൬. ഓപമ്മകഥാപഞ്ഹോ
മാതികാ
ഭന്തേ നാഗസേന, കതിഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു അരഹത്തം സച്ഛികരോതീതി?
ഇധ, മഹാരാജ, അരഹത്തം സച്ഛികാതുകാമേന ഭിക്ഖുനാ –
ഗദ്രഭസ്സ [ഘോരസ്സരസ്സ (സീ. സ്യാ. പീ.)] ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.
കുക്കുടസ്സ പഞ്ച അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
കലന്ദകസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.
ദീപിനിയാ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.
ദീപികസ്സ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
കുമ്മസ്സ പഞ്ച അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
വംസസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.
ചാപസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.
വായസസ്സ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
മക്കടസ്സ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
ഗദ്രഭവഗ്ഗോ പഠമോ.
ലാബുലതായ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.
പദുമസ്സ തീണി അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
ബീജസ്സ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
സാലകല്യാണികായ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.
നാവായ തീണി അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
നാവാലഗ്ഗനകസ്സ [നാവാലഗനകസ്സ (സീ. പീ.)] ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
കൂപസ്സ [കൂപകസ്സ (ക.)] ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.
നിയാമകസ്സ തീണി അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
കമ്മകാരസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.
സമുദ്ദസ്സ പഞ്ച അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
സമുദ്ദവഗ്ഗോ ദുതിയോ.
പഥവിയാ പഞ്ച അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
ആപസ്സ പഞ്ച അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
തേജസ്സ പഞ്ച അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
വായുസ്സ പഞ്ച അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
പബ്ബതസ്സ പഞ്ച അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
ആകാസസ്സ പഞ്ച അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
ചന്ദസ്സ പഞ്ച അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
സൂരിയസ്സ സത്ത അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
സക്കസ്സ തീണി അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
ചക്കവത്തിസ്സ ചത്താരി അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
പഥവീവഗ്ഗോ തതിയോ.
ഉപചികായ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.
ബിളാരസ്സ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
ഉന്ദൂരസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.
വിച്ഛികസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.
നകുലസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.
ജരസിങ്ഗാലസ്സ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
മിഗസ്സ തീണി അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
ഗോരൂപസ്സ ചത്താരി അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
വരാഹസ്സ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
ഹത്ഥിസ്സ പഞ്ച അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
ഉപചികാവഗ്ഗോ ചതുത്ഥോ.
സീഹസ്സ സത്ത അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
ചക്കവാകസ്സ തീണി അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
പേണാഹികായ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
ഘരകപോതസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.
ഉലൂകസ്സ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
സതപത്തസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.
വഗ്ഗുലിസ്സ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
ജലൂകായ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.
സപ്പസ്സ തീണി അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
അജഗരസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.
സീഹവഗ്ഗോ പഞ്ചമോ.
പന്ഥമക്കടകസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.
ഥനസിതദാരകസ്സ [ഥനപീതദാരകസ്സ (സ്യാ.)] ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.
ചിത്തകധരകുമ്മസ്സ [ചിത്തകഥലകുമ്മസ്സ (ക.)] ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.
പവനസ്സ പഞ്ച അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
രുക്ഖസ്സ തീണി അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
മേഘസ്സ പഞ്ച അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
മണിരതനസ്സ തീണി അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
മാഗവികസ്സ ചത്താരി അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
ബാളിസികസ്സ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
തച്ഛകസ്സ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
മക്കടവഗ്ഗോ ഛട്ഠോ.
കുമ്ഭസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.
കാളായസസ്സ [കാളഹംസസ്സ (ക.)] ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
ഛത്തസ്സ തീണി അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
ഖേത്തസ്സ തീണി അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
അഗദസ്സ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
ഭോജനസ്സ തീണി അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
ഇസ്സാസസ്സ ചത്താരി അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
കുമ്ഭവഗ്ഗോ സത്തമോ.
രഞ്ഞോ ചത്താരി അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
ദോവാരികസ്സ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
നിസദായ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.
പദീപസ്സ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
മയൂരസ്സ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
തുരങ്ഗസ്സ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
സോണ്ഡികസ്സ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
ഇന്ദഖീലസ്സ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
തുലായ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.
ഖഗ്ഗസ്സ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
മച്ഛസ്സ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
ഇണഗ്ഗാഹകസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.
ബ്യാധിതസ്സ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
മതസ്സ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
നദിയാ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
ഉസഭസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.
മഗ്ഗസ്സ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
സുങ്കസായികസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.
ചോരസ്സ തീണി അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
സകുണഗ്ഘിയാ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.
സുനഖസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.
തികിച്ഛകസ്സ തീണി അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
ഗബ്ഭിനിയാ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
ചമരിയാ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.
കികിയാ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
കപോതികായ തീണി അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
ഏകനയനസ്സ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
കസ്സകസ്സ തീണി അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
ജമ്ബുകസിങ്ഗാലിയാ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.
ചങ്ഗവാരകസ്സ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
ദബ്ബിയാ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.
ഇണസാധകസ്സ തീണി അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
അനുവിചിനകസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.
സാരഥിസ്സ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
ഭോജകസ്സ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനി.
തുന്നവായസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.
നാവികസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.
ഭമരസ്സ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീതി.
മാതികാ നിട്ഠിതാ.
൧. ഗദ്രഭവഗ്ഗോ
൧. ഗദ്രഭങ്ഗപഞ്ഹോ
൧. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘ഗദ്രഭസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബ’ന്തി യം വദേസി, കതമം തം ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബ’’ന്തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, ഗദ്രഭോ നാമ സങ്കാരകൂടേപി ചതുക്കേപി സിങ്ഘാടകേപി ഗാമദ്വാരേപി ഥുസരാസിമ്ഹിപി യത്ഥ കത്ഥചി സയതി, ന സയനബഹുലോ ഹോതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന തിണസന്ഥാരേപി പണ്ണസന്ഥാരേപി കട്ഠമഞ്ചകേപി ഛമായപി യത്ഥ കത്ഥചി ചമ്മഖണ്ഡം പത്ഥരിത്വാ യത്ഥ കത്ഥചി സയിതബ്ബം, ന സയനബഹുലേന ഭവിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, ഗദ്രഭസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ദേവാതിദേവേന ‘കലിങ്ഗരൂപധാനാ, ഭിക്ഖവേ, ഏതരഹി മമ സാവകാ വിഹരന്തി അപ്പമത്താ ആതാപിനോ പധാനസ്മി’ന്തി. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഥേരേന സാരിപുത്തേന ധമ്മസേനാപതിനാപി –
‘‘‘പല്ലങ്കേന നിസിന്നസ്സ, ജണ്ണുകേനാഭിവസ്സതി;
അലം ഫാസുവിഹാരായ, പഹിതത്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ’’’തി.
ഗദ്രഭങ്ഗപഞ്ഹോ പഠമോ.
൨. കുക്കുടങ്ഗപഞ്ഹോ
൨. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘കുക്കുടസ്സ പഞ്ച അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’തി യം വദേസി, കതമാനി താനി പഞ്ച അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’’തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, കുക്കുടോ കാലേന സമയേന പടിസല്ലീയതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന കാലേന സമയേനേവ ചേതിയങ്ഗണം സമ്മജ്ജിത്വാ പാനീയം പരിഭോജനീയം ഉപട്ഠപേത്വാ സരീരം പടിജഗ്ഗിത്വാ നഹായിത്വാ ചേതിയം വന്ദിത്വാ വുഡ്ഢാനം ഭിക്ഖൂനം ദസ്സനായ ഗന്ത്വാ കാലേന സമയേന സുഞ്ഞാഗാരം പവിസിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, കുക്കുടസ്സ പഠമം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.
‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, കുക്കുടോ കാലേന സമയേനേവ വുട്ഠാതി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന കാലേന സമയേനേവ വുട്ഠഹിത്വാ ചേതിയങ്ഗണം സമ്മജ്ജിത്വാ പാനീയം പരിഭോജനീയം ഉപട്ഠപേത്വാ സരീരം പടിജഗ്ഗിത്വാ ചേതിയം വന്ദിത്വാ പുനദേവ സുഞ്ഞാഗാരം പവിസിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, കുക്കുടസ്സ ദുതിയം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.
‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, കുക്കുടോ പഥവിം ഖണിത്വാ ഖണിത്വാ അജ്ഝോഹാരം അജ്ഝോഹരതി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന പച്ചവേക്ഖിത്വാ പച്ചവേക്ഖിത്വാ അജ്ഝോഹാരം അജ്ഝോഹരിതബ്ബം ‘നേവ ദവായ ന മദായ ന മണ്ഡനായ ന വിഭൂസനായ, യാവദേവ ഇമസ്സ കായസ്സ ഠിതിയാ യാപനായ വിഹിംസൂപരതിയാ ബ്രഹ്മചരിയാനുഗ്ഗഹായ, ഇതി പുരാണഞ്ച വേദനം പടിഹങ്ഖാമി നവഞ്ച വേദനം ന ഉപ്പാദേസ്സാമി, യാത്രാ ച മേ ഭവിസ്സതി അനവജ്ജതാ ച ഫാസുവിഹാരോ ചാ’തി. ഇദം, മഹാരാജ, കുക്കുടസ്സ തതിയം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ദേവാതിദേവേന –
‘‘‘കന്താരേ പുത്തമംസംവ, അക്ഖസ്സബ്ഭഞ്ജനം യഥാ;
ഏവം ആഹരി ആഹാരം, യാപനത്ഥമമുച്ഛിതോ’തി.
‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, കുക്കുടോ സചക്ഖുകോപി രത്തിം അന്ധോ ഹോതി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന അനന്ധേനേവ അന്ധേന വിയ ഭവിതബ്ബം, അരഞ്ഞേപി ഗോചരഗാമേ പിണ്ഡായ ചരന്തേനപി രജനീയേസു രൂപസദ്ദഗന്ധരസഫോട്ഠബ്ബധമ്മേസു അന്ധേന ബധിരേന മൂഗേന വിയ ഭവിതബ്ബം, ന നിമിത്തം ഗഹേതബ്ബം, നാനുബ്യഞ്ജനം ഗഹേതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, കുക്കുടസ്സ ചതുത്ഥം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഥേരേന മഹാകച്ചായനേന –
‘ചക്ഖുമാസ്സ യഥാ അന്ധോ, സോതവാ ബധിരോ യഥാ;
പഞ്ഞവാസ്സ [ജിവ്ഹാവസ്സ (സീ. പീ.)] യഥാ മൂഗോ, ബലവാ ദുബ്ബലോരിവ;
അത്തഅത്ഥേ [അഥ അത്ഥേ (സീ. പീ.)] സമുപ്പന്നേ, സയേഥ മതസായിക’ന്തി.
‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, കുക്കുടോ ലേഡ്ഡുദണ്ഡലഗുളമുഗ്ഗരേഹി പരിപാതിയന്തോപി സകം ഗേഹം ന വിജഹതി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന ചീവരകമ്മം കരോന്തേനപി നവകമ്മം കരോന്തേനപി വത്തപ്പടിവത്തം കരോന്തേനപി ഉദ്ദിസന്തേനപി ഉദ്ദിസാപേന്തേനപി യോനിസോ മനസികാരോ ന വിജഹിതബ്ബോ, സകം ഖോ പനേതം, മഹാരാജ, യോഗിനോ ഗേഹം, യദിദം യോനിസോ മനസികാരോ. ഇദം, മഹാരാജ, കുക്കുടസ്സ പഞ്ചമം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ദേവാതിദേവേന ‘കോ ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ഗോചരോ സകോ പേത്തികോ വിസയോ? യദിദം ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ’തി. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഥേരേന സാരിപുത്തേന ധമ്മസേനാപതിനാപി –
‘‘‘യഥാ സുദന്തോ മാതങ്ഗോ, സകം സോണ്ഡം ന മദ്ദതി;
ഭക്ഖാഭക്ഖം വിജാനാതി, അത്തനോ വുത്തികപ്പനം.
‘‘‘തഥേവ ബുദ്ധപുത്തേന, അപ്പമത്തേന വാ പന;
ജിനവചനം ന മദ്ദിതബ്ബം, മനസികാരവരുത്തമ’’’ന്തി.
കുക്കുടങ്ഗപഞ്ഹോ ദുതിയോ.
൩. കലന്ദകങ്ഗപഞ്ഹോ
൩. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘കലന്ദകസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബ’ന്തി യം വദേസി, കതമം തം ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബ’’ന്തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, കലന്ദകോ പടിസത്തുമ്ഹി ഓപതന്തേ നങ്ഗുട്ഠം പപ്ഫോടേത്വാ മഹന്തം കത്വാ തേനേവ നങ്ഗുട്ഠലഗുളേന പടിസത്തും പടിബാഹതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന കിലേസസത്തുമ്ഹി ഓപതന്തേ സതിപട്ഠാനലഗുളം പപ്ഫോടേത്വാ മഹന്തം കത്വാ തേനേവ സതിപട്ഠാനലഗുളേന സബ്ബകിലേസാ പടിബാഹിതബ്ബാ. ഇദം, മഹാരാജ, കലന്ദകസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഥേരേന ചൂളപന്ഥകേന –
‘യദാ കിലേസാ ഓപതന്തി, സാമഞ്ഞഗുണധംസനാ;
സതിപട്ഠാനലഗുളേന, ഹന്തബ്ബാ തേ പുനപ്പുന’’’ന്തി.
കലന്ദകങ്ഗപഞ്ഹോ തതിയോ.
൪. ദീപിനിയങ്ഗപഞ്ഹോ
൪. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘ദീപിനിയാ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബ’ന്തി യം വദേസി, കതമം തം ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബ’’ന്തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, ദീപിനീ സകിം യേവ ഗബ്ഭം ഗണ്ഹാതി, ന പുനപ്പുനം പുരിസം ഉപേതി? ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന ആയതിം പടിസന്ധിം ഉപ്പത്തിം ഗബ്ഭസേയ്യം ചുതിം ഭേദം ഖയം വിനാസം സംസാരഭയം ദുഗ്ഗതിം വിസമം സമ്പീളിതം ദിസ്വാ ‘പുനബ്ഭവേ നപ്പടിസന്ദഹിസ്സാമീ’തി യോനിസോ മനസികാരോ കരണീയോ. ഇദം, മഹാരാജ, ദീപിനിയാ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ദേവാതിദേവേന സുത്തനിപാതേ ധനിയഗോപാലകസുത്തേ –
‘‘‘ഉസഭോരിവ ഛേത്വ ബന്ധനാനി, നാഗോ പൂതിലതംവ ദാലയിത്വാ;
നാഹം പുനുപേസ്സം ഗബ്ഭസേയ്യം, അഥ ചേ പത്ഥയസീ പവസ്സ ദേവാ’’’തി.
ദീപിനിയങ്ഗപഞ്ഹോ ചതുത്ഥോ.