൧൮. പാരായനാനുഗീതിഗാഥാനിദ്ദേസോ

൧൦൨. പാരായനമനുഗായിസ്സം, [ഇച്ചായസ്മാ പിങ്ഗിയോ]

യഥാദ്ദക്ഖി തഥാക്ഖാസി, വിമലോ ഭൂരിമേധസോ;

നിക്കാമോ നിബ്ബനോ നാഗോ, കിസ്സ ഹേതു മുസാ ഭണേ.

പാരായനമനുഗായിസ്സന്തി ഗീതമനുഗായിസ്സം കഥിതമനുകഥയിസ്സം [കഥിതമനുഗായിസ്സം (സ്യാ.) ഏവം സബ്ബപദേസു അനുഗായിസ്സന്തി ആഗതം] ഭണിതമനുഭണിസ്സം ലപിതമനുലപിസ്സം ഭാസിതമനുഭാസിസ്സന്തി – പാരായനമനുഗായിസ്സം. ഇച്ചായസ്മാ പിങ്ഗിയോതി. ഇച്ചാതി പദസന്ധി…പേ… പദാനുപുബ്ബതാപേതം – ഇച്ചാതി. ആയസ്മാതി പിയവചനം ഗരുവചനം സഗാരവസപ്പതിസ്സാധിവചനമേതം – ആയസ്മാതി. പിങ്ഗിയോതി തസ്സ ഥേരസ്സ നാമം സങ്ഖാ സമഞ്ഞാ പഞ്ഞത്തി വോഹാരോ നാമം നാമകമ്മം നാമധേയ്യം നിരുത്തി ബ്യഞ്ജനം അഭിലാപോതി – ഇച്ചായസ്മാ പിങ്ഗിയോ.

യഥാദ്ദക്ഖി തഥാക്ഖാസീതി യഥാ അദ്ദക്ഖി തഥാ അക്ഖാസി ആചിക്ഖി ദേസേസി പഞ്ഞപേസി പട്ഠപേസി വിവരി വിഭജി ഉത്താനീഅകാസി പകാസേസി. ‘‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനിച്ചാ’’തി യഥാ അദ്ദക്ഖി തഥാ അക്ഖാസി ആചിക്ഖി ദേസേസി പഞ്ഞപേസി പട്ഠപേസി വിവരി വിഭജി ഉത്താനീഅകാസി പകാസേസി. ‘‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ ദുക്ഖാ’’തി…പേ… ‘‘സബ്ബേ ധമ്മാ അനത്താ’’തി… ‘‘യം കിഞ്ചി സമുദയധമ്മം സബ്ബം തം നിരോധധമ്മ’’ന്തി യഥാ അദ്ദക്ഖി തഥാ അക്ഖാസി ആചിക്ഖി ദേസേസി പഞ്ഞപേസി പട്ഠപേസി വിവരി വിഭജി ഉത്താനീഅകാസി പകാസേസീതി – യഥാദ്ദക്ഖി തഥാക്ഖാസി.

വിമലോ ഭൂരിമേധസോതി. വിമലോതി രാഗോ മലം, ദോസോ മലം, മോഹോ മലം, കോധോ… ഉപനാഹോ…പേ… സബ്ബാകുസലാഭിസങ്ഖാരാ മലാ. തേ മലാ ബുദ്ധസ്സ ഭഗവതോ പഹീനാ ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാ. അമലോ ബുദ്ധോ വിമലോ നിമ്മലോ മലാപഗതോ മലവിപ്പഹീനോ മലവിമുത്തോ സബ്ബമലവീതിവത്തോ. ഭൂരി വുച്ചതി പഥവീ. ഭഗവാ തായ [ഭഗവാ ഇമായ (സ്യാ.)] പഥവിസമായ പഞ്ഞായ വിപുലായ വിത്ഥതായ സമന്നാഗതോ. മേധാ വുച്ചതി പഞ്ഞാ. യാ പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി. ഭഗവാ ഇമായ മേധായ പഞ്ഞായ ഉപേതോ സമുപേതോ ഉപാഗതോ സമുപാഗതോ ഉപപന്നോ സമുപപന്നോ സമന്നാഗതോ, തസ്മാ ബുദ്ധോ സുമേധസോതി – വിമലോ ഭൂരിമേധസോ.

നിക്കാമോ നിബ്ബനോ നാഗോതി. കാമാതി ഉദ്ദാനതോ ദ്വേ കാമാ – വത്ഥുകാമാ ച കിലേസകാമാ ച…പേ… ഇമേ വുച്ചന്തി വത്ഥുകാമാ…പേ… ഇമേ വുച്ചന്തി കിലേസകാമാ. ബുദ്ധസ്സ ഭഗവതോ വത്ഥുകാമാ പരിഞ്ഞാതാ കിലേസകാമാ പഹീനാ വത്ഥുകാമാനം പരിഞ്ഞാതത്താ കിലേസകാമാനം പഹീനത്താ. ഭഗവാ ന കാമേ കാമേതി ന കാമേ ഇച്ഛതി ന കാമേ പത്ഥേതി ന കാമേ പിഹേതി ന കാമേ അഭിജപ്പതി. യേ കാമേ കാമേന്തി കാമേ ഇച്ഛന്തി കാമേ പത്ഥേന്തി കാമേ പിഹേന്തി കാമേ അഭിജപ്പന്തി തേ കാമകാമിനോ രാഗരാഗിനോ സഞ്ഞസഞ്ഞിനോ. ഭഗവാ ന കാമേ കാമേതി ന കാമേ ഇച്ഛതി ന കാമേ പത്ഥേതി ന കാമേ പിഹേതി ന കാമേ അഭിജപ്പതി. തസ്മാ ബുദ്ധോ അകാമോ നിക്കാമോ ചത്തകാമോ വന്തകാമോ മുത്തകാമോ പഹീനകാമോ പടിനിസ്സട്ഠകാമോ വീതരാഗോ വിഗതരാഗോ ചത്തരാഗോ വന്തരാഗോ മുത്തരാഗോ പഹീനരാഗോ പടിനിസ്സട്ഠരാഗോ നിച്ഛാതോ നിബ്ബുതോ സീതിഭൂതോ സുഖപ്പടിസംവേദീ ബ്രഹ്മഭൂതേന അത്തനാ വിഹരതീതി – നിക്കാമോ.

നിബ്ബനോതി രാഗോ വനം, ദോസോ വനം, മോഹോ വനം, കോധോ വനം, ഉപനാഹോ വനം…പേ… സബ്ബാകുസലാഭിസങ്ഖാരാ വനാ. തേ വനാ ബുദ്ധസ്സ ഭഗവതോ പഹീനാ ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാ. തസ്മാ ബുദ്ധോ അവനോ വിവനോ നിബ്ബനോ വനാപഗതോ വനവിപ്പഹീനോ വനവിമുത്തോ സബ്ബവനവീതിവത്തോതി – നിബ്ബനോ. നാഗോതി നാഗോ; ഭഗവാ ആഗും ന കരോതീതി നാഗോ, ന ഗച്ഛതീതി നാഗോ, ന ആഗച്ഛതീതി നാഗോ…പേ… ഏവം ഭഗവാ ന ആഗച്ഛതീതി നാഗോതി – നിക്കാമോ നിബ്ബനോ നാഗോ.

കിസ്സ ഹേതു മുസാ ഭണേതി. കിസ്സ ഹേതൂതി കിസ്സ ഹേതു കിംഹേതു കിംകാരണാ കിംനിദാനാ കിംപച്ചയാതി – കിസ്സ ഹേതു. മുസാ ഭണേതി മുസാ ഭണേയ്യ കഥേയ്യ ദീപേയ്യ വോഹരേയ്യ; മുസാ ഭണേതി മോസവജ്ജം ഭണേയ്യ, മുസാവാദം ഭണേയ്യ, അനരിയവാദം ഭണേയ്യ. ഇധേകച്ചോ സഭാഗതോ [സഭഗ്ഗതോ (സ്യാ.)] വാ പരിസാഗതോ [പരിസഗ്ഗതോ (സ്യാ.)] വാ ഞാതിമജ്ഝഗതോ വാ പൂഗമജ്ഝഗതോ വാ രാജകുലമജ്ഝഗതോ വാ അഭിനീതോ സക്ഖിപുട്ഠോ – ‘‘ഏഹമ്ഭോ [ഏഹി ഭോ (സ്യാ.) പസ്സ മ. നി. ൩.൧൧൨] പുരിസ, യം ജാനാസി തം വദേഹീ’’തി, സോ അജാനം വാ ആഹ – ‘‘ജാനാമീ’’തി, ജാനം വാ ആഹ – ‘‘ന ജാനാമീ’’തി, അപസ്സം വാ ആഹ – ‘‘പസ്സാമീ’’തി, പസ്സം വാ ആഹ – ‘‘ന പസ്സാമീ’’തി. ഇതി അത്തഹേതു വാ പരഹേതു വാ ആമിസകിഞ്ചിക്ഖഹേതു വാ സമ്പജാനമുസാ ഭാസതി, ഇദം വുച്ചതി മോസവജ്ജം.

അപി ച, തീഹാകാരേഹി മുസാവാദോ ഹോതി. പുബ്ബേവസ്സ ഹോതി – ‘‘മുസാ ഭണിസ്സ’’ന്തി, ഭണന്തസ്സ ഹോതി – ‘‘മുസാ ഭണാമീ’’തി, ഭണിതസ്സ ഹോതി – ‘‘മുസാ മയാ ഭണിത’’ന്തി – ഇമേഹി തീഹാകാരേഹി മുസാവാദോ ഹോതി. അപി ച, ചതൂഹാകാരേഹി മുസാവാദോ ഹോതി. പുബ്ബേവസ്സ ഹോതി – ‘‘മുസാ ഭണിസ്സ’’ന്തി, ഭണന്തസ്സ ഹോതി – ‘‘മുസാ ഭണാമീ’’തി, ഭണിതസ്സ ഹോതി – ‘‘മുസാ മയാ ഭണിത’’ന്തി, വിനിധായ ദിട്ഠിം – ഇമേഹി ചതൂഹാകാരേഹി മുസാവാദോ ഹോതി. അപി ച, പഞ്ചഹാകാരേഹി…പേ… ഛഹാകാരേഹി… സത്തഹാകാരേഹി… അട്ഠഹാകാരേഹി മുസാവാദോ ഹോതി. പുബ്ബേവസ്സ ഹോതി – ‘‘മുസാ ഭണിസ്സ’’ന്തി, ഭണന്തസ്സ ഹോതി – ‘‘മുസാ ഭണാമീ’’തി, ഭണിതസ്സ ഹോതി – ‘‘മുസാ മയാ ഭണിത’’ന്തി, വിനിധായ ദിട്ഠിം, വിനിധായ ഖന്തിം, വിനിധായ രുചിം, വിനിധായ സഞ്ഞം, വിനിധായ ഭാവം – ഇമേഹി അട്ഠഹാകാരേഹി മുസാവാദോ ഹോതി മോസവജ്ജം. കിസ്സ ഹേതു മുസാ ഭണേയ്യ കഥേയ്യ ദീപേയ്യ വോഹരേയ്യാതി – കിസ്സ ഹേതു മുസാ ഭണേ. തേനാഹ ഥേരോ പിങ്ഗിയോ –

‘‘പാരായനമനുഗായിസ്സം, [ഇച്ചായസ്മാ പിങ്ഗിയോ]

യഥാദ്ദക്ഖി തഥാക്ഖാസി, വിമലോ ഭൂരിമേധസോ;

നിക്കാമോ നിബ്ബനോ നാഗോ, കിസ്സ ഹേതു മുസാ ഭണേ’’തി.

൧൦൩. പഹീനമലമോഹസ്സ, മാനമക്ഖപ്പഹായിനോ;

ഹന്ദാഹം കിത്തയിസ്സാമി, ഗിരം വണ്ണൂപസംഹിതം.

പഹീനമലമോഹസ്സാതി. മലന്തി രാഗോ മലം, ദോസോ മലം, മോഹോ മലം, മാനോ മലം, ദിട്ഠി മലം, കിലേസോ മലം, സബ്ബദുച്ചരിതം മലം, സബ്ബഭവഗാമികമ്മം മലം.

മോഹോതി യം ദുക്ഖേ അഞ്ഞാണം…പേ… അവിജ്ജാലങ്ഗീ മോഹോ അകുസലമൂലം. അയം വുച്ചതി മോഹോ. മലഞ്ച മോഹോ ച ബുദ്ധസ്സ ഭഗവതോ പഹീനാ ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാ. തസ്മാ ബുദ്ധോ പഹീനമലമോഹോതി – പഹീനമലമോഹസ്സ.

മാനമക്ഖപ്പഹായിനോതി. മാനോതി ഏകവിധേന മാനോ – യാ ചിത്തസ്സ ഉന്നതി [ഉണ്ണതി (സ്യാ. ക.)]. ദുവിധേന മാനോ – അത്തുക്കംസനമാനോ, പരവമ്ഭനമാനോ. തിവിധേന മാനോ – സേയ്യോഹമസ്മീതി മാനോ, സദിസോഹമസ്മീതി മാനോ, ഹീനോഹമസ്മീതി മാനോ. ചതുബ്ബിധേന മാനോ – ലാഭേന മാനം ജനേതി, യസേന മാനം ജനേതി, പസംസായ മാനം ജനേതി, സുഖേന മാനം ജനേതി. പഞ്ചവിധേന മാനോ – ലാഭിമ്ഹി മനാപികാനം രൂപാനന്തി മാനം ജനേതി, ലാഭിമ്ഹി മനാപികാനം സദ്ദാനം…പേ… ഗന്ധാനം… രസാനം… ഫോട്ഠബ്ബാനന്തി മാനം ജനേതി. ഛബ്ബിധേന മാനോ – ചക്ഖുസമ്പദായ മാനം ജനേതി, സോതസമ്പദായ…പേ… ഘാനസമ്പദായ… ജിവ്ഹാസമ്പദായ… കായസമ്പദായ… മനോസമ്പദായ മാനം ജനേതി. സത്തവിധേന മാനോ – മാനോ, അതിമാനോ, മാനാതിമാനോ, ഓമാനോ, അവമാനോ, അസ്മിമാനോ, മിച്ഛാമാനോ. അട്ഠവിധേന മാനോ – ലാഭേന മാനം ജനേതി, അലാഭേന ഓമാനം ജനേതി, യസേന മാനം ജനേതി, അയസേന ഓമാനം ജനേതി, പസംസായ മാനം ജനേതി, നിന്ദായ ഓമാനം ജനേതി, സുഖേന മാനം ജനേതി, ദുക്ഖേന ഓമാനം ജനേതി. നവവിധേന മാനോ – സേയ്യസ്സ സേയ്യോഹമസ്മീതി മാനോ, സേയ്യസ്സ സദിസോഹമസ്മീതി മാനോ, സേയ്യസ്സ ഹീനോഹമസ്മീതി മാനോ, സദിസസ്സ സേയ്യോഹമസ്മീതി മാനോ, സദിസസ്സ സദിസോഹമസ്മീതി മാനോ, സദിസസ്സ ഹീനോഹമസ്മീതി മാനോ, ഹീനസ്സ സേയ്യോഹമസ്മീതി മാനോ, ഹീനസ്സ സദിസോഹമസ്മീതി മാനോ, ഹീനസ്സ ഹീനോഹമസ്സീതി മാനോ. ദസവിധേന മാനോ – ഇധേകച്ചോ മാനം ജനേതി ജാതിയാ വാ ഗോത്തേന വാ കോലപുത്തിയേന വാ വണ്ണപോക്ഖരതായ വാ ധനേന വാ അജ്ഝേനേന വാ കമ്മായതനേന വാ സിപ്പായതനേന വാ വിജ്ജാട്ഠാനേന [വിജ്ജാഠാനേന (ക.)] വാ സുതേന വാ പടിഭാനേന വാ അഞ്ഞതരഞ്ഞതരേന വാ വത്ഥുനാ. യോ ഏവരൂപോ മാനോ മഞ്ഞനാ മഞ്ഞിതത്തം ഉന്നതി ഉന്നമോ ധജോ സമ്പഗ്ഗാഹോ കേതുകമ്യതാ ചിത്തസ്സ – അയം വുച്ചതി മാനോ.

മക്ഖോതി യോ മക്ഖോ മക്ഖായനാ മക്ഖായിതത്തം നിട്ഠുരിയം നിട്ഠുരിയകമ്മം [നിത്ഥുരിയകമ്മം (ക.) പസ്സ വിഭ. ൮൯൨] – അയം വുച്ചതി മക്ഖോ. ബുദ്ധസ്സ ഭഗവതോ മാനോ ച മക്ഖോ ച പഹീനാ ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാ. തസ്മാ ബുദ്ധോ മാനമക്ഖപ്പഹായീതി – മാനമക്ഖപ്പഹായിനോ.

ഹന്ദാഹം കിത്തയിസ്സാമി ഗിരം വണ്ണൂപസംഹിതന്തി. ഹന്ദാഹന്തി പദസന്ധി പദസംസഗ്ഗോ പദപാരിപൂരീ അക്ഖരസമവായോ ബ്യഞ്ജനസിലിട്ഠതാ പദാനുപുബ്ബതാപേതം – ഹന്ദാഹന്തി. കിത്തയിസ്സാമി ഗിരം വണ്ണൂപസംഹിതന്തി വണ്ണേന ഉപേതം സമുപേതം ഉപാഗതം സമുപാഗതം ഉപപന്നം സമുപപന്നം സമന്നാഗതം വാചം ഗിരം ബ്യപ്പഥം ഉദീരണം [ഓദീരണം (സ്യാ.)] കിത്തയിസ്സാമി ദേസേസ്സാമി പഞ്ഞപേസ്സാമി പട്ഠപേസ്സാമി വിവരിസ്സാമി വിഭജിസ്സാമി ഉത്താനീകരിസ്സാമി പകാസേസ്സാമീതി – ഹന്ദാഹം കിത്തയിസ്സാമി ഗിരം വണ്ണൂപസംഹിതം. തേനാഹ ഥേരോ പിങ്ഗിയോ –

‘‘പഹീനമലമോഹസ്സ, മാനമക്ഖപ്പഹായിനോ;

ഹന്ദാഹം കിത്തയിസ്സാമി, ഗിരം വണ്ണൂപസംഹിത’’ന്തി.

൧൦൪. തമോനുദോ ബുദ്ധോ സമന്തചക്ഖു, ലോകന്തഗൂ സബ്ബഭവാതിവത്തോ;

അനാസവോ സബ്ബദുക്ഖപ്പഹീനോ, സച്ചവ്ഹയോ ബ്രഹ്മേ ഉപാസിതോ മേ.

തമോനുദോ ബുദ്ധോ സമന്തചക്ഖൂതി. തമോനുദോതി രാഗതമം ദോസതമം മോഹതമം മാനതമം ദിട്ഠിതമം കിലേസതമം ദുച്ചരിതതമം അന്ധകരണം അഞ്ഞാണകരണം പഞ്ഞാനിരോധികം വിഘാതപക്ഖികം അനിബ്ബാനസംവത്തനികം നുദി പനുദി പജഹി വിനോദേസി ബ്യന്തീഅകാസി അനഭാവം ഗമേസി. ബുദ്ധോതി യോ സോ ഭഗവാ…പേ… സച്ഛികാ പഞ്ഞത്തി; യദിദം ബുദ്ധോതി. സമന്തചക്ഖു വുച്ചതി സബ്ബഞ്ഞുതഞാണം…പേ… തഥാഗതോ തേന സമന്തചക്ഖൂതി – തമോനുദോ ബുദ്ധോ സമന്തചക്ഖു.

ലോകന്തഗൂ സബ്ബഭവാതിവത്തോതി. ലോകോതി ഏകോ ലോകോ – ഭവലോകോ. ദ്വേ ലോകാ – ഭവലോകോ ച സമ്ഭവലോകോ ച; സമ്പത്തിഭവലോകോ ച സമ്പത്തിസമ്ഭവലോകോ ച; വിപത്തിഭവലോകോ ച വിപത്തിസമ്ഭവലോകോ ച [ദ്വേ ലോകാ സമ്പത്തി ച ഭവലോകോ വിപത്തി ച ഭവലോകോ (സ്യാ.)]. തയോ ലോകാ – തിസ്സോ വേദനാ. ചത്താരോ ലോകാ – ചത്താരോ ആഹാരാ. പഞ്ച ലോകാ – പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധാ. ഛ ലോകാ – ഛ അജ്ഝത്തികാനി ആയതനാനി. സത്ത ലോകാ – സത്തവിഞ്ഞാണട്ഠിതിയോ. അട്ഠ ലോകാ – അട്ഠ ലോകധമ്മാ. നവ ലോകാ – നവ സത്താവാസാ. ദസ ലോകാ – ദസ ആയതനാനി. ദ്വാദസ ലോകാ – ദ്വാദസായതനാനി. അട്ഠാരസ ലോകാ – അട്ഠാരസ ധാതുയോ. ലോകന്തഗൂതി ഭഗവാ ലോകസ്സ അന്തഗതോ അന്തപ്പത്തോ കോടിഗതോ കോടിപ്പത്തോ… നിബ്ബാനഗതോ നിബ്ബാനപ്പത്തോ. സോ വുത്ഥവാസോ ചിണ്ണചരണോ… ജാതിമരണസംസാരോ നത്ഥി തസ്സ പുനബ്ഭവോതി – ലോകന്തഗൂ.

സബ്ബഭവാതിവത്തോതി. ഭവാതി ദ്വേ ഭവാ – കമ്മഭവോ ച പടിസന്ധികോ ച പുനബ്ഭവോ. കതമോ കമ്മഭവോ? പുഞ്ഞാഭിസങ്ഖാരോ അപുഞ്ഞാഭിസങ്ഖാരോ ആനേഞ്ജാഭിസങ്ഖാരോ – അയം കമ്മഭവോ. കതമോ പടിസന്ധികോ പുനബ്ഭവോ? പടിസന്ധികാ രൂപാ വേദനാ സഞ്ഞാ സങ്ഖാരാ വിഞ്ഞാണം – അയം പടിസന്ധികോ പുനബ്ഭവോ. ഭഗവാ കമ്മഭവഞ്ച പടിസന്ധികഞ്ച പുനബ്ഭവം അതിവത്തോ [ഉപാതിവത്തോ (ക.)] അതിക്കന്തോ വീതിവത്തോതി – ലോകന്തഗൂ സബ്ബഭവാതിവത്തോ.

അനാസവോ സബ്ബദുക്ഖപ്പഹീനോതി. അനാസവോതി ചത്താരോ ആസവാ – കാമാസവോ, ഭവാസവോ, ദിട്ഠാസവോ, അവിജ്ജാസവോ. തേ ആസവാ ബുദ്ധസ്സ ഭഗവതോ പഹീനാ ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാ. തസ്മാ ബുദ്ധോ അനാസവോ. സബ്ബദുക്ഖപ്പഹീനോതി സബ്ബം തസ്സ പടിസന്ധികം ജാതിദുക്ഖം ജരാദുക്ഖം ബ്യാധിദുക്ഖം മരണദുക്ഖം സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസദുക്ഖം …പേ… ദിട്ഠിബ്യസനദുക്ഖം പഹീനം സമുച്ഛിന്നം വൂപസന്തം പടിപ്പസ്സദ്ധം അഭബ്ബുപ്പത്തികം ഞാണഗ്ഗിനാ ദഡ്ഢം. തസ്മാ ബുദ്ധോ സബ്ബദുക്ഖപ്പഹീനോതി – അനാസവോ സബ്ബദുക്ഖപ്പഹീനോ.

സച്ചവ്ഹയോ ബ്രഹ്മേ ഉപാസിതോ മേതി. സച്ചവ്ഹയോതി സച്ചവ്ഹയോ സദിസനാമോ സദിസവ്ഹയോ സച്ചസദിസവ്ഹയോ. വിപസ്സീ ഭഗവാ, സിഖീ ഭഗവാ, വേസ്സഭൂ ഭഗവാ, കകുസന്ധോ ഭഗവാ, കോണാഗമനോ ഭഗവാ, കസ്സപോ ഭഗവാ. തേ ബുദ്ധാ ഭഗവന്തോ സദിസനാമാ സദിസവ്ഹയാ. ഭഗവാപി സക്യമുനി തേസം ബുദ്ധാനം ഭഗവന്താനം സദിസനാമോ സദിസവ്ഹയോതി – തസ്മാ ബുദ്ധോ സച്ചവ്ഹയോ.

ബ്രഹ്മേ ഉപാസിതോ മേതി സോ മയാ ഭഗവാ ആസിതോ ഉപാസിതോ പയിരുപാസിതോ പരിപുച്ഛിതോ പരിപഞ്ഹിതോതി – സച്ചവ്ഹയോ ബ്രഹ്മേ ഉപാസിതോ മേ. തേനാഹ ഥേരോ പിങ്ഗിയോ –

‘‘തമോനുദോ ബുദ്ധോ സമന്തചക്ഖു, ലോകന്തഗൂ സബ്ബഭവാതിവത്തോ;

അനാസവോ സബ്ബദുക്ഖപ്പഹീനോ, സച്ചവ്ഹയോ ബ്രഹ്മേ ഉപാസിതോ മേ’’തി.

൧൦൫. ദിജോ യഥാ കുബ്ബനകം പഹായ, ബഹുപ്ഫലം കാനനമാവസേയ്യ;

ഏവമഹം അപ്പദസ്സേ പഹായ, മഹോദധിം ഹംസോരിവ അജ്ഝപത്തോ [അജ്ജ പത്തോ (ക.)] .

ദിജോ യഥാ കുബ്ബനകം പഹായ, ബഹുപ്ഫലം കാനനമാവസേയ്യാതി. ദിജോ വുച്ചതി പക്ഖീ. കിംകാരണാ ദിജോ വുച്ചതി പക്ഖീ? ദ്വിക്ഖത്തും ജായതീതി ദിജോ, മാതുകുച്ഛിമ്ഹാ ച അണ്ഡകോസമ്ഹാ ച. തംകാരണാ ദിജോ വുച്ചതി പക്ഖീതി – ദിജോ. യഥാ കുബ്ബനകം പഹായാതി യഥാ ദിജോ കുബ്ബനകം പരിത്തവനകം അപ്പഫലം അപ്പഭക്ഖം അപ്പോദകം പഹായ ജഹിത്വാ അതിക്കമിത്വാ സമതിക്കമിത്വാ വീതിവത്തേത്വാ അഞ്ഞം ബഹുപ്ഫലം ബഹുഭക്ഖം ബഹൂദകം [ബഹുരുക്ഖം (സ്യാ.)] മഹന്തം കാനനം വനസണ്ഡം അധിഗച്ഛേയ്യ വിന്ദേയ്യ പടിലഭേയ്യ, തസ്മിഞ്ച വനസണ്ഡേ വാസം കപ്പേയ്യാതി – ദിജോ യഥാ കുബ്ബനകം പഹായ ബഹുപ്ഫലം കാനനം ആവസേയ്യ.

ഏവമഹം അപ്പദസ്സേ പഹായ, മഹോദധിം ഹംസോരിവ അജ്ഝപത്തോതി. ഏവന്തി ഓപമ്മസമ്പടിപാദനം. അപ്പദസ്സേ പഹായാതി യോ ച ബാവരീ ബ്രാഹ്മണോ യേ ചഞ്ഞേ തസ്സ ആചരിയാ ബുദ്ധം ഭഗവന്തം ഉപാദായ അപ്പദസ്സാ പരിത്തദസ്സാ ഥോകദസ്സാ ഓമകദസ്സാ ലാമകദസ്സാ ഛതുക്കദസ്സാ [ജതുക്കദസ്സാ (സ്യാ.), ജതുകദസ്സാ (സീ. അട്ഠ.)] വാ. തേ അപ്പദസ്സേ പരിത്തദസ്സേ ഥോകദസ്സേ ഓമകദസ്സേ ലാമകദസ്സേ ഛതുക്കദസ്സേ പഹായ പജഹിത്വാ അതിക്കമിത്വാ സമതിക്കമിത്വാ വീതിവത്തേത്വാ ബുദ്ധം ഭഗവന്തം അപ്പമാണദസ്സം അഗ്ഗദസ്സം സേട്ഠദസ്സം വിസേട്ഠദസ്സം പാമോക്ഖദസ്സം ഉത്തമദസ്സം പവരദസ്സം അസമം അസമസമം അപ്പടിസമം അപ്പടിഭാഗം അപ്പടിപുഗ്ഗലം ദേവാതിദേവം നരാസഭം പുരിസസീഹം പുരിസനാഗം പുരിസാജഞ്ഞം പുരിസനിസഭം പുരിസധോരയ്ഹം ദസബലധാരിം [ദസബലം താദിം (സ്യാ.)] അധിഗച്ഛിം വിന്ദിം പടിലഭിം. യഥാ ച ഹംസോ മഹന്തം മാനസകം [മാനുസകതം (സ്യാ.)] വാ സരം അനോതത്തം വാ ദഹം മഹാസമുദ്ദം വാ അക്ഖോഭം അമിതോദകം ജലരാസിം അധിഗച്ഛേയ്യ വിന്ദേയ്യ പടിലഭേയ്യ, ഏവമേവ ബുദ്ധം ഭഗവന്തം അക്ഖോഭം അമിതതേജം പഭിന്നഞാണം വിവടചക്ഖും പഞ്ഞാപഭേദകുസലം അധിഗതപടിസമ്ഭിദം ചതുവേസാരജ്ജപ്പത്തം സുദ്ധാധിമുത്തം സേതപച്ചത്തം അദ്വയഭാണിം താദിം തഥാപടിഞ്ഞം അപരിത്തം മഹന്തം ഗമ്ഭീരം അപ്പമേയ്യം ദുപ്പരിയോഗാഹം പഹൂതരതനം സാഗരസമം ഛളങ്ഗുപേക്ഖായ സമന്നാഗതം അതുലം വിപുലം അപ്പമേയ്യം, തം താദിസം പവദതം മഗ്ഗവാദിനം [പവരമഗ്ഗവാദിനം (ക.)] മേരുമിവ നഗാനം ഗരുളമിവ ദിജാനം സീഹമിവ മിഗാനം ഉദധിമിവ അണ്ണവാനം അധിഗച്ഛിം, തം സത്ഥാരം ജിനപവരം മഹേസിന്തി – ഏവമഹം അപ്പദസ്സേ പഹായ മഹോദധിം ഹംസോരിവ അജ്ഝപത്തോ. തേനാഹ ഥേരോ പിങ്ഗിയോ –

‘‘ദിജോ യഥാ കുബ്ബനകം പഹായ, ബഹുപ്ഫലം കാനനമാവസേയ്യ;

ഏവമഹം അപ്പദസ്സേ പഹായ, മഹോദധിം ഹംസോരിവ അജ്ഝപത്തോ’’തി.

൧൦൬. യേ മേ പുബ്ബേ വിയാകംസു,

ഹുരം ഗോതമസാസനാ ‘ഇച്ചാസി ഇതി ഭവിസ്സതി’;

സബ്ബം തം ഇതിഹീതിഹം, സബ്ബം തം തക്കവഡ്ഢനം.

യേ മേ പുബ്ബേ വിയാകംസൂതി. യേതി യോ ച ബാവരീ ബ്രാഹ്മണോ യേ ചഞ്ഞേ തസ്സ ആചരിയാ, തേ സകം ദിട്ഠിം സകം ഖന്തിം സകം രുചിം സകം ലദ്ധിം സകം അജ്ഝാസയം സകം അധിപ്പായം ബ്യാകംസു ആചിക്ഖിംസു ദേസയിംസു പഞ്ഞപിംസു പട്ഠപിംസു വിവരിംസു വിഭജിംസു ഉത്താനീഅകംസു പകാസേസുന്തി – യേ മേ പുബ്ബേ വിയാകംസു.

ഹുരം ഗോതമസാസനാതി ഹുരം ഗോതമസാസനാ, പരം ഗോതമസാസനാ, പുരേ ഗോതമസാസനാ, പഠമതരം ഗോതമസാസനാ ബുദ്ധസാസനാ ജിനസാസനാ തഥാഗതസാസനാ [തഥാഗതസാസനാ ദേവസാസനാ (സ്യാ. ക.)] അരഹന്തസാസനാതി – ഹുരം ഗോതമസാസനാ.

ഇച്ചാസി ഇതി ഭവിസ്സതീതി ഏവം കിര ആസി, ഏവം കിര ഭവിസ്സതീതി – ഇച്ചാസി ഇതി ഭവിസ്സതി.

സബ്ബം തം ഇതിഹീതിഹന്തി സബ്ബം തം ഇതിഹീതിഹം ഇതികിരായ പരമ്പരായ പിടകസമ്പദായ തക്കഹേതു നയഹേതു ആകാരപരിവിതക്കേന ദിട്ഠിനിജ്ഝാനക്ഖന്തിയാ ന സാമം സയമഭിഞ്ഞാതം ന അത്തപച്ചക്ഖം ധമ്മം യം കഥയിംസൂതി – സബ്ബം തം ഇതിഹീതിഹം.

സബ്ബം തം തക്കവഡ്ഢനന്തി സബ്ബം തം തക്കവഡ്ഢനം വിതക്കവഡ്ഢനം സങ്കപ്പവഡ്ഢനം കാമവിതക്കവഡ്ഢനം ബ്യാപാദവിതക്കവഡ്ഢനം വിഹിംസാവിതക്കവഡ്ഢനം ഞാതിവിതക്കവഡ്ഢനം ജനപദവിതക്കവഡ്ഢനം അമരാവിതക്കവഡ്ഢനം പരാനുദയതാപടിസംയുത്തവിതക്കവഡ്ഢനം ലാഭസക്കാരസിലോകപടിസംയുത്തവിതക്കവഡ്ഢനം അനവഞ്ഞത്തിപടിസംയുത്തവിതക്കവഡ്ഢനന്തി – സബ്ബം തം തക്കവഡ്ഢനം. തേനാഹ ഥേരോ പിങ്ഗിയോ –

‘‘യേ മേ പുബ്ബേ വിയാകംസു, ഹുരം ഗോതമസാസനാ;

‘ഇച്ചാസി ഇതി ഭവിസ്സ’തി;

സബ്ബം തം ഇതിഹീതിഹം, സബ്ബം തം തക്കവഡ്ഢന’’ന്തി.

൧൦൭. ഏകോ തമോനുദാസീനോ, ജുതിമാ സോ പഭങ്കരോ;

ഗോതമോ ഭൂരിപഞ്ഞാണോ, ഗോതമോ ഭൂരിമേധസോ.

ഏകോ തമോനുദാസീനോതി. ഏകോതി ഭഗവാ പബ്ബജ്ജസങ്ഖാതേന ഏകോ, അദുതിയട്ഠേന ഏകോ, തണ്ഹായ പഹാനട്ഠേന ഏകോ, ഏകന്തവീതരാഗോതി ഏകോ, ഏകന്തവീതദോസോതി ഏകോ, ഏകന്തവീതമോഹോതി ഏകോ, ഏകന്തനിക്കിലേസോതി ഏകോ, ഏകായനമഗ്ഗം ഗതോതി ഏകോ, ഏകോ അനുത്തരം സമ്മാസമ്ബോധിം അഭിസമ്ബുദ്ധോതി ഏകോ.

കഥം ഭഗവാ പബ്ബജ്ജസങ്ഖാതേന ഏകോ? ഭഗവാ ദഹരോവ സമാനോ സുസു കാളകേസോ ഭദ്രേന യോബ്ബനേന സമന്നാഗതോ പഠമേന വയസാ അകാമകാനം മാതാപിതൂനം അസ്സുമുഖാനം രോദന്താനം വിലപന്താനം ഞാതിസങ്ഘം സബ്ബം ഘരാവാസപലിബോധം ഛിന്ദിത്വാ പുത്തദാരപലിബോധം ഛിന്ദിത്വാ ഞാതിപലിബോധം ഛിന്ദിത്വാ മിത്താമച്ചപലിബോധം ഛിന്ദിത്വാ കേസമസ്സും ഓഹാരേത്വാ കാസായാനി വത്ഥാനി അച്ഛാദേത്വാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിത്വാ അകിഞ്ചനഭാവം ഉപഗന്ത്വാ ഏകോ ചരതി വിഹരതി ഇരിയതി വത്തേതി പാലേതി യപേതി യാപേതി. ഏവം ഭഗവാ പബ്ബജ്ജസങ്ഖാതേന ഏകോ.

കഥം ഭഗവാ അദുതിയട്ഠേന ഏകോ? ഏവം പബ്ബജിതോ സമാനോ ഏകോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവതി അപ്പസദ്ദാനി അപ്പനിഗ്ഘോസാനി വിജനവാതാനി മനുസ്സരാഹസ്സേയ്യകാനി [മനുസ്സരാഹസേയ്യകാനി (സ്യാ. ക.)] പടിസല്ലാനസാരുപ്പാനി [പടിസല്ലാണസാരുപ്പാനി (ക.)]. സോ ഏകോ ഗച്ഛതി, ഏകോ തിട്ഠതി, ഏകോ നിസീദതി, ഏകോ സേയ്യം കപ്പേതി, ഏകോ ഗാമം പിണ്ഡായ പവിസതി, ഏകോ അഭിക്കമതി, ഏകോ പടിക്കമതി, ഏകോ രഹോ നിസീദതി, ഏകോ ചങ്കമം അധിട്ഠാതി, ഏകോ ചരതി വിഹരതി ഇരിയതി വത്തേതി പാലേതി യപേതി യാപേതി. ഏവം ഭഗവാ അദുതിയട്ഠേന ഏകോ.

കഥം ഭഗവാ തണ്ഹായ പഹാനട്ഠേന ഏകോ? സോ ഏവം ഏകോ അദുതിയോ അപ്പമത്തോ ആതാപീ പഹിതത്തോ വിഹരന്തോ നജ്ജാ നേരഞ്ജരായ തീരേ ബോധിരുക്ഖമൂലേ മഹാപധാനം പദഹന്തോ മാരം സസേനം കണ്ഹം നമുചിം പമത്തബന്ധും വിധമിത്വാ തണ്ഹാജാലിനിം [തണ്ഹം ജാലിനിം (സ്യാ.)] വിസടം [സരിതം (സ്യാ.) മഹാനി. ൧൯൧] വിസത്തികം പജഹി വിനോദേസി ബ്യന്തീഅകാസി അനഭാവം ഗമേസി.

‘‘തണ്ഹാദുതിയോ പുരിസോ, ദീഘമദ്ധാന സംസരം;

ഇത്ഥഭാവഞ്ഞഥാഭാവം, സംസാരം നാതിവത്തതി.

‘‘ഏതമാദീനവം [ഏവമാദീനവം (ക.) പസ്സ ഇതിവു. ൧൫] ഞത്വാ, തണ്ഹം [തണ്ഹാ (സ്യാ. ക.) മഹാനി. ൧൯൧] ദുക്ഖസ്സ സമ്ഭവം;

വീതതണ്ഹോ അനാദാനോ, സതോ ഭിക്ഖു പരിബ്ബജേ’’തി.

ഏവം ഭഗവാ തണ്ഹായ പഹാനട്ഠേന ഏകോ.

കഥം ഭഗവാ ഏകന്തവീതരാഗോതി ഏകോ? രാഗസ്സ പഹീനത്താ ഏകന്തവീതരാഗോതി ഏകോ, ദോസസ്സ പഹീനത്താ ഏകന്തവീതദോസോതി ഏകോ, മോഹസ്സ പഹീനത്താ ഏകന്തവീതമോഹോതി ഏകോ, കിലേസാനം പഹീനത്താ ഏകന്തനിക്കിലേസോതി ഏകോ.

കഥം ഭഗവാ ഏകായനമഗ്ഗം ഗതോതി ഏകോ? ഏകായനമഗ്ഗോ വുച്ചതി ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ…പേ… അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ.

‘‘ഏകായനം ജാതിഖയന്തദസ്സീ, മഗ്ഗം പജാനാതി ഹിതാനുകമ്പീ;

ഏതേന മഗ്ഗേന തരിംസു [അതരിംസു (ക.) പസ്സ സം. നി. ൫.൪൦൯; മഹാനി. ൧൯൧] പുബ്ബേ, തരിസ്സന്തി യേ ച തരന്തി ഓഘ’’ന്തി.

ഏവം ഭഗവാ ഏകായനമഗ്ഗം ഗതോതി ഏകോ.

കഥം ഭഗവാ ഏകോ അനുത്തരം സമ്മാസമ്ബോധിം അഭിസമ്ബുദ്ധോതി ഏകോ. ബോധി വുച്ചതി ചതൂസു മഗ്ഗേസു ഞാണം പഞ്ഞാ പഞ്ഞിന്ദ്രിയം പഞ്ഞാബലം ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ വീമംസാ വിപസ്സനാ സമ്മാദിട്ഠി. ഭഗവാ തേന ബോധിഞാണേന ‘‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനിച്ചാ’’തി ബുജ്ഝി, ‘‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ ദുക്ഖാ’’തി ബുജ്ഝി, ‘‘സബ്ബേ ധമ്മാ അനത്താ’’തി ബുജ്ഝി…പേ… ‘‘യം കിഞ്ചി സമുദയധമ്മം സബ്ബം തം നിരോധധമ്മ’’ന്തി ബുജ്ഝി. അഥ വാ, യം ബുജ്ഝിതബ്ബം അനുബുജ്ഝിതബ്ബം പടിബുജ്ഝിതബ്ബം സമ്ബുജ്ഝിതബ്ബം അധിഗന്തബ്ബം ഫസ്സിതബ്ബം സച്ഛികാതബ്ബം സബ്ബം തം തേന ബോധിഞാണേന ബുജ്ഝി അനുബുജ്ഝി പടിബുജ്ഝി സമ്ബുജ്ഝി അധിഗച്ഛി ഫസ്സേസി സച്ഛാകാസി. ഏവം ഭഗവാ ഏകോ അനുത്തരം സമ്മാസമ്ബോധിം അഭിസമ്ബുദ്ധോതി ഏകോ.

തമോനുദോതി ഭഗവാ രാഗതമം ദോസതമം മോഹതമം ദിട്ഠിതമം കിലേസതമം ദുച്ചരിതതമം അന്ധകരണം അചക്ഖുകരണം അഞ്ഞാണകരണം പഞ്ഞാനിരോധികം വിഘാതപക്ഖികം അനിബ്ബാനസംവത്തനികം നുദി പനുദി പജഹി വിനോദേസി ബ്യന്തീഅകാസി അനഭാവം ഗമേസി. ആസീനോതി നിസിന്നോ ഭഗവാ പാസാണകേ ചേതിയേതി – ആസീനോ [ആസിനോ (ക.)].

നഗസ്സ പസ്സേ ആസീനം, മുനിം ദുക്ഖസ്സ പാരഗും;

സാവകാ പയിരുപാസന്തി, തേവിജ്ജാ മച്ചുഹായിനോതി.

ഏവമ്പി ഭഗവാ ആസീനോ…പേ… അഥ വാ, ഭഗവാ സബ്ബോസ്സുക്കപടിപ്പസ്സദ്ധത്താ ആസീനോ സോ വുത്ഥവാസോ ചിണ്ണചരണോ…പേ… ജാതിമരണസംസാരോ നത്ഥി തസ്സ പുനബ്ഭവോതി, ഏവമ്പി ഭഗവാ ആസീനോതി – ഏകോ തമോനുദാസീനോ.

ജുതിമാ സോ പഭങ്കരോതി. ജുതിമാതി ജുതിമാ മതിമാ പണ്ഡിതോ പഞ്ഞവാ ബുദ്ധിമാ ഞാണീ വിഭാവീ മേധാവീ. പഭങ്കരോതി പഭങ്കരോ ആലോകകരോ ഓഭാസകരോ ദീപങ്കരോ പദീപകരോ ഉജ്ജോതകരോ പജ്ജോതകരോതി – ജുതിമാ സോ പഭങ്കരോ.

ഗോതമോ ഭൂരിപഞ്ഞാണോതി ഗോതമോ ഭൂരിപഞ്ഞാണോ ഞാണപഞ്ഞാണോ പഞ്ഞാധജോ പഞ്ഞാകേതു പഞ്ഞാധിപതേയ്യോ വിചയബഹുലോ പവിചയബഹുലോ ഓക്ഖായനബഹുലോ സമോക്ഖായനധമ്മോ വിഭൂതവിഹാരീ തച്ചരിതോ തബ്ബഹുലോ തഗ്ഗരുകോ തന്നിന്നോ തപ്പോണോ തപ്പബ്ഭാരോ തദധിമുത്തോ തദധിപതേയ്യോ.

ധജോ രഥസ്സ പഞ്ഞാണം, ധൂമോ [ധുമോ (സ്യാ.)] പഞ്ഞാണമഗ്ഗിനോ;

രാജാ രട്ഠസ്സ പഞ്ഞാണം, ഭത്താ പഞ്ഞാണമിത്ഥിയാതി.

ഏവമേവ ഗോതമോ ഭൂരിപഞ്ഞാണോ ഞാണപഞ്ഞാണോ പഞ്ഞാധജോ പഞ്ഞാകേതു പഞ്ഞാധിപതേയ്യോ വിചയബഹുലോ പവിചയബഹുലോ ഓക്ഖായനബഹുലോ സമോക്ഖായനധമ്മോ വിഭൂതവിഹാരീ തച്ചരിതോ തബ്ബഹുലോ തഗ്ഗരുകോ തന്നിന്നോ തപ്പോണോ തപ്പബ്ഭാരോ തദധിമുത്തോ തദധിപതേയ്യോതി – ഗോതമോ ഭൂരിപഞ്ഞാണോ.

ഗോതമോ ഭൂരിമേധസോതി ഭൂരി വുച്ചതി പഥവീ. ഭഗവാ തായ പഥവിസമായ പഞ്ഞായ വിപുലായ വിത്ഥതായ സമന്നാഗതോ. മേധാ വുച്ചതി പഞ്ഞാ. യാ പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി. ഭഗവാ ഇമായ മേധായ ഉപേതോ സമുപേതോ ഉപാഗതോ സമുപാഗതോ ഉപപന്നോ സമുപപന്നോ സമന്നാഗതോ, തസ്മാ ബുദ്ധോ സുമേധസോതി [ഭൂരിമേധസോതി (സ്യാ.) ഏവമുപരിപി] – ഗോതമോ ഭൂരിമേധസോ. തേനാഹ ഥേരോ പിങ്ഗിയോ –

‘‘ഏകോ തമോനുദാസീനോ, ജുതിമാ സോ പഭങ്കരോ;

ഗോതമോ ഭൂരിപഞ്ഞാണോ, ഗോതമോ ഭൂരിമേധസോ’’തി.

൧൦൮. യോ മേ ധമ്മമദേസേസി, സന്ദിട്ഠികമകാലികം;

തണ്ഹക്ഖയമനീതികം, യസ്സ നത്ഥി ഉപമാ ക്വചി.

യോ മേ ധമ്മദേസേസീതി. യോതി യോ സോ ഭഗവാ സയമ്ഭൂ അനാചരിയകോ പുബ്ബേ അനനുസ്സുതേസു ധമ്മേസു സാമം സച്ചാനി അഭിസമ്ബുജ്ഝി, തത്ഥ ച സബ്ബഞ്ഞുതം പത്തോ ബലേസു ച വസീഭാവം. ധമ്മമദേസേസീതി. ധമ്മന്തി ആദികല്യാണം മജ്ഝേകല്യാണം പരിയോസാനകല്യാണം സാത്ഥം സബ്യഞ്ജനം കേവലപരിപുണ്ണം പരിസുദ്ധം ബ്രഹ്മചരിയം, ചത്താരോ സതിപട്ഠാനേ…പേ… അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം നിബ്ബാനഞ്ച നിബ്ബാനഗാമിനിഞ്ച പടിപദം ആചിക്ഖി ദേസേസി പഞ്ഞപേസി പട്ഠപേസി വിവരി വിഭജി ഉത്താനീഅകാസി പകാസേസീതി – യോ മേ ധമ്മമദേസേസി.

സന്ദിട്ഠികമകാലികന്തി സന്ദിട്ഠികം അകാലികം ഏഹിപസ്സികം ഓപനേയ്യികം പച്ചത്തം വേദിതബ്ബം വിഞ്ഞൂഹീതി – ഏവം സന്ദിട്ഠികം. അഥ വാ, യോ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേതി, തസ്സ മഗ്ഗസ്സ അനന്തരാ സമനന്തരാ അധിഗച്ഛതേവ ഫലം വിന്ദതി പടിലഭതീതി, ഏവമ്പി സന്ദിട്ഠികം. അകാലികന്തി യഥാ മനുസ്സാ കാലികം ധനം ദത്വാ അനന്തരാ ന ലഭന്തി കാലം ആഗമേന്തി, നേവായം ധമ്മോ. യോ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേതി, തസ്സ മഗ്ഗസ്സ അനന്തരാ സമനന്തരാ അധിഗച്ഛതേവ ഫലം വിന്ദതി പടിലഭതി, ന പരത്ഥ ന പരലോകേ, ഏവം അകാലികന്തി – സന്ദിട്ഠികമകാലികം.

തണ്ഹക്ഖയമനീതികന്തി. തണ്ഹാതി രൂപതണ്ഹാ…പേ… ധമ്മതണ്ഹാ. തണ്ഹക്ഖയന്തി തണ്ഹക്ഖയം രാഗക്ഖയം ദോസക്ഖയം മോഹക്ഖയം ഗതിക്ഖയം ഉപപത്തിക്ഖയം പടിസന്ധിക്ഖയം ഭവക്ഖയം സംസാരക്ഖയം വട്ടക്ഖയം. അനീതികന്തി ഈതി വുച്ചന്തി കിലേസാ ച ഖന്ധാ ച അഭിസങ്ഖാരാ ച. ഈതിപ്പഹാനം ഈതിവൂപസമം ഈതിപടിനിസ്സഗ്ഗം ഈതിപടിപ്പസ്സദ്ധിം അമതം നിബ്ബാനന്തി – തണ്ഹക്ഖയമനീതികം.

യസ്സ നത്ഥി ഉപമാ ക്വചീതി. യസ്സാതി നിബ്ബാനസ്സ. നത്ഥി ഉപമാതി ഉപമാ നത്ഥി, ഉപനിധാ നത്ഥി, സദിസം നത്ഥി, പടിഭാഗോ നത്ഥി ന സതി ന സംവിജ്ജതി നുപലബ്ഭതി. ക്വചീതി ക്വചി കിമ്ഹിചി കത്ഥചി അജ്ഝത്തം വാ ബഹിദ്ധാ വാ അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ വാതി – യസ്സ നത്ഥി ഉപമാ ക്വചി. തേനാഹ ഥേരോ പിങ്ഗിയോ –

‘‘യോ മേ ധമ്മമദേസേസി, സന്ദിട്ഠികമകാലികം;

തണ്ഹക്ഖയമനീതികം, യസ്സ നത്ഥി ഉപമാ ക്വചീ’’തി.

൧൦൯. കിം നു തമ്ഹാ വിപ്പവസി, മുഹുത്തമപി പിങ്ഗിയ;

ഗോതമാ ഭൂരിപഞ്ഞാണാ, ഗോതമാ ഭൂരിമേധസാ.

കിം നു തമ്ഹാ വിപ്പവസീതി കിം നു ബുദ്ധമ്ഹാ വിപ്പവസി അപേസി അപഗച്ഛി [അപഗച്ഛസി (സ്യാ. ക.)] വിനാ ഹോസീതി – കിം നു തമ്ഹാ വിപ്പവസി.

മുഹുത്തമപി പിങ്ഗിയാതി മുഹുത്തമ്പി ഖണമ്പി ലയമ്പി വയമ്പി അദ്ധമ്പീതി – മുഹുത്തമപി. പിങ്ഗിയാതി ബാവരീ തം നത്താരം നാമേന ആലപതി.

ഗോതമാ ഭൂരിപഞ്ഞാണാതി ഗോതമാ ഭൂരിപഞ്ഞാണാ ഞാണപഞ്ഞാണാ പഞ്ഞാധജാ പഞ്ഞാകേതുമ്ഹാ പഞ്ഞാധിപതേയ്യമ്ഹാ വിചയബഹുലാ പവിചയബഹുലാ ഓക്ഖായനബഹുലാ സമോക്ഖായനധമ്മാ വിഭൂതവിഹാരിമ്ഹാ തച്ചരിതാ തബ്ബഹുലാ തഗ്ഗരുകാ തന്നിന്നാ തപ്പോണാ തപ്പബ്ഭാരാ തദധിമുത്താ തദധിപതേയ്യമ്ഹാതി – ഗോതമാ ഭൂരിപഞ്ഞാണാ.

ഗോതമാ ഭൂരിമേധസാതി ഭൂരി വുച്ചതി പഥവീ. ഭഗവാ തായ പഥവിസമായ പഞ്ഞായ വിപുലായ വിത്ഥതായ സമന്നാഗതോ. മേധാ വുച്ചതി പഞ്ഞാ. യാ പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി. ഭഗവാ ഇമായ മേധായ പഞ്ഞായ ഉപേതോ സമുപേതോ ഉപാഗതോ സമുപാഗതോ ഉപപന്നോ സമുപപന്നോ സമന്നാഗതോ, തസ്മാ ബുദ്ധോ സുമേധസോതി – ഗോതമാ ഭൂരിമേധസാ. തേനാഹ സോ ബ്രാഹ്മണോ –

‘‘കിംനു തമ്ഹാ വിപ്പവസി, മുഹുത്തമപി പിങ്ഗിയ;

ഗോതമാ ഭൂരിപഞ്ഞാണാ, ഗോതമാ ഭൂരിമേധസാ’’തി.

൧൧൦. യോ തേ ധമ്മമദേസേസി, സന്ദിട്ഠികമകാലികം;

തണ്ഹക്ഖയമനീതികം, യസ്സ നത്ഥി ഉപമാ ക്വചി.

യോ തേ ധമ്മമദേസേസീതി യോ സോ ഭഗവാ…പേ… തത്ഥ ച സബ്ബഞ്ഞുതം പത്തോ ബലേസു ച വസീഭാവം. ധമ്മമദേസേസീതി ധമ്മന്തി ആദികല്യാണം മജ്ഝേകല്യാണം…പേ… നിബ്ബാനഞ്ച നിബ്ബാനഗാമിനിഞ്ച പടിപദം ആചിക്ഖി ദേസേസി പഞ്ഞപേസി പട്ഠപേസി വിവരി വിഭജി ഉത്താനീഅകാസി പകാസേസീതി – യോ തേ ധമ്മമദേസേസി.

സന്ദിട്ഠികമകാലികന്തി സന്ദിട്ഠികം അകാലികം ഏഹിപസ്സികം ഓപനേയ്യികം പച്ചത്തം വേദിതബ്ബം വിഞ്ഞൂഹീതി – ഏവം സന്ദിട്ഠികം. അഥ വാ, യോ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേതി, തസ്സ മഗ്ഗസ്സ അനന്തരാ സമനന്തരാ അധിഗച്ഛതേവ ഫലം വിന്ദതി പടിലഭതീതി – ഏവമ്പി സന്ദിട്ഠികം. അകാലികന്തി യഥാ മനുസ്സാ കാലികം ധനം ദത്വാ അനന്തരാ ന ലഭന്തി, കാലം ആഗമേന്തി, നേവായം ധമ്മോ. യോ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേതി; തസ്സ മഗ്ഗസ്സ അനന്തരാ സമനന്തരാ അധിഗച്ഛതേവ ഫലം വിന്ദതി പടിലഭതി, ന പരത്ഥ ന പരലോകേ, ഏവം അകാലികന്തി – സന്ദിട്ഠികമകാലികം.

തണ്ഹക്ഖയമനീതികന്തി. തണ്ഹാതി രൂപതണ്ഹാ…പേ… ധമ്മതണ്ഹാ. തണ്ഹക്ഖയന്തി തണ്ഹക്ഖയം രാഗക്ഖയം ദോസക്ഖയം മോഹക്ഖയം ഗതിക്ഖയം ഉപപത്തിക്ഖയം പടിസന്ധിക്ഖയം ഭവക്ഖയം സംസാരക്ഖയം വട്ടക്ഖയം. അനീതികന്തി ഈതി വുച്ചന്തി കിലേസാ ച ഖന്ധാ ച അഭിസങ്ഖാരാ ച. ഈതിപ്പഹാനം ഈതിവൂപസമം ഈതിപടിനിസ്സഗ്ഗം ഈതിപടിപ്പസ്സദ്ധിം അമതം നിബ്ബാനന്തി – തണ്ഹക്ഖയമനീതികം.

യസ്സ നത്ഥി ഉപമാ ക്വചീതി. യസ്സാതി നിബ്ബാനസ്സ. നത്ഥി ഉപമാതി ഉപമാ നത്ഥി, ഉപനിധാ നത്ഥി, സദിസം നത്ഥി, പടിഭാഗോ നത്ഥി ന സതി ന സംവിജ്ജതി നുപലബ്ഭതി. ക്വചീതി ക്വചി കിമ്ഹിചി കത്ഥചി അജ്ഝത്തം വാ ബഹിദ്ധാ വാ അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ വാതി – യസ്സ നത്ഥി ഉപമാ ക്വചി. തേനാഹ സോ ബ്രാഹ്മണോ –

‘‘യോ തേ ധമ്മമദേസേസി, സന്ദിട്ഠികമകാലികം;

തണ്ഹക്ഖയമനീതികം, യസ്സ നത്ഥി ഉപമാ ക്വചീ’’തി.

൧൧൧. നാഹം തമ്ഹാ വിപ്പവസാമി, മുഹുത്തമപി ബ്രാഹ്മണ;

ഗോതമാ ഭൂരിപഞ്ഞാണാ, ഗോതമാ ഭൂരിമേധസാ.

നാഹം തമ്ഹാ വിപ്പവസാമീതി നാഹം ബുദ്ധമ്ഹാ വിപ്പവസാമി അപേമി അപഗച്ഛാമി വിനാ ഹോമീതി – നാഹം തമ്ഹാ വിപ്പവസാമി.

മുഹുത്തമപി ബ്രാഹ്മണാതി മുഹുത്തമ്പി ഖണമ്പി ലയമ്പി വയമ്പി അദ്ധമ്പീതി മുഹുത്തമപി. ബ്രാഹ്മണാതി ഗാരവേന മാതുലം ആലപതി.

ഗോതമാ ഭൂരിപഞ്ഞാണാതി ഗോതമാ ഭൂരിപഞ്ഞാണാ ഞാണപഞ്ഞാണാ പഞ്ഞാധജാ പഞ്ഞാകേതുമ്ഹാ പഞ്ഞാധിപതേയ്യമ്ഹാ വിചയബഹുലാ പവിചയബഹുലാ ഓക്ഖായനബഹുലാ സമോക്ഖായനധമ്മാ വിഭൂതവിഹാരിമ്ഹാ തച്ചരിതാ തബ്ബഹുലാ തഗ്ഗരുകാ തന്നിന്നാ തപ്പോണാ തപ്പബ്ഭാരാ തദധിമുത്താ തദധിപതേയ്യമ്ഹാതി – ഗോതമാ ഭൂരിപഞ്ഞാണാ.

ഗോതമാ ഭൂരിമേധസാതി ഭൂരി വുച്ചതി പഥവീ. ഭഗവാ തായ പഥവിസമായ പഞ്ഞായ വിപുലായ വിത്ഥതായ സമന്നാഗതോ. മേധാ വുച്ചതി പഞ്ഞാ. യാ പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി. ഭഗവാ ഇമായ മേധായ പഞ്ഞായ ഉപേതോ സമുപേതോ ഉപാഗതോ സമുപാഗതോ ഉപപന്നോ സമുപപന്നോ സമന്നാഗതോ. തസ്മാ ബുദ്ധോ സുമേധസോതി – ഗോതമാ ഭൂരിമേധസാ. തേനാഹ ഥേരോ പിങ്ഗിയോ –

‘‘നാഹം തമ്ഹാ വിപ്പവസാമി, മുഹുത്തമപി ബ്രാഹ്മണ;

ഗോതമാ ഭൂരിപഞ്ഞാണാ, ഗോതമാ ഭൂരിമേധസാ’’തി.

൧൧൨. യോ മേ ധമ്മമദേസേസി, സന്ദിട്ഠികമകാലികം;

തണ്ഹക്ഖയമനീതികം, യസ്സ നത്ഥി ഉപമാ ക്വചി.

യോ മേ ധമ്മമദേസേസീതി യോ സോ ഭഗവാ സയമ്ഭൂ അനാചരിയകോ പുബ്ബേ അനനുസ്സുതേസു ധമ്മേസു സാമം സച്ചാനി അഭിസമ്ബുജ്ഝി, തത്ഥ ച സബ്ബഞ്ഞുതം പത്തോ ബലേസു ച വസീഭാവം. ധമ്മമദേസേസീതി. ധമ്മന്തി ആദികല്യാണം മജ്ഝേകല്യാണം പരിയോസാനകല്യാണം സാത്ഥം സബ്യഞ്ജനം കേവലപരിപുണ്ണം പരിസുദ്ധം ബ്രഹ്മചരിയം, ചത്താരോ സതിപട്ഠാനേ ചത്താരോ സമ്മപ്പധാനേ ചത്താരോ ഇദ്ധിപാദേ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി പഞ്ച ബലാനി സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗേ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം നിബ്ബാനഞ്ച നിബ്ബാനഗാമിനിഞ്ച പടിപദം ആചിക്ഖി ദേസേസി പഞ്ഞപേസി പട്ഠപേസി വിവരി വിഭജി ഉത്താനീഅകാസി പകാസേസീതി – യോ മേ ധമ്മമദേസേസി.

സന്ദിട്ഠികമകാലികന്തി സന്ദിട്ഠികം അകാലികം ഏഹിപസ്സികം ഓപനേയ്യികം പച്ചത്തം വേദിതബ്ബം വിഞ്ഞൂഹീതി, ഏവം സന്ദിട്ഠികം. അഥ വാ, യോ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേതി, തസ്സ മഗ്ഗസ്സ അനന്തരാ സമനന്തരാ അധിഗച്ഛതേവ ഫലം വിന്ദതി പടിലഭതീതി, ഏവമ്പി സന്ദിട്ഠികം. അകാലികന്തി യഥാ മനുസ്സാ കാലികം ധനം ദത്വാ അനന്തരാ ന ലഭന്തി, കാലം ആഗമേന്തി, നേവായം ധമ്മോ. യോ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേതി, തസ്സ മഗ്ഗസ്സ അനന്തരാ സമനന്തരാ അധിഗച്ഛതേവ ഫലം വിന്ദതി പടിലഭതി, ന പരത്ഥ ന പരലോകേ, ഏവം അകാലികന്തി – സന്ദിട്ഠികമകാലികം.

തണ്ഹക്ഖയമനീതികന്തി. തണ്ഹാതി രൂപതണ്ഹാ…പേ… ധമ്മതണ്ഹാ. തണ്ഹക്ഖയന്തി തണ്ഹക്ഖയം രാഗക്ഖയം ദോസക്ഖയം മോഹക്ഖയം ഗതിക്ഖയം ഉപപത്തിക്ഖയം പടിസന്ധിക്ഖയം ഭവക്ഖയം സംസാരക്ഖയം വട്ടക്ഖയം. അനീതികന്തി ഈതി വുച്ചന്തി കിലേസാ ച ഖന്ധാ ച അഭിസങ്ഖാരാ ച. ഈതിപ്പഹാനം ഈതിവൂപസമം ഈതിപടിപ്പസ്സദ്ധിം അമതം നിബ്ബാനന്തി – തണ്ഹക്ഖയമനീതികം.

യസ്സ നത്ഥി ഉപമാ ക്വചീതി. യസ്സാതി നിബ്ബാനസ്സ. നത്ഥി ഉപമാതി ഉപമാ നത്ഥി, ഉപനിധാ നത്ഥി, സദിസം നത്ഥി, പടിഭാഗോ നത്ഥി ന അത്ഥി ന സംവിജ്ജതി നുപലബ്ഭതി. ക്വചീതി ക്വചി കിമ്ഹിചി കത്ഥചി അജ്ഝത്തം വാ ബഹിദ്ധാ വാ അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ വാതി – യസ്സ നത്ഥി ഉപമാ ക്വചി. തേനാഹ ഥേരോ പിങ്ഗിയോ –

‘‘യോ മേ ധമ്മമദേസേസി, സന്ദിട്ഠികമകാലികം;

തണ്ഹക്ഖയമനീതികം, യസ്സ നത്ഥി ഉപമാ ക്വചീ’’തി.

൧൧൩. പസ്സാമി നം മനസാ ചക്ഖുനാവ, രത്തിന്ദിവം ബ്രാഹ്മണ അപ്പമത്തോ;

നമസ്സമാനോ വിവസേമി [നമസ്സമാനോവ വസേമി (സീ. അട്ഠ.) … വിവസാമി (സ്യാ.)] രത്തിം, തേനേവ മഞ്ഞാമി അവിപ്പവാസം.

പസ്സാമി നം മനസാ ചക്ഖുനാവാതി യഥാ ചക്ഖുമാ പുരിസോ ആലോകേ രൂപഗതാനി പസ്സേയ്യ ദക്ഖേയ്യ ഓലോകേയ്യ നിജ്ഝായേയ്യ ഉപപരിക്ഖേയ്യ, ഏവമേവാഹം ബുദ്ധം ഭഗവന്തം മനസാ പസ്സാമി ദക്ഖാമി ഓലോകേമി നിജ്ഝായാമി ഉപപരിക്ഖാമീതി – പസ്സാമി നം മനസാ ചക്ഖുനാവ.

രത്തിന്ദിവം ബ്രാഹ്മണ അപ്പമത്തോതി രത്തിഞ്ച ദിവാ ച ബുദ്ധാനുസ്സതിം മനസാ ഭാവേന്തോ അപ്പമത്തോതി – രത്തിന്ദിവം ബ്രാഹ്മണ അപ്പമത്തോ.

നമസ്സമാനോ വിവസേമി രത്തിന്തി. നമസ്സമാനോതി കായേന വാ നമസ്സമാനോ, വാചായ വാ നമസ്സമാനോ, ചിത്തേന വാ നമസ്സമാനോ, അന്വത്ഥപടിപത്തിയാ വാ നമസ്സമാനോ, ധമ്മാനുധമ്മപടിപത്തിയാ വാ നമസ്സമാനോ സക്കാരമാനോ ഗരുകാരമാനോ മാനയമാനോ പൂജയമാനോ രത്തിന്ദിവം വിവസേമി അതിനാമേമി അതിക്കമേമീതി – നമസ്സമാനോ വിവസേമി രത്തിം.

തേനേവ മഞ്ഞാമി അവിപ്പവാസന്തി തായ ബുദ്ധാനുസ്സതിയാ ഭാവേന്തോ അവിപ്പവാസോതി തം മഞ്ഞാമി, അവിപ്പവുട്ഠോതി തം മഞ്ഞാമി ജാനാമി. ഏവം ജാനാമി ഏവം ആജാനാമി ഏവം വിജാനാമി ഏവം പടിവിജാനാമി ഏവം പടിവിജ്ഝാമീതി – തേനേവ മഞ്ഞാമി അവിപ്പവാസം. തേനാഹ ഥേരോ പിങ്ഗിയോ –

‘‘പസ്സാമി നം മനസാ ചക്ഖുനാവ, രത്തിന്ദിവം ബ്രാഹ്മണ അപ്പമത്തോ;

നമസ്സമാനോ വിവസേമി രത്തിം, തേനേവ മഞ്ഞാമി അവിപ്പവാസ’’ന്തി.

൧൧൪. സദ്ധാ ച പീതി ച മനോ സതി ച,നാപേന്തിമേ ഗോതമസാസനമ്ഹാ;

യം യം ദിസം വജതി ഭൂരിപഞ്ഞോ, സ തേന തേനേവ നതോഹമസ്മി.

സദ്ധാ ച പീതി ച മനോ സതി ചാതി. സദ്ധാതി യാ ച ഭഗവന്തം ആരബ്ഭ സദ്ധാ സദ്ദഹനാ [സദ്ധഹനാ (ക.)] ഓകപ്പനാ അഭിപ്പസാദോ സദ്ധാ സദ്ധിന്ദ്രിയം സദ്ധാബലം. പീതീതി യാ ഭഗവന്തം ആരബ്ഭ പീതി പാമോജ്ജം [പാമുജ്ജം (സ്യാ.)] മോദനാ ആമോദനാ പമോദനാ ഹാസോ പഹാസോ വിത്തി തുട്ഠി ഓദഗ്യം അത്തമനതാ ചിത്തസ്സ. മനോതി യഞ്ച ഭഗവന്തം ആരബ്ഭ ചിത്തം മനോ മാനസം ഹദയം പണ്ഡരം മനോ മനായതനം മനിന്ദ്രിയം വിഞ്ഞാണം വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ തജ്ജാ മനോവിഞ്ഞാണധാതു. സതീതി യാ ഭഗവന്തം ആരബ്ഭ സതി അനുസ്സതി സമ്മാസതീതി – സദ്ധാ ച പീതി ച മനോ സതി ച.

നാപേന്തിമേ ഗോതമസാസനമ്ഹാതി ഇമേ ചത്താരോ ധമ്മാ ഗോതമസാസനാ ബുദ്ധസാസനാ ജിനസാസനാ തഥാഗതസാസനാ അരഹന്തസാസനാ നാപേന്തി ന ഗച്ഛന്തി ന വിജഹന്തി ന വിനാസേന്തീതി – നാപേന്തിമേ ഗോതമസാസനമ്ഹാ.

യം യം ദിസം വജതി ഭൂരിപഞ്ഞോതി. യം യം ദിസന്തി പുരത്ഥിമം വാ ദിസം പച്ഛിമം വാ ദിസം ദക്ഖിണം വാ ദിസം ഉത്തരം വാ ദിസം വജതി ഗച്ഛതി കമതി അഭിക്കമതി. ഭൂരിപഞ്ഞോതി ഭൂരിപഞ്ഞോ മഹാപഞ്ഞോ തിക്ഖപഞ്ഞോ പുഥുപഞ്ഞോ ഹാസപഞ്ഞോ ജവനപഞ്ഞോ നിബ്ബേധികപഞ്ഞോ. ഭൂരി വുച്ചതി പഥവീ. ഭഗവാ തായ പഥവിസമായ പഞ്ഞായ വിപുലായ വിത്ഥതായ സമന്നാഗതോതി – യം യം ദിസം വജതി ഭൂരിപഞ്ഞോ.

സ തേന തേനേവ നതോഹമസ്മീതി സോ യേന ബുദ്ധോ തേന തേനേവ നതോ തന്നിന്നോ തപ്പോണോ തപ്പബ്ഭാരോ തദധിമുത്തോ തദധിപതേയ്യോതി – സ തേന തേനേവ നതോഹമസ്മി. തേനാഹ ഥേരോ പിങ്ഗിയോ –

‘‘സദ്ധാ ച പീതി ച മനോ സതി ച, നാപേന്തിമേ ഗോതമസാസനമ്ഹാ;

യം യം ദിസം വജതി ഭൂരിപഞ്ഞോ, സ തേന തേനേവ നതോഹമസ്മീ’’തി.

൧൧൫. ജിണ്ണസ്സ മേ ദുബ്ബലഥാമകസ്സ,തേനേവ കായോ ന പലേതി തത്ഥ;

സങ്കപ്പയന്തായ വജാമി നിച്ചം, മനോ ഹി മേ ബ്രാഹ്മണ തേന യുത്തോ.

ജിണ്ണസ്സ മേ ദുബ്ബലഥാമകസ്സാതി ജിണ്ണസ്സ വുഡ്ഢസ്സ മഹല്ലകസ്സ അദ്ധഗതസ്സ വയോഅനുപ്പത്തസ്സ. ദുബ്ബലഥാമകസ്സാതി ദുബ്ബലഥാമകസ്സ അപ്പഥാമകസ്സ പരിത്തഥാമകസ്സാതി – ജിണ്ണസ്സ മേ ദുബ്ബലഥാമകസ്സ.

തേനേവ കായോ ന പലേതി തത്ഥാതി കായോ യേന ബുദ്ധോ തേന ന പലേതി ന വജതി ന ഗച്ഛതി നാതിക്കമതീതി – തേനേവ കായോ ന പലേതി തത്ഥ.

സങ്കപ്പയന്തായ വജാമി നിച്ചന്തി സങ്കപ്പഗമനേന വിതക്കഗമനേന ഞാണഗമനേന പഞ്ഞാഗമനേന ബുദ്ധിഗമനേന വജാമി ഗച്ഛാമി അതിക്കമാമീതി – സങ്കപ്പയന്തായ വജാമി നിച്ചം.

മനോ ഹി മേ ബ്രാഹ്മണ തേന യുത്തോതി. മനോതി യം ചിത്തം മനോ മാനസം…പേ… തജ്ജാ മനോവിഞ്ഞാണധാതു. മനോ ഹി മേ ബ്രാഹ്മണ തേന യുത്തോതി മനോ യേന ബുദ്ധോ തേന യുത്തോ പയുത്തോ സംയുത്തോതി – മനോ ഹി മേ ബ്രാഹ്മണ തേന യുത്തോ. തേനാഹ ഥേരോ പിങ്ഗിയോ –

‘‘ജിണ്ണസ്സ മേ ദുബ്ബലഥാമകസ്സ, തേനേവ കായോ ന പലേതി തത്ഥ;

സങ്കപ്പയന്തായ വജാമി നിച്ചം, മനോ ഹി മേ ബ്രാഹ്മണ തേന യുത്തോ’’തി.

൧൧൬. പങ്കേ സയാനോ പരിഫന്ദമാനോ, ദീപാ ദീപം ഉപല്ലവിം;

അഥദ്ദസാസിം സമ്ബുദ്ധം, ഓഘതിണ്ണമനാസവം.

പങ്കേ സയാനോ പരിഫന്ദമാനോതി. പങ്കേ സയാനോതി കാമപങ്കേ കാമകദ്ദമേ കാമകിലേസേ കാമബളിസേ കാമപരിളാഹേ കാമപലിബോധേ സേമാനോ സയമാനോ വസമാനോ ആവസമാനോ പരിവസമാനോ [അവസേമാനോ പരിസേമാനോ (സ്യാ.)] തി – പങ്കേ സയാനോ. പരിഫന്ദമാനോതി തണ്ഹാഫന്ദനായ ഫന്ദമാനോ, ദിട്ഠിഫന്ദനായ ഫന്ദമാനോ, കിലേസഫന്ദനായ ഫന്ദമാനോ, പയോഗഫന്ദനായ ഫന്ദമാനോ, വിപാകഫന്ദനായ ഫന്ദമാനോ, മനോദുച്ചരിതഫന്ദനായ ഫന്ദമാനോ, രത്തോ രാഗേന ഫന്ദമാനോ, ദുട്ഠോ ദോസേന ഫന്ദമാനോ, മൂള്ഹോ മോഹേന ഫന്ദമാനോ, വിനിബന്ധോ മാനേന ഫന്ദമാനോ, പരാമട്ഠോ ദിട്ഠിയാ ഫന്ദമാനോ, വിക്ഖേപഗതോ ഉദ്ധച്ചേന ഫന്ദമാനോ, അനിട്ഠങ്ഗതോ വിചികിച്ഛായ ഫന്ദമാനോ, ഥാമഗതോ അനുസയേഹി ഫന്ദമാനോ, ലാഭേന ഫന്ദമാനോ, അലാഭേന ഫന്ദമാനോ, യസേന ഫന്ദമാനോ, അയസേന ഫന്ദമാനോ, പസംസായ ഫന്ദമാനോ, നിന്ദായ ഫന്ദമാനോ, സുഖേന ഫന്ദമാനോ, ദുക്ഖേന ഫന്ദമാനോ, ജാതിയാ ഫന്ദമാനോ, ജരായ ഫന്ദമാനോ, ബ്യാധിനാ ഫന്ദമാനോ, മരണേന ഫന്ദമാനോ, സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസേഹി ഫന്ദമാനോ, നേരയികേന ദുക്ഖേന ഫന്ദമാനോ, തിരച്ഛാനയോനികേന ദുക്ഖേന ഫന്ദമാനോ, പേത്തിവിസയികേന ദുക്ഖേന ഫന്ദമാനോ, മാനുസികേന ദുക്ഖേന…പേ… ഗബ്ഭോക്കന്തിമൂലകേന ദുക്ഖേന… ഗബ്ഭട്ഠിതിമൂലകേന ദുക്ഖേന… ഗബ്ഭവുട്ഠാനമൂലകേന ദുക്ഖേന… ജാതസ്സൂപനിബന്ധകേന ദുക്ഖേന… ജാതസ്സ പരാധേയ്യകേന ദുക്ഖേന… അത്തൂപക്കമേന ദുക്ഖേന… പരൂപക്കമേന ദുക്ഖേന… സങ്ഖാരദുക്ഖേന… വിപരിണാമദുക്ഖേന… ചക്ഖുരോഗേന ദുക്ഖേന… സോതരോഗേന ദുക്ഖേന… ഘാനരോഗേന ദുക്ഖേന… ജിവ്ഹാരോഗേന ദുക്ഖേന… കായരോഗേന ദുക്ഖേന… സീസരോഗേന ദുക്ഖേന… കണ്ണരോഗേന ദുക്ഖേന… മുഖരോഗേന ദുക്ഖേന… ദന്തരോഗേന ദുക്ഖേന… ഓട്ഠരോഗേന ദുക്ഖേന… കാസേന… സാസേന… പിനാസേന… ഡാഹേന [ദാഹേന (ക.) മഹാനി. ൧൧] … ജരേന… കുച്ഛിരോഗേന… മുച്ഛായ… പക്ഖന്ദികായ… സൂലായ… വിസൂചികായ… കുട്ഠേന… ഗണ്ഡേന… കിലാസേന… സോസേന… അപമാരേന … ദദ്ദുയാ… കണ്ഡുയാ… കച്ഛുയാ… രഖസായ… വിതച്ഛികായ… ലോഹിതപിത്തേന [ലോഹിതേന. പിത്തേന (സ്യാ. ക.)] … മധുമേഹേന… അംസായ… പിളകായ… ഭഗന്ദലേന [ഭഗന്ദലായ (സ്യാ.)] … പിത്തസമുട്ഠാനേന ആബാധേന… സേമ്ഹസമുട്ഠാനേന ആബാധേന… വാതസമുട്ഠാനേന ആബാധേന… സന്നിപാതികേന ആബാധേന… ഉതുപരിണാമജേന ആബാധേന… വിസമപരിഹാരജേന ആബാധേന… ഓപക്കമികേന ആബാധേന… കമ്മവിപാകജേന ആബാധേന… സീതേന… ഉണ്ഹേന… ജിഘച്ഛായ … പിപാസായ… ഉച്ചാരേന… പസ്സാവേന… ഡംസമകസവാതാതപസരീസപസമ്ഫസ്സേന ദുക്ഖേന… മാതുമരണേന ദുക്ഖേന… പിതുമരണേന ദുക്ഖേന… പുത്തമരണേന ദുക്ഖേന… ധീതുമരണേന ദുക്ഖേന… ഞാതിബ്യസനേന ദുക്ഖേന… ഭോഗബ്യസനേന ദുക്ഖേന… രോഗബ്യസനേന ദുക്ഖേന… സീലബ്യസനേന ദുക്ഖേന… ദിട്ഠിബ്യസനേന ദുക്ഖേന ഫന്ദമാനോ പരിഫന്ദമാനോ പവേധമാനോ സമ്പവേധമാനോതി – പങ്കേ സയാനോ പരിഫന്ദമാനോ.

ദീപാ ദീപം ഉപല്ലവിന്തി സത്ഥാരതോ സത്ഥാരം ധമ്മക്ഖാനതോ ധമ്മക്ഖാനം ഗണതോ ഗണം ദിട്ഠിയാ ദിട്ഠിം പടിപദായ പടിപദം മഗ്ഗതോ മഗ്ഗം പല്ലവിം ഉപല്ലവിം സമ്പല്ലവിന്തി – ദീപാ ദീപം ഉപല്ലവിം.

അഥദ്ദസാസിം സമ്ബുദ്ധന്തി. അഥാതി പദസന്ധി പദസംസഗ്ഗോ പദപാരിപൂരീ അക്ഖരസമവായോ ബ്യഞ്ജനസിലിട്ഠതാ പദാനുപുബ്ബതാപേതം – അഥാതി. അദ്ദസാസിന്തി അദ്ദസം അദ്ദക്ഖിം അപസ്സിം പടിവിജ്ഝിം. ബുദ്ധോതി യോ സോ ഭഗവാ സയമ്ഭൂ അനാചരിയകോ…പേ… സച്ഛികാ പഞ്ഞത്തി, യദിദം ബുദ്ധോതി – അഥദ്ദസാസിം സമ്ബുദ്ധം.

ഓഘതിണ്ണമനാസവന്തി. ഓഘതിണ്ണന്തി ഭഗവാ കാമോഘം തിണ്ണോ, ഭവോഘം തിണ്ണോ, ദിട്ഠോഘം തിണ്ണോ, അവിജ്ജോഘം തിണ്ണോ, സബ്ബസംസാരപഥം തിണ്ണോ ഉത്തിണ്ണോ നിത്ഥിണ്ണോ അതിക്കന്തോ സമതിക്കന്തോ വീതിവത്തോ, സോ വുത്ഥവാസോ ചിണ്ണചരണോ…പേ… ജാതിമരണസംസാരോ, നത്ഥി തസ്സ പുനബ്ഭവോതി – ഓഘതിണ്ണം. അനാസവന്തി ചത്താരോ ആസവാ – കാമാസവോ, ഭവാസവോ, ദിട്ഠാസവോ, അവിജ്ജാസവോ. തേ ആസവാ ബുദ്ധസ്സ ഭഗവതോ പഹീനാ ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാ. തസ്മാ ബുദ്ധോ അനാസവാതി – ഓഘതിണ്ണമനാസവം. തേനാഹ ഥേരോ പിങ്ഗിയോ –

‘‘പങ്കേ സയാനോ പരിഫന്ദമാനോ, ദീപാ ദീപം ഉപല്ലവിം;