൧൦. സമുദ്ദങ്ഗപഞ്ഹോ

൧൦. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘സമുദ്ദസ്സ പഞ്ച അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’തി യം വദേസി, കതമാനി താനി പഞ്ച അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’’തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, മഹാസമുദ്ദോ മതേന കുണപേന സദ്ധിം ന സംവസതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന രാഗദോസമോഹമാനദിട്ഠിമക്ഖപളാസഇസ്സാമച്ഛരിയമായാസാഠേയ്യകുടിലവിസമദുച്ചരിതകിലേസമലേഹി സദ്ധിം ന സംവസിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, സമുദ്ദസ്സ പഠമം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, മഹാസമുദ്ദോ മുത്താമണിവേളുരിയസങ്ഖസിലാപവാളഫലികമണിവിവിധരതനനിചയം ധാരേന്തോ പിദഹതി, ന ബഹി വികിരതി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന മഗ്ഗഫലഝാനവിമോക്ഖസമാധിസമാപത്തിവിപസ്സനാഭിഞ്ഞാവിവിധഗുണരതനാനി അധിഗന്ത്വാ പിദഹിതബ്ബാനി, ന ബഹി നീഹരിതബ്ബാനി. ഇദം, മഹാരാജ, സമുദ്ദസ്സ ദുതിയം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, മഹാസമുദ്ദോ മഹന്തേഹി മഹാഭൂതേഹി സദ്ധിം സംവസതി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന അപ്പിച്ഛം സന്തുട്ഠം ധുതവാദം സല്ലേഖവുത്തിം ആചാരസമ്പന്നം ലജ്ജിം പേസലം ഗരും ഭാവനീയം വത്താരം വചനക്ഖമം ചോദകം പാപഗരഹിം ഓവാദകം അനുസാസകം വിഞ്ഞാപകം സന്ദസ്സകം സമാദപകം സമുത്തേജകം സമ്പഹംസകം കല്യാണമിത്തം സബ്രഹ്മചാരിം നിസ്സായ വസിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, മഹാസമുദ്ദസ്സ തതിയം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, മഹാസമുദ്ദോ നവസലിലസമ്പുണ്ണാഹി ഗങ്ഗായമുനാഅചിരവതീസരഭൂമഹീആദീഹി നദീസതസഹസ്സേഹി അന്തലിക്ഖേ സലിലധാരാഹി ച പൂരിതോപി സകം വേലം നാതിവത്തതി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന ലാഭസക്കാരസിലോകവന്ദനമാനനപൂജനകാരണാ ജീവിതഹേതുപി സഞ്ചിച്ച സിക്ഖാപദവീതിക്കമോ ന കരണീയോ. ഇദം, മഹാരാജ, മഹാസമുദ്ദസ്സ ചതുത്ഥം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ദേവാതിദേവേന –

‘സേയ്യഥാപി, മഹാരാജ [പഹാരാധ (സീ. പീ.)], മഹാസമുദ്ദോ ഠിതധമ്മോ വേലം നാതിക്കമതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യം മഹാ സാവകാനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം, തം മമ സാവകാ ജീവിതഹേതുപി നാതിക്കമന്തീ’തി.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, മഹാസമുദ്ദോ സബ്ബസവന്തീഹി ഗങ്ഗായമുനാഅചിരവതീസരഭൂമഹീഹി അന്തലിക്ഖേ ഉദകധാരാഹിപി ന പരിപൂരതി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന ഉദ്ദേസപരിപുച്ഛാസവനധാരണവിനിച്ഛയഅഭിധമ്മവിനയഗാള്ഹസുത്തന്തവിഗ്ഗഹപദനിക്ഖേപപദസന്ധി പദവിഭത്തിനവങ്ഗജിനസാസനവരം സുണന്തേനാപി ന തപ്പിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, മഹാസമുദ്ദസ്സ പഞ്ചമം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ദേവാതിദേവേന സുതസോമജാതകേ –

‘‘‘അഗ്ഗി യഥാ തിണകട്ഠം ദഹന്തോ, ന തപ്പതി സാഗരോ വാ നദീഹി;

ഏവമ്പി ചേ [ഏവമ്പി വേ (സ്യാ.), ഏവം ഹി മേ (ക.) ജാ. ൧ അസീതിനിപാതേ] പണ്ഡിതാ രാജസേട്ഠ, സുത്വാ ന തപ്പന്തി സുഭാസിതേനാ’’’തി.

സമുദ്ദങ്ഗപഞ്ഹോ ദസമോ.സമുദ്ദവഗ്ഗോ ദുതിയോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ലാബുലതാ ച പദുമം, ബീജം സാലകല്യാണികാ;

നാവാ ച നാവാലഗ്ഗനം, കൂപോ നിയാമകോ തഥാ;

കമ്മകാരോ സമുദ്ദോ ച, വഗ്ഗോ തേന പവുച്ചതീതി.