൩. പുണ്ണകമാണവപുച്ഛാനിദ്ദേസോ

൧൨. അനേജം മൂലദസ്സാവിം, [ഇച്ചായസ്മാ പുണ്ണകോ]

അത്ഥി പഞ്ഹേന ആഗമം;

കിംനിസ്സിതാ ഇസയോ മനുജാ, ഖത്തിയാ ബ്രാഹ്മണാ ദേവതാനം;

യഞ്ഞമകപ്പയിംസു പുഥൂധ ലോകേ, പുച്ഛാമി തം ഭഗവാ ബ്രൂഹി മേതം.

അനേജം മൂലദസ്സാവിന്തി ഏജാ വുച്ചതി തണ്ഹാ. യോ രാഗോ സാരാഗോ…പേ… അഭിജ്ഝാ ലോഭോ അകുസലമൂലം സാ ഏജാ തണ്ഹാ ബുദ്ധസ്സ ഭഗവതോ പഹീനാ ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാ. തസ്മാ ബുദ്ധോ അനേജോ. ഏജായ പഹീനത്താ അനേജോ. ഭഗവാ ലാഭേപി ന ഇഞ്ജതി, അലാഭേപി ന ഇഞ്ജതി, യസേപി ന ഇഞ്ജതി, അയസേപി ന ഇഞ്ജതി, പസംസായപി ന ഇഞ്ജതി, നിന്ദായപി ന ഇഞ്ജതി, സുഖേപി ന ഇഞ്ജതി, ദുക്ഖേപി ന ഇഞ്ജതി ന ചലതി ന വേധതി നപ്പവേധതീതി – അനേജം. മൂലദസ്സാവിന്തി ഭഗവാ മൂലദസ്സാവീ ഹേതുദസ്സാവീ നിദാനദസ്സാവീ സമ്ഭവദസ്സാവീ പഭവദസ്സാവീ സമുട്ഠാനദസ്സാവീ ആഹാരദസ്സാവീ ആരമ്മണദസ്സാവീ പച്ചയദസ്സാവീ സമുദയദസ്സാവീ.

തീണി അകുസലമൂലാനി – ലോഭോ അകുസലമൂലം, ദോസോ അകുസലമൂലം, മോഹോ അകുസലമൂലം.

വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ – [പസ്സ അ. നി. ൩.൧൧൨] ‘‘തീണിമാനി, ഭിക്ഖവേ, നിദാനാനി കമ്മാനം സമുദയായ. കതമാനി തീണി? ലോഭോ നിദാനം കമ്മാനം സമുദയായ, ദോസോ നിദാനം കമ്മാനം സമുദയായ, മോഹോ നിദാനം കമ്മാനം സമുദയായ. ന, ഭിക്ഖവേ, ലോഭജേന കമ്മേന ദോസജേന കമ്മേന മോഹജേന കമ്മേന ദേവാ പഞ്ഞായന്തി, മനുസ്സാ പഞ്ഞായന്തി, യാ വാ പനഞ്ഞാപി കാചി സുഗതിയോ. അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ലോഭജേന കമ്മേന ദോസജേന കമ്മേന മോഹജേന കമ്മേന നിരയോ പഞ്ഞായതി, തിരച്ഛാനയോനി പഞ്ഞായതി, പേത്തിവിസയോ പഞ്ഞായതി, യാ വാ പനഞ്ഞാപി കാചി ദുഗ്ഗതിയോ നിരയേ തിരച്ഛാനയോനിയാ പേത്തിവിസയേ അത്തഭാവാഭിനിബ്ബത്തിയാ’’. ഇമാനി തീണി അകുസലമൂലാനീതി ഭഗവാ ജാനാതി പസ്സതി. ഏവമ്പി ഭഗവാ മൂലദസ്സാവീ…പേ… സമുദയദസ്സാവീ. തീണി കുസലമൂലാനി – അലോഭോ കുസലമൂലം, അദോസോ കുസലമൂലം, അമോഹോ കുസലമൂലം.

വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ – ‘‘തീണിമാനി…പേ… ന, ഭിക്ഖവേ, അലോഭജേന കമ്മേന അദോസജേന കമ്മേന അമോഹജേന കമ്മേന നിരയോ പഞ്ഞായതി, തിരച്ഛാനയോനി പഞ്ഞായതി, പേത്തിവിസയോ പഞ്ഞായതി, യാ വാ പനഞ്ഞാപി കാചി ദുഗ്ഗതിയോ. അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അലോഭജേന കമ്മേന അദോസജേന കമ്മേന അമോഹജേന കമ്മേന ദേവാ പഞ്ഞായന്തി, മനുസ്സാ പഞ്ഞായന്തി, യാ വാ പനഞ്ഞാപി കാചി സുഗതിയോ ദേവേ ച മനുസ്സേ ച അത്തഭാവാഭിനിബ്ബത്തിയാ’’. ഇമാനി തീണി കുസലമൂലാനീതി ഭഗവാ ജാനാതി പസ്സതി. ഏവമ്പി ഭഗവാ മൂലദസ്സാവീ…പേ… സമുദയദസ്സാവീ.

വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ – ‘‘യേ കേചി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ അകുസലാ അകുസലഭാഗിയാ അകുസലപക്ഖികാ സബ്ബേ തേ അവിജ്ജാമൂലകാ അവിജ്ജാസമോസരണാ അവിജ്ജാസമുഗ്ഘാതാ’’. സബ്ബേ തേ സമുഗ്ഘാതം ഗച്ഛന്തീതി ഭഗവാ ജാനാതി പസ്സതി. ഏവമ്പി ഭഗവാ മൂലദസ്സാവീ…പേ… സമുദയദസ്സാവീ.

വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ – ‘‘യേ കേചി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ കുസലാ കുസലഭാഗിയാ കുസലപക്ഖികാ, സബ്ബേ തേ അപ്പമാദമൂലകാ അപ്പമാദസമോസരണാ. അപ്പമാദോ തേസം ധമ്മാനം അഗ്ഗമക്ഖായതീ’’തി ഭഗവാ ജാനാതി പസ്സതി. ഏവമ്പി ഭഗവാ മൂലദസ്സാവീ…പേ… സമുദയദസ്സാവീ.

അഥ വാ, ഭഗവാ ജാനാതി പസ്സതി. ‘‘അവിജ്ജാ മൂലം സങ്ഖാരാനം, സങ്ഖാരാ മൂലം വിഞ്ഞാണസ്സ, വിഞ്ഞാണം മൂലം നാമരൂപസ്സ, നാമരൂപം മൂലം സളായതനസ്സ, സളായതനം മൂലം ഫസ്സസ്സ, ഫസ്സോ മൂലം വേദനായ, വേദനാ മൂലം തണ്ഹായ, തണ്ഹാ മൂലം ഉപാദാനസ്സ, ഉപാദാനം മൂലം ഭവസ്സ, ഭവോ മൂലം ജാതിയാ, ജാതി മൂലം ജരാമരണസ്സാ’’തി – ഭഗവാ ജാനാതി പസ്സതി. ഏവമ്പി ഭഗവാ മൂലദസ്സാവീ…പേ… സമുദയദസ്സാവീ.

അഥ വാ, ഭഗവാ ജാനാതി പസ്സതി. ‘‘ചക്ഖു മൂലം ചക്ഖുരോഗാനം, സോതം മൂലം സോതരോഗാനം, ഘാനം മൂലം ഘാനരോഗാനം, ജിവ്ഹാ മൂലം ജിവ്ഹാരോഗാനം, കായോ മൂലം കായരോഗാനം, മനോ മൂലം ചേതസികാനം ദുക്ഖാന’’ന്തി – ഭഗവാ ജാനാതി പസ്സതി. ഏവമ്പി ഭഗവാ മൂലദസ്സാവീ ഹേതുദസ്സാവീ നിദാനദസ്സാവീ സമ്ഭവദസ്സാവീ പഭവദസ്സാവീ സമുട്ഠാനദസ്സാവീ ആഹാരദസ്സാവീ ആരമ്മണദസ്സാവീ പച്ചയദസ്സാവീ സമുദയദസ്സാവീതി – അനേജം മൂലദസ്സാവീ.

ഇച്ചായസ്മാ പുണ്ണകോതി ഇച്ചാതി പദസന്ധി…പേ… ആയസ്മാ പുണ്ണകോ.

അത്ഥി പഞ്ഹേന ആഗമന്തി പഞ്ഹേന അത്ഥികോ ആഗതോമ്ഹി, [പഞ്ഹത്ഥികാമ്ഹ ആഗതാ (ബഹൂസു) പസ്സ മഹാനി. ൧൯൨] പഞ്ഹം പുച്ഛിതുകാമോ ആഗതോമ്ഹി, പഞ്ഹം സോതുകാമോ ആഗതോമ്ഹീതി – ഏവമ്പി അത്ഥി പഞ്ഹേന ആഗമം. അഥ വാ, പഞ്ഹത്ഥികാനം പഞ്ഹം പുച്ഛിതുകാമാനം പഞ്ഹം സോതുകാമാനം ആഗമനം അഭിക്കമനം ഉപസങ്കമനം പയിരുപാസനം അത്ഥീതി – ഏവമ്പി അത്ഥി പഞ്ഹേന ആഗമം. അഥ വാ, പഞ്ഹാഗമോ തുയ്ഹം അത്ഥി, ത്വമ്പി പഹു ത്വമസി അലമത്തോ. മയാ പുച്ഛിതം കഥേതും വിസജ്ജേതും വഹസ്സേതം ഭാരന്തി [വിസജ്ജേതും സന്ദസ്സേതും ഭണിതുന്തി (സ്യാ.) വഹസ്സു + ഏതം] – ഏവമ്പി അത്ഥി പഞ്ഹേന ആഗമം.

കിം നിസ്സിതാ ഇസയോ മനുജാതി കിം നിസ്സിതാ ആസിതാ അല്ലീനാ ഉപഗതാ അജ്ഝോസിതാ അധിമുത്താ. ഇസയോതി ഇസിനാമകാ യേ കേചി ഇസിപബ്ബജ്ജം പബ്ബജിതാ ആജീവകാ നിഗണ്ഠാ ജടിലാ താപസാ. മനുജാതി മനുസ്സാ വുച്ചന്തീതി – കിം നിസ്സിതാ ഇസയോ മനുജാ.

ഖത്തിയാ ബ്രാഹ്മണാ ദേവതാനന്തി. ഖത്തിയാതി യേ കേചി ഖത്തിയജാതികാ. ബ്രാഹ്മണാതി യേ കേചി ഭോവാദികാ. ദേവതാനന്തി ആജീവകസാവകാനം ആജീവകാ ദേവതാ, നിഗണ്ഠസാവകാനം നിഗണ്ഠാ ദേവതാ, ജടിലസാവകാനം ജടിലാ ദേവതാ, പരിബ്ബാജകസാവകാനം പരിബ്ബാജകാ ദേവതാ, അവിരുദ്ധകസാവകാനം അവിരുദ്ധകാ [അവരുദ്ധകസാവകാനം അവരുദ്ധകാ (സ്യാ.)] ദേവതാ, ഹത്ഥിവതികാനം ഹത്ഥീ ദേവതാ, അസ്സവതികാനം അസ്സാ ദേവതാ, ഗോവതികാനം ഗാവോ ദേവതാ, കുക്കുരവതികാനം കുക്കുരാ ദേവതാ, കാകവതികാനം കാകാ ദേവതാ, വാസുദേവവതികാനം വാസുദേവോ ദേവതാ, ബലദേവവതികാനം ബലദേവോ ദേവതാ, പുണ്ണഭദ്ദവതികാനം പുണ്ണഭദ്ദോ ദേവതാ, മണിഭദ്ദവതികാനം മണിഭദ്ദോ ദേവതാ, അഗ്ഗിവതികാനം അഗ്ഗി ദേവതാ, നാഗവതികാനം നാഗാ ദേവതാ, സുപണ്ണവതികാനം സുപണ്ണാ ദേവതാ, യക്ഖവതികാനം യക്ഖാ ദേവതാ, അസുരവതികാനം അസുരാ ദേവതാ, ഗന്ധബ്ബവതികാനം ഗന്ധബ്ബാ ദേവതാ, മഹാരാജവതികാനം മഹാരാജാനോ ദേവതാ, ചന്ദവതികാനം ചന്ദോ ദേവതാ, സൂരിയവതികാനം സൂരിയോ ദേവതാ, ഇന്ദവതികാനം ഇന്ദോ ദേവതാ, ബ്രഹ്മവതികാനം ബ്രഹ്മാ ദേവതാ, ദേവവതികാനം ദേവോ ദേവതാ, ദിസാവതികാനം ദിസാ ദേവതാ, യേ യേസം ദക്ഖിണേയ്യാ തേ തേസം ദേവതാതി – ഖത്തിയബ്രാഹ്മണാ ദേവതാനം.

യഞ്ഞമകപ്പയിംസു പുഥൂധ ലോകേതി യഞ്ഞം വുച്ചതി ദേയ്യധമ്മോ ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരം അന്നം പാനം വത്ഥം യാനം മാലാഗന്ധവിലേപനം [മാലാഗന്ധം വിലേപനം (സ്യാ.) ഇതിവു. ൭൫] സേയ്യാവസഥപദീപേയ്യം. യഞ്ഞമകപ്പയിംസൂതി യേപി യഞ്ഞം ഏസന്തി ഗവേസന്തി പരിയേസന്തി ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരം അന്നം പാനം വത്ഥം യാനം മാലാഗന്ധവിലേപനം സേയ്യാവസഥപദീപേയ്യം, തേപി യഞ്ഞം കപ്പേന്തി. യേപി യഞ്ഞം അഭിസങ്ഖരോന്തി ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരം അന്നം പാനം…പേ… സേയ്യാവസഥപദീപേയ്യം, തേപി യഞ്ഞം കപ്പേന്തി. യേപി യഞ്ഞം ദേന്തി യജന്തി പരിച്ചജന്തി ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരം അന്നം പാനം…പേ… സേയ്യാവസഥപദീപേയ്യം, തേപി യഞ്ഞം കപ്പേന്തി. പുഥൂതി യഞ്ഞാ വാ ഏതേ പുഥൂ, യഞ്ഞയാജകാ [യഞ്ഞയജകാ (സ്യാ.)] വാ ഏതേ പുഥൂ, ദക്ഖിണേയ്യാ വാ ഏതേ പുഥൂ. കഥം യഞ്ഞാ വാ ഏതേ പുഥൂ? ബഹുകാനം ഏതേ യഞ്ഞാ ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാ അന്നം പാനം വത്ഥം യാനം മാലം ഗന്ധം വിലേപനം സേയ്യാവസഥപദീപേയ്യം – ഏവം യഞ്ഞാ വാ ഏതേ പുഥൂ.

കഥം യഞ്ഞയാജകാ വാ ഏതേ പുഥൂ? ബഹുകാ ഏതേ യഞ്ഞയാജകാ ഖത്തിയാ ച ബ്രാഹ്മണാ ച വേസ്സാ ച സുദ്ദാ ച ഗഹട്ഠാ ച പബ്ബജിതാ ച ദേവാ ച മനുസ്സാ ച – ഏവം യഞ്ഞയാജകാ വാ ഏതേ പുഥൂ.

കഥം ദക്ഖിണേയ്യാ വാ ഏതേ പുഥൂ? ബഹുകാ ഏതേ ദക്ഖിണേയ്യാ പുഥൂ സമണബ്രാഹ്മണാ കപണദ്ധികവനിബ്ബകയാചകാ [… വണിബ്ബകസാവകാ (സ്യാ.) ഇതിവു. ൭൫] – ഏവം ദക്ഖിണേയ്യാ വാ ഏതേ പുഥൂ. ഇധ ലോകേതി മനുസ്സലോകേതി യഞ്ഞമകപ്പയിംസു – പുഥൂധ ലോകേ.

പുച്ഛാമി തം ഭഗവാ ബ്രൂഹി മേതന്തി. പുച്ഛാതി തിസ്സോ പുച്ഛാ – അദിട്ഠജോതനാ പുച്ഛാ, ദിട്ഠസംസന്ദനാ പുച്ഛാ, വിമതിച്ഛേദനാ പുച്ഛാ. കതമാ അദിട്ഠജോതനാ പുച്ഛാ? പകതിയാ ലക്ഖണം അഞ്ഞാതം ഹോതി അദിട്ഠം അതുലിതം അതീരിതം അവിഭൂതം അവിഭാവിതം, തസ്സ ഞാണായ ദസ്സനായ തുലനായ തീരണായ വിഭൂതത്ഥായ വിഭാവനത്ഥായ പഞ്ഹം പുച്ഛതി – അയം അദിട്ഠജോതനാ പുച്ഛാ.

കതമാ ദിട്ഠസംസന്ദനാ പുച്ഛാ? പകതിയാ ലക്ഖണം ഞാതം ഹോതി ദിട്ഠം തുലിതം തീരിതം വിഭൂതം വിഭാവിതം. അഞ്ഞേഹി പണ്ഡിതേഹി സദ്ധിം സംസന്ദനത്ഥായ പഞ്ഹം പുച്ഛതി – അയം ദിട്ഠസംസന്ദനാ പുച്ഛാ.

കതമാ വിമതിച്ഛേദനാ പുച്ഛാ? പകതിയാ സംസയപക്ഖന്ദോ [സംസയപക്ഖന്നോ (സ്യാ.)] ഹോതി വിമതിപക്ഖന്ദോ ദ്വേള്ഹകജാതോ – ‘‘ഏവം നു ഖോ, ന നു ഖോ, കിം നു ഖോ, കഥം നു ഖോ’’തി! സോ വിമതിച്ഛേദനത്ഥായ പഞ്ഹം പുച്ഛതി – അയം വിമതിച്ഛേദനാ പുച്ഛാ. ഇമാ തിസ്സോ പുച്ഛാ.

അപരാപി തിസ്സോ പുച്ഛാ – മനുസ്സപുച്ഛാ, അമനുസ്സപുച്ഛാ, നിമ്മിതപുച്ഛാ. കതമാ മനുസ്സപുച്ഛാ? മനുസ്സാ ബുദ്ധം ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ പുച്ഛന്തി, ഭിക്ഖൂ പുച്ഛന്തി, ഭിക്ഖുനിയോ പുച്ഛന്തി, ഉപാസകാ പുച്ഛന്തി, ഉപാസികായോ പുച്ഛന്തി, രാജാനോ പുച്ഛന്തി, ഖത്തിയാ പുച്ഛന്തി, ബ്രാഹ്മണാ പുച്ഛന്തി, വേസ്സാ പുച്ഛന്തി, സുദ്ദാ പുച്ഛന്തി, ഗഹട്ഠാ പുച്ഛന്തി, പബ്ബജിതാ പുച്ഛന്തി – അയം മനുസ്സപുച്ഛാ.

കതമാ അമനുസ്സപുച്ഛാ? അമനുസ്സാ ബുദ്ധം ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഹം പുച്ഛന്തി, നാഗാ പുച്ഛന്തി, സുപണ്ണാ പുച്ഛന്തി, യക്ഖാ പുച്ഛന്തി, അസുരാ പുച്ഛന്തി, ഗന്ധബ്ബാ പുച്ഛന്തി, മഹാരാജാനോ പുച്ഛന്തി, ഇന്ദാ പുച്ഛന്തി, ബ്രഹ്മാനോ പുച്ഛന്തി, ദേവതായോ പുച്ഛന്തി – അയം അമനുസ്സപുച്ഛാ.

കതമാ നിമ്മിതപുച്ഛാ? യം ഭഗവാ രൂപം അഭിനിമ്മിനാതി മനോമയം സബ്ബങ്ഗപച്ചങ്ഗം അഹീനിന്ദ്രിയം, സോ നിമ്മിതോ ബുദ്ധം ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഹം പുച്ഛതി; ഭഗവാ വിസജ്ജേതി [വിസ്സജ്ജേതി (ക.)] – അയം നിമ്മിതപുച്ഛാ. ഇമാ തിസ്സോ പുച്ഛാ.

അപരാപി തിസ്സോ പുച്ഛാ – അത്തത്ഥപുച്ഛാ, പരത്ഥപുച്ഛാ, ഉഭയത്ഥപുച്ഛാ. അപരാപി തിസ്സോ പുച്ഛാ – ദിട്ഠധമ്മികത്ഥപുച്ഛാ, സമ്പരായികത്ഥപുച്ഛാ, പരമത്ഥപുച്ഛാ. അപരാപി തിസ്സോ പുച്ഛാ – അനവജ്ജത്ഥപുച്ഛാ, നിക്കിലേസത്ഥപുച്ഛാ, വോദാനത്ഥപുച്ഛാ. അപരാപി തിസ്സോ പുച്ഛാ – അതീതപുച്ഛാ, അനാഗതപുച്ഛാ, പച്ചുപ്പന്നപുച്ഛാ. അപരാപി തിസ്സോ പുച്ഛാ – അജ്ഝത്തപുച്ഛാ, ബഹിദ്ധാപുച്ഛാ, അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാപുച്ഛാ. അപരാപി തിസ്സോ പുച്ഛാ – കുസലപുച്ഛാ, അകുസലപുച്ഛാ, അബ്യാകതപുച്ഛാ. അപരാപി തിസ്സോ പുച്ഛാ – ഖന്ധപുച്ഛാ, ധാതുപുച്ഛാ, ആയതനപുച്ഛാ. അപരാപി തിസ്സോ പുച്ഛാ – സതിപട്ഠാനപുച്ഛാ, സമ്മപ്പധാനപുച്ഛാ, ഇദ്ധിപാദപുച്ഛാ. അപരാപി തിസ്സോ പുച്ഛാ – ഇന്ദ്രിയപുച്ഛാ, ബലപുച്ഛാ, ബോജ്ഝങ്ഗപുച്ഛാ. അപരാപി തിസ്സോ പുച്ഛാ – മഗ്ഗപുച്ഛാ, ഫലപുച്ഛാ, നിബ്ബാനപുച്ഛാ.

പുച്ഛാമി തന്തി പുച്ഛാമി തം യാചാമി തം അജ്ഝേസാമി തം പസാദേമി തം ‘‘കഥയസ്സു മേ’’തി പുച്ഛാമി തം. ഭഗവാതി ഗാരവാധിവചനമേതം… സച്ഛികാ പഞ്ഞത്തി – യദിദം ഭഗവാതി. ബ്രൂഹി മേതന്തി ബ്രൂഹി ആചിക്ഖാഹി ദേസേഹി പഞ്ഞപേഹി പട്ഠപേഹി വിവരാഹി വിഭജാഹി ഉത്താനീകരോഹി പകാസേഹീതി – പുച്ഛാമി തം ഭഗവാ ബ്രൂഹി മേതം. തേനാഹ സോ ബ്രാഹ്മണോ –

‘‘അനേജം മൂലദസ്സാവിം, [ഇച്ചായസ്മാ പുണ്ണകോ]

അത്ഥി പഞ്ഹേന ആഗമം;

കിം നിസ്സിതാ ഇസയോ മനുജാ, ഖത്തിയാ ബ്രാഹ്മണാ ദേവതാനം;

യഞ്ഞമകപ്പയിംസു പുഥൂധ ലോകേ, പുച്ഛാമി തം ഭഗവാ ബ്രൂഹി മേത’’ന്തി.

൧൩. യേ കേചിമേ ഇസയോ മനുജാ, [പുണ്ണകാതി ഭഗവാ]

ഖത്തിയാ ബ്രാഹ്മണാ ദേവതാനം;

യഞ്ഞമകപ്പയിംസു പുഥൂധ ലോകേ, ആസീസമാനാ പുണ്ണക ഇത്ഥത്തം [ഇത്ഥതം (സ്യാ.), ഇത്ഥഭാവം (ക.)] ;

ജരം സിതാ യഞ്ഞമകപ്പയിംസു.

യേ കേചിമേ ഇസയോ മനുജാതി. യേ കേചീതി സബ്ബേന സബ്ബം സബ്ബഥാ സബ്ബം അസേസം നിസ്സേസം പരിയാദിയനവചനമേതം – യേ കേചീതി. ഇസയോതി ഇസിനാമകാ യേ കേചി ഇസിപബ്ബജ്ജം പബ്ബജിതാ ആജീവകാ നിഗണ്ഠാ ജടിലാ താപസാ. മനുജാതി മനുസ്സാ വുച്ചന്തീതി – യേ കേചിമേ ഇസയോ മനുജാ പുണ്ണകാതി ഭഗവാ.

ഖത്തിയാ ബ്രാഹ്മണാ ദേവതാനന്തി. ഖത്തിയാതി യേ കേചി ഖത്തിയജാതികാ. ബ്രാഹ്മണാതി യേ കേചി ഭോവാദികാ. ദേവതാനന്തി ആജീവകസാവകാനം ആജീവകാ ദേവതാ…പേ… ദിസാവതികാനം ദിസാ ദേവതാ. യേ യേസം ദക്ഖിണേയ്യാ, തേ തേസം ദേവതാതി – ഖത്തിയാ ബ്രാഹ്മണാ ദേവതാനം.

യഞ്ഞമകപ്പയിംസു പുഥൂധ ലോകേതി. യഞ്ഞം വുച്ചതി ദേയ്യധമ്മോ ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരം അന്നം പാനം…പേ… സേയ്യാവസഥപദീപേയ്യം. യഞ്ഞമകപ്പയിംസൂതി യേപി യഞ്ഞം ഏസന്തി ഗവേസന്തി പരിയേസന്തി…പേ… സേയ്യാവസഥപദീപേയ്യം, തേപി യഞ്ഞം കപ്പേന്തി. പുഥൂതി യഞ്ഞാ വാ ഏതേ പുഥൂ, യഞ്ഞയാജകാ വാ ഏതേ പുഥൂ, ദക്ഖിണേയ്യാ വാ ഏതേ പുഥൂ…പേ… ഏവം ദക്ഖിണേയ്യാ വാ ഏതേ പുഥൂ. ഇധ ലോകേതി മനുസ്സലോകേതി യഞ്ഞമകപ്പയിംസു – പുഥൂധ ലോകേ.

ആസീസമാനാ പുണ്ണക ഇത്ഥത്തന്തി. ആസീസമാനാതി രൂപപടിലാഭം ആസീസമാനാ, സദ്ദപടിലാഭം ആസീസമാനാ, ഗന്ധപടിലാഭം ആസീസമാനാ, രസപടിലാഭം ആസീസമാനാ, ഫോട്ഠബ്ബപടിലാഭം ആസീസമാനാ, പുത്തപടിലാഭം ആസീസമാനാ, ദാരപടിലാഭം ആസീസമാനാ, ധനപടിലാഭം ആസീസമാനാ, യസപടിലാഭം ആസീസമാനാ, ഇസ്സരിയപടിലാഭം ആസീസമാനാ, ഖത്തിയമഹാസാലകുലേ അത്തഭാവപടിലാഭം ആസീസമാനാ, ബ്രാഹ്മണമഹാസാലകുലേ അത്തഭാവപടിലാഭം ആസീസമാനാ, ഗഹപതിമഹാസാലകുലേ അത്തഭാവപടിലാഭം ആസീസമാനാ, ചാതുമഹാരാജികേസു [ചാതുമ്മഹാരാജികേസു (സ്യാ.)] ദേവേസു അത്തഭാവപടിലാഭം ആസീസമാനാ, താവതിംസേസു ദേവേസു യാമേസു ദേവേസു തുസിതേസു ദേവേസു നിമ്മാനരതീസു ദേവേസു പരനിമ്മിതവസവത്തീസു ദേവേസു ബ്രഹ്മകായികേസു ദേവേസു അത്തഭാവപടിലാഭം ആസീസമാനാ ഇച്ഛമാനാ സാദിയമാനാ പത്ഥയമാനാ പിഹയമാനാ അഭിജപ്പമാനാതി ആസീസമാനാ.

പുണ്ണക ഇത്ഥത്തന്തി ഏത്ഥ അത്തഭാവാഭിനിബ്ബത്തിം ആസീസമാനാ ഏത്ഥ ഖത്തിയമഹാസാലകുലേ അത്തഭാവാഭിനിബ്ബത്തിം ആസീസമാനാ…പേ… ഏത്ഥ ബ്രഹ്മകായികേസു ദേവേസു അത്തഭാവാഭിനിബ്ബത്തിം ആസീസമാനാ ഇച്ഛമാനാ സാദിയമാനാ പത്ഥയമാനാ പിഹയമാനാ അഭിജപ്പമാനാതി ആസീസമാനാ – പുണ്ണക ഇത്ഥത്തം.

ജരം സിതാ യഞ്ഞമകപ്പയിംസൂതി ജരാനിസ്സിതാ ബ്യാധിനിസ്സിതാ മരണനിസ്സിതാ സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസനിസ്സിതാ. യദേവ തേ ജാതിനിസ്സിതാ തദേവ തേ ജരാനിസ്സിതാ. യദേവ തേ ജരാനിസ്സിതാ തദേവ തേ ബ്യാധിനിസ്സിതാ. യദേവ തേ ബ്യാധിനിസ്സിതാ തദേവ തേ മരണനിസ്സിതാ. യദേവ തേ മരണനിസ്സിതാ തദേവ തേ സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസനിസ്സിതാ. യദേവ തേ സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസനിസ്സിതാ തദേവ തേ ഗതിനിസ്സിതാ. യദേവ തേ ഗതിനിസ്സിതാ തദേവ തേ ഉപപത്തിനിസ്സിതാ. യദേവ തേ ഉപപത്തിനിസ്സിതാ തദേവ തേ പടിസന്ധിനിസ്സിതാ. യദേവ തേ പടിസന്ധിനിസ്സിതാ തദേവ തേ ഭവനിസ്സിതാ. യദേവ തേ ഭവനിസ്സിതാ തദേവ തേ സംസാരനിസ്സിതാ. യദേവ തേ സംസാരനിസ്സിതാ തദേവ തേ വട്ടനിസ്സിതാ അല്ലീനാ ഉപഗതാ അജ്ഝോസിതാ അധിമുത്താതി – ജരം സിതാ യഞ്ഞമകപ്പയിംസു. തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘യേ കേചിമേ ഇസയോ മനുജാ, [പുണ്ണകാതി ഭഗവാ]

ഖത്തിയാ ബ്രാഹ്മണാ ദേവതാനം;

യഞ്ഞമകപ്പയിംസു പുഥൂധ ലോകേ, ആസീസമാനാ പുണ്ണക ഇത്ഥത്തം;

ജരം സിതാ യഞ്ഞമകപ്പയിംസൂ’’തി.

൧൪. യേ കേചിമേ ഇസയോ മനുജാ, [ഇച്ചായസ്മാ പുണ്ണകോ]

ഖത്തിയാ ബ്രാഹ്മണാ ദേവതാനം;

യഞ്ഞമകപ്പയിംസു പുഥൂധ ലോകേ, കച്ചിസു തേ ഭഗവാ യഞ്ഞപഥേ അപ്പമത്താ;

അതാരും [അതാരും (സ്യാ. ക.)] ജാതിഞ്ച ജരഞ്ച മാരിസ, പുച്ഛാമി തം ഭഗവാ ബ്രൂഹി മേതം.

യേ കേചിമേ ഇസയോ മനുജാതി. യേ കേചീതി…പേ….

കച്ചിസു തേ ഭഗവാ യഞ്ഞപഥേ അപ്പമത്താതി. കച്ചിസൂതി സംസയപുച്ഛാ വിമതിപുച്ഛാ ദ്വേള്ഹകപുച്ഛാ അനേകംസപുച്ഛാ – ‘‘ഏവം നു ഖോ, ന നു ഖോ, കിം നു ഖോ, കഥം നു ഖോ’’തി – കച്ചിസു. തേതി യഞ്ഞയാജകാ വുച്ചന്തി. ഭഗവാതി ഗാരവാധിവചനം…പേ… സച്ഛികാ പഞ്ഞത്തി, യദിദം ഭഗവാതി – കച്ചിസു തേ ഭഗവാ. യഞ്ഞപഥേ അപ്പമത്താതി യഞ്ഞോയേവ വുച്ചതി യഞ്ഞപഥോ. യഥാ അരിയമഗ്ഗോ അരിയപഥോ ദേവമഗ്ഗോ ദേവപഥോ ബ്രഹ്മമഗ്ഗോ ബ്രഹ്മപഥോ, ഏവമേവ യഞ്ഞോയേവ വുച്ചതി യഞ്ഞപഥോ. അപ്പമത്താതി യഞ്ഞപഥേ അപ്പമത്താ സക്കച്ചകാരിനോ സാതച്ചകാരിനോ അട്ഠിതകാരിനോ അനോലീനവുത്തിനോ അനിക്ഖിത്തച്ഛന്ദാ അനിക്ഖിത്തധുരാ തച്ചരിതാ തബ്ബഹുലാ തഗ്ഗരുകാ തന്നിന്നാ തപ്പോണാ തപ്പബ്ഭാരാ തദധിമുത്താ തദധിപതേയ്യാതി – തേപി യഞ്ഞപഥേ അപ്പമത്താ. യേപി യഞ്ഞം ഏസന്തി ഗവേസന്തി പരിയേസന്തി ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരം അന്നം പാനം…പേ… സേയ്യാവസഥപദീപേയ്യം സക്കച്ചകാരിനോ…പേ… തദധിപതേയ്യാ, തേപി യഞ്ഞപഥേ അപ്പമത്താ. യേപി യഞ്ഞം അഭിസങ്ഖരോന്തി ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരം അന്നം പാനം…പേ… സേയ്യാവസഥപദീപേയ്യം സക്കച്ചകാരിനോ…പേ… തദധിപതേയ്യാ, തേപി യഞ്ഞപഥേ അപ്പമത്താ. യേപി യഞ്ഞം ദേന്തി യജന്തി പരിച്ചജന്തി ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരം അന്നം പാനം…പേ… സേയ്യാവസഥപദീപേയ്യം സക്കച്ചകാരിനോ …പേ… തദധിപതേയ്യാ, തേപി യഞ്ഞപഥേ അപ്പമത്താതി – കച്ചിസു തേ ഭഗവാ യഞ്ഞപഥേ അപ്പമത്താ.

അതാരും ജാതിഞ്ച ജരഞ്ച മാരിസാതി ജരാമരണം അതരിംസു ഉത്തരിംസു പതരിംസു സമതിക്കമിംസു വീതിവത്തിംസു. മാരിസാതി പിയവചനം ഗരുവചനം സഗാരവസപ്പതിസ്സാധിവചനമേതം മാരിസാതി – അതാരു ജാതിഞ്ച ജരഞ്ച മാരിസ.

പുച്ഛാമി തം ഭഗവാ ബ്രൂഹി മേതന്തി. പുച്ഛാമി തന്തി പുച്ഛാമി തം യാചാമി തം അജ്ഝേസാമി തം പസാദേമി തം കഥയസ്സു മേതി – പുച്ഛാമി തം. ഭഗവാതി ഗാരവാധിവചനം…പേ… സച്ഛികാ പഞ്ഞത്തി – യദിദം ഭഗവാതി. ബ്രൂഹി മേതന്തി ബ്രൂഹി ആചിക്ഖാഹി ദേസേഹി പഞ്ഞപേഹി പട്ഠപേഹി വിവരാഹി വിഭജാഹി ഉത്താനീകരോഹി പകാസേഹീതി – പുച്ഛാമി തം ഭഗവാ ബ്രൂഹി മേതം. തേനാഹ സോ ബ്രാഹ്മണോ –

‘‘യേ കേചിമേ ഇസയോ മനുജാ, [ഇച്ചായസ്മാ പുണ്ണകോ]

ഖത്തിയാ ബ്രാഹ്മണാ ദേവതാനം;

യഞ്ഞമകപ്പയിംസു പുഥൂധ ലോകേ, കച്ചിസു തേ ഭഗവാ യഞ്ഞപഥേ അപ്പമത്താ;

അതാരു ജാതിഞ്ച ജരഞ്ച മാരിസ, പുച്ഛാമി തം ഭഗവാ ബ്രൂഹി മേത’’ന്തി.

൧൫. ആസീസന്തി [ആസിംസന്തി (സ്യാ.)] ഥോമയന്തി, അഭിജപ്പന്തി ജുഹന്തി; [പുണ്ണകാതി ഭഗവാ]

കാമാഭിജപ്പന്തി പടിച്ച ലാഭം, തേ യാജയോഗാ ഭവരാഗരത്താ;

നാതരിംസു ജാതിജരന്തി ബ്രൂമി.

ആസീസന്തി ഥോമയന്തി അഭിജപ്പന്തി ജുഹന്തീതി. ആസീസന്തീതി രൂപപടിലാഭം ആസീസന്തി, സദ്ദപടിലാഭം ആസീസന്തി, ഗന്ധപടിലാഭം ആസീസന്തി, രസപടിലാഭം ആസീസന്തി, ഫോട്ഠബ്ബപടിലാഭം ആസീസന്തി, പുത്തപടിലാഭം ആസീസന്തി, ദാരപടിലാഭം ആസീസന്തി, ധനപടിലാഭം ആസീസന്തി, യസപടിലാഭം ആസീസന്തി, ഇസ്സരിയപടിലാഭം ആസീസന്തി, ഖത്തിയമഹാസാലകുലേ അത്തഭാവപടിലാഭം ആസീസന്തി, ബ്രാഹ്മണമഹാസാലകുലേ…പേ… ഗഹപതിമഹാസാലകുലേ അത്തഭാവപടിലാഭം ആസീസന്തി, ചാതുമഹാരാജികേസു ദേവേസു…പേ… ബ്രഹ്മകായികേസു ദേവേസു അത്തഭാവപടിലാഭം ആസീസന്തി ഇച്ഛന്തി സാദിയന്തി പത്ഥയന്തി പിഹയന്തീതി – ആസീസന്തി.

ഥോമയന്തീതി യഞ്ഞം വാ ഥോമേന്തി ഫലം വാ ഥോമേന്തി ദക്ഖിണേയ്യേ വാ ഥോമേന്തി. കഥം യഞ്ഞം ഥോമേന്തി? സുചിം ദിന്നം [വിയം ദിന്നം (സ്യാ.)], മനാപം ദിന്നം, പണീതം ദിന്നം, കാലേന ദിന്നം, കപ്പിയം ദിന്നം, വിചേയ്യ ദിന്നം, അനവജ്ജം ദിന്നം, അഭിണ്ഹം ദിന്നം ദദം ചിത്തം പസാദിതന്തി – ഥോമേന്തി കിത്തേന്തി വണ്ണേന്തി പസംസന്തി. ഏവം യഞ്ഞം ഥോമേന്തി.

കഥം ഫലം ഥോമേന്തി? ഇതോ നിദാനം രൂപപടിലാഭോ ഭവിസ്സതി…പേ… ബ്രഹ്മകായികേസു ദേവേസു അത്തഭാവപടിലാഭോ ഭവിസ്സതീതി – ഥോമേന്തി കിത്തേന്തി വണ്ണേന്തി പസംസന്തി. ഏവം ഫലം ഥോമേന്തി.

കഥം ദക്ഖിണേയ്യേ ഥോമേന്തി? ദക്ഖിണേയ്യാ ജാതിസമ്പന്നാ ഗോത്തസമ്പന്നാ അജ്ഝായകാ മന്തധരാ തിണ്ണം വേദാനം പാരഗൂ സനിഘണ്ഡുകേടുഭാനം സാക്ഖരപ്പഭേദാനം ഇതിഹാസപഞ്ചമാനം പദകാ വേയ്യാകരണാ ലോകായതമഹാപുരിസലക്ഖണേസു അനവയാതി, വീതരാഗാ വാ രാഗവിനയായ വാ പടിപന്നാ, വീതദോസാ വാ ദോസവിനയായ വാ പടിപന്നാ, വീതമോഹാ വാ മോഹവിനയായ വാ പടിപന്നാ, സദ്ധാസമ്പന്നാ സീലസമ്പന്നാ സമാധിസമ്പന്നാ പഞ്ഞാസമ്പന്നാ വിമുത്തിസമ്പന്നാ വിമുത്തിഞാണദസ്സനസമ്പന്നാതി – ഥോമേന്തി കിത്തേന്തി വണ്ണേന്തി പസംസന്തി. ഏവം ദക്ഖിണേയ്യേ ഥോമേന്തീതി – ആസീസന്തി ഥോമയന്തി.

അഭിജപ്പന്തീതി രൂപപടിലാഭം അഭിജപ്പന്തി, സദ്ദപടിലാഭം അഭിജപ്പന്തി, ഗന്ധപടിലാഭം അഭിജപ്പന്തി, രസപടിലാഭം അഭിജപ്പന്തി…പേ… ബ്രഹ്മകായികേസു ദേവേസു അത്തഭാവപടിലാഭം അഭിജപ്പന്തീതി – ആസീസന്തി ഥോമയന്തി അഭിജപ്പന്തി. ജുഹന്തീതി ജുഹന്തി ദേന്തി യജന്തി പരിച്ചജന്തി ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരം അന്നം പാനം വത്ഥം യാനം മാലാഗന്ധവിലേപനം സേയ്യാവസഥപദീപേയ്യന്തി – ആസീസന്തി ഥോമയന്തി അഭിജപ്പന്തി ജുഹന്തി പുണ്ണകാതി ഭഗവാ.

കാമാഭിജപ്പന്തി പടിച്ച ലാഭന്തി രൂപപടിലാഭം പടിച്ച കാമേ അഭിജപ്പന്തി, സദ്ദപടിലാഭം പടിച്ച കാമേ അഭിജപ്പന്തി…പേ… ബ്രഹ്മകായികേസു ദേവേസു അത്തഭാവപടിലാഭം പടിച്ച കാമേ അഭിജപ്പന്തി പജപ്പന്തീതി – കാമാഭിജപ്പന്തി പടിച്ച ലാഭം.

തേ യാജയോഗാ ഭവരാഗരത്താ നാതരിംസു ജാതിജരന്തി ബ്രൂമീതി തേതി യഞ്ഞയാജകാ വുച്ചന്തി, യാജയോഗാതി യാജയോഗേസു യുത്താ പയുത്താ ആയുത്താ സമായുത്താ തച്ചരിതാ തബ്ബഹുലാ തഗ്ഗരുകാ തന്നിന്നാ തപ്പോണാ തപ്പബ്ഭാരാ തദധിമുത്താ തദധിപതേയ്യാതി – തേ യാജയോഗാ, ഭവരാഗരത്താതി ഭവരാഗോ വുച്ചതി യോ ഭവേസു ഭവച്ഛന്ദോ ഭവരാഗോ ഭവനന്ദീ ഭവതണ്ഹാ ഭവസിനേഹോ ഭവപരിളാഹോ ഭവമുച്ഛാ ഭവജ്ഝോസാനം. ഭവരാഗേന ഭവേസു രത്താ ഗിദ്ധാ ഗധിതാ മുച്ഛിതാ അജ്ഝോസന്നാ ലഗ്ഗാ ലഗ്ഗിതാ പലിബുദ്ധാതി – തേ യാജയോഗാ ഭവരാഗരത്താ.

നാതരിംസു ജാതിജരന്തി ബ്രൂമീതി തേ യാജയോഗാ ഭവരാഗരത്താ ജാതിജരാമരണം നാതരിംസു ന ഉത്തരിംസു ന പതരിംസു ന സമതിക്കമിംസു ന വീതിവത്തിംസു, ജാതിജരാമരണാ അനിക്ഖന്താ അനിസ്സടാ അനതിക്കന്താ അസമതിക്കന്താ അവീതിവത്താ അന്തോജാതിജരാമരണേ പരിവത്തന്തി അന്തോസംസാരപഥേ പരിവത്തന്തി. ജാതിയാ അനുഗതാ ജരായ അനുസടാ ബ്യാധിനാ അഭിഭൂതാ മരണേന അബ്ഭാഹതാ അതാണാ അലേണാ അസരണാ അസരണീഭൂതാതി; ബ്രൂമി ആചിക്ഖാമി ദേസേമി പഞ്ഞപേമി പട്ഠപേമി വിവരാമി വിഭജാമി ഉത്താനീകരോമി പകാസേമീതി – തേ യാജയോഗാ ഭവരാഗരത്താ നാതരിംസു ജാതിജരന്തി ബ്രൂമി. തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘ആസീസന്തി ഥോമയന്തി, അഭിജപ്പന്തി ജുഹന്തി; [പുണ്ണകാതി ഭഗവാ]

കാമാഭിജപ്പന്തി പടിച്ച ലാഭം, തേ യാജയോഗാ ഭവരാഗരത്താ;

നാതരിംസു ജാതിജരന്തി ബ്രൂമീ’’തി.

൧൬. തേ ചേ നാതരിംസു യാജയോഗാ, [ഇച്ചായസ്മാ പുണ്ണകോ]

യഞ്ഞേഹി ജാതിഞ്ച ജരഞ്ച മാരിസ;

അഥ കോ ചരഹി ദേവമനുസ്സലോകേ, അതാരി ജാതിഞ്ച ജരഞ്ച മാരിസ;

പുച്ഛാമി തം ഭഗവാ ബ്രൂഹി മേതം.

തേ ചേ നാതരിംസു യാജയോഗാതി തേ യഞ്ഞയാജകാ യാജയോഗാ ഭവരാഗരത്താ ജാതിജരാമരണം നാതരിംസു ന ഉത്തരിംസു ന പതരിംസു ന സമതിക്കമിംസു ന വീതിവത്തിംസു, ജാതിജരാമരണാ അനിക്ഖന്താ അനിസ്സടാ അനതിക്കന്താ അസമതിക്കന്താ അവീതിവത്താ അന്തോജാതിജരാമരണേ പരിവത്തന്തി അന്തോസംസാരപഥേ പരിവത്തന്തി. ജാതിയാ അനുഗതാ ജരായ അനുസടാ ബ്യാധിനാ അഭിഭൂതാ മരണേന അബ്ഭാഹതാ അതാണാ അലേണാ അസരണാ അസരണീഭൂതാതി – തേ ചേ നാതരിംസു യാജയോഗാ.

ഇച്ചായസ്മാ പുണ്ണകോതി. ഇച്ചാതി പദസന്ധി…പേ… ആയസ്മാ പുണ്ണകോ.

യഞ്ഞേഹി ജാതിഞ്ച ജരഞ്ച മാരിസാതി. യഞ്ഞേഹീതി യഞ്ഞേഹി പഹൂതേഹി യഞ്ഞേഹി വിവിധേഹി യഞ്ഞേഹി പുഥൂഹി. മാരിസാതി പിയവചനം ഗരുവചനം സഗാരവസപ്പതിസ്സാധിവചനമേതം മാരിസാതി – യഞ്ഞേഹി ജാതിഞ്ച ജരഞ്ച മാരിസ.

അഥ കോ ചരഹി ദേവമനുസ്സലോകേ, അതാരി ജാതിഞ്ച ജരഞ്ച മാരിസാതി അഥ കോ ഏസോ സദേവകേ ലോകേ സമാരകേ സബ്രഹ്മകേ സസ്സമണബ്രാഹ്മണിയാ പജായ സദേവമനുസ്സായ ജാതിജരാമരണം അതരി ഉത്തരി പതരി സമതിക്കമി വീതിവത്തയി [വീതിവത്തി (ക.)]. മാരിസാതി പിയവചനം ഗരുവചനം സഗാരവസപ്പത്തിസ്സാധിവചനമേതം മാരിസാതി – അഥ കോ ചരഹി ദേവമനുസ്സലോകേ, അതാരി ജാതിഞ്ച ജരഞ്ച മാരിസ.

പുച്ഛാമി തം ഭഗവാ ബ്രൂഹി മേതന്തി. പുച്ഛാമി തന്തി പുച്ഛാമി തം യാചാമി തം അജ്ഝേസാമി തം പസാദേമി തം കഥയസ്സു മേതന്തി – പുച്ഛാമി തം. ഭഗവാതി ഗാരവാധിവചനം…പേ… സച്ഛികാ പഞ്ഞത്തി – യദിദം ഭഗവാതി. ബ്രൂഹി മേതന്തി ബ്രൂഹി ആചിക്ഖാഹി ദേസേഹി പഞ്ഞപേഹി പട്ഠപേഹി വിവരാഹി വിഭജാഹി ഉത്താനീകരോഹി പകാസേഹീതി – പുച്ഛാമി തം ഭഗവാ ബ്രൂഹി മേതം. തേനാഹ സോ ബ്രാഹ്മണോ –

‘‘തേ ചേ നാതരിംസു യാജയോഗാ, [ഇച്ചായസ്മാ പുണ്ണകോ]

യഞ്ഞേഹി ജാതിഞ്ച ജരഞ്ച മാരിസ;

അഥ കോ ചരഹി ദേവമനുസ്സലോകേ, അതാരി ജാതിഞ്ച ജരഞ്ച മാരിസ;

പുച്ഛാമി തം ഭഗവാ ബ്രൂഹി മേത’’ന്തി.

൧൭. സങ്ഖായ ലോകസ്മി [ലോകസ്മിം (സ്യാ. ക.)] പരോപരാനി, [പുണ്ണകാതി ഭഗവാ]

യസ്സിഞ്ജിതം നത്ഥി കുഹിഞ്ചി ലോകേ;

സന്തോ വിധൂമോ അനീഘോ നിരാസോ, അതാരി സോ ജാതിജരന്തി ബ്രൂമി.

സങ്ഖായ ലോകസ്മി പരോപരാനീതി സങ്ഖാ വുച്ചതി ഞാണം യാ പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി. പരോപരാനീതി ഓരം വുച്ചതി സകത്തഭാവോ, പരം വുച്ചതി പരത്തഭാവോ ഓരം വുച്ചതി സകരൂപവേദനാസഞ്ഞാസങ്ഖാരവിഞ്ഞാണം, പരം വുച്ചതി പരരൂപവേദനാസഞ്ഞാസങ്ഖാരവിഞ്ഞാണം; ഓരം വുച്ചതി ഛ അജ്ഝത്തികാനി ആയതനാനി, പരം വുച്ചതി ഛ ബാഹിരാനി ആയതനാനി. ഓരം വുച്ചതി മനുസ്സലോകോ, പരം വുച്ചതി ദേവലോകോ; ഓരം വുച്ചതി കാമധാതു, പരം വുച്ചതി രൂപധാതു അരൂപധാതു; ഓരം വുച്ചതി കാമധാതു രൂപധാതു, പരം വുച്ചതി അരൂപധാതു. സങ്ഖായ ലോകസ്മി പരോപരാനീതി പരോപരാനി അനിച്ചതോ സങ്ഖായ ദുക്ഖതോ രോഗതോ ഗണ്ഡതോ…പേ… നിസ്സരണതോ സങ്ഖായ ജാനിത്വാ തുലയിത്വാ തീരയിത്വാ വിഭാവയിത്വാ വിഭൂതം കത്വാതി – സങ്ഖായ ലോകസ്മി പരോപരാനി. പുണ്ണകാതി ഭഗവാതി. പുണ്ണകാതി ഭഗവാ തം ബ്രാഹ്മണം നാമേന ആലപതി. ഭഗവാതി ഗാരവാധിവചനമേതം…പേ… യദിദം ഭഗവാതി – പുണ്ണകാതി ഭഗവാ.

യസ്സിഞ്ജിതം നത്ഥി കുഹിഞ്ചി ലോകേതി. യസ്സാതി അരഹതോ ഖീണാസവസ്സ. ഇഞ്ജിതന്തി തണ്ഹിഞ്ജിതം ദിട്ഠിഞ്ജിതം മാനിഞ്ജിതം കിലേസിഞ്ജിതം കാമിഞ്ജിതം. യസ്സിമേ ഇഞ്ജിതാ നത്ഥി ന സന്തി ന സംവിജ്ജന്തി നുപലബ്ഭന്തി, പഹീനാ സമുച്ഛിന്നാ വൂപസന്താ പടിപസ്സദ്ധാ അഭബ്ബുപ്പത്തികാ ഞാണഗ്ഗിനാ ദഡ്ഢാ. കുഹിഞ്ചീതി കുഹിഞ്ചി കിസ്മിഞ്ചി കത്ഥചി അജ്ഝത്തം വാ ബഹിദ്ധാ വാ അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ വാ. ലോകേതി അപായലോകേ…പേ… ആയതനലോകേതി – യസ്സിഞ്ജിതം നത്ഥി കുഹിഞ്ചി ലോകേ.

സന്തോ വിധൂമോ അനീഘോ നിരാസോ, അതാരി സോ ജാതിജരന്തി ബ്രൂമീതി. സന്തോതി രാഗസ്സ സന്തത്താ സന്തോ, ദോസസ്സ…പേ… മോഹസ്സ… കോധസ്സ… ഉപനാഹസ്സ… മക്ഖസ്സ… സബ്ബാകുസലാഭിസങ്ഖാരാനം സന്തത്താ സമിതത്താ വൂപസമിതത്താ വിജ്ഝാതത്താ [നിജ്ഝാതത്താ (ക.) മഹാനി. ൧൮] നിബ്ബുതത്താ വിഗതത്താ പടിപസ്സദ്ധത്താ സന്തോ ഉപസന്തോ വൂപസന്തോ നിബ്ബുതോ പടിപസ്സദ്ധോതി സന്തോ; വിധൂമോതി കായദുച്ചരിതം വിധൂമിതം വിധമിതം സോസിതം വിസോസിതം ബ്യന്തീകതം [ബ്യന്തികതം (ക.)], വചീദുച്ചരിതം…പേ… മനോദുച്ചരിതം വിധൂമിതം വിധമിതം സോസിതം വിസോസിതം ബ്യന്തീകതം, രാഗോ… ദോസോ… മോഹോ വിധൂമിതോ വിധമിതോ സോസിതോ വിസോസിതോ ബ്യന്തീകതോ, കോധോ… ഉപനാഹോ… മക്ഖോ… പളാസോ… ഇസ്സാ… മച്ഛരിയം… മായാ… സാഠേയ്യം… ഥമ്ഭോ… സാരമ്ഭോ… മാനോ… അതിമാനോ… മദോ… പമാദോ… സബ്ബേ കിലേസാ സബ്ബേ ദുച്ചരിതാ സബ്ബേ ദരഥാ സബ്ബേ പരിളാഹാ സബ്ബേ സന്താപാ സബ്ബാകുസലാഭിസങ്ഖാരാ വിധൂമിതാ വിധമിതാ സോസിതാ വിസോസിതാ ബ്യന്തീകതാ. അഥ വാ, കോധോ വുച്ചതി ധൂമോ –

മാനോ ഹി തേ ബ്രാഹ്മണ ഖാരിഭാരോ, കോധോ ധൂമോ ഭസ്മനി [ഗമ്മനി (സ്യാ.)] മോസവജ്ജം;

ജിവ്ഹാ സുജാ ഹദയം [തപ്പരസ്സ (സ്യാ.)] ജോതിട്ഠാനം, അത്താ സുദന്തോ പുരിസസ്സ ജോതി.

അപി ച, ദസഹാകാരേഹി കോധോ ജായതി – അനത്ഥം മേ അചരീതി കോധോ ജായതി, അനത്ഥം മേ ചരതീതി കോധോ ജായതി, അനത്ഥം മേ ചരിസ്സതീതി കോധോ ജായതി, പിയസ്സ മേ മനാപസ്സ അനത്ഥം അചരി, അനത്ഥം ചരതി, അനത്ഥം ചരിസ്സതീതി കോധോ ജായതി, അപ്പിയസ്സ മേ അമനാപസ്സ അത്ഥം അചരി, അത്ഥം ചരതി, അത്ഥം ചരിസ്സതീതി കോധോ ജായതി, അട്ഠാനേ വാ പന കോധോ ജായതി. യോ ഏവരൂപോ ചിത്തസ്സ ആഘാതോ പടിഘാതോ പടിഘം പടിവിരോധോ കോപോ പകോപോ സമ്പകോപോ ദോസോ പദോസോ സമ്പദോസോ ചിത്തസ്സ ബ്യാപത്തി മനോപദോസോ കോധോ കുജ്ഝനാ കുജ്ഝിതത്തം ദോസോ ദുസ്സനാ ദുസ്സിതത്തം ബ്യാപത്തി ബ്യാപജ്ജനാ ബ്യാപജ്ജിതത്തം വിരോധോ പടിവിരോധോ ചണ്ഡിക്കം അസുരോപോ [അസ്സുരോപോ (സ്യാ.)] അനത്തമനതാ ചിത്തസ്സ – അയം വുച്ചതി കോധോ.

അപി ച, കോധസ്സ അധിമത്തപരിത്തതാ വേദിതബ്ബാ. അത്ഥി കഞ്ചി [കിഞ്ചി (ക.) മഹാനി. ൮൫] കാലം കോധോ ചിത്താവിലകരണമത്തോ ഹോതി, ന ച താവ മുഖകുലാനവികുലാനോ ഹോതി. അത്ഥി കഞ്ചി കാലം കോധോ മുഖകുലാനവികുലാനമത്തോ ഹോതി, ന ച താവ ഹനുസഞ്ചോപനോ ഹോതി. അത്ഥി കഞ്ചി കാലം കോധോ ഹനുസഞ്ചോപനമത്തോ ഹോതി, ന ച താവ ഫരുസവാചം നിച്ഛാരണോ [ഫരുസവാചനിച്ഛാരണോ (സ്യാ.)] ഹോതി. അത്ഥി കഞ്ചി കാലം കോധോ ഫരുസവാചം നിച്ഛാരണമത്തോ ഹോതി, ന ച താവ ദിസാവിദിസാനുവിലോകനോ ഹോതി. അത്ഥി കഞ്ചി കാലം കോധോ ദിസാവിദിസാനുവിലോകനമത്തോ ഹോതി, ന ച താവ ദണ്ഡസത്ഥപരാമസനോ ഹോതി. അത്ഥി കഞ്ചി കാലം കോധോ ദണ്ഡസത്ഥപരാമസനമത്തോ ഹോതി, ന ച താവ ദണ്ഡസത്ഥഅബ്ഭുക്കിരണോ ഹോതി. അത്ഥി കഞ്ചി കാലം കോധോ ദണ്ഡസത്ഥഅബ്ഭുക്കിരണമത്തോ ഹോതി, ന ച താവ ദണ്ഡസത്ഥഅഭിനിപാതനോ ഹോതി. അത്ഥി കഞ്ചി കാലം കോധോ ദണ്ഡസത്ഥഅഭിനിപാതനമത്തോ ഹോതി, ന ച താവ ഛിന്നവിച്ഛിന്നകരണോ ഹോതി. അത്ഥി കഞ്ചി കാലം കോധോ ഛിന്നവിച്ഛിന്നകരണമത്തോ ഹോതി, ന ച താവ സമ്ഭഞ്ജനപലിഭഞ്ജനോ ഹോതി. അത്ഥി കഞ്ചി കാലം കോധോ സമ്ഭഞ്ജനപലിഭഞ്ജനമത്തോ ഹോതി, ന ച താവ അങ്ഗമങ്ഗഅപകഡ്ഢനോ ഹോതി. അത്ഥി കഞ്ചി കാലം കോധോ അങ്ഗമങ്ഗഅപകഡ്ഢനമത്തോ ഹോതി, ന ച താവ ജീവിതാവോരോപനോ [ജീവിതപനാസനോ (സ്യാ.) മഹാനി. ൮൫] ഹോതി. അത്ഥി കഞ്ചി കാലം കോധോ ജീവിതാവോരോപനമത്തോ ഹോതി, ന ച താവ സബ്ബചാഗപരിച്ചാഗായ സണ്ഠിതോ ഹോതി. യതോ കോധോ പരം പുഗ്ഗലം ഘാതേത്വാ അത്താനം ഘാതേതി, ഏത്താവതാ കോധോ പരമുസ്സദഗതോ പരമവേപുല്ലപത്തോ ഹോതി. യസ്സ സോ ഹോതി കോധോ പഹീനോ സമുച്ഛിന്നോ വൂപസന്തോ പടിപസ്സദ്ധോ അഭബ്ബുപ്പത്തികോ ഞാണഗ്ഗിനാ ദഡ്ഢോ, സോ വുച്ചതി – വിധൂമോ.

കോധസ്സ പഹീനത്താ വിധൂമോ, കോധവത്ഥുസ്സ പരിഞ്ഞാതത്താ വിധൂമോ, കോധഹേതുസ്സ പരിഞ്ഞാതത്താ വിധൂമോ, കോധഹേതുസ്സ ഉപച്ഛിന്നത്താ വിധൂമോ. അനീഘോതി രാഗോ നീഘോ, ദോസോ നീഘോ, മോഹോ നീഘോ, കോധോ നീഘോ, ഉപനാഹോ നീഘോ…പേ… സബ്ബാകുസലാഭിസങ്ഖാരാ നീഘാ. യസ്സേതേ നീഘാ പഹീനാ സമുച്ഛിന്നാ വൂപസന്താ പടിപസ്സദ്ധാ അഭബ്ബുപ്പത്തികാ ഞാണഗ്ഗിനാ ദഡ്ഢാ, സോ വുച്ചതി അനീഘോ.

നിരാസോതി ആസാ വുച്ചതി തണ്ഹാ. യോ രാഗോ സാരാഗോ…പേ… അഭിജ്ഝാ ലോഭോ അകുസലമൂലം. യസ്സേസാ ആസാ തണ്ഹാ പഹീനാ സമുച്ഛിന്നാ വൂപസന്താ പടിപസ്സദ്ധാ അഭബ്ബുപ്പത്തികാ ഞാണഗ്ഗിനാ ദഡ്ഢാ, സോ വുച്ചതി നിരാസോ. ജാതീതി യാ തേസം തേസം സത്താനം തമ്ഹി തമ്ഹി സത്തനികായേ ജാതി സഞ്ജാതി ഓക്കന്തി അഭിനിബ്ബത്തി ഖന്ധാനം പാതുഭാവോ ആയതനാനം പടിലാഭോ. ജരാതി യാ തേസം തേസം സത്താനം തമ്ഹി തമ്ഹി സത്തനികായേ ജരാ ജീരണതാ ഖണ്ഡിച്ചം പാലിച്ചം വലിത്തചതാ ആയുനോ സംഹാനി ഇന്ദ്രിയാനം പരിപാകോ. സന്തോ വിധൂമോ അനീഘോ നിരാസോ, അതാരി സോ ജാതിജരന്തി ബ്രൂമീതി യോ സന്തോ ച വിധൂമോ ച അനീഘോ ച നിരാസോ ച, സോ ജാതിജരാമരണം അതരി ഉത്തരി പതരി സമതിക്കമി വീതിവത്തയീതി ബ്രൂമി ആചിക്ഖാമി ദേസേമി പഞ്ഞപേമി പട്ഠപേമി വിവരാമി വിഭജാമി ഉത്താനീകരോമി പകാസേമീതി – സന്തോ വിധൂമോ അനീഘോ നിരാസോ, അതാരി സോ ജാതിജരന്തി ബ്രൂമി. തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘സങ്ഖായ ലോകസ്മി പരോപരാനി, [പുണ്ണകാതി ഭഗവാ]

യസ്സിഞ്ജിതം നത്ഥി കുഹിഞ്ചി ലോകേ;

സന്തോ വിധൂമോ അനീഘോ നിരാസോ, അതാരി സോ ജാതിജരന്തി ബ്രൂമീ’’തി.

സഹഗാഥാപരിയോസാനാ…പേ… പഞ്ജലികോ ഭഗവന്തം നമസ്സമാനോ നിസിന്നോ ഹോതി – ‘‘സത്ഥാ മേ ഭന്തേ ഭഗവാ, സാവകോഹമസ്മീ’’തി.

പുണ്ണകമാണവപുച്ഛാനിദ്ദേസോ തതിയോ.