി ന സന്ദന്തി നപ്പവത്തന്തി. ‘‘ഇമേ ധമ്മാ ആസവാ’’തി…പേ… ‘‘അയം ആസവസമുദയോ’’തി… ‘‘അയം ആസവനിരോധോ’’തി… ‘‘അയം ആസവനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’’തി ജാനതോ പസ്സതോ പഞ്ഞായേതേ സോതാ പിധീയന്തി പച്ഛിജ്ജന്തി ന സവന്തി ന ആസവന്തി ന സന്ദന്തി നപ്പവത്തന്തി. ‘‘ഇമേ ധമ്മാ അഭിഞ്ഞേയ്യാ’’തി…പേ… ‘‘ഇമേ ധമ്മാ പരിഞ്ഞേയ്യാ’’തി… ‘‘ഇമേ ധമ്മാ പഹാതബ്ബാ’’തി… ‘‘ഇമേ ധമ്മാ ഭാവേതബ്ബാ’’തി… ‘‘ഇമേ ധമ്മാ സച്ഛികാതബ്ബാ’’തി ജാനതോ പസ്സതോ പഞ്ഞായേതേ സോതാ പിധീയന്തി പച്ഛിജ്ജന്തി ന സവന്തി ന ആസവന്തി ന സന്ദന്തി നപ്പവത്തന്തി. ഛന്നം ഫസ്സായതനാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച ജാനതോ പസ്സതോ പഞ്ഞായേതേ സോതാ പിധീയന്തി പച്ഛിജ്ജന്തി ന സവന്തി ന ആസവന്തി ന സന്ദന്തി നപ്പവത്തന്തി. പഞ്ചന്നം ഉപാദാനക്ഖന്ധാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച ജാനതോ പസ്സതോ… ചതുന്നം മഹാഭൂതാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച ജാനതോ പസ്സതോ… യം കിഞ്ചി സമുദയധമ്മം സബ്ബം തം നിരോധധമ്മന്തി ജാനതോ പസ്സതോ പഞ്ഞായേതേ സോതാ പിധീയന്തി പച്ഛിജ്ജന്തി ന സവന്തി ന ആസവന്തി ന സന്ദന്തി നപ്പവത്തന്തീതി – പഞ്ഞായേതേ പിധിയ്യരേ. തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘യാനി സോതാനി ലോകസ്മിം, [അജിതാതി ഭഗവാ]

സതി തേസം നിവാരണം;

സോതാനം സംവരം ബ്രൂമി, പഞ്ഞായേതേ പിധിയ്യരേ’’തി.

൫. പഞ്ഞാ ചേവ സതി ചാപി, [ഇച്ചായസ്മാ അജിതോ]

നാമരൂപഞ്ച മാരിസ;

ഏതം മേ പുട്ഠോ പബ്രൂഹി, കത്ഥേതം ഉപരുജ്ഝതി.

പഞ്ഞാ ചേവ സതി ചാപീതി. പഞ്ഞാതി യാ പഞ്ഞാ പജാനനാ വിചയോ പവിചയോ ധമ്മവിചയോ സല്ലക്ഖണാ ഉപലക്ഖണാ പച്ചുപലക്ഖണാ പണ്ഡിച്ചം കോസല്ലം നേപുഞ്ഞം വേഭബ്യാ ചിന്താ ഉപപരിക്ഖാ ഭൂരീ [ഭൂരി (ക.)] മേധാ പരിണായികാ വിപസ്സനാ സമ്പജഞ്ഞം പതോദോ പഞ്ഞാ പഞ്ഞിന്ദ്രിയം പഞ്ഞാബലം പഞ്ഞാസത്ഥം പഞ്ഞാപാസാദോ പഞ്ഞാആലോകോ പഞ്ഞാഓഭാസോ പഞ്ഞാപജ്ജോതോ പഞ്ഞാരതനം അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി. സതീതി യാ സതി അനുസ്സതി…പേ… സമ്മാസതീതി – പഞ്ഞാ ചേവ സതിചാപി, ഇച്ചായസ്മാ അജിതോ.

നാമരൂപഞ്ച മാരിസാതി. നാമന്തി ചത്താരോ അരൂപിനോ ഖന്ധാ. രൂപന്തി ചത്താരോ ച മഹാഭൂതാ ചതുന്നഞ്ച മഹാഭൂതാനം ഉപാദായരൂപം. മാരിസാതി പിയവചനം ഗരുവചനം സഗാരവസപ്പതിസ്സാധിവചനമേതം മാരിസാതി – നാമരൂപഞ്ച മാരിസ.

ഏതം മേ പുട്ഠോ പബ്രൂഹീതി. ഏതം മേതി യം പുച്ഛാമി യം യാചാമി യം അജ്ഝേസാമി യം പസാദേമി. പുട്ഠോതി പുച്ഛിതോ യാചിതോ അജ്ഝേസിതോ പസാദിതോ. പബ്രൂഹീതി ബ്രൂഹി ആചിക്ഖാഹി ദേസേഹി പഞ്ഞപേഹി പട്ഠപേഹി വിവരാഹി വിഭജാഹി [വിവരേഹി വിഭജേഹി (ക.)] ഉത്താനീകരോഹി പകാസേഹീതി – ഏതം മേ പുട്ഠോ പബ്രൂഹി.

കത്ഥേതം ഉപരുജ്ഝതീതി കത്ഥേതം നിരുജ്ഝതി വൂപസമ്മതി അത്ഥം ഗച്ഛതി പടിപ്പസ്സമ്ഭതീതി. കത്ഥേതം ഉപരുജ്ഝതി. തേനാഹ സോ ബ്രാഹ്മണോ –

‘‘പഞ്ഞാ ചേവ സതി ചാപി, [ഇച്ചായസ്മാ അജിതോ]

നാമരൂപഞ്ച മാരിസ;

ഏവം മേ പുട്ഠോ പബ്രൂഹി, കത്ഥേതം ഉപരുജ്ഝതീ’’തി.

൬. യമേതം പഞ്ഹം അപുച്ഛി, അജിത തം വദാമി തേ;

യത്ഥ നാമഞ്ച രൂപഞ്ച, അസേസം ഉപരുജ്ഝതി;

വിഞ്ഞാണസ്സ നിരോധേന, ഏത്ഥേതം ഉപരുജ്ഝതി.

യമേതം പഞ്ഹം അപുച്ഛീതി. യമേതന്തി പഞ്ഞഞ്ച സതിഞ്ച നാമരൂപഞ്ച. അപുച്ഛീതി അപുച്ഛസി യാചസി അജ്ഝേസതി [അജ്ഝേസി (ക.)] പസാദേസീതി – യമേതം പഞ്ഹം അപുച്ഛി.

അജിത തം വദാമി തേതി. അജിതാതി ഭഗവാ തം ബ്രാഹ്മണം നാമേന ആലപതി. തന്തി പഞ്ഞഞ്ച സതിഞ്ച നാമരൂപഞ്ച. വദാമീതി വദാമി ആചിക്ഖാമി ദേസേമി പഞ്ഞപേമി പട്ഠപേമി വിവരാമി വിഭജാമി ഉത്താനീകരോമി പകാസേമീതി. അജിത തം വദാമി തേ.

യത്ഥ നാമഞ്ച രൂപഞ്ച, അസേസം ഉപരുജ്ഝതീതി നാമന്തി ചത്താരോ അരൂപിനോ ഖന്ധാ. രൂപന്തി ചത്താരോ ച മഹാഭൂതാ ചതുന്നഞ്ച മഹാഭൂതാനം ഉപാദായരൂപം. അസേസന്തി സബ്ബേന സബ്ബം സബ്ബഥാ സബ്ബം അസേസം നിസ്സേസം പരിയാദിയനവചനമേതം [പരിയാദായവചനമേതം (സ്യാ. ക.)] അസേസന്തി. ഉപരുജ്ഝതീതി നിരുജ്ഝതി വൂപസമ്മതി അത്ഥം ഗച്ഛതി പടിപ്പസ്സമ്ഭതീതി. യത്ഥ നാമഞ്ച രൂപഞ്ച അസേസം ഉപരുജ്ഝതി.

വിഞ്ഞാണസ്സ നിരോധേന, ഏത്ഥേതം ഉപരുജ്ഝതീതി സോതാപത്തിമഗ്ഗഞാണേന അഭിസങ്ഖാരവിഞ്ഞാണസ്സ നിരോധേന സത്ത ഭവേ ഠപേത്വാ അനമതഗ്ഗേ സംസാരേ യേ ഉപ്പജ്ജേയ്യും നാമഞ്ച രൂപഞ്ച, ഏത്ഥേതേ നിരുജ്ഝന്തി വൂപസമ്മന്തി അത്ഥം ഗച്ഛന്തി പടിപ്പസ്സമ്ഭന്തി. സകദാഗാമിമഗ്ഗഞാണേന അഭിസങ്ഖാരവിഞ്ഞാണസ്സ നിരോധേന ദ്വേ ഭവേ ഠപേത്വാ പഞ്ചസു ഭവേസു യേ ഉപ്പജ്ജേയ്യും നാമഞ്ച രൂപഞ്ച, ഏത്ഥേതേ നിരുജ്ഝന്തി വൂപസമ്മന്തി അത്ഥം ഗച്ഛന്തി പടിപ്പസ്സമ്ഭന്തി. അനാഗാമിമഗ്ഗഞാണേന അഭിസങ്ഖാരവിഞ്ഞാണസ്സ നിരോധേന ഏകം ഭവം ഠപേത്വാ രൂപധാതുയാ വാ അരൂപധാതുയാ വാ യേ ഉപ്പജ്ജേയ്യും നാമഞ്ച രൂപഞ്ച, ഏത്ഥേതേ നിരുജ്ഝന്തി വൂപസമ്മന്തി അത്ഥം ഗച്ഛന്തി പടിപ്പസ്സമ്ഭന്തി. അരഹത്തമഗ്ഗഞാണേന അഭിസങ്ഖാരവിഞ്ഞാണസ്സ നിരോധേന യേ ഉപ്പജ്ജേയ്യും നാമഞ്ച രൂപഞ്ച, ഏത്ഥേതേ നിരുജ്ഝന്തി വൂപസമ്മന്തി അത്ഥം ഗച്ഛന്തി പടിപ്പസ്സമ്ഭന്തി. അരഹതോ അനുപാദിസേസായ നിബ്ബാനധാതുയാ പരിനിബ്ബായന്തസ്സ ചരിമവിഞ്ഞാണസ്സ നിരോധേന പഞ്ഞാ ച സതി ച നാമഞ്ച രൂപഞ്ച, ഏത്ഥേതേ നിരുജ്ഝന്തി വൂപസമ്മന്തി അത്ഥം ഗച്ഛന്തി പടിപ്പസ്സമ്ഭന്തീതി – വിഞ്ഞാണസ്സ നിരോധേന ഏത്ഥേതം ഉപരുജ്ഝതി. തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘യമേതം പഞ്ഹം അപുച്ഛി, അജിത തം വദാമി തേ;

യത്ഥ നാമഞ്ച രൂപഞ്ച, അസേസം ഉപരുജ്ഝതി;

വിഞ്ഞാണസ്സ നിരോധേന, ഏത്ഥേതം ഉപരുജ്ഝതീ’’തി.

൭. യേ ച സങ്ഖാതധമ്മാസേ, യേ ച സേഖാ [സേക്ഖാ (സ്യാ. ക.)] പുഥൂ ഇധ;

തേസം മേ നിപകോ ഇരിയം, പുട്ഠോ പബ്രൂഹി മാരിസ.

യേ ച സങ്ഖാതധമ്മാസേതി സങ്ഖാതധമ്മാ വുച്ചന്തി അരഹന്തോ ഖീണാസവാ. കിംകാരണാ സങ്ഖാതധമ്മാ വുച്ചന്തി അരഹന്തോ ഖീണാസവാ? തേ സങ്ഖാതധമ്മാ ഞാതധമ്മാ തുലിതധമ്മാ തീരിതധമ്മാ വിഭൂതധമ്മാ വിഭാവിതധമ്മാ. ‘‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനിച്ചാ’’തി സങ്ഖാതധമ്മാ ഞാതധമ്മാ തുലിതധമ്മാ തീരിതധമ്മാ വിഭൂതധമ്മാ വിഭാവിതധമ്മാ. ‘‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ ദുക്ഖാ’’തി സങ്ഖാതധമ്മാ…പേ… ‘‘സബ്ബേ ധമ്മാ അനത്താ’’തി സങ്ഖാതധമ്മാ… ‘‘അവിജ്ജാപച്ചയാ സങ്ഖാരാ’’തി സങ്ഖാതധമ്മാ… ‘‘യം കിഞ്ചി സമുദയധമ്മം സബ്ബം തം നിരോധധമ്മ’’ന്തി സങ്ഖാതധമ്മാ ഞാതധമ്മാ തുലിതധമ്മാ തീരിതധമ്മാ വിഭൂതധമ്മാ വിഭാവിതധമ്മാ. അഥ വാ തേസം ഖന്ധാ സങ്ഖാതാ ധാതുയോ സങ്ഖാതാ ആയതനാനി സങ്ഖാതാ ഗതിയോ സങ്ഖാതാ ഉപപത്തിയോ സങ്ഖാതാ പടിസന്ധി സങ്ഖാതാ ഭവാ സങ്ഖാതാ സംസാരാ സങ്ഖാതാ വട്ടാ സങ്ഖാതാ. അഥ വാ തേ ഖന്ധപരിയന്തേ ഠിതാ ധാതുപരിയന്തേ ഠിതാ ആയതനപരിയന്തേ ഠിതാ ഗതിപരിയന്തേ ഠിതാ ഉപപത്തിപരിയന്തേ ഠിതാ പടിസന്ധിപരിയന്തേ ഠിതാ ഭവപരിയന്തേ ഠിതാ സംസാരപരിയന്തേ ഠിതാ വട്ടപരിയന്തേ ഠിതാ അന്തിമേ ഭവേ ഠിതാ അന്തിമേ സമുസ്സയേ ഠിതാ അന്തിമദേഹധരാ അരഹന്തോ.

തേസം ചായം [യായം (ക.)] പച്ഛിമകോ, ചരിമോയം സമുസ്സയോ;

ജാതിമരണസംസാരോ, നത്ഥി നേസം പുനബ്ഭവോതി.

തംകാരണാ സങ്ഖാതധമ്മാ വുച്ചന്തി അരഹന്തോ ഖീണാസവാതി. യേ ച സങ്ഖാതധമ്മാസേ, യേ ച സേഖാ പുഥൂ ഇധാതി. സേഖാതി കിംകാരണാ വുച്ചന്തി സേഖാ? സിക്ഖന്തീതി സേഖാ. കിഞ്ച സിക്ഖന്തി? അധിസീലമ്പി സിക്ഖന്തി, അധിചിത്തമ്പി സിക്ഖന്തി, അധിപഞ്ഞമ്പി സിക്ഖന്തി. കതമാ അധിസീലസിക്ഖാ? ഇധ ഭിക്ഖു സീലവാ ഹോതി പാതിമോക്ഖസംവരസംവുതോ വിഹരതി ആചാരഗോചരസമ്പന്നോ അണുമത്തേസു വജ്ജേസു ഭയദസ്സാവീ, സമാദായ സിക്ഖതി സിക്ഖാപദേസു. ഖുദ്ദകോ സീലക്ഖന്ധോ മഹന്തോ സീലക്ഖന്ധോ സീലം പതിട്ഠാ ആദി ചരണം സംയമോ സംവരോ മുഖം പമുഖം കുസലാനം ധമ്മാനം സമാപത്തിയാ – അയം അധിസീലസിക്ഖാ.

കതമാ അധിചിത്തസിക്ഖാ? ഇധ ഭിക്ഖു വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… പഠമം ഝാനം… ദുതിയം ഝാനം… തതിയം ഝാനം… ചതുത്ഥം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി – അയം അധിചിത്തസിക്ഖാ.

കതമാ അധിപഞ്ഞാസിക്ഖാ? ഇധ ഭിക്ഖു പഞ്ഞവാ ഹോതി ഉദയത്ഥഗാമിനിയാ പഞ്ഞായ സമന്നാഗതോ അരിയായ നിബ്ബേധികായ സമ്മാ ദുക്ഖക്ഖയഗാമിനിയാ. സോ ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘‘അയം ദുക്ഖസമുദയോ’’തി…പേ… ‘‘അയം ദുക്ഖനിരോധോ’’തി… ‘‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി. ‘‘ഇമേ ആസവാ’’തി…പേ… ‘‘അയം ആസവസമുദയോ’’തി… ‘‘അയം ആസവനിരോധോ’’തി… ‘‘അയം ആസവനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി. ‘‘അയം അധിപഞ്ഞാസിക്ഖാ’’… ഇമാ തിസ്സോ സിക്ഖായോ ആവജ്ജന്താ സിക്ഖന്തി ജാനന്താ സിക്ഖന്തി പസ്സന്താ സിക്ഖന്തി ചിത്തം അധിട്ഠഹന്താ സിക്ഖന്തി സദ്ധായ അധിമുച്ചന്താ സിക്ഖന്തി വീരിയം [വിരിയം (സ്യാ.)] പഗ്ഗണ്ഹന്താ സിക്ഖന്തി സതിം ഉപട്ഠപേന്താ സിക്ഖന്തി ചിത്തം സമാദഹന്താ സിക്ഖന്തി പഞ്ഞായ പജാനന്താ സിക്ഖന്തി അഭിഞ്ഞേയ്യം അഭിജാനന്താ സിക്ഖന്തി പരിഞ്ഞേയ്യം പരിജാനന്താ സിക്ഖന്തി പഹാതബ്ബം പജഹന്താ സിക്ഖന്തി ഭാവേതബ്ബം ഭാവേന്താ സിക്ഖന്തി സച്ഛികാതബ്ബം സച്ഛികരോന്താ സിക്ഖന്തി ആചരന്തി സമാചരന്തി സമാദായ വത്തന്തി. തംകാരണാ വുച്ചന്തി – സേഖാ. പുഥൂതി ബഹുകാ. ഏതേ സേഖാ സോതാപന്നാ ച പടിപന്നാ ച സകദാഗാമിനോ ച പടിപന്നാ ച അനാഗാമിനോ ച പടിപന്നാ ച അരഹന്തോ ച പടിപന്നാ ച. ഇധാതി ഇമിസ്സാ ദിട്ഠിയാ ഇമിസ്സാ ഖന്തിയാ ഇമിസ്സാ രുചിയാ ഇമസ്മിം ആദായേ ഇമസ്മിം ധമ്മേ ഇമസ്മിം വിനയേ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ ഇമസ്മിം പാവചനേ ഇമസ്മിം ബ്രഹ്മചരിയേ ഇമസ്മിം സത്ഥുസാസനേ ഇമസ്മിം അത്തഭാവേ ഇമസ്മിം മനുസ്സലോകേതി – യേ ച സേഖാ പുഥൂ ഇധ.

തേസം മേ നിപകോ ഇരിയം, പുട്ഠോ പബ്രൂഹി മാരിസാതി ത്വമ്പി നിപകോ പണ്ഡിതോ പഞ്ഞവാ ബുദ്ധിമാ ഞാണീ മേധാവീ. തേസം സങ്ഖാതധമ്മാനഞ്ച സേക്ഖാനഞ്ച ഇരിയം ചരിയം വുത്തി പവത്തി ആചരം ഗോചരം വിഹാരം പടിപദം. പുട്ഠോതി പുച്ഛിതോ യാചിതോ അജ്ഝേസിതോ പസാദിതോ. പബ്രൂഹീതി ബ്രൂഹി ആചിക്ഖാഹി ദേസേഹി പഞ്ഞപേഹി പട്ഠപേഹി വിവരാഹി വിഭജാഹി ഉത്താനീകരോഹി പകാസേഹി. മാരിസാതി പിയവചനം ഗരുവചനം സഗാരവസപ്പതിസ്സാധിവചനമേതം മാരിസാതി – തേസം മേ നിപകോ ഇരിയം, പുട്ഠോ പബ്രൂഹി മാരിസ. തേനാഹ സോ ബ്രാഹ്മണോ –

‘‘യേ ച സങ്ഖാതധമ്മാസേ, യേ ച സേഖാ പുഥൂ ഇധ;

തേസം മേ നിപകോ ഇരിയം, പുട്ഠോ പബ്രൂഹി മാരിസാ’’തി.

൮. കാമേസു നാഭിഗിജ്ഝേയ്യ, മനസാനാവിലോ സിയാ;

കുസലോ സബ്ബധമ്മാനം, സതോ ഭിക്ഖു പരിബ്ബജേ.

കാമേസു നാഭിഗിജ്ഝേയ്യാതി. കാമാതി ഉദ്ദാനതോ ദ്വേ കാമാ – വത്ഥുകാമാ ച കിലേസകാമാ ച. കതമേ വത്ഥുകാമാ? മനാപികാ രൂപാ മനാപികാ സദ്ദാ മനാപികാ ഗന്ധാ മനാപികാ രസാ മനാപികാ ഫോട്ഠബ്ബാ, അത്ഥരണാ പാവുരണാ [പാപുരണാ (സ്യാ.)] ദാസിദാസാ അജേളകാ കുക്കുടസൂകരാ ഹത്ഥിഗവാസ്സവളവാ ഖേത്തം വത്ഥു ഹിരഞ്ഞം സുവണ്ണം ഗാമനിഗമരാജധാനിയോ [രാജഠാനിയോ (ക.)] രട്ഠഞ്ച ജനപദോ ച കോസോ ച കോട്ഠാഗാരഞ്ച – യം കിഞ്ചി രജനീയവത്ഥു വത്ഥുകാമാ.

അപി ച അതീതാ കാമാ അനാഗതാ കാമാ പച്ചുപ്പന്നാ കാമാ അജ്ഝത്താ കാമാ ബഹിദ്ധാ കാമാ അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ കാമാ, ഹീനാ കാമാ മജ്ഝിമാ കാമാ പണീതാ കാമാ, ആപായികാ കാമാ മാനുസികാ കാമാ ദിബ്ബാ കാമാ, പച്ചുപട്ഠിതാ കാമാ, നിമ്മിതാ കാമാ പരനിമ്മിതാ കാമാ, പരിഗ്ഗഹിതാ കാമാ അപരിഗ്ഗഹിതാ കാമാ, മമായിതാ കാമാ അമമായിതാ കാമാ, സബ്ബേപി കാമാവചരാ ധമ്മാ, സബ്ബേപി രൂപാവചരാ ധമ്മാ, സബ്ബേപി അരൂപാവചരാ ധമ്മാ, തണ്ഹാവത്ഥുകാ തണ്ഹാരമ്മണാ, കാമനീയട്ഠേന രജനീയട്ഠേന മദനീയട്ഠേന രമണീയട്ഠേന [നത്ഥി സ്യാ. പോത്ഥകേ മഹാനി. ൧] കാമാ. ഇമേ വുച്ചന്തി വത്ഥുകാമാ.

കതമേ കിലേസകാമാ? ഛന്ദോ കാമോ രാഗോ കാമോ ഛന്ദരാഗോ കാമോ സങ്കപ്പോ കാമോ രാഗോ കാമോ സങ്കപ്പരാഗോ കാമോ, യോ കാമേസു കാമച്ഛന്ദോ കാമരാഗോ കാമനന്ദീ കാമതണ്ഹാ കാമസിനേഹോ കാമപിപാസാ കാമപരിളാഹോ കാമഗേധോ കാമമുച്ഛാ കാമജ്ഝോസാനം കാമോഘോ കാമയോഗോ കാമുപാദാനം കാമച്ഛന്ദനീവരണം –

അദ്ദസം കാമ തേ മൂലം, സങ്കപ്പാ കാമ ജായസി;

ന തം സങ്കപ്പയിസ്സാമി, ഏവം കാമ ന ഹേഹിസീതി.

ഇമേ വുച്ചന്തി കിലേസകാമാ. ഗേധോ വുച്ചതി തണ്ഹാ, യോ രാഗോ സാരാഗോ…പേ… അഭിജ്ഝാ ലോഭോ അകുസലമൂലം. കാമേസു നാഭിഗിജ്ഝേയ്യാതി കിലേസകാമേന വത്ഥുകാമേസു നാഭിഗിജ്ഝേയ്യ ന പലിബുന്ധേയ്യ [പലിബുജ്ഝേയ്യ (സ്യാ.)] അഗിദ്ധോ അസ്സ അഗധിതോ അമുച്ഛിതോ അനജ്ഝാപന്നോ [അനജ്ഝോപന്നോ (സ്യാ.)] വീതഗേധോ വിഗതഗേധോ ചത്തഗേധോ വന്തഗേധോ മുത്തഗേധോ പഹീനഗേധോ പടിനിസ്സട്ഠഗേധോ വീതരാഗോ വിഗതരാഗോ ചത്തരാഗോ വന്തരാഗോ മുത്തരാഗോ പഹീനരാഗോ പടിനിസ്സട്ഠരാഗോ നിച്ഛാതോ നിബ്ബുതോ സീതിഭൂതോ സുഖപ്പടിസംവേദീ ബ്രഹ്മഭൂതേന അത്തനാ വിഹരേയ്യാതി – കാമേസു നാഭിഗിജ്ഝേയ്യ.

മനസാനാവിലോ സിയാതി. മനോതി യം ചിത്തം മനോ മാനസം ഹദയം പണ്ഡരം മനോ മനായതനം മനിന്ദ്രിയം വിഞ്ഞാണം വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ തജ്ജാ മനോവിഞ്ഞാണധാതു. കായദുച്ചരിതേന ചിത്തം ആവിലം ഹോതി ലുളിതം ഏരിതം ഘട്ടിതം ചലിതം ഭന്തം അവൂപസന്തം. വചീദുച്ചരിതേന…പേ… മനോദുച്ചരിതേന… രാഗേന… ദോസേന… മോഹേന… കോധേന… ഉപനാഹേന… മക്ഖേന… പളാസേന… ഇസ്സായ… മച്ഛരിയേന… മായായ… സാഠേയ്യേന… ഥമ്ഭേന… സാരമ്ഭേന… മാനേന… അതിമാനേന… മദേന… പമാദേന… സബ്ബകിലേസേഹി… സബ്ബദുച്ചരിതേഹി… സബ്ബഡാഹേഹി… സബ്ബപരിളാഹേഹി… സബ്ബസന്താപേഹി… സബ്ബാകുസലാഭിസങ്ഖാരേഹി ചിത്തം ആവിലം ഹോതി ലുളിതം ഏരിതം ഘട്ടിതം ചലിതം ഭന്തം അവൂപസന്തം. മനസാനാവിലോ സിയാതി ചിത്തേന അനാവിലോ സിയാ – അലുളിതോ അനേരിതോ അഘട്ടിതോ അചലിതോ അഭന്തോ വൂപസന്തോ ആവിലകരേ കിലേസേ ജഹേയ്യ പജഹേയ്യ വിനോദേയ്യ ബ്യന്തീകരേയ്യ [ബ്യന്തിം കരേയ്യ (ക.)] അനഭാവം ഗമേയ്യ, ആവിലകരേഹി കിലേസേഹി ച ആരതോ [ആരതോ അസ്സ (ക.) മഹാനി. ൧൮ പസ്സ] വിരതോ പടിവിരതോ നിക്ഖന്തോ നിസ്സടോ വിപ്പമുത്തോ വിസഞ്ഞുത്തോ വിമരിയാദികതേന ചേതസാ വിഹരേയ്യാതി – മനസാനാവിലോ സിയാ.

കുസലോ സബ്ബധമ്മാനന്തി ‘‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനിച്ചാ’’തി കുസലോ സബ്ബധമ്മാനം, ‘‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ ദുക്ഖാ’’തി കുസലോ സബ്ബധമ്മാനം, ‘‘സബ്ബേ ധമ്മാ അനത്താ’’തി കുസലോ സബ്ബധമ്മാനം, ‘‘അവിജ്ജാപച്ചയാ സങ്ഖാരാ’’തി കുസലോ സബ്ബധമ്മാനം…പേ… ‘‘യം കിഞ്ചി സമുദയധമ്മം സബ്ബം തം നിരോധധമ്മ’’ന്തി കുസലോ സബ്ബധമ്മാനം. ഏവമ്പി കുസലോ സബ്ബധമ്മാനം.

അഥ വാ, അനിച്ചതോ കുസലോ സബ്ബധമ്മാനം, ദുക്ഖതോ…പേ… രോഗതോ… ഗണ്ഡതോ… സല്ലതോ… അഘതോ… ആബാധതോ… പരതോ… പലോകതോ… ഈതിതോ… ഉപദ്ദവതോ… ഭയതോ… ഉപസഗ്ഗതോ… ചലതോ… പഭങ്ഗുതോ… അദ്ധുവതോ [അധുവതോ (ക.) മഹാനി. ൧൩] … അതാണതോ… അലേണതോ… അസരണതോ… അസരണീഭൂതതോ… രിത്തതോ… തുച്ഛതോ… സുഞ്ഞതോ… അനത്തതോ… ആദീനവതോ… വിപരിണാമധമ്മതോ… അസാരകതോ… അഘമൂലതോ… വധകതോ… വിഭവതോ… സാസവതോ… സങ്ഖതതോ… മാരാമിസതോ… ജാതിധമ്മതോ… ജരാധമ്മതോ… ബ്യാധിധമ്മതോ… മരണധമ്മതോ… സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസധമ്മതോ … സംകിലേസികധമ്മതോ… സമുദയതോ… അത്ഥങ്ഗമതോ… അസ്സാദതോ… ആദീനവതോ… നിസ്സരണതോ കുസലോ സബ്ബധമ്മാനം. ഏവമ്പി കുസലോ സബ്ബധമ്മാനം.

അഥ വാ, ഖന്ധകുസലോ ധാതുകുസലോ ആയതനകുസലോ പടിച്ചസമുപ്പാദകുസലോ സതിപട്ഠാനകുസലോ സമ്മപ്പധാനകുസലോ ഇദ്ധിപാദകുസലോ ഇന്ദ്രിയകുസലോ ബലകുസലോ ബോജ്ഝങ്ഗകുസലോ മഗ്ഗകുസലോ ഫലകുസലോ നിബ്ബാനകുസലോ. ഏവമ്പി കുസലോ സബ്ബധമ്മാനം.

അഥ വാ, സബ്ബധമ്മാ വുച്ചന്തി ദ്വാദസായതനാനി – ചക്ഖു ചേവ [ചക്ഖുഞ്ചേവ (ക.)] രൂപാ ച, സോതഞ്ച സദ്ദാ ച, ഘാനഞ്ച ഗന്ധാ ച, ജിവ്ഹാ ച രസാ ച, കായോ ച ഫോട്ഠബ്ബാ ച, മനോ ച ധമ്മാ ച. യതോ ച അജ്ഝത്തികബാഹിരേസു ആയതനേസു ഛന്ദരാഗോ പഹീനോ ഹോതി ഉച്ഛിന്നമൂലോ താലാവത്ഥുകതോ അനഭാവംകതോ [അനഭാവങ്ഗതോ (സ്യാ.)] ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മോ, ഏത്താവതാപി കുസലോ സബ്ബധമ്മാനന്തി – കുസലോ സബ്ബധമ്മാനം.

സതോ ഭിക്ഖു പരിബ്ബജേതി. സതോതി ചതൂഹി കാരണേഹി സതോ – കായേ കായാനുപസ്സനാസതിപട്ഠാനം ഭാവേന്തോ സതോ, വേദനാസു വേദനാനുപസ്സനാസതിപട്ഠാനം ഭാവേന്തോ സതോ, ചിത്തേ ചിത്താനുപസ്സനാസതിപട്ഠാനം ഭാവേന്തോ സതോ, ധമ്മേസു ധമ്മാനുപസ്സനാസതിപട്ഠാനം ഭാവേന്തോ സതോ.

അപരേഹിപി ചതൂഹി കാരണേഹി സതോ – അസതിപരിവജ്ജനായ സതോ, സതികരണീയാനം ധമ്മാനം കതത്താ സതോ, സതിപരിബന്ധാനം [സതിപടിപക്ഖാനം (സ്യാ.) മഹാനി. ൩] ധമ്മാനം ഹതത്താ സതോ, സതിനിമിത്താനം ധമ്മാനം അസമ്മുട്ഠത്താ [അപ്പമുട്ഠത്താ (സ്യാ.)] സതോ.

അപരേഹിപി ചതൂഹി കാരണേഹി സതോ – സതിയാ സമന്നാഗതത്താ സതോ, സതിയാ വസിതത്താ സതോ, സതിയാ പാഗുഞ്ഞേന സമന്നാഗതത്താ സതോ, സതിയാ അപച്ചോരോഹണതായ സതോ.

അപരേഹിപി ചതൂഹി കാരണേഹി സതോ – സതിയാ സമന്നാഗതത്താ സതോ, സന്തത്താ സതോ, സമിതത്താ സതോ, സന്തധമ്മസമന്നാഗതത്താ സതോ. ബുദ്ധാനുസ്സതിയാ സതോ, ധമ്മാനുസ്സതിയാ സതോ, സങ്ഘാനുസ്സതിയാ സതോ, സീലാനുസ്സതിയാ സതോ, ചാഗാനുസ്സതിയാ സതോ, ദേവതാനുസ്സതിയാ സതോ, ആനാപാനസ്സതിയാ സതോ, മരണസ്സതിയാ സതോ, കായഗതാസതിയാ സതോ, ഉപസമാനുസ്സതിയാ സതോ. യാ സതി അനുസ്സതി…പേ… സമ്മാസതി സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ഏകായനമഗ്ഗോ, അയം വുച്ചതി സതി. ഇമായ സതിയാ ഉപേതോ ഹോതി സമുപേതോ ഉപാഗതോ സമുപാഗതോ ഉപപന്നോ സമുപപന്നോ [സമ്പന്നോ (ക.)] സമന്നാഗതോ, സോ വുച്ചതി സതോ. ഭിക്ഖൂതി സത്തന്നം ധമ്മാനം ഭിന്നത്താ ഭിക്ഖു – സക്കായദിട്ഠി ഭിന്നാ ഹോതി, വിചികിച്ഛാ ഭിന്നാ ഹോതി, സീലബ്ബതപരാമാസോ ഭിന്നോ ഹോതി, രാഗോ ഭിന്നോ ഹോതി, ദോസോ ഭിന്നോ ഹോതി, മോഹോ ഭിന്നോ ഹോതി, മാനോ ഭിന്നോ ഹോതി. ഭിന്നാ ഹോന്തി പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ സംകിലേസികാ പോനോഭവികാ [പോനോബ്ഭവികാ (സ്യാ. ക.)] സദരാ ദുക്ഖവിപാകാ ആയതിം ജാതിജരാമരണിയാ.

പജ്ജേന കതേന [പജ്ജോതകതേന (ക.) സു. നി. ൫൧൯] അത്തനാ, [സഭിയാതി ഭഗവാ]

പരിനിബ്ബാനഗതോ വിതിണ്ണകങ്ഖോ;

വിഭവഞ്ച ഭവഞ്ച വിപ്പഹായ, വുസിതവാ ഖീണപുനബ്ഭവോ സ ഭിക്ഖൂതി.

സതോ ഭിക്ഖു പരിബ്ബജേതി സതോ ഭിക്ഖു പരിബ്ബജേ, സതോ ഗച്ഛേയ്യ, സതോ തിട്ഠേയ്യ, സതോ നിസീദേയ്യ, സതോ സേയ്യം കപ്പേയ്യ, സതോ അഭിക്കമേയ്യ, സതോ പടിക്കമേയ്യ, സതോ ആലോകേയ്യ, സതോ വിലോകേയ്യ, സതോ സമിഞ്ജേയ്യ, സതോ പസാരേയ്യ, സതോ സങ്ഘാടിപത്തചീവരം ധാരേയ്യ, സതോ ചരേയ്യ വിഹരേയ്യ ഇരിയേയ്യ വത്തേയ്യ പാലേയ്യ യപേയ്യ യാപേയ്യാതി – സതോ ഭിക്ഖു പരിബ്ബജേ. തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘കാമേസു നാഭിഗിജ്ഝേയ്യ, മനസാനാവിലോ സിയാ;

കുസലോ സബ്ബധമ്മാനം, സതോ ഭിക്ഖു പരിബ്ബജേ’’തി.

സഹ ഗാഥാപരിയോസാനാ യേ തേ ബ്രാഹ്മണേന സദ്ധിം ഏകച്ഛന്ദാ ഏകപയോഗാ ഏകാധിപ്പായാ ഏകവാസനവാസിതാ, തേസം അനേകപാണസഹസ്സാനം വിരജം വീതമലം ധമ്മചക്ഖും ഉദപാദി – ‘‘യം കിഞ്ചി സമുദയധമ്മം സബ്ബം തം നിരോധധമ്മ’’ന്തി. തസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ അനുപാദായ ആസവേഹി ചിത്തം വിമുച്ചി. സഹ അരഹത്തപ്പത്താ അജിനജടാവാകചീരതിദണ്ഡകമണ്ഡലുകേസാ ച മസ്സൂ ച അന്തരഹിതാ, ഭണ്ഡുകാസായവത്ഥവസനോ സങ്ഘാടിപത്തചീവരധരോ അന്വത്ഥപടിപത്തിയാ പഞ്ജലികോ ഭഗവന്തം നമസ്സമാനോ നിസിന്നോ ഹോതി – ‘‘സത്ഥാ മേ ഭന്തേ ഭഗവാ, സാവകോഹമസ്മീ’’തി.

അജിതമാണവപുച്ഛാനിദ്ദേസോ പഠമോ.

൨. തിസ്സമേത്തേയ്യമാണവപുച്ഛാനിദ്ദേസോ

൯. കോധ സന്തുസിതോ ലോകേ, [ഇച്ചായസ്മാ തിസ്സമേത്തേയ്യോ]

കസ്സ നോ സന്തി ഇഞ്ജിതാ;

കോ ഉഭന്തമഭിഞ്ഞായ, മജ്ഝേ മന്താ ന ലിപ്പതി;

കം ബ്രൂസി മഹാപുരിസോതി, കോ ഇധ സിബ്ബിനിമച്ചഗാ.

കോധ സന്തുസിതോ ലോകേതി കോ ലോകേ തുട്ഠോ സന്തുട്ഠോ അത്തമനോ പരിപുണ്ണസങ്കപ്പോതി – കോധ സന്തുസിതോ ലോകേ.

ഇച്ചായസ്മാ തിസ്സമേത്തേയ്യോതി. ഇച്ചാതി പദസന്ധി പദസംസഗ്ഗോ പദപാരിപൂരീ അക്ഖരസമവായോ ബ്യഞ്ജനസിലിട്ഠതാ പദാനുപുബ്ബതാപേതം – ഇച്ചാതി. ആയസ്മാതി പിയവചനം ഗരുവചനം സഗാരവസപ്പതിസ്സാധിവചനമേതം – ആയസ്മാതി. തിസ്സോതി തസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ നാമം സങ്ഖാ സമഞ്ഞാ പഞ്ഞത്തി വോഹാരോ നാമം നാമകമ്മം നാമധേയ്യം നിരുത്തി ബ്യഞ്ജനം അഭിലാപോ. മേത്തേയ്യോതി തസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ ഗോത്തം സങ്ഖാ സമഞ്ഞാ പഞ്ഞത്തി വോഹാരോതി – ഇച്ചായസ്മാ തിസ്സമേത്തേയ്യോ.

കസ്സ നോ സന്തി ഇഞ്ജിതാതി തണ്ഹിഞ്ജിതം ദിട്ഠിഞ്ജിതം മാനിഞ്ജിതം കിലേസിഞ്ജിതം കാമിഞ്ജിതം. കസ്സിമേ ഇഞ്ജിതാ നത്ഥി ന സന്തി ന സംവിജ്ജന്തി നുപലബ്ഭന്തി പഹീനാ സമുച്ഛിന്നാ വൂപസന്താ പടിപസ്സദ്ധാ അഭബ്ബുപ്പത്തികാ ഞാണഗ്ഗിനാ ദഡ്ഢാതി – കസ്സ നോ സന്തി ഇഞ്ജിതാ.

കോ ഉഭന്തമഭിഞ്ഞായാതി കോ ഉഭോ അന്തേ അഭിഞ്ഞായ ജാനിത്വാ തുലയിത്വാ തീരയിത്വാ വിഭാവയിത്വാ വിഭൂതം കത്വാതി – കോ ഉഭന്തമഭിഞ്ഞായ.

മജ്ഝേ മന്താ ന ലിപ്പതീതി മജ്ഝേ മന്തായ ന ലിപ്പതി, അലിത്തോ അനുപലിത്തോ നിക്ഖന്തോ നിസ്സടോ വിപ്പമുത്തോ വിസഞ്ഞുത്തോ വിമരിയാദികതേന ചേതസാ വിഹരതീതി – മജ്ഝേ മന്താ ന ലിപ്പതി.

കം ബ്രൂസി മഹാപുരിസോതി മഹാപുരിസോ അഗ്ഗപുരിസോ സേട്ഠപുരിസോ വിസേട്ഠപുരിസോ പാമോക്ഖപുരിസോ ഉത്തമപുരിസോ പധാനപുരിസോ പവരപുരിസോതി. കം ബ്രൂസി കം കഥേസി കം മഞ്ഞസി കം ഭണസി കം പസ്സതി കം വോഹരസീതി – കം ബ്രൂസി മഹാപുരിസോതി.

കോ ഇധ സിബ്ബിനിമച്ചഗാതി കോ ഇധ സിബ്ബിനിം തണ്ഹം അജ്ഝഗാ ഉപച്ചഗാ അതിക്കന്തോ സമതിക്കന്തോ വീതിവത്തോതി – കോ ഇധ സിബ്ബിനിമച്ചഗാ. തേനാഹ സോ ബ്രാഹ്മണോ –

‘‘കോധ സന്തുസിതോ ലോകേ, [ഇച്ചായസ്മാ തിസ്സമേത്തേയ്യോ]

കസ്സ നോ സന്തി ഇഞ്ജിതാ;

കോ ഉഭന്തമഭിഞ്ഞായ, മജ്ഝേ മന്താ ന ലിപ്പതി;

കം ബ്രൂസി മഹാപുരിസോതി, കോ ഇധ സിബ്ബിനിമച്ചഗാ’’തി.

൧൦. കാമേസു ബ്രഹ്മചരിയവാ, [മേത്തേയ്യാതി ഭഗവാ]

വീതതണ്ഹോ സദാ സതോ;

സങ്ഖായ നിബ്ബുതോ ഭിക്ഖു, തസ്സ നോ സന്തി ഇഞ്ജിതാ.

കാമേസു ബ്രഹ്മചരിയവാതി. കാമാതി ഉദ്ദാനതോ ദ്വേ കാമാ – വത്ഥുകാമാ ച കിലേസകാമാ ച…പേ… ഇമേ വുച്ചന്തി വത്ഥുകാമാ…പേ… ഇമേ വുച്ചന്തി കിലേസകാമാ. ബ്രഹ്മചരിയം വുച്ചതി അസദ്ധമ്മസമാപത്തിയാ ആരതി വിരതി പടിവിരതി വേരമണീ അകിരിയാ അകരണം അനജ്ഝാപത്തി വേലാഅനതിക്കമോ. അപി ച, നിപ്പരിയായേന ബ്രഹ്മചരിയം വുച്ചതി അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി, സമ്മാസങ്കപ്പോ, സമ്മാവാചാ, സമ്മാകമ്മന്തോ, സമ്മാആജീവോ, സമ്മാവായാമോ, സമ്മാസതി, സമ്മാസമാധി. യോ ഇമിനാ അരിയേന അട്ഠങ്ഗികേന മഗ്ഗേന ഉപേതോ സമുപേതോ ഉപാഗതോ സമുപാഗതോ ഉപപന്നോ സമുപപന്നോ സമന്നാഗതോ, സോ വുച്ചതി ബ്രഹ്മചരിയവാ. യഥാ ച ധനേന ധനവാതി വുച്ചതി, ഭോഗേന ഭോഗവാതി വുച്ചതി, യസേന യസവാതി വുച്ചതി, സിപ്പേന സിപ്പവാതി വുച്ചതി, സീലേന സീലവാതി വുച്ചതി, വീരിയേന വീരിയവാതി വുച്ചതി, പഞ്ഞായ പഞ്ഞവാതി വുച്ചതി, വിജ്ജായ വിജ്ജവാതി വുച്ചതി – ഏവമേവ യോ ഇമിനാ അരിയേന അട്ഠങ്ഗികേന മഗ്ഗേന ഉപേതോ സമുപേതോ ഉപാഗതോ സമുപാഗതോ ഉപപന്നോ സമുപപന്നോ സമന്നാഗതോ, സോ വുച്ചതി ബ്രഹ്മചരിയവാതി – കാമേസു ബ്രഹ്മചരിയവാ.

മേത്തേയ്യാതി ഭഗവാ തം ബ്രാഹ്മണം ഗോത്തേന ആലപതി. ഭഗവാതി ഗാരവാധിവചനമേതം…പേ… സച്ഛികാ പഞ്ഞത്തി, യദിദം ഭഗവാതി – മേത്തേയ്യാതി ഭഗവാ.

വീതതണ്ഹോ സദാ സതോതി. തണ്ഹാതി രൂപതണ്ഹാ…പേ… ധമ്മതണ്ഹാ. യസ്സേസാ തണ്ഹാ പഹീനാ സമുച്ഛിന്നാ വൂപസന്താ പടിപസ്സദ്ധാ അഭബ്ബുപ്പത്തികാ ഞാണഗ്ഗിനാ ദഡ്ഢാ, സോ വുച്ചതി വീതതണ്ഹോ ചത്തതണ്ഹോ വന്തതണ്ഹോ മുത്തതണ്ഹോ പഹീനതണ്ഹോ പടിനിസ്സട്ഠതണ്ഹോ വീതരാഗോ ചത്തരാഗോ വന്തരാഗോ മുത്തരാഗോ പഹീനരാഗോ പടിനിസ്സട്ഠരാഗോ നിച്ഛാതോ നിബ്ബുതോ സീതിഭൂതോ സുഖപ്പടിസംവേദീ ബ്രഹ്മഭൂതേന അത്തനാ വിഹരതി. സദാതി സദാ സബ്ബദാ സബ്ബകാലം നിച്ചകാലം ധുവകാലം സതതം സമിതം അബ്ബോകിണ്ണം പോങ്ഖാനുപോങ്ഖം [പോഖാനുപോഖം (സ്യാ.)] ഉദകൂമികജാതം അവീചിസന്തതിസഹിതം [അവീചി സമങ്ഗിസഹിതം (സ്യാ.)] ഫസ്സിതം [ഫുസിതം (സ്യാ.)] പുരേഭത്തം പച്ഛാഭത്തം പുരിമയാമം മജ്ഝിമയാമം പച്ഛിമയാമം കാളേ ജുണ്ഹേ വസ്സേ ഹേമന്തേ ഗിമ്ഹേ പുരിമേ വയോഖന്ധേ മജ്ഝിമേ വയോഖന്ധേ പച്ഛിമേ വയോഖന്ധേ. സതോതി ചതൂഹി കാരണേഹി സതോ – കായേ കായാനുപസ്സനാസതിപട്ഠാനം ഭാവേന്തോ സതോ, വേദനാസു വേദനാനുപസ്സനാസതിപട്ഠാനം ഭാവേന്തോ സതോ, ചിത്തേ ചിത്താനുപസ്സനാസതിപട്ഠാനം ഭാവേന്തോ സതോ, ധമ്മേസു ധമ്മാനുപസ്സനാസതിപട്ഠാനം ഭാവേന്തോ സതോ…പേ… സോ വുച്ചതി സതോതി – വീതതണ്ഹോ സദാ സതോ.

സങ്ഖായ നിബ്ബുതോ ഭിക്ഖൂതി സങ്ഖാ വുച്ചതി ഞാണം. യാ പഞ്ഞാ പജാനനാ വിചയോ പവിചയോ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി. സങ്ഖായാതി സങ്ഖായ ജാനിത്വാ തുലയിത്വാ തീരയിത്വാ വിഭാവയിത്വാ വിഭൂതം കത്വാ, ‘‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനിച്ചാ’’തി സങ്ഖായ ജാനിത്വാ തുലയിത്വാ തീരയിത്വാ വിഭാവയിത്വാ വിഭൂതം കത്വാ, ‘‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ ദുക്ഖാ’’തി…പേ… ‘‘സബ്ബേ ധമ്മാ അനത്താ’’തി… ‘‘അവിജ്ജാപച്ചയാ സങ്ഖാരാ’’തി… ‘‘യം കിഞ്ചി സമുദയധമ്മം സബ്ബം തം നിരോധധമ്മ’’ന്തി സങ്ഖായ ജാനിത്വാ തുലയിത്വാ തീരയിത്വാ വിഭാവയിത്വാ വിഭൂതം കത്വാ.

അഥ വാ, അനിച്ചതോ സങ്ഖായ ജാനിത്വാ…പേ… ദുക്ഖതോ… രോഗതോ… ഗണ്ഡതോ… സല്ലതോ…പേ… നിസ്സരണതോ സങ്ഖായ ജാനിത്വാ തുലയിത്വാ തീരയിത്വാ വിഭാവയിത്വാ വിഭൂതം കത്വാ. നിബ്ബുതോതി രാഗസ്സ നിബ്ബാപിതത്താ നിബ്ബുതോ, ദോസസ്സ നിബ്ബാപിതത്താ നിബ്ബുതോ, മോഹസ്സ നിബ്ബാപിതത്താ നിബ്ബുതോ, കോധസ്സ… ഉപനാഹസ്സ… മക്ഖസ്സ… പളാസസ്സ… ഇസ്സായ… മച്ഛരിയസ്സ… മായായ… സാഠേയ്യസ്സ… ഥമ്ഭസ്സ… സാരമ്ഭസ്സ… മാനസ്സ… അതിമാനസ്സ… മദസ്സ… പമാദസ്സ… സബ്ബകിലേസാനം… സബ്ബദുച്ചരിതാനം… സബ്ബദരഥാനം … സബ്ബപരിളാഹാനം… സബ്ബസന്താപാനം… സബ്ബാകുസലാഭിസങ്ഖാരാനം നിബ്ബാപിതത്താ നിബ്ബുതോ. ഭിക്ഖൂതി സത്തന്നം ധമ്മാനം ഭിന്നത്താ ഭിക്ഖു…പേ… വുസിതവാ ഖീണപുനബ്ഭവോ സ ഭിക്ഖൂതി – സങ്ഖായ നിബ്ബുതോ ഭിക്ഖു.

തസ്സ നോ സന്തി ഇഞ്ജിതാതി. തസ്സാതി അരഹതോ ഖീണാസവസ്സ. ഇഞ്ജിതാതി തണ്ഹിഞ്ജിതം ദിട്ഠിഞ്ജിതം മാനിഞ്ജിതം കിലേസിഞ്ജിതം കാമിഞ്ജിതം. തസ്സിമേ ഇഞ്ജിതാ നത്ഥി ന സന്തി ന സംവിജ്ജന്തി നുപലബ്ഭന്തി പഹീനാ സമുച്ഛിന്നാ വൂപസന്താ പടിപസ്സദ്ധാ അഭബ്ബുപ്പത്തികാ ഞാണഗ്ഗിനാ ദഡ്ഢാതി – തസ്സ നോ സന്തി ഇഞ്ജിതാ. തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘കാമേസു ബ്രഹ്മചരിയവാ, [മേത്തേയ്യാതി ഭഗവാ]

വീതതണ്ഹോ സദാ സതോ;

സങ്ഖായ നിബ്ബുതോ ഭിക്ഖു, തസ്സ നോ സന്തി ഇഞ്ജിതാ’’തി.

൧൧. സോ ഉഭന്തമഭിഞ്ഞായ, മജ്ഝേ മന്താ ന ലിപ്പതി;

തം ബ്രൂമി മഹാപുരിസോതി, സോ ഇധ സിബ്ബിനിമച്ചഗാ.

സോ ഉഭന്തമഭിഞ്ഞായ, മജ്ഝേ മന്താ ന ലിപ്പതീതി. അന്താതി ഫസ്സോ ഏകോ അന്തോ, ഫസ്സസമുദയോ ദുതിയോ അന്തോ, ഫസ്സനിരോധോ മജ്ഝേ; അതീതം ഏകോ അന്തോ, അനാഗതം ദുതിയോ അന്തോ, പച്ചുപ്പന്നം മജ്ഝേ; സുഖാ വേദനാ ഏകോ അന്തോ, ദുക്ഖാ വേദനാ ദുതിയോ അന്തോ, അദുക്ഖമസുഖാ വേദനാ മജ്ഝേ; നാമം ഏകോ അന്തോ, രൂപം ദുതിയോ അന്തോ, വിഞ്ഞാണം മജ്ഝേ; ഛ അജ്ഝത്തികാനി ആയതനാനി ഏകോ അന്തോ, ഛ ബാഹിരാനി ആയതനാനി ദുതിയോ അന്തോ, വിഞ്ഞാണം മജ്ഝേ; സക്കായോ ഏകോ അന്തോ, സക്കായസമുദയോ ദുതിയോ അന്തോ, സക്കായനിരോധോ മജ്ഝേ. മന്താ വുച്ചതി പഞ്ഞാ, യാ പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി.

ലേപാതി ദ്വേ ലേപാ – തണ്ഹാലേപോ ച ദിട്ഠിലേപോ ച. കതമോ തണ്ഹാലേപോ? യാവതാ തണ്ഹാസങ്ഖാതേന സീമകതം ഓധികതം [മരിയാദികതം ഓധികതം (സ്യാ.)] പരിയന്തകതം പരിഗ്ഗഹിതം മമായിതം – ‘‘ഇദം മമ, ഏതം മമ, ഏത്തകം മമ, ഏത്താവതാ മമ രൂപാ സദ്ദാ ഗന്ധാ രസാ ഫോട്ഠബ്ബാ അത്ഥരണാ പാവുരണാ ദാസിദാസാ അജേളകാ കുക്കുടസൂകരാ ഹത്ഥിഗവാസ്സവളവാ ഖേത്തം വത്ഥു ഹിരഞ്ഞം സുവണ്ണം ഗാമനിഗമരാജധാനിയോ രട്ഠഞ്ച ജനപദോ ച കോസോ ച കോട്ഠാഗാരഞ്ച’’. കേവലമ്പി മഹാപഥവിം തണ്ഹാവസേന മമായതി. യാവതാ അട്ഠസതതണ്ഹാവിചരിതം – അയം തണ്ഹാലേപോ.

കതമോ ദിട്ഠിലേപോ? വീസതിവത്ഥുകാ സക്കായദിട്ഠി, ദസവത്ഥുകാ മിച്ഛാദിട്ഠി, ദസവത്ഥുകാ അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി, യാ ഏവരൂപാ ദിട്ഠി ദിട്ഠിഗതം ദിട്ഠിഗഹനം ദിട്ഠികന്താരോ ദിട്ഠിവിസൂകായികം ദിട്ഠിവിപ്ഫന്ദിതം ദിട്ഠിസംയോജനം ഗാഹോ പടിഗ്ഗാഹോ അഭിനിവേസോ പരാമാസോ കുമ്മഗ്ഗോ മിച്ഛാപഥോ മിച്ഛത്തം തിത്ഥായതനം വിപരിയേസഗ്ഗാഹോ [വിപരിയേസഗ്ഗാഹോ (ബഹൂസു)] വിപരീതഗ്ഗാഹോ വിപല്ലാസഗ്ഗാഹോ മിച്ഛാഗാഹോ അയാഥാവകസ്മിം യാഥാവകന്തി ഗാഹോ, യാവതാ ദ്വാസട്ഠി ദിട്ഠിഗതാനി – അയം ദിട്ഠിലേപോ.

സോ ഉഭന്തമഭിഞ്ഞായ, മജ്ഝേ മന്താ ന ലിപ്പതീതി സോ ഉഭോ ച അന്തേ മജ്ഝഞ്ച മന്തായ അഭിഞ്ഞായ ജാനിത്വാ തുലയിത്വാ തീരയിത്വാ വിഭാവയിത്വാ വിഭൂതം കത്വാ ന ലിപ്പതി ന പലിപ്പതി ന ഉപലിപ്പതി, അലിത്തോ അസംലിത്തോ അനുപലിത്തോ നിക്ഖന്തോ നിസ്സടോ വിപ്പമുത്തോ വിസഞ്ഞുത്തോ വിമരിയാദികതേന ചേതസാ വിഹരതീതി – സോ ഉഭന്തമഭിഞ്ഞായ മജ്ഝേ മന്താ ന ലിപ്പതി.

തം ബ്രൂമി മഹാപുരിസോതി മഹാപുരിസോ അഗ്ഗപുരിസോ സേട്ഠപുരിസോ വിസേട്ഠപുരിസോ പാമോക്ഖപുരിസോ ഉത്തമപുരിസോ പവരപുരിസോ, തം ബ്രൂമി തം കഥേമി തം ഭണാമി തം ദീപേമി തം വോഹരാമി.

ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ [പസ്സ സം. നി. ൫.൩൭൭] ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘മഹാപുരിസോ മഹാപുരിസോ’തി, ഭന്തേ, വുച്ചതി. കിത്താവതാ നു ഖോ, ഭന്തേ, മഹാപുരിസോ ഹോതീ’’തി? ‘‘വിമുത്തചിത്തത്താ ഖ്വാഹം, സാരിപുത്ത, മഹാപുരിസോതി വദാമി, അവിമുത്തചിത്തത്താ നോ മഹാപുരിസോതി വദാമി.

‘‘കഥഞ്ച, സാരിപുത്ത, വിമുത്തചിത്തോ ഹോതി? ഇധ, സാരിപുത്ത, ഭിക്ഖു അജ്ഝത്തം കായേ കായാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം. തസ്സ കായേ കായാനുപസ്സിനോ വിഹരതോ ചിത്തം വിരജ്ജതി വിമുച്ചതി അനുപാദായ ആസവേഹി. വേദനാസു…പേ… ചിത്തേ… ധമ്മേസു ധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം. തസ്സ ധമ്മേസു ധമ്മാനുപസ്സിനോ വിഹരതോ ചിത്തം വിരജ്ജതി വിമുച്ചതി അനുപാദായ ആസവേഹി. ഏവം ഖോ, സാരിപുത്ത, ഭിക്ഖു വിമുത്തചിത്തോ ഹോതി. വിമുത്തചിത്തത്താ ഖ്വാഹം, സാരിപുത്ത, മഹാപുരിസോതി വദാമി, അവിമുത്തചിത്തത്താ നോ മഹാപുരിസോതി വദാമീ’’തി – തം ബ്രൂമി മഹാപുരിസോതി.

സോ ഇധ സിബ്ബിനിമച്ചഗാതി സിബ്ബിനീ വുച്ചതി തണ്ഹാ. യോ രാഗോ സാരാഗോ…പേ… അഭിജ്ഝാ ലോഭോ അകുസലമൂലം, യസ്സേസാ സിബ്ബിനീ തണ്ഹാ പഹീനാ സമുച്ഛിന്നാ വൂപസന്താ പടിപസ്സദ്ധാ അഭബ്ബുപ്പത്തികാ ഞാണഗ്ഗിനാ ദഡ്ഢാ. സോ സിബ്ബിനിം തണ്ഹം അച്ചഗാ ഉപച്ചഗാ അതിക്കന്തോ സമതിക്കന്തോ വീതിവത്തോതി – സോ ഇധ സിബ്ബിനിമച്ചഗാ. തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘സോ ഉഭന്തമഭിഞ്ഞായ, മജ്ഝേ മന്താ ന ലിപ്പതി;

തം ബ്രൂമി മഹാപുരിസോതി, സോ ഇധ സിബ്ബിനിമച്ചഗാ’’തി.

സഹ ഗാഥാപരിയോസാനാ യേ തേ ബ്രാഹ്മണേന സദ്ധിം ഏകച്ഛന്ദാ ഏകപയോഗാ ഏകാധിപ്പായാ ഏകവാസനവാസിതാ, തേസം അനേകപാണസഹസ്സാനം വിരജം വീതമലം ധമ്മചക്ഖും ഉദപാദി – ‘‘യം കിഞ്ചി സമുദയധമ്മം സബ്ബം തം നിരോധധമ്മ’’ന്തി. തസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ അനുപാദായ ആസവേഹി ചിത്തം വിമുച്ചി. സഹ അരഹത്തപ്പത്താ അജിനജടാവാകചീരതിദണ്ഡകമണ്ഡലുകേസാ ച മസ്സൂ ച അന്തരഹിതാ. ഭണ്ഡുകാസായവത്ഥവസനോ സങ്ഘാടിപത്തചീവരധരോ അന്വത്ഥപടിപത്തിയാ പഞ്ജലികോ ഭഗവന്തം നമസ്സമാനോ നിസിന്നോ ഹോതി – ‘‘സത്ഥാ മേ ഭന്തേ ഭഗവാ, സാവകോഹമസ്മീ’’തി.

തിസ്സമേത്തേയ്യമാണവപുച്ഛാനിദ്ദേസോ ദുതിയോ.

൩. പുണ്ണകമാണവപുച്ഛാനിദ്ദേസോ

൧൨. അനേജം മൂലദസ്സാവിം, [ഇച്ചായസ്മാ പുണ്ണകോ]

അത്ഥി പഞ്ഹേന ആഗമം;

കിംനിസ്സിതാ ഇസയോ മനുജാ, ഖത്തിയാ ബ്രാഹ്മണാ ദേവതാനം;

യഞ്ഞമകപ്പയിംസു പുഥൂധ ലോകേ, പുച്ഛാമി തം ഭഗവാ ബ്രൂഹി മേതം.

അനേജം മൂലദസ്സാവിന്തി ഏജാ വുച്ചതി തണ്ഹാ. യോ രാഗോ സാരാഗോ…പേ… അഭിജ്ഝാ ലോഭോ അകുസലമൂലം സാ ഏജാ തണ്ഹാ ബുദ്ധസ്സ ഭഗവതോ പഹീനാ ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാ. തസ്മാ ബുദ്ധോ അനേജോ. ഏജായ പഹീനത്താ അനേജോ. ഭഗവാ ലാഭേപി ന ഇഞ്ജതി, അലാഭേപി ന ഇഞ്ജതി, യസേപി ന ഇഞ്ജതി, അയസേപി ന ഇഞ്ജതി, പസംസായപി ന ഇഞ്ജതി, നിന്ദായപി ന ഇഞ്ജതി, സുഖേപി ന ഇഞ്ജതി, ദുക്ഖേപി ന ഇഞ്ജതി ന ചലതി ന വേധതി നപ്പവേധതീതി – അനേജം. മൂലദസ്സാവിന്തി ഭഗവാ മൂലദസ്സാവീ ഹേതുദസ്സാവീ നിദാനദസ്സാവീ സമ്ഭവദസ്സാവീ പഭവദസ്സാവീ സമുട്ഠാനദസ്സാവീ ആഹാരദസ്സാവീ ആരമ്മണദസ്സാവീ പച്ചയദസ്സാവീ സമുദയദസ്സാവീ.