൭. ഇസ്സാസങ്ഗപഞ്ഹോ

൭. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘ഇസ്സാസസ്സ ചത്താരി അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’തി യം വദേസി, കതമാനി താനി ചത്താരി അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’’തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, ഇസ്സാസോ സരേ പാതയന്തോ ഉഭോ പാദേ പഥവിയം ദള്ഹം പതിട്ഠാപേതി, ജണ്ണുഅവേകല്ലം കരോതി, സരകലാപം കടിസന്ധിമ്ഹി ഠപേതി, കായം ഉപത്ഥദ്ധം കരോതി, ദ്വേ ഹത്ഥേ സന്ധിട്ഠാനം ആരോപേതി, മുട്ഠിം പീളയതി, അങ്ഗുലിയോ നിരന്തരം കരോതി, ഗീവം പഗ്ഗണ്ഹാതി, ചക്ഖൂനി മുഖഞ്ച പിദഹതി, നിമിത്തം ഉജും കരോതി, ഹാസമുപ്പാദേതി ‘വിജ്ഝിസ്സാമീ’തി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന സീലപഥവിയം വീരിയപാദേ പതിട്ഠാപേതബ്ബം, ഖന്തിസോരച്ചം അവേകല്ലം കാതബ്ബം, സംവരേ ചിത്തം ഠപേതബ്ബം, സംയമനിയമേ അത്താ ഉപനേതബ്ബോ, ഇച്ഛാ മുച്ഛാ പീളയിതബ്ബാ, യോനിസോ മനസികാരേ ചിത്തം നിരന്തരം കാതബ്ബം, വീരിയം പഗ്ഗഹേതബ്ബം, ഛ ദ്വാരാ പിദഹിതബ്ബാ, സതി ഉപട്ഠപേതബ്ബാ, ഹാസമുപ്പാദേതബ്ബം ‘സബ്ബകിലേസേ ഞാണനാരാചേന വിജ്ഝിസ്സാമീ’തി. ഇദം, മഹാരാജ, ഇസ്സാസസ്സ പഠമം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, ഇസ്സാസോ ആളകം പരിഹരതി വങ്കജിമ്ഹകുടിലനാരാചസ്സ ഉജുകരണായ. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന ഇമസ്മിം കായേ സതിപട്ഠാനആളകം പരിഹരിതബ്ബം വങ്കജിമ്ഹകുടിലചിത്തസ്സ ഉജുകരണായ. ഇദം, മഹാരാജ, ഇസ്സാസസ്സ ദുതിയം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, ഇസ്സാസോ ലക്ഖേ ഉപാസേതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന ഇമസ്മിം കായേ ഉപാസിതബ്ബം. കഥം മഹാരാജ യോഗിനാ യോഗാവചരേന ഇമസ്മിം കായേ ഉപാസിതബ്ബം? അനിച്ചതോ ഉപാസിതബ്ബം, ദുക്ഖതോ ഉപാസിതബ്ബം, അനത്തതോ ഉപാസിതബ്ബം, രോഗതോ…പേ… ഗണ്ഡതോ…പേ… സല്ലതോ…പേ… അഘതോ…പേ… ആബാധതോ…പേ… പരതോ…പേ… പലോകതോ…പേ… ഈതിതോ…പേ… ഉപദ്ദവതോ…പേ… ഭയതോ…പേ… ഉപസഗ്ഗതോ…പേ… ചലതോ…പേ… പഭങ്ഗുതോ…പേ… അദ്ധുവതോ…പേ… അതാണതോ…പേ… അലേണതോ…പേ… അസരണതോ…പേ… രിത്തതോ…പേ… തുച്ഛതോ…പേ… സുഞ്ഞതോ…പേ… ആദീനവതോ…പേ… വിപരിണാമധമ്മതോ…പേ… അസാരതോ …പേ… അഘമൂലതോ…പേ… വധകതോ…പേ… വിഭവതോ…പേ… സാസവതോ…പേ… സങ്ഖതതോ…പേ… മാരാമിസതോ…പേ… ജാതിധമ്മതോ…പേ… ജരാധമ്മതോ…പേ… ബ്യാധിധമ്മതോ…പേ… മരണധമ്മതോ…പേ… സോകധമ്മതോ…പേ… പരിദേവധമ്മതോ…പേ… ഉപായാസധമ്മതോ…പേ… സംകിലേസധമ്മതോ…പേ… ഏവം ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന ഇമസ്മിം കായേ ഉപാസിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, ഇസ്സാസസ്സ തതിയം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, ഇസ്സാസോ സായം പാതം ഉപാസതി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന സായം പാതം ആരമ്മണേ ഉപാസിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, ഇസ്സാസസ്സ ചതുത്ഥം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഥേരേന സാരിപുത്തേന ധമ്മസേനാപതിനാ –

‘‘‘യഥാ ഇസ്സാസകോ നാമ, സായം പാതം ഉപാസതി;

ഉപാസനം അരിഞ്ചന്തോ [ന രിച്ഛന്തോ (സീ. ക.)], ലഭതേ ഭത്തവേതനം.

‘‘‘തഥേവ ബുദ്ധപുത്തോപി, കരോതി കായുപാസനം;

കായുപാസനം അരിഞ്ചന്തോ, അരഹത്തമധിഗച്ഛതീ’’’തി.

ഇസ്സാസങ്ഗപഞ്ഹോ സത്തമോ.

കുമ്ഭവഗ്ഗോ സത്തമോ [ഇതോ പരം രാജങ്ഗപഞ്ഹാദികാ അട്ഠതിംസ പഞ്ഹാ വിനട്ഠാ, യേഹി താ ദിട്ഠാ,§തേഹി നോ ആരോചേതബ്ബാ പുന മുദ്ദാപനകാലേ പക്ഖിപനത്ഥായാതി (ന, ബു, സ)].

തസ്സുദ്ദാനം –

കുമ്ഭോ ച കാളായസോ ച, ഛത്തം ഖേത്തഞ്ച അഗദോ;

ഭോജനേന ച ഇസ്സാസോ, വുത്തം ദാനി വിദൂഹീതി.

ഓപമ്മകഥാപഞ്ഹോ നിട്ഠിതോ.