൧൩. ഉദയമാണവപുച്ഛാനിദ്ദേസോ

൭൪. ഝായിം വിരജമാസീനം, [ഇച്ചായസ്മാ ഉദയോ]

കതകിച്ചം അനാസവം;

പാരഗും സബ്ബധമ്മാനം, അത്ഥി പഞ്ഹേന ആഗമം;

അഞ്ഞാവിമോക്ഖം പബ്രൂഹി [സംബ്രൂഹി (സ്യാ.)], അവിജ്ജായ പഭേദനം.

ഝായിം വിരജമാസീനന്തി. ഝായിന്തി ഝായീ ഭഗവാ. പഠമേനപി ഝാനേന ഝായീ, ദുതിയേനപി ഝാനേന ഝായീ, തതിയേനപി ഝാനേന ഝായീ, ചതുത്ഥേനപി ഝാനേന ഝായീ, സവിതക്കസവിചാരേനപി ഝാനേന ഝായീ, അവിതക്കവിചാരമത്തേനപി ഝാനേന ഝായീ, അവിതക്കഅവിചാരേനപി ഝാനേന ഝായീ, സപ്പീതികേനപി ഝാനേന ഝായീ, നിപ്പീതികേനപി ഝാനേന ഝായീ, സാതസഹഗതേനപി ഝാനേന ഝായീ, ഉപേക്ഖാസഹഗതേനപി ഝാനേന ഝായീ, സുഞ്ഞതേനപി ഝാനേന ഝായീ, അനിമിത്തേനപി ഝാനേന ഝായീ, അപ്പണിഹിതേനപി ഝാനേന ഝായീ, ലോകിയേനപി ഝാനേന ഝായീ, ലോകുത്തരേനപി ഝാനേന ഝായീ ഝാനരതോ ഏകത്തമനുയുത്തോ സദത്ഥഗരുകോതി – ഝായിം. വിരജന്തി രാഗോ രജോ, ദോസോ രജോ, മോഹോ രജോ, കോധോ രജോ, ഉപനാഹോ രജോ…പേ… സബ്ബാകുസലാഭിസങ്ഖാരാ രജാ. തേ രജാ ബുദ്ധസ്സ ഭഗവതോ പഹീനാ ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാ. തസ്മാ ബുദ്ധോ അരജോ വിരജോ നിരജോ രജാപഗതോ രജവിപ്പഹീനോ രജവിപ്പയുത്തോ സബ്ബരജവീതിവത്തോ.

രാഗോ രജോ ന ച പന രേണു വുച്ചതി,

രാഗസ്സേതം അധിവചനം രജോതി;

ഏതം രജം വിപ്പജഹിത്വാ [പടിവിനോദിത്വാ (ക.) മഹാനി. ൨൦൯] ചക്ഖുമാ, തസ്മാ ജിനോ വിഗതരജോതി വുച്ചതി.

ദോസോ രജോ ന ച പന രേണു വുച്ചതി, ദോസസ്സേതം അധിവചനം രജോതി;

ഏതം രജം വിപ്പജഹിത്വാ ചക്ഖുമാ, തസ്മാ ജിനോ വിഗതരജോതി വുച്ചതി.

മോഹോ രജോ ന ച പന രേണു വുച്ചതി, മോഹസ്സേതം അധിവചനം രജോതി;

ഏതം രജം വിപ്പജഹിത്വാ ചക്ഖുമാ, തസ്മാ ജിനോ വിഗതരജോതി വുച്ചതീതി. –

വിരജം …പേ….

ആസീനന്തി നിസിന്നോ ഭഗവാ പാസാണകേ ചേതിയേതി – ആസീനോ.

നഗസ്സ [നഗരസ്സ (ക.)] പസ്സേ ആസീനം, മുനിം ദുക്ഖസ്സ പാരഗും;

സാവകാ പയിരുപാസന്തി, തേവിജ്ജാ മച്ചുഹായിനോതി.

ഏവമ്പി ഭഗവാ ആസീനോ. അഥ വാ, ഭഗവാ സബ്ബോസ്സുക്കപടിപ്പസ്സദ്ധത്താ ആസീനോ വുത്ഥവാസോ ചിണ്ണചരണോ…പേ… ജാതിമരണസംസാരോ നത്ഥി തസ്സ പുനബ്ഭവോതി. ഏവമ്പി ഭഗവാ ആസീനോതി – ഝായിം വിരജമാസീനം.

ഇച്ചായസ്മാ ഉദയോതി. ഇച്ചാതി പദസന്ധി…പേ… ആയസ്മാതി പിയവചനം…പേ… ഉദയോതി തസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ നാമം…പേ… അഭിലാപോതി – ഇച്ചായസ്മാ ഉദയോ.

കതകിച്ചം അനാസവന്തി ബുദ്ധസ്സ ഭഗവതോ കിച്ചാകിച്ചം കരണീയാകരണീയം പഹീനം ഉച്ഛിന്നമൂലം താലാവത്ഥുകതം അനഭാവംകതം ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മം. തസ്മാ ബുദ്ധോ കതകിച്ചോ.

യസ്സ ച വിസതാ [യസ്സ പരിപതാ (സ്യാ.) പസ്സ മഹാനി. ൨൦൨] നത്ഥി, ഛിന്നസോതസ്സ ഭിക്ഖുനോ;

കിച്ചാകിച്ചപ്പഹീനസ്സ, പരിളാഹോ ന വിജ്ജതീതി.

കതകിച്ചം അനാസവന്തി. ആസവാതി ചത്താരോ ആസവാ – കാമാസവോ, ഭവാസവോ, ദിട്ഠാസവോ, അവിജ്ജാസവോ. തേ ആസവാ ബുദ്ധസ്സ ഭഗവതോ പഹീനാ ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാ. തസ്മാ ബുദ്ധോ അനാസവോതി – കതകിച്ചം അനാസവം.

പാരഗും സബ്ബധമ്മാനന്തി ഭഗവാ സബ്ബധമ്മാനം അഭിഞ്ഞാപാരഗൂ പരിഞ്ഞാപാരഗൂ പഹാനപാരഗൂ ഭാവനാപാരഗൂ സച്ഛികിരിയാപാരഗൂ സമാപത്തിപാരഗൂ. അഭിഞ്ഞാപാരഗൂ സബ്ബധമ്മാനം, പരിഞ്ഞാപാരഗൂ സബ്ബദുക്ഖാനം, പഹാനപാരഗൂ സബ്ബകിലേസാനം, ഭാവനാപാരഗൂ ചതുന്നം മഗ്ഗാനം, സച്ഛികിരിയാപാരഗൂ നിരോധസ്സ, സമാപത്തിപാരഗൂ സബ്ബസമാപത്തീനം. സോ വസിപ്പത്തോ പാരമിപ്പത്തോ അരിയസ്മിം സീലസ്മിം; വസിപ്പത്തോ പാരമിപ്പത്തോ അരിയസ്മിം സമാധിസ്മിം; വസിപ്പത്തോ പാരമിപ്പത്തോ അരിയായ പഞ്ഞായ; വസിപ്പത്തോ പാരമിപ്പത്തോ അരിയായ വിമുത്തിയാ. സോ പാരഗതോ പാരപ്പത്തോ അന്തഗതോ അന്തപ്പത്തോ കോടിഗതോ കോടിപ്പത്തോ പരിയന്തഗതോ പരിയന്തപ്പത്തോ വോസാനഗതോ വോസാനപ്പത്തോ താണഗതോ താണപ്പത്തോ ലേണഗതോ ലേണപ്പത്തോ സരണഗതോ സരണപ്പത്തോ അഭയഗതോ അഭയപ്പത്തോ അച്ചുതഗതോ അച്ചുതപ്പത്തോ അമതഗതോ അമതപ്പത്തോ നിബ്ബാനഗതോ നിബ്ബാനപ്പത്തോ. സോ വുത്തവാസോ ചിണ്ണചരണോ…പേ… ജാതിമരണസംസാരോ നത്ഥി തസ്സ പുനബ്ഭവോതി – പാരഗും സബ്ബധമ്മാനം.

അത്ഥി പഞ്ഹേന ആഗമന്തി പഞ്ഹേന അത്ഥികോ ആഗതോമ്ഹി, പഞ്ഹം പുച്ഛിതുകാമോ ആഗതോമ്ഹി, പഞ്ഹം സോതുകാമോ ആഗതോമ്ഹീതി, ഏവമ്പി അത്ഥി പഞ്ഹേന ആഗമം. അഥ വാ, പഞ്ഹത്ഥികാനം പഞ്ഹം പുച്ഛിതുകാമാനം പഞ്ഹം സോതുകാമാനം ആഗമനം അഭിക്കമനം ഉപസങ്കമനം പയിരുപാസനം അത്ഥീതി, ഏവമ്പി അത്ഥി പഞ്ഹേന ആഗമം. അഥ വാ, പഞ്ഹാഗമോ തുയ്ഹം അത്ഥി, ത്വമ്പി പഹു ത്വമസി അലമത്തോ മയാ പുച്ഛിതം കഥേതും വിസജ്ജേതും, വഹസ്സേതം ഭാരന്തി, ഏവമ്പി അത്ഥി പഞ്ഹേന ആഗമം.

അഞ്ഞാവിമോക്ഖം പബ്രൂഹീതി അഞ്ഞാവിമോക്ഖോ വുച്ചതി അരഹത്തവിമോക്ഖോ. അരഹത്തവിമോക്ഖം പബ്രൂഹി ആചിക്ഖാഹി ദേസേഹി പഞ്ഞപേഹി പട്ഠപേഹി വിവരാഹി വിഭജാഹി ഉത്താനീകരോഹി പകാസേഹീതി – അഞ്ഞാവിമോക്ഖം പബ്രൂഹി.

അവിജ്ജായ പഭേദനന്തി അവിജ്ജായ ഭേദനം പഭേദനം പഹാനം വൂപസമം പടിനിസ്സഗ്ഗം പടിപ്പസ്സദ്ധം അമതം നിബ്ബാനന്തി – അവിജ്ജായ പഭേദനം. തേനാഹ സോ ബ്രാഹ്മണോ –

‘‘ഝായിം വിരജമാസീനം, [ഇച്ചായസ്മാ ഉദയോ]

കതകിച്ചം അനാസവം;

പാരഗും സബ്ബധമ്മാനം, അത്ഥി പഞ്ഹേന ആഗമം;

അഞ്ഞാവിമോക്ഖം പബ്രൂഹി, അവിജ്ജായ പഭേദന’’ന്തി.

൭൫. പഹാനം കാമച്ഛന്ദാനം, [ഉദയാതി ഭഗവാ]

ദോമനസ്സാന ചൂഭയം;

ഥിനസ്സ [ഥീനസ്സ (സ്യാ.)] ച പനൂദനം, കുക്കുച്ചാനം നിവാരണം.

പഹാനം കാമച്ഛന്ദാനന്തി. ഛന്ദോതി യോ കാമേസു കാമച്ഛന്ദോ കാമരാഗോ കാമനന്ദീ കാമതണ്ഹാ കാമസിനേഹോ കാമപിപാസാ കാമപരിളാഹോ കാമമുച്ഛാ കാമജ്ഝോസാനം കാമോഘോ കാമയോഗോ കാമുപാദാനം കാമച്ഛന്ദനീവരണം. പഹാനം കാമച്ഛന്ദാനന്തി കാമച്ഛന്ദാനം പഹാനം വൂപസമം പടിനിസ്സഗ്ഗം പടിപ്പസ്സദ്ധിം അമതം നിബ്ബാനന്തി – പഹാനം കാമച്ഛന്ദാനം. ഉദയാതി ഭഗവാതി. ഉദയാതി ഭഗവാ തം ബ്രാഹ്മണം നാമേന ആലപതി. ഭഗവാതി ഗാരവാധിവചനമേതം…പേ… സച്ഛികാ പഞ്ഞത്തി, യദിദം ഭഗവാതി – ഉദയാതി ഭഗവാ.

ദോമനസ്സാന ചൂഭയന്തി. ദോമനസ്സാതി യം ചേതസികം അസാതം ചേതസികം ദുക്ഖം ചേതോസമ്ഫസ്സജം അസാതം ദുക്ഖം വേദയിതം, ചേതോസമ്ഫസ്സജാ അസാതാ ദുക്ഖാ വേദനാ. ദോമനസ്സാന ചൂഭയന്തി കാമച്ഛന്ദസ്സ ച ദോമനസ്സസ്സ ച ഉഭിന്നം പഹാനം വൂപസമം പടിനിസ്സഗ്ഗം പടിപ്പസ്സദ്ധിം അമതം നിബ്ബാനന്തി – ദോമനസ്സാന ചൂഭയം.

ഥിനസ്സ ച പനൂദനന്തി. ഥിനന്തി യാ ചിത്തസ്സ അകല്യതാ അകമ്മഞ്ഞതാ ഓലീയനാ സല്ലീയനാ ലീനാ ലീയനാ ലീയിതത്തം ഥിനം ഥിയനാ [ഥീനം ഥീയനാ (സ്യാ.)] ഥിയിതത്തം ചിത്തസ്സ. പനൂദനന്തി ഥിനസ്സ ച പനൂദനം പഹാനം വൂപസമം പടിനിസ്സഗ്ഗം പടിപ്പസ്സദ്ധിം അമതം നിബ്ബാനന്തി – ഥിനസ്സ ച പനൂദനം.

കുക്കുച്ചാനം നിവാരണന്തി. കുക്കുച്ചന്തി ഹത്ഥകുക്കുച്ചമ്പി കുക്കുച്ചം, പാദകുക്കുച്ചമ്പി കുക്കുച്ചം, ഹത്ഥപാദകുക്കുച്ചമ്പി കുക്കുച്ചം. അകപ്പിയേ കപ്പിയസഞ്ഞിതാ, കപ്പിയേ അകപ്പിയസഞ്ഞിതാ…പേ… അവജ്ജേ വജ്ജസഞ്ഞിതാ, വജ്ജേ അവജ്ജസഞ്ഞിതാ. യം ഏവരൂപം കുക്കുച്ചം കുക്കുച്ചായനാ കുക്കുച്ചായിതത്തം ചേതസോ വിപ്പടിസാരോ മനോവിലേഖോ, ഇദം വുച്ചതി കുക്കുച്ചം. അപി ച, ദ്വീഹി കാരണേഹി ഉപ്പജ്ജതി കുക്കുച്ചം ചേതസോ വിപ്പടിസാരോ മനോവിലേഖോ – കതത്താ ച അകതത്താ ച. കഥം കതത്താ ച അകതത്താ ച ഉപ്പജ്ജതി കുക്കുച്ചം ചേതസോ വിപ്പടിസാരോ മനോവിലേഖോ? ‘‘കതം മേ കായദുച്ചരിതം, അകതം മേ കായസുചരിത’’ന്തി ഉപ്പജ്ജതി കുക്കുച്ചം ചേതസോ വിപ്പടിസാരോ മനോവിലേഖോ. ‘‘കതം മേ വചീദുച്ചരിതം, അകതം മേ വചീസുചരിത’’ന്തി…പേ… ‘‘കതം മേ മനോദുച്ചരിതം, അകതം മേ മനോസുചരിത’’ന്തി…പേ… ‘‘കതോ മേ പാണാതിപാതോ, അകതാ മേ പാണാതിപാതാ വേരമണീ’’തി…പേ… ‘‘കതം മേ അദിന്നാദാനം, അകതാ മേ അദിന്നാദാനാ വേരമണീ’’തി…പേ… ‘‘കതോ മേ കാമേസുമിച്ഛാചാരോ, അകതാ മേ കാമേസുമിച്ഛാചാരാ വേരമണീ’’തി…പേ… ‘‘കതോ മേ മുസാവാദോ, അകതാ മേ മുസാവാദാ വേരമണീ’’തി…പേ… ‘‘കതാ മേ പിസുണാ വാചാ [പിസുണവാചാ (ക.)], അകതാ മേ പിസുണായ വാചായ വേരമണീ’’തി…പേ… ‘‘കതാ മേ ഫരുസാ വാചാ, അകതാ മേ ഫരുസായ വാചായ വേരമണീ’’തി…പേ… ‘‘കതോ മേ സമ്ഫപ്പലാപോ, അകതാ മേ സമ്ഫപ്പലാപാ വേരമണീ’’തി…പേ… ‘‘കതാ മേ അഭിജ്ഝാ, അകതാ മേ അനഭിജ്ഝാ’’തി…പേ… ‘‘കതോ മേ ബ്യാപാദോ, അകതോ മേ അബ്യാപാദോ’’തി…പേ… ‘‘കതാ മേ മിച്ഛാദിട്ഠി, അകതാ മേ സമ്മാദിട്ഠീ’’തി, ഉപ്പജ്ജതി കുക്കുച്ചം ചേതസോ വിപ്പടിസാരോ മനോവിലേഖോ. ഏവം കതത്താ ച അകതത്താ ച ഉപ്പജ്ജതി കുക്കുച്ചം ചേതസോ വിപ്പടിസാരോ മനോവിലേഖോ.

അഥ വാ, ‘‘സീലേസുമ്ഹി അപരിപൂരകാരീ’’തി ഉപ്പജ്ജതി കുക്കുച്ചം ചേതസോ വിപ്പടിസാരോ മനോവിലേഖോ; ‘‘ഇന്ദ്രിയേസുമ്ഹി അഗുത്തദ്വാരോ’’തി…പേ… ‘‘ഭോജനേ അമത്തഞ്ഞുമ്ഹീ’’തി… ‘‘ജാഗരിയം അനനുയുത്തോമ്ഹീ’’തി… ‘‘ന സതിസമ്പജഞ്ഞേന സമന്നാഗതോമ്ഹീ’’തി… ‘‘അഭാവിതാ മേ ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാതി, ചത്താരോ സമ്മപ്പധാനാതി ചത്താരോ ഇദ്ധിപാദാതി, പഞ്ചിന്ദ്രിയാനീതി, പഞ്ച ബലാനീതി, സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗാതി, അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ’’തി… ‘‘ദുക്ഖം മേ അപരിഞ്ഞാതം, സമുദയോ മേ അപ്പഹീനോ, മഗ്ഗോ മേ അഭാവിതോ, നിരോധോ മേ അസച്ഛികതോ’’തി ഉപ്പജ്ജതി കുക്കുച്ചം ചേതസോ വിപ്പടിസാരോ മനോവിലേഖോ.

കുക്കുച്ചാനം നിവാരണന്തി കുക്കുച്ചാനം ആവരണം നീവരണം പഹാനം ഉപസമം വൂപസമം പടിനിസ്സഗ്ഗം പടിപ്പസ്സദ്ധിം അമതം നിബ്ബാനന്തി – കുക്കുച്ചാനം നിവാരണം. തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘പഹാനം കാമച്ഛന്ദാനം, [ഉദയാതി ഭഗവാ]

ദോമനസ്സാന ചൂഭയം;

ഥിനസ്സ ച പനൂദനം, കുക്കുച്ചാനം നിവാരണ’’ന്തി.

൭൬. ഉപേക്ഖാസതിസംസുദ്ധം, ധമ്മതക്കപുരേജവം;

അഞ്ഞാവിമോക്ഖം പബ്രൂമി, അവിജ്ജായ പഭേദനം.

ഉപേക്ഖാസതിസംസുദ്ധന്തി. ഉപേക്ഖാതി യാ ചതുത്ഥേ ഝാനേ ഉപേക്ഖാ ഉപേക്ഖനാ അജ്ഝുപേക്ഖനാ ചിത്തസമതാ [ചിത്തസമഥോ (സ്യാ.) മഹാനി. ൨൦൭] ചിത്തപ്പസ്സദ്ധതാ മജ്ഝത്തതാ ചിത്തസ്സ. സതീതി യാ ചതുത്ഥേ ഝാനേ ഉപേക്ഖം ആരബ്ഭ സതി അനുസ്സതി…പേ… സമ്മാസതി. ഉപേക്ഖാസതിസംസുദ്ധന്തി ചതുത്ഥേ ഝാനേ ഉപേക്ഖാ ച സതി ച സുദ്ധാ ഹോന്തി വിസുദ്ധാ സംസുദ്ധാ പരിസുദ്ധാ പരിയോദാതാ അനങ്ഗണാ വിഗതൂപക്കിലേസാ മുദുഭൂതാ കമ്മനിയാ ഠിതാ ആനേഞ്ജപ്പത്താതി – ഉപേക്ഖാസതിസംസുദ്ധം.

ധമ്മതക്കപുരേജവന്തി ധമ്മതക്കോ വുച്ചതി സമ്മാസങ്കപ്പോ. സോ ആദിതോ ഹോതി, പുരതോ ഹോതി, പുബ്ബങ്ഗമോ ഹോതി അഞ്ഞാവിമോക്ഖസ്സാതി, ഏവമ്പി ധമ്മതക്കപുരേജവം. അഥ വാ, ധമ്മതക്കോ വുച്ചതി സമ്മാദിട്ഠി. സാ ആദിതോ ഹോതി, പുരതോ ഹോതി, പുബ്ബങ്ഗമോ ഹോതി അഞ്ഞാവിമോക്ഖസ്സാതി, ഏവമ്പി ധമ്മതക്കപുരേജവം. അഥ വാ, ധമ്മതക്കോ വുച്ചതി ചതുന്നം മഗ്ഗാനം പുബ്ബഭാഗവിപസ്സനാ. സാ ആദിതോ ഹോതി, പുരതോ ഹോതി, പുബ്ബങ്ഗമോ ഹോതി അഞ്ഞാവിമോക്ഖസ്സാതി – ഏവമ്പി ധമ്മതക്കപുരേജവം.

അഞ്ഞാവിമോക്ഖം പബ്രൂമീതി അഞ്ഞാവിമോക്ഖോ വുച്ചതി അരഹത്തവിമോക്ഖോ. അരഹത്തവിമോക്ഖം പബ്രൂമി ആചിക്ഖാമി ദേസേമി പഞ്ഞപേമി പട്ഠപേമി വിവരാമി വിഭജാമി ഉത്താനീകരോമി പകാസേമീതി – അഞ്ഞാവിമോക്ഖം പബ്രൂമി.

അവിജ്ജായ പഭേദനന്തി. അവിജ്ജാതി ദുക്ഖേ അഞ്ഞാണം…പേ… അവിജ്ജാ മോഹോ അകുസലമൂലം. പഭേദനന്തി അവിജ്ജായ പഭേദനം പഹാനം വൂപസമം പടിനിസ്സഗ്ഗം പടിപ്പസ്സദ്ധിം അമതം നിബ്ബാനന്തി – അവിജ്ജായ പഭേദനം. തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘ഉപേക്ഖാസതിസംസുദ്ധം, ധമ്മതക്കപുരേജവം;

അഞ്ഞാവിമോക്ഖം പബ്രൂമി, അവിജ്ജായ പഭേദന’’ന്തി.

൭൭. കിംസു സംയോജനോ ലോകോ, കിംസു തസ്സ വിചാരണം;

കിസ്സസ്സ വിപ്പഹാനേന, നിബ്ബാനം ഇതി വുച്ചതി.

കിംസു സംയോജനോ ലോകോതി ലോകസ്സ സംയോജനം ലഗ്ഗനം ബന്ധനം ഉപക്കിലേസോ. കേന ലോകോ യുത്തോ പയുത്തോ ആയുത്തോ സമായുത്തോ ലഗ്ഗോ ലഗ്ഗിതോ പലിബുദ്ധോതി – കിംസു സംയോജനോ ലോകോ.

കിംസു തസ്സ വിചാരണന്തി കിംസു തസ്സ ചാരണം വിചാരണം പടിവിചാരണം. കേന ലോകോ ചരതി വിചരതി പടിവിചരതീതി – കിംസു തസ്സ വിചാരണം. കിസ്സസ്സ വിപ്പഹാനേന നിബ്ബാനം ഇതി വുച്ചതീതി കിസ്സസ്സ വിപ്പഹാനേന വൂപസമേന പടിനിസ്സഗ്ഗേന പടിപ്പസ്സദ്ധിയാ നിബ്ബാനം ഇതി വുച്ചതി പവുച്ചതി കഥീയതി ഭണീയതി ദീപീയതി വോഹരീയതീതി – കിസ്സസ്സ വിപ്പഹാനേന നിബ്ബാനം ഇതി വുച്ചതി. തേനാഹ സോ ബ്രാഹ്മണോ –

‘‘കിംസു സംയോജനോ ലോകോ, കിംസു തസ്സ വിചാരണം;

കിസ്സസ്സ വിപ്പഹാനേന, നിബ്ബാനം ഇതി വുച്ചതീ’’തി.

൭൮. നന്ദിസംയോജനോ ലോകോ, വിതക്കസ്സ വിചാരണാ;

തണ്ഹായ വിപ്പഹാനേന, നിബ്ബാനം ഇതി വുച്ചതി.

നന്ദിസംയോജനോ ലോകോതി നന്ദീ വുച്ചതി തണ്ഹാ. യോ രാഗോ സാരാഗോ…പേ… അഭിജ്ഝാ ലോഭോ അകുസലമൂലം, അയം വുച്ചതി നന്ദീ. യാ നന്ദീ ലോകസ്സ സംയോജനം ലഗ്ഗനം ബന്ധനം ഉപക്കിലേസോ, ഇമായ നന്ദിയാ ലോകോ യുത്തോ പയുത്തോ ആയുത്തോ സമായുത്തോ ലഗ്ഗോ ലഗ്ഗിതോ പലിബുദ്ധോതി – നന്ദിസംയോജനോ ലോകോ.

വിതക്കസ്സ വിചാരണാതി. വിതക്കാതി നവ വിതക്കാ – കാമവിതക്കോ, ബ്യാപാദവിതക്കോ, വിഹിംസാവിതക്കോ, ഞാതിവിതക്കോ ജനപദവിതക്കോ, അമരാവിതക്കോ, പരാനുദയതാപടിസംയുത്തോ വിതക്കോ, ലാഭസക്കാരസിലോകപടിസംയുത്തോ വിതക്കോ, അനവഞ്ഞത്തിപടിസംയുത്തോ വിതക്കോ. ഇമേ വുച്ചന്തി നവ വിതക്കാ. ഇമേ നവ വിതക്കാ ലോകസ്സ ചാരണാ വിചാരണാ പടിവിചാരണാ. ഇമേഹി നവഹി വിതക്കേഹി ലോകോ ചരതി വിചരതി പടിവിചരതീതി – വിതക്കസ്സ വിചാരണാ.

തണ്ഹായ വിപ്പഹാനേന നിബ്ബാനം ഇതി വുച്ചതീതി. തണ്ഹാതി രൂപതണ്ഹാ…പേ… ധമ്മതണ്ഹാ. തണ്ഹായ വിപ്പഹാനേന നിബ്ബാനം ഇതി വുച്ചതീതി തണ്ഹായ വിപ്പഹാനേന വൂപസമേന പടിനിസ്സഗ്ഗേന പടിപ്പസ്സദ്ധിയാ നിബ്ബാനം ഇതി വുച്ചതി പവുച്ചതി കഥീയതി ഭണീയതി ദീപീയതി വോഹരീയതീതി – തണ്ഹായ വിപ്പഹാനേന നിബ്ബാനം ഇതി വുച്ചതി. തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘നന്ദിസംയോജനോ ലോകോ, വിതക്കസ്സ വിചാരണാ;

തണ്ഹായ വിപ്പഹാനേന, നിബ്ബാനം ഇതി വുച്ചതീ’’തി.

൭൯. കഥം സതസ്സ ചരതോ, വിഞ്ഞാണം ഉപരുജ്ഝതി;

ഭഗവന്തം പുട്ഠുമാഗമാ, തം സുണോമ വചോ തവ.

കഥം സതസ്സ ചരതോതി കഥം സതസ്സ സമ്പജാനസ്സ ചരതോ വിഹരതോ ഇരിയതോ വത്തയതോ പാലയതോ യപയതോ യാപയതോതി – കഥം സതസ്സ ചരതോ.

വിഞ്ഞാണം ഉപരുജ്ഝതീതി വിഞ്ഞാണം നിരുജ്ഝതി വൂപസമ്മതി അത്ഥം ഗച്ഛതി പടിപ്പസ്സമ്ഭതീതി – വിഞ്ഞാണം ഉപരുജ്ഝതി.

ഭഗവന്തം പുട്ഠുമാഗമാതി ബുദ്ധം ഭഗവന്തം പുട്ഠും പുച്ഛിതും യാചിതും അജ്ഝേസിതും പസാദേതും ആഗമ്ഹാ ആഗതമ്ഹാ ഉപാഗതമ്ഹാ സമ്പത്തമ്ഹാ, ‘‘തയാ സദ്ധിം സമാഗതമ്ഹാ’’തി – ഭഗവന്തം പുട്ഠുമാഗമാ.

തം സുണോമ വചോ തവാതി. തന്തി തുയ്ഹം വചനം ബ്യപ്പഥം ദേസനം അനുസാസനം അനുസിട്ഠം സുണോമ ഉഗ്ഗണ്ഹാമ ധാരേമ ഉപധാരേമ ഉപലക്ഖേമാതി – തം സുണോമ വചോ തവ. തേനാഹ സോ ബ്രാഹ്മണോ –

‘‘കഥം സതസ്സ ചരതോ, വിഞ്ഞാണം ഉപരുജ്ഝതി;

ഭഗവന്തം പുട്ഠുമാഗമാ, തം സുണോമ വചോ തവാ’’തി.

൮൦. അജ്ഝത്തഞ്ച ബഹിദ്ധാ ച, വേദനം നാഭിനന്ദതോ;

ഏവം സതസ്സ ചരതോ, വിഞ്ഞാണം ഉപരുജ്ഝതി.

അജ്ഝത്തഞ്ച ബഹിദ്ധാ ച വേദനം നാഭിനന്ദതോതി അജ്ഝത്തം വേദനാസു വേദനാനുപസ്സീ വിഹരന്തോ വേദനം നാഭിനന്ദതി നാഭിവദതി ന അജ്ഝോസേതി [ന അജ്ഝോസായ തിട്ഠതി (സ്യാ.)], അഭിനന്ദനം അഭിവദനം അജ്ഝോസാനം ഗാഹം പരാമാസം അഭിനിവേസം പജഹതി വിനോദേതി ബ്യന്തീകരോതി അനഭാവം ഗമേതി; ബഹിദ്ധാ വേദനാസു വേദനാനുപസ്സീ വിഹരന്തോ വേദനം നാഭിനന്ദതി നാഭിവദതി ന അജ്ഝോസേതി, അഭിനന്ദനം അഭിവദനം അജ്ഝോസാനം ഗാഹം പരാമാസം അഭിനിവേസം പജഹതി വിനോദേതി ബ്യന്തീകരോതി അനഭാവം ഗമേതി; അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ വേദനാസു വേദനാനുപസ്സീ വിഹരന്തോ വേദനം നാഭിനന്ദതി നാഭിവദതി ന അജ്ഝോസേതി, അഭിനന്ദനം അഭിവദനം അജ്ഝോസാനം ഗാഹം പരാമാസം അഭിനിവേസം പജഹതി വിനോദേതി ബ്യന്തീകരോതി അനഭാവം ഗമേതി. അജ്ഝത്തം സമുദയധമ്മാനുപസ്സീ വേദനാസു വേദനാനുപസ്സീ [ഇദം പദം നത്ഥി സ്യാ. പോത്ഥകേ] വിഹരന്തോ വേദനം നാഭിനന്ദതി നാഭിവദതി ന അജ്ഝോസേതി, അഭിനന്ദനം അഭിവദനം അജ്ഝോസാനം ഗാഹം പരാമാസം അഭിനിവേസം പജഹതി വിനോദേതി ബ്യന്തീകരോതി അനഭാവം ഗമേതി; അജ്ഝത്തം വയധമ്മാനുപസ്സീ വേദനാസു വേദനാനുപസ്സീ വിഹരന്തോ…പേ… അജ്ഝത്തം സമുദയവയധമ്മാനുപസ്സീ വേദനാസു വേദനാനുപസ്സീ വിഹരന്തോ…പേ… ബഹിദ്ധാ സമുദയധമ്മാനുപസ്സീ വേദനാസു വേദനാനുപസ്സീ വിഹരന്തോ വേദനം നാഭിനന്ദതി നാഭിവദതി ന അജ്ഝോസേതി, അഭിനന്ദനം അഭിവദനം അജ്ഝോസാനം ഗാഹം പരാമാസം അഭിനിവേസം പജഹതി വിനോദേതി ബ്യന്തീകരോതി അനഭാവം ഗമേതി; ബഹിദ്ധാ വയധമ്മാനുപസ്സീ വേദനാസു വേദനാനുപസ്സീ വിഹരന്തോ…പേ… ബഹിദ്ധാ സമുദയവയധമ്മാനുപസ്സീ വേദനാസു വേദനാനുപസ്സീ വിഹരന്തോ…പേ… അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ സമുദയധമ്മാനുപസ്സീ വേദനാസു വേദനാനുപസ്സീ വിഹരന്തോ…പേ… അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ വയധമ്മാനുപസ്സീ വേദനാസു വേദനാനുപസ്സീ വിഹരന്തോ…പേ… അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ സമുദയവയധമ്മാനുപസ്സീ വേദനാസു വേദനാനുപസ്സീ വിഹരന്തോ വേദനം നാഭിനന്ദതി നാഭിവദതി ന അജ്ഝോസേതി, അഭിനന്ദനം അഭിവദനം അജ്ഝോസാനം ഗാഹം പരാമാസം അഭിനിവേസം പജഹതി വിനോദേതി ബ്യന്തീകരോതി അനഭാവം ഗമേതി. ഇമേഹി ദ്വാദസഹി ആകാരേഹി വേദനാസു വേദനാനുപസ്സീ വിഹരന്തോ…പേ… അനഭാവം ഗമേതി.

അഥ വാ, വേദനം അനിച്ചതോ പസ്സന്തോ വേദനം നാഭിനന്ദതി നാഭിവദതി ന അജ്ഝോസേതി, അഭിനന്ദനം അഭിവദനം അജ്ഝോസാനം ഗാഹം പരാമാസം അഭിനിവേസം പജഹതി വിനോദേതി ബ്യന്തീകരോതി അനഭാവം ഗമേതി. വേദനം ദുക്ഖതോ രോഗതോ ഗണ്ഡതോ സല്ലതോ അഘതോ ആബാധതോ…പേ… നിസ്സരണതോ പസ്സന്തോ വേദനം നാഭിനന്ദതി നാഭിവദതി ന അജ്ഝോസേതി, അഭിനന്ദനം അഭിവദനം അജ്ഝോസാനം ഗാഹം പരാമാസം അഭിനിവേസം പജഹതി വിനോദേതി ബ്യന്തീകരോതി അനഭാവം ഗമേതി. ഇമേഹി ചത്താലീസായ [ദ്വാചത്താളീസായ (സ്യാ.)] ആകാരേഹി വേദനാസു വേദനാനുപസ്സീ വിഹരന്തോ വേദനം നാഭിനന്ദതി നാഭിവദതി ന അജ്ഝോസേതി, അഭിനന്ദനം അഭിവദനം അജ്ഝോസാനം ഗാഹം പരാമാസം അഭിനിവേസം പജഹതി വിനോദേതി ബ്യന്തീകരോതി അനഭാവം ഗമേതീതി – അജ്ഝത്തഞ്ച ബഹിദ്ധാ ച വേദനം നാഭിനന്ദതോ.

ഏവം സതസ്സ ചരതോതി ഏവം സതസ്സ സമ്പജാനസ്സ ചരതോ വിഹരതോ ഇരിയതോ വത്തയതോ പാലയതോ യപയതോ യാപയതോതി – ഏവം സതസ്സ ചരതോ.

വിഞ്ഞാണം ഉപരുജ്ഝതീതി പുഞ്ഞാഭിസങ്ഖാരസഹഗതം വിഞ്ഞാണം അപുഞ്ഞാഭിസങ്ഖാരസഹഗതം വിഞ്ഞാണം ആനേഞ്ജാഭിസങ്ഖാരസഹഗതം വിഞ്ഞാണം നിരുജ്ഝതി വൂപസമ്മതി അത്ഥം ഗച്ഛതി പടിപ്പസ്സമ്ഭതീതി – വിഞ്ഞാണം ഉപരുജ്ഝതീ. തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘അജ്ഝത്തഞ്ച ബഹിദ്ധാ ച, വേദനം നാഭിനന്ദതോ;

ഏവം സതസ്സ ചരതോ, വിഞ്ഞാണം ഉപരുജ്ഝതീ’’തി.

സഹ ഗാഥാപരിയോസാനാ…പേ… സത്ഥാ മേ, ഭന്തേ ഭഗവാ, സാവകോഹമസ്മീതി.

ഉദയമാണവപുച്ഛാനിദ്ദേസോ തേരസമോ.