൧൭. പാരായനത്ഥുതിഗാഥാനിദ്ദേസോ

൯൩. ഇദമവോച ഭഗവാ മഗധേസു വിഹരന്തോ പാസാണകേ ചേതിയേ, പരിചാരകസോളസാനം [പരിചാരിതസോളസന്നം (സ്യാ. ക.)] ബ്രാഹ്മണാനം അജ്ഝിട്ഠോ പുട്ഠോ പുട്ഠോ പഞ്ഹം ബ്യാകാസി.

ഇദമവോച ഭഗവാതി ഇദം പാരായനം അവോച. ഭഗവാതി ഗാരവാധിവചനമേതം…പേ… സച്ഛികാ പഞ്ഞത്തി, യദിദം ഭഗവാതി – ഇദമവോച ഭഗവാ. മഗധേസു വിഹരന്തോതി മഗധനാമകേ ജനപദേ വിഹരന്തോ ഇരിയന്തോ വത്തേന്തോ പാലേന്തോ യപേന്തോ യാപേന്തോ. പാസാണകേ ചേതിയേതി പാസാണകചേതിയം വുച്ചതി ബുദ്ധാസനന്തി – മഗധേസു വിഹരന്തോ പാസാണകേ ചേതിയേ. പരിചാരകസോളസാനം ബ്രാഹ്മണാനന്തി പിങ്ഗിയോ [സിങ്ഗിയോ (ക.)] ബ്രാഹ്മണോ ബാവരിസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ പദ്ധോ പദ്ധചരോ പരിചാരകോ [പരിചാരികോ (സ്യാ. ക.)] സിസ്സോ. പിങ്ഗിയേന [തേന (ക.)] തേ സോളസാതി – ഏവമ്പി പരിചാരകസോളസാനം ബ്രാഹ്മണാനം. അഥ വാ, തേ സോളസ ബ്രാഹ്മണാ ബുദ്ധസ്സ ഭഗവതോ പദ്ധാ പദ്ധചരാ പരിചാരകാ സിസ്സാതി – ഏവമ്പി പരിചാരകസോളസാനം ബ്രാഹ്മണാനം.

അജ്ഝിട്ഠോ പുട്ഠോ പുട്ഠോ പഞ്ഹം ബ്യാകാസീതി. അജ്ഝിട്ഠോതി അജ്ഝിട്ഠോ അജ്ഝേസിതോ. പുട്ഠോ പുട്ഠോതി പുട്ഠോ പുട്ഠോ പുച്ഛിതോ പുച്ഛിതോ യാചിതോ യാചിതോ അജ്ഝേസിതോ അജ്ഝേസിതോ പസാദിതോ പസാദിതോ. പഞ്ഹം ബ്യാകാസീതി പഞ്ഹം ബ്യാകാസി ആചിക്ഖി ദേസേസി പഞ്ഞപേസി പട്ഠപേസി വിവരി വിഭജി ഉത്താനീആകാസി പകാസേസീതി – അജ്ഝിട്ഠോ പുട്ഠോ പുട്ഠോ പഞ്ഹം ബ്യാകാസി. തേനേതം വുച്ചതി –

‘‘ഇദമവോച ഭഗവാ മഗധേസു വിഹരന്തോ പാസാണകേ ചേതിയേ, പരിചാരകസോളസാനം ബ്രാഹ്മണാനം അജ്ഝിട്ഠോ പുട്ഠോ പുട്ഠോ പഞ്ഹം ബ്യാകാസീ’’തി.

൯൪. ഏകമേകസ്സ ചേപി പഞ്ഹസ്സ അത്ഥമഞ്ഞായ ധമ്മമഞ്ഞായ ധമ്മാനുധമ്മം പടിപജ്ജേയ്യ, ഗച്ഛേയ്യേവ ജരാമരണസ്സ പാരം. പാരങ്ഗമനീയാ ഇമേ ധമ്മാതി. തസ്മാ ഇമസ്സ ധമ്മപരിയായസ്സ ‘‘പാരായന’’ന്തേവ അധിവചനം.

ഏകമേകസ്സ ചേപി പഞ്ഹസ്സാതി ഏകമേകസ്സ ചേപി അജിതപഞ്ഹസ്സ, ഏകമേകസ്സ ചേപി തിസ്സമേത്തേയ്യപഞ്ഹസ്സ, ഏകമേകസ്സ ചേപി പുണ്ണകപഞ്ഹസ്സ, ഏകമേകസ്സ ചേപി മേത്തഗൂപഞ്ഹസ്സ, ഏകമേകസ്സ ചേപി ധോതകപഞ്ഹസ്സ, ഏകമേകസ്സ ചേപി ഉപസീവപഞ്ഹസ്സ, ഏകമേകസ്സ ചേപി നന്ദകപഞ്ഹസ്സ, ഏകമേകസ്സ ചേപി ഹേമകപഞ്ഹസ്സ, ഏകമേകസ്സ ചേപി തോദേയ്യപഞ്ഹസ്സ, ഏകമേകസ്സ ചേപി കപ്പപഞ്ഹസ്സ, ഏകമേകസ്സ ചേപി ജതുകണ്ണിപഞ്ഹസ്സ, ഏകമേകസ്സ ചേപി ഭദ്രാവുധപഞ്ഹസ്സ, ഏകമേകസ്സ ചേപി ഉദയപഞ്ഹസ്സ, ഏകമേകസ്സ ചേപി പോസാലപഞ്ഹസ്സ, ഏകമേകസ്സ ചേപി മോഘരാജപഞ്ഹസ്സ, ഏകമേകസ്സ ചേപി പിങ്ഗിയപഞ്ഹസ്സാതി – ഏകമേകസ്സ ചേപി പഞ്ഹസ്സ.

അത്ഥമഞ്ഞായ ധമ്മമഞ്ഞായാതി സ്വേവ പഞ്ഹോ ധമ്മോ, വിസജ്ജനം [വിസ്സജ്ജനം (ക.)] അത്ഥോതി അത്ഥം അഞ്ഞായ ജാനിത്വാ തുലയിത്വാ തീരയിത്വാ വിഭാവയിത്വാ വിഭൂതം കത്വാതി – അത്ഥമഞ്ഞായ. ധമ്മമഞ്ഞായാതി ധമ്മം അഞ്ഞായ ജാനിത്വാ തുലയിത്വാ തീരയിത്വാ വിഭാവയിത്വാ വിഭൂതം കത്വാതി – ധമ്മമഞ്ഞായാതി – അത്ഥമഞ്ഞായ ധമ്മമഞ്ഞായ. ധമ്മാനുധമ്മം പടിപജ്ജേയ്യാതി സമ്മാപടിപദം അനുലോമപടിപദം അപച്ചനീകപടിപദം അന്വത്ഥപടിപദം ധമ്മാനുധമ്മപടിപദം പടിപജ്ജേയ്യാതി – ധമ്മാനുധമ്മം പടിപജ്ജേയ്യ. ഗച്ഛേയ്യേവ ജരാമരണസ്സ പാരന്തി ജരാമരണസ്സ പാരം വുച്ചതി അമതം നിബ്ബാനം. യോ സോ സബ്ബസങ്ഖാരസമഥോ സബ്ബൂപധിപ്പടിനിസ്സഗ്ഗോ തണ്ഹക്ഖയോ വിരാഗോ നിരോധോ നിബ്ബാനം. ഗച്ഛേയ്യേവ ജരാമരണസ്സ പാരന്തി ജരാമരണസ്സ പാരം ഗച്ഛേയ്യ, പാരം അധിഗച്ഛേയ്യ, പാരം അധിഫസ്സേയ്യ, പാരം സച്ഛികരേയ്യാതി – ഗച്ഛേയ്യേവ ജരാമരണസ്സ പാരം. പാരങ്ഗമനീയാ ഇമേ ധമ്മാതി ഇമേ ധമ്മാ പാരങ്ഗമനീയാ. പാരം പാപേന്തി പാരം സമ്പാപേന്തി പാരം സമനുപാപേന്തി, ജരാമണസ്സ തരണായ [താരണായ (സ്യാ.)] സംവത്തന്തീതി – പാരങ്ഗമനീയാ ഇമേ ധമ്മാതി.

തസ്മാ ഇമസ്സ ധമ്മപരിയായസ്സാതി. തസ്മാതി തസ്മാ തംകാരണാ തംഹേതു തപ്പച്ചയാ തംനിദാനാതി – തസ്മാ. ഇമസ്സ ധമ്മപരിയായസ്സാതി ഇമസ്സ പാരായനസ്സാതി – തസ്മാ ഇമസ്സ ധമ്മപരിയായസ്സ. പാരായനന്തേവ അധിവചനന്തി പാരം വുച്ചതി അമതം നിബ്ബാനം…പേ… നിരോധോ നിബ്ബാനം. അയനം വുച്ചതി മഗ്ഗോ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി. അധിവചനന്തി സങ്ഖാ സമഞ്ഞാ പഞ്ഞത്തി വോഹാരോ നാമം നാമകമ്മം നാമധേയ്യം നിരുത്തി ബ്യഞ്ജനം അഭിലാപോതി – പാരായനന്തേവ അധിവചനം. തേനേതം വുച്ചതി –

‘‘ഏകമേകസ്സ ചേപി പഞ്ഹസ്സ അത്ഥമഞ്ഞായ ധമ്മമഞ്ഞായ ധമ്മാനുധമ്മം പടിപജ്ജേയ്യ, ഗച്ഛേയ്യേവ ജരാമരണസ്സ പാരം. പാരങ്ഗമനീയാ ഇമേ ധമ്മാതി. തസ്മാ ഇമസ്സ ധമ്മപരിയായസ്സ ‘പാരായന’ന്തേവ അധിവചന’’ന്തി.

൯൫. അജിതോ തിസ്സമേത്തേയ്യോ, പുണ്ണകോ അഥ മേത്തഗൂ;

ധോതകോ ഉപസീവോ ച, നന്ദോ ച അഥ ഹേമകോ.

൯൬. തോദേയ്യകപ്പാ ദുഭയോ, ജതുകണ്ണീ ച പണ്ഡിതോ;

ഭദ്രാവുധോ ഉദയോ ച, പോസാലോ ചാപി ബ്രാഹ്മണോ;

മോഘരാജാ ച മേധാവീ, പിങ്ഗിയോ ച മഹാഇസി.

൯൭. ഏതേ ബുദ്ധം ഉപാഗച്ഛും, സമ്പന്നചരണം ഇസിം;

പുച്ഛന്താ നിപുണേ പഞ്ഹേ, ബുദ്ധസേട്ഠം ഉപാഗമും.

ഏതേ ബുദ്ധം ഉപാഗച്ഛുന്തി. ഏതേതി സോളസ പാരായനിയാ ബ്രാഹ്മണാ. ബുദ്ധോതി യോ സോ ഭഗവാ സയമ്ഭൂ അനാചരിയകോ പുബ്ബേ അനനുസ്സുതേസു ധമ്മേസു സാമം സച്ചാനി അഭിസമ്ബുജ്ഝി, തത്ഥ ച സബ്ബഞ്ഞുതം പത്തോ ബലേസു ച വസീഭാവം. ബുദ്ധോതി കേനട്ഠേന ബുദ്ധോ? ബുജ്ഝിതാ സച്ചാനീതി ബുദ്ധോ, ബോധേതാ പജായാതി ബുദ്ധോ, സബ്ബഞ്ഞുതായ ബുദ്ധോ, സബ്ബദസ്സാവിതായ ബുദ്ധോ, അഭിഞ്ഞേയ്യതായ ബുദ്ധോ, വിസവിതായ ബുദ്ധോ, ഖീണാസവസങ്ഖാതേന ബുദ്ധോ, നിരുപലേപസങ്ഖാതേന ബുദ്ധോ, ഏകന്തവീതരാഗോതി ബുദ്ധോ, ഏകന്തവീതദോസോതി ബുദ്ധോ, ഏകന്തവീതമോഹോതി ബുദ്ധോ, ഏകന്തനിക്കിലേസോതി ബുദ്ധോ, ഏകായനമഗ്ഗം ഗതോതി ബുദ്ധോ, ഏകോ അനുത്തരം സമ്മാസമ്ബോധിം അഭിസമ്ബുദ്ധോതി ബുദ്ധോ, അബുദ്ധിവിഹതത്താ ബുദ്ധിപടിലാഭാതി ബുദ്ധോ. ബുദ്ധോതി നേതം നാമം മാതരാ കതം ന പിതരാ കതം ന ഭാതരാ കതം ന ഭഗിനിയാ കതം ന മിത്താമച്ചേഹി കതം ന ഞാതിസാലോഹിതേഹി കതം ന സമണബ്രാഹ്മണേഹി കതം ന ദേവതാഹി കതം. വിമോക്ഖന്തികമേതം ബുദ്ധാനം ഭഗവന്താനം ബോധിയാ മൂലേ സഹ സബ്ബഞ്ഞുതഞാണസ്സ പടിലാഭാ സച്ഛികാ പഞ്ഞത്തി, യദിദം ബുദ്ധോതി. ഏതേ ബുദ്ധം ഉപാഗച്ഛുന്തി ഏതേ ബുദ്ധം ഉപാഗമിംസു ഉപസങ്കമിംസു പയിരുപാസിംസു പരിപുച്ഛിംസു പരിപഞ്ഹിംസൂതി – ഏതേ ബുദ്ധം ഉപാഗച്ഛും.

സമ്പന്നചരണം ഇസിന്തി ചരണം വുച്ചതി സീലാചാരനിബ്ബത്തി. സീലസംവരോപി ചരണം, ഇന്ദ്രിയസംവരോപി ചരണം, ഭോജനേ മത്തഞ്ഞുതാപി ചരണം, ജാഗരിയാനുയോഗോപി ചരണം, സത്തപി സദ്ധമ്മാ ചരണം, ചത്താരിപി ഝാനാനി ചരണം. സമ്പന്നചരണന്തി സമ്പന്നചരണം സേട്ഠചരണം വിസേട്ഠചരണം [വിസിട്ഠചരണം (ക.)] പാമോക്ഖചരണം ഉത്തമചരണം പവരചരണം. ഇസീതി ഇസി ഭഗവാ മഹന്തം സീലക്ഖന്ധം ഏസീ ഗവേസീ പരിയേസീതി ഇസി…പേ… മഹേസക്ഖേഹി വാ സത്തേഹി ഏസിതോ ഗവേസിതോ പരിയേസിതോ – ‘‘കഹം ബുദ്ധോ, കഹം ഭഗവാ, കഹം ദേവദേവോ കഹം നരാസഭോ’’തി – ഇസീതി – സമ്പന്നചരണം ഇസിം.

പുച്ഛന്താ നിപുണേ പഞ്ഹേതി. പുച്ഛന്താതി പുച്ഛന്താ യാചന്താ അജ്ഝേസന്താ പസാദേന്താ. നിപുണേ പഞ്ഹേതി ഗമ്ഭീരേ ദുദ്ദസേ ദുരനുബോധേ സന്തേ പണീതേ അതക്കാവചരേ നിപുണേ പണ്ഡിതവേദനീയേ പഞ്ഹേതി – പുച്ഛന്താ നിപുണേ പഞ്ഹേ.

ബുദ്ധസേട്ഠം ഉപാഗമുന്തി. ബുദ്ധോതി യോ സോ ഭഗവാ…പേ… സച്ഛികാ പഞ്ഞത്തി, യദിദം ബുദ്ധോതി. സേട്ഠന്തി അഗ്ഗം സേട്ഠം വിസേട്ഠം പാമോക്ഖം ഉത്തമം പവരം ബുദ്ധം ഉപാഗമും ഉപാഗമിംസു ഉപസങ്കമിംസു പയിരുപാസിംസു പരിപുച്ഛിംസു പരിപഞ്ഹിംസൂതി – ബുദ്ധസേട്ഠം ഉപാഗമും. തേനേതം വുച്ചതി –

‘‘ഏതേ ബുദ്ധം ഉപാഗച്ഛും, സമ്പന്നചരണം ഇസിം;

പുച്ഛന്താ നിപുണേ പഞ്ഹേ, ബുദ്ധസേട്ഠം ഉപാഗമു’’ന്തി.

൯൮. തേസം ബുദ്ധോ പബ്യാകാസി, പഞ്ഹം പുട്ഠോ യഥാതഥം;

പഞ്ഹാനം വേയ്യാകരണേന, തോസേസി ബ്രാഹ്മണേ മുനി.

തേസം ബുദ്ധോ പബ്യാകാസീതി. തേസന്തി സോളസാനം പാരായനിയാനം ബ്രാഹ്മണാനം. ബുദ്ധോതി യോ സോ ഭഗവാ…പേ… സച്ഛികാ പഞ്ഞത്തി, യദിദം ബുദ്ധോതി. പബ്യാകാസീതി തേസം ബുദ്ധോ പബ്യാകാസി ആചിക്ഖി ദേസേസി പഞ്ഞപേസി പട്ഠപേസി വിവരി വിഭജി ഉത്താനീഅകാസി പകാസേസീതി – തേസം ബുദ്ധോ പബ്യാകാസി.

പഞ്ഹം പുട്ഠോ യഥാതഥന്തി. പഞ്ഹം പുട്ഠോതി പഞ്ഹം പുട്ഠോ പുച്ഛിതോ യാചിതോ അജ്ഝേസിതോ പസാദിതോ. യഥാതഥന്തി യഥാ ആചിക്ഖിതബ്ബം തഥാ ആചിക്ഖി, യഥാ ദേസിതബ്ബം തഥാ ദേസേസി, യഥാ പഞ്ഞപേതബ്ബം തഥാ പഞ്ഞപേസി, യഥാ പട്ഠപേതബ്ബം തഥാ പട്ഠപേസി, യഥാ വിവരിതബ്ബം തഥാ വിവരി, യഥാ വിഭജിതബ്ബം തഥാ വിഭജി, യഥാ ഉത്താനീകാതബ്ബം തഥാ ഉത്താനീഅകാസി, യഥാ പകാസിതബ്ബം തഥാ പകാസേസീതി – പഞ്ഹം പുട്ഠോ യഥാതഥം.

പഞ്ഹാനം വേയ്യാകരണേനാതി പഞ്ഹാനം വേയ്യാകരണേന ആചിക്ഖനേന ദേസനേന പഞ്ഞപനേന പട്ഠപനേന വിവരണേന വിഭജനേന ഉത്താനീകമ്മേന പകാസനേനാതി – പഞ്ഹാനം വേയ്യാകരണേന.

തോസേസി ബ്രാഹ്മണേ മുനീതി. തോസേസീതി തോസേസി വിതോസേസി പസാദേസി ആരാധേസി അത്തമനേ അകാസി. ബ്രാഹ്മണേതി സോളസ പാരായനിയേ ബ്രാഹ്മണേ. മുനീതി മോനം വുച്ചതി ഞാണം…പേ… സങ്ഗജാലമതിച്ച സോ മുനീതി – തോസേസി ബ്രാഹ്മണേ മുനി. തേനേതം വുച്ചതി –

‘‘തേസം ബുദ്ധോ പബ്യാകാസി, പഞ്ഹം പുട്ഠോ യഥാതഥം;

പഞ്ഹാനം വേയ്യാകരണേന, തോസേസി ബ്രാഹ്മണേ മുനീ’’തി.

൯൯. തേ തോസിതാ ചക്ഖുമതാ, ബുദ്ധേനാദിച്ചബന്ധുനാ;

ബ്രഹ്മചരിയമചരിംസു, വരപഞ്ഞസ്സ സന്തികേ.

തേ തോസിതാ ചക്ഖുമതാതി. തേതി സോളസ പാരായനിയാ ബ്രാഹ്മണാ. തോസിതാതി തോസിതാ വിതോസിതാ പസാദിതാ ആരാധിതാ അത്തമനാ കതാതി – തേ തോസിതാ. ചക്ഖുമതാതി ഭഗവാ പഞ്ചഹി ചക്ഖൂഹി ചക്ഖുമാ – മംസചക്ഖുനാപി ചക്ഖുമാ, ദിബ്ബചക്ഖുനാപി ചക്ഖുമാ, പഞ്ഞാചക്ഖുനാപി ചക്ഖുമാ, ബുദ്ധചക്ഖുനാപി ചക്ഖുമാ, സമന്തചക്ഖുനാപി ചക്ഖുമാ. കഥം ഭഗവാ മംസചക്ഖുനാപി ചക്ഖുമാ…പേ… ഏവം ഭഗവാ സമന്തചക്ഖുനാപി ചക്ഖുമാതി – തേ തോസിതാ ചക്ഖുമതാ.

ബുദ്ധേനാദിച്ചബന്ധുനാതി. ബുദ്ധോതി യോ സോ ഭഗവാ…പേ… സച്ഛികാ പഞ്ഞത്തി, യദിദം ബുദ്ധോതി. ആദിച്ചബന്ധുനാതി ആദിച്ചോ വുച്ചതി സൂരിയോ. സോ ഗോതമോ ഗോത്തേന, ഭഗവാപി ഗോതമോ ഗോത്തേന, ഭഗവാ സൂരിയസ്സ ഗോത്തഞാതകോ ഗോത്തബന്ധു. തസ്മാ ബുദ്ധോ ആദിച്ചബന്ധൂതി – ബുദ്ധേനാദിച്ചബന്ധുനാ.

ബ്രഹ്മചരിയമചരിംസൂതി ബ്രഹ്മചരിയം വുച്ചതി അസദ്ധമ്മസമാപത്തിയാ ആരതി വിരതി പടിവിരതി വേരമണീ വിരമണം അകിരിയാ അകരണം അനജ്ഝാപത്തി വേലാഅനതിക്കമോ സേതുഘാതോ. അപി ച, നിപ്പരിയായവസേന ബ്രഹ്മചരിയം വുച്ചതി അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി, സമ്മാസങ്കപ്പോ, സമ്മാവാചാ, സമ്മാകമ്മന്തോ, സമ്മാആജീവോ, സമ്മാവായാമോ, സമ്മാസതി, സമ്മാസമാധി. ബ്രഹ്മചരിയമചരിംസൂതി ബ്രഹ്മചരിയം ചരിംസു അചരിംസു സമാദായ വത്തിംസൂതി – ബ്രഹ്മചരിയമചരിംസു.

വരപഞ്ഞസ്സ സന്തികേതി വരപഞ്ഞസ്സ അഗ്ഗപഞ്ഞസ്സ സേട്ഠപഞ്ഞസ്സ വിസേട്ഠപഞ്ഞസ്സ പാമോക്ഖപഞ്ഞസ്സ ഉത്തമപഞ്ഞസ്സ പവരപഞ്ഞസ്സ. സന്തികേതി സന്തികേ സാമന്താ ആസന്നേ അവിദൂരേ ഉപകട്ഠേതി – വരപഞ്ഞസ്സ സന്തികേ. തേനേതം വുച്ചതി –

‘‘തേ തോസിതാ ചക്ഖുമതാ, ബുദ്ധേനാദിച്ചബന്ധുനാ;

ബ്രഹ്മചരിയമചരിംസു, വരപഞ്ഞസ്സ സന്തികേ’’തി.

൧൦൦. ഏകമേകസ്സ പഞ്ഹസ്സ, യഥാ ബുദ്ധേന ദേസിതം;

തഥാ യോ പടിപജ്ജേയ്യ, ഗച്ഛേ പാരം അപാരതോ.

ഏകമേകസ്സ പഞ്ഹസ്സാതി ഏകമേകസ്സ അജിതപഞ്ഹസ്സ, ഏകമേകസ്സ തിസ്സമേത്തേയ്യപഞ്ഹസ്സ…പേ… ഏകമേകസ്സ പിങ്ഗിയപഞ്ഹസ്സാതി – ഏകമേകസ്സ പഞ്ഹസ്സ.

യഥാ ബുദ്ധേന ദേസിതന്തി. ബുദ്ധോതി യോ സോ ഭഗവാ സയമ്ഭൂ…പേ… സച്ഛികാ പഞ്ഞത്തി, യദിദം ബുദ്ധോതി. യഥാ ബുദ്ധേന ദേസിതന്തി യഥാ ബുദ്ധേന ആചിക്ഖിതം ദേസിതം പഞ്ഞപിതം പട്ഠപിതം വിവരിതം വിഭജിതം [വിഭത്തം (സ്യാ.)] ഉത്താനീകതം പകാസിതന്തി – യഥാ ബുദ്ധേന ദേസിതം.

തഥാ യോ പടിപജ്ജേയ്യാതി സമ്മാപടിപദം അനുലോമപടിപദം അപച്ചനീകപടിപദം അന്വത്ഥപടിപദം ധമ്മാനുധമ്മപടിപദം പടിപജ്ജേയ്യാതി – തഥാ യോ പടിപജ്ജേയ്യ.

ഗച്ഛേ പാരം അപാരതോതി പാരം വുച്ചതി അമതം നിബ്ബാനം…പേ… നിരോധോ നിബ്ബാനം; അപാരം വുച്ചന്തി കിലേസാ ച ഖന്ധാ ച അഭിസങ്ഖാരാ ച. ഗച്ഛേ പാരം അപാരതോതി അപാരതോ പാരം ഗച്ഛേയ്യ, പാരം അധിഗച്ഛേയ്യ, പാരം ഫസ്സേയ്യ, പാരം സച്ഛികരേയ്യാതി – ഗച്ഛേ പാരം അപാരതോ. തേനേതം വുച്ചതി –

‘‘ഏകമേകസ്സ പഞ്ഹസ്സ, യഥാ ബുദ്ധേന ദേസിതം;

തഥാ യോ പടിപജ്ജേയ്യ, ഗച്ഛേ പാരം അപാരതോ’’തി.

൧൦൧. അപാരാ പാരം ഗച്ഛേയ്യ, ഭാവേന്തോ മഗ്ഗമുത്തമം;

മഗ്ഗോ സോ പാരം ഗമനായ, തസ്മാ പാരായനം ഇതി.

അപാരാ പാരം ഗച്ഛേയ്യാതി അപാരം വുച്ചന്തി കിലേസാ ച ഖന്ധാ ച അഭിസങ്ഖാരാ ച; പാരം വുച്ചതി അമതം നിബ്ബാനം…പേ… തണ്ഹക്ഖയോ വിരാഗോ നിരോധോ നിബ്ബാനം. അപാരാ പാരം ഗച്ഛേയ്യാതി അപാരാ പാരം ഗച്ഛേയ്യ, പാരം അധിഗച്ഛേയ്യ, പാരം ഫസ്സേയ്യ, പാരം സച്ഛികരേയ്യാതി – അപാരാ പാരം ഗച്ഛേയ്യ.

ഭാവേന്തോ മഗ്ഗമുത്തമന്തി മഗ്ഗമുത്തമം വുച്ചതി അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി. മഗ്ഗമുത്തമന്തി മഗ്ഗം അഗ്ഗം സേട്ഠം വിസേട്ഠം പാമോക്ഖം ഉത്തമം പവരം. ഭാവേന്തോതി ഭാവേന്തോ ആസേവന്തോ ബഹുലീകരോന്തോതി – ഭാവേന്തോ മഗ്ഗമുത്തമം.

മഗ്ഗോ സോ പാരം ഗമനായാതി –

മഗ്ഗോ പന്ഥോ പഥോ പജ്ജോ [അദ്ധോ (ക.)], അഞ്ജസം വടുമായനം;

നാവാ ഉത്തരസേതു ച, കുല്ലോ ച ഭിസി സങ്കമോ [സങ്ഗമോ (സ്യാ. ക.) പസ്സ-ധാതുമാലായം മഗ്ഗധാതുവണ്ണനായം].

പാരം ഗമനായാതി പാരം ഗമനായ പാരം സമ്പാപനായ പാരം സമനുപാപനായ ജരാമരണസ്സ തരണായാതി – മഗ്ഗോ സോ പാരം ഗമനായ.

തസ്മാ പാരായനം ഇതീതി. തസ്മാതി തസ്മാ തംകാരണാ തംഹേതു തപ്പച്ചയാ തംനിദാനാ. പാരം വുച്ചതി അമതം നിബ്ബാനം…പേ… നിരോധോ നിബ്ബാനം. അയനം വുച്ചതി മഗ്ഗോ. ഇതീതി പദസന്ധി…പേ… പദാനുപുബ്ബതാപേതം ഇതീതി – തസ്മാ പാരായനം ഇതി. തേനേതം വുച്ചതി –

‘‘അപാരാ പാരം ഗച്ഛേയ്യ, ഭാവേന്തോ മഗ്ഗമുത്തമം;

മഗ്ഗോ സോ പാരം ഗമനായ, തസ്മാ പാരായനം ഇതീ’’തി.

പാരായനത്ഥുതിഗാഥാനിദ്ദേസോ സത്തരസമോ.