൨. സമുദ്ദവഗ്ഗോ

൧. ലാബുലതങ്ഗപഞ്ഹോ

൧. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘ലാബുലതായ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബ’ന്തി യം വദേസി, കതമം തം ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബ’’ന്തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, ലാബുലതാ തിണേ വാ കട്ഠേ വാ ലതായ വാ സോണ്ഡികാഹി ആലമ്ബിത്വാ തസ്സൂപരി വഡ്ഢതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന അരഹത്തേ അഭിവഡ്ഢിതുകാമേന മനസാ ആരമ്മണം ആലമ്ബിത്വാ അരഹത്തേ അഭിവഡ്ഢിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, ലാബുലതായ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഥേരേന സാരിപുത്തേന ധമ്മസേനാപതിനാ –

‘‘‘യഥാ ലാബുലതാ നാമ, തിണേ കട്ഠേ ലതായ വാ;

ആലമ്ബിത്വാ സോണ്ഡികാഹി, തതോ വഡ്ഢതി ഉപ്പരി.

‘‘‘തഥേവ ബുദ്ധപുത്തേന, അരഹത്തഫലകാമിനാ;

ആരമ്മണം ആലമ്ബിത്വാ, വഡ്ഢിതബ്ബം അസേക്ഖഫലേ’’’തി.

ലാബുലതങ്ഗപഞ്ഹോ പഠമോ.

൨. പദുമങ്ഗപഞ്ഹോ

൨. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘പദുമസ്സ തീണി അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’തി യം വദേസി, കതമാനി താനി തീണി അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’’തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, പദുമം ഉദകേ ജാതം ഉദകേ സംവദ്ധം അനുപലിത്തം ഉദകേന, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന കുലേ ഗണേ ലാഭേ യസേ സക്കാരേ സമ്മാനനായ പരിഭോഗപച്ചയേസു ച സബ്ബത്ഥ അനുപലിത്തേന ഭവിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, പദുമസ്സ പഠമം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, പദുമം ഉദകാ അച്ചുഗ്ഗമ്മ ഠാതി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന സബ്ബലോകം അഭിഭവിത്വാ അച്ചുഗ്ഗമ്മ ലോകുത്തരധമ്മേ ഠാതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, പദുമസ്സ ദുതിയം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, പദുമം അപ്പമത്തകേനപി അനിലേന ഏരിതം ചലതി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന അപ്പമത്തകേസുപി കിലേസേസു സംയമോ കരണീയോ, ഭയദസ്സാവിനാ വിഹരിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, പദുമസ്സ തതിയം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ദേവാതിദേവേന ‘അണുമത്തേസു വജ്ജേസു ഭയദസ്സാവീ സമാദായ സിക്ഖതി സിക്ഖാപദേസൂ’തി.

പദുമങ്ഗപഞ്ഹോ ദുതിയോ.

൩. ബീജങ്ഗപഞ്ഹോ

൩. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘ബീജസ്സ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’തി യം വദേസി, കതമാനി താനി ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’’തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, ബീജം അപ്പകമ്പി സമാനം ഭദ്ദകേ ഖേത്തേ വുത്തം ദേവേ സമ്മാ ധാരം പവേച്ഛന്തേ സുബഹൂനി ഫലാനി അനുദസ്സതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന യഥാ പടിപാദിതം സീലം കേവലം സാമഞ്ഞഫലമനുദസ്സതി. ഏവം സമ്മാ പടിപജ്ജിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, ബീജസ്സ പഠമം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, ബീജം സുപരിസോധിതേ ഖേത്തേ രോപിതം ഖിപ്പമേവ സംവിരൂഹതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന മാനസം സുപരിഗ്ഗഹിതം സുഞ്ഞാഗാരേ പരിസോധിതം സതിപട്ഠാനഖേത്തവരേ ഖിത്തം ഖിപ്പമേവ വിരൂഹതി. ഇദം, മഹാരാജ, ബീജസ്സ ദുതിയം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഥേരേന അനുരുദ്ധേന –

‘‘‘യഥാപി ഖേത്തേ [യഥാ ഖേത്തേ (സീ.)] പരിസുദ്ധേ, ബീജഞ്ചസ്സ പതിട്ഠിതം;

വിപുലം തസ്സ ഫലം ഹോതി, അപി തോസേതി കസ്സകം.

‘‘‘തഥേവ യോഗിനോ ചിത്തം, സുഞ്ഞാഗാരേ വിസോധിതം;

സതിപട്ഠാനഖേത്തമ്ഹി, ഖിപ്പമേവ വിരൂഹതീ’’’തി.

ബീജങ്ഗപഞ്ഹോ തതിയോ.

൪. സാലകല്യാണികങ്ഗപഞ്ഹോ

൪. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘സാലകല്യാണികായ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബ’ന്തി യം വദേസി, കതമം തം ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബ’’ന്തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, സാലകല്യാണികാ നാമ അന്തോപഥവിയം യേവ അഭിവഡ്ഢതി ഹത്ഥസതമ്പി ഭിയ്യോപി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന ചത്താരി സാമഞ്ഞഫലാനി ചതസ്സോ പടിസമ്ഭിദാ ഛളഭിഞ്ഞായോ കേവലഞ്ച സമണധമ്മം സുഞ്ഞാഗാരേ യേവ പരിപൂരയിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, സാലകല്യാണികായ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഥേരേന രാഹുലേന –

‘‘‘സാലകല്യാണികാ നാമ, പാദപോ ധരണീരുഹോ;

അന്തോപഥവിയം യേവ, സതഹത്ഥോപി വഡ്ഢതി.

‘‘‘യഥാ കാലമ്ഹി സമ്പത്തേ, പരിപാകേന സോ ദുമോ;

ഉഗ്ഗഞ്ഛിത്വാന ഏകാഹം, സതഹത്ഥോപി വഡ്ഢതി.

‘‘‘ഏവമേവാഹം മഹാവീര, സാലകല്യാണികാ വിയ;

അബ്ഭന്തരേ സുഞ്ഞാഗാരേ, ധമ്മതോ അഭിവഡ്ഢയി’’’ന്തി.

സാലകല്യാണികങ്ഗപഞ്ഹോ ചതുത്ഥോ.

൫. നാവങ്ഗപഞ്ഹോ

൫. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘നാവായ തീണി അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’തി യം വദേസി, കതമാനി താനി തീണി അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’’തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, നാവാ ബഹുവിധദാരുസങ്ഘാടസമവായേന ബഹുമ്പി ജനം താരയതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന ആചാരസീലഗുണവത്തപ്പടിവത്തബഹുവിധധമ്മസങ്ഘാടസമവായേന സദേവകോ ലോകോ താരയിതബ്ബോ. ഇദം, മഹാരാജ, നാവായ പഠമം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, നാവാ ബഹുവിധഊമിത്ഥനിതവേഗവിസടമാവട്ടവേഗം സഹതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന ബഹുവിധകിലേസഊമിവേഗം ലാഭസക്കാരയസസിലോകപൂജനവന്ദനാ പരകുലേസു നിന്ദാപസംസാസുഖദുക്ഖസമ്മാനനവിമാനനബഹുവിധദോസഊമിവേഗഞ്ച സഹിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, നാവായ ദുതിയം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, നാവാ അപരിമിതമനന്തമപാരമക്ഖോഭിതഗമ്ഭീരേ മഹതിമഹാഘോസേ തിമിതിമിങ്ഗലമകരമച്ഛഗണാകുലേ മഹതിമഹാസമുദ്ദേ ചരതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന തിപരിവട്ട ദ്വാദസാകാര ചതുസച്ചാഭിസമയപ്പടിവേധേ മാനസം സഞ്ചാരയിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, നാവായ തതിയം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ദേവാതിദേവേന സംയുത്തനികായവരേ സച്ചസംയുത്തേ –

‘‘‘വിതക്കേന്താ ച ഖോ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി വിതക്കേയ്യാഥ, ‘‘അയം ദുക്ഖസമുദയോ’’തി വിതക്കേയ്യാഥ, ‘‘അയം ദുക്ഖനിരോധോ’’തി വിതക്കേയ്യാഥ, ‘‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’’തി വിതക്കേയ്യാഥാ’’’തി.

നാവങ്ഗപഞ്ഹോ പഞ്ചമോ.

൬. നാവാലഗ്ഗനകങ്ഗപഞ്ഹോ

൬. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘നാവാലഗ്ഗനകസ്സ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’തി യം വദേസി, കതമാനി താനി ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’’തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, നാവാലഗ്ഗനകം ബഹുഊമിജാലാകുലവിക്ഖോഭിതസലിലതലേ മഹതിമഹാസമുദ്ദേ നാവം ലഗ്ഗേതി ഠപേതി, ന ദേതി ദിസാവിദിസം ഹരിതും, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന രാഗദോസമോഹൂമിജാലേ മഹതിമഹാവിതക്കസമ്പഹാരേ ചിത്തം ലഗ്ഗേതബ്ബം, ന ദാതബ്ബം ദിസാവിദിസം ഹരിതും. ഇദം, മഹാരാജ, നാവാലഗ്ഗനകസ്സ പഠമം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, നാവാലഗ്ഗനകം ന പ്ലവതി [ന പിലവതി (സീ. പീ.)] വിസീദതി, ഹത്ഥസതേപി ഉദകേ നാവം ലഗ്ഗേതി ഠാനമുപനേതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന ലാഭയസസക്കാരമാനനവന്ദനപൂജനഅപചിതീസു ലാഭഗ്ഗയസഗ്ഗേപി ന പ്ലവിതബ്ബം, സരീരയാപനമത്തകേ യേവ ചിത്തം ഠപേതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, നാവാലഗ്ഗനകസ്സ ദുതിയം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഥേരേന സാരിപുത്തേന ധമ്മസേനാപതിനാ –

‘‘‘യഥാ സമുദ്ദേ ലഗ്ഗനകം, ന പ്ലവതി വിസീദതി;

തഥേവ ലാഭസക്കാരേ, മാ പ്ലവഥ വിസീദഥാ’’’തി.

നാവാലഗ്ഗനകങ്ഗപഞ്ഹോ ഛട്ഠോ.

൭. കൂപങ്ഗപഞ്ഹോ

൭. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘കൂപസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബ’ന്തി യം വദേസി, കതമം തം ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബ’’ന്തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, കൂപോ രജ്ജുഞ്ച വരത്തഞ്ച ലങ്കാരഞ്ച ധാരേതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന സതിസമ്പജഞ്ഞസമന്നാഗതേന ഭവിതബ്ബം, അഭിക്കന്തേ പടിക്കന്തേ ആലോകിതേ വിലോകിതേ സമിഞ്ജിതേ പസാരിതേ സങ്ഘാടിപത്തചീവരധാരണേ അസിതേ പീതേ ഖായിതേ സായിതേ ഉച്ചാരപസ്സാവകമ്മേ ഗതേ ഠിതേ നിസിന്നേ സുത്തേ ജാഗരിതേ ഭാസിതേ തുണ്ഹീഭാവേ സമ്പജാനകാരിനാ ഭവിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, കൂപസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ദേവാതിദേവേന ‘സതോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു വിഹരേയ്യ സമ്പജാനോ, അയം വോ അമ്ഹാകം അനുസാസനീ’’’തി.

കൂപങ്ഗപഞ്ഹോ സത്തമോ.

൮. നിയാമകങ്ഗപഞ്ഹോ

൮. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘നിയാമകസ്സ തീണി അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’തി യം വദേസി, കതമാനി താനി തീണി അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’’തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, നിയാമകോ രത്തിന്ദിവം സതതം സമിതം അപ്പമത്തോ യത്തപ്പയത്തോ നാവം സാരേതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന ചിത്തം നിയാമയമാനേന രത്തിന്ദിവം സതതം സമിതം അപ്പമത്തേന യത്തപ്പയത്തേന യോനിസോ മനസികാരേന ചിത്തം നിയാമേതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, നിയാമകസ്സ പഠമം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ദേവാതിദേവേന ധമ്മപദേ –

‘‘‘അപ്പമാദരതാ ഹോഥ, സചിത്തമനുരക്ഖഥ;

ദുഗ്ഗാ ഉദ്ധരഥത്താനം, പങ്കേ സന്നോവ [സത്തോവ (സീ. പീ.)] കുഞ്ജരോ’തി.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, നിയാമകസ്സ യം കിഞ്ചി മഹാസമുദ്ദേ കല്യാണം വാ പാപകം വാ, സബ്ബം തം വിദിതം ഹോതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന കുസലാകുസലം സാവജ്ജാനവജ്ജം ഹീനപ്പണീതം കണ്ഹസുക്കസപ്പടിഭാഗം വിജാനിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, നിയാമകസ്സ ദുതിയം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, നിയാമകോ യന്തേ മുദ്ദികം ദേതി ‘മാ കോചി യന്തം ആമസിത്ഥാ’തി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന ചിത്തേ സംവരമുദ്ദികാ ദാതബ്ബാ ‘മാ കിഞ്ചി പാപകം അകുസലവിതക്കം വിതക്കേസീ’തി, ഇദം, മഹാരാജ, നിയാമകസ്സ തതിയം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ദേവാതിദേവേന സംയുത്തനികായവരേ ‘മാ, ഭിക്ഖവേ, പാപകേ അകുസലേ വിതക്കേ വിതക്കേയ്യാഥ, സേയ്യഥീദം, കാമവിതക്കം ബ്യാപാദവിതക്കം വിഹിംസാവിതക്ക’’’ന്തി.

നിയാമകങ്ഗപഞ്ഹോ അട്ഠമോ.

൯. കമ്മകാരങ്ഗപഞ്ഹോ

൯. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘കമ്മകാരസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബ’ന്തി യം വദേസി, കതമം തം ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബ’’ന്തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, കമ്മകാരോ ഏവം ചിന്തയതി ‘ഭതകോ അഹം ഇമായ നാവായ കമ്മം കരോമി, ഇമായാഹം നാവായ വാഹസാ ഭത്തവേതനം ലഭാമി, ന മേ പമാദോ കരണീയോ, അപ്പമാദേന മേ അയം നാവാ വാഹേതബ്ബാ’തി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന ഏവം ചിന്തയിതബ്ബം ‘ഇമം ഖോ അഹം ചാതുമഹാഭൂതികം കായം സമ്മസന്തോ സതതം സമിതം അപ്പമത്തോ ഉപട്ഠിതസ്സതി സതോ സമ്പജാനോ സമാഹിതോ ഏകഗ്ഗചിത്തോ ജാതിജരാബ്യാധിമരണസോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസേഹി പരിമുച്ചിസ്സാമീതി അപ്പമാദോ മേ കരണീയോ’തി, ഇദം, മഹാരാജ, കമ്മകാരസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഥേരേന സാരിപുത്തേന ധമ്മസേനാപതിനാ –

‘‘‘കായം ഇമം സമ്മസഥ, പരിജാനാഥ പുനപ്പുനം;

കായേ സഭാവം ദിസ്വാന, ദുക്ഖസ്സന്തം കരിസ്സഥാ’തി.

കമ്മകാരങ്ഗപഞ്ഹോ നവമോ.

൧൦. സമുദ്ദങ്ഗപഞ്ഹോ

൧൦. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘സമുദ്ദസ്സ പഞ്ച അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’തി യം വദേസി, കതമാനി താനി പഞ്ച അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’’തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, മഹാസമുദ്ദോ മതേന കുണപേന സദ്ധിം ന സംവസതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന രാഗദോസമോഹമാനദിട്ഠിമക്ഖപളാസഇസ്സാമച്ഛരിയമായാസാഠേയ്യകുടിലവിസമദുച്ചരിതകിലേസമലേഹി സദ്ധിം ന സംവസിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, സമുദ്ദസ്സ പഠമം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, മഹാസമുദ്ദോ മുത്താമണിവേളുരിയസങ്ഖസിലാപവാളഫലികമണിവിവിധരതനനിചയം ധാരേന്തോ പിദഹതി, ന ബഹി വികിരതി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന മഗ്ഗഫലഝാനവിമോക്ഖസമാധിസമാപത്തിവിപസ്സനാഭിഞ്ഞാവിവിധഗുണരതനാനി അധിഗന്ത്വാ പിദഹിതബ്ബാനി, ന ബഹി നീഹരിതബ്ബാനി. ഇദം, മഹാരാജ, സമുദ്ദസ്സ ദുതിയം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, മഹാസമുദ്ദോ മഹന്തേഹി മഹാഭൂതേഹി സദ്ധിം സംവസതി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന അപ്പിച്ഛം സന്തുട്ഠം ധുതവാദം സല്ലേഖവുത്തിം ആചാരസമ്പന്നം ലജ്ജിം പേസലം ഗരും ഭാവനീയം വത്താരം വചനക്ഖമം ചോദകം പാപഗരഹിം ഓവാദകം അനുസാസകം വിഞ്ഞാപകം സന്ദസ്സകം സമാദപകം സമുത്തേജകം സമ്പഹംസകം കല്യാണമിത്തം സബ്രഹ്മചാരിം നിസ്സായ വസിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, മഹാസമുദ്ദസ്സ തതിയം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, മഹാസമുദ്ദോ നവസലിലസമ്പുണ്ണാഹി ഗങ്ഗായമുനാഅചിരവതീസരഭൂമഹീആദീഹി നദീസതസഹസ്സേഹി അന്തലിക്ഖേ സലിലധാരാഹി ച പൂരിതോപി സകം വേലം നാതിവത്തതി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന ലാഭസക്കാരസിലോകവന്ദനമാനനപൂജനകാരണാ ജീവിതഹേതുപി സഞ്ചിച്ച സിക്ഖാപദവീതിക്കമോ ന കരണീയോ. ഇദം, മഹാരാജ, മഹാസമുദ്ദസ്സ ചതുത്ഥം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ദേവാതിദേവേന –

‘സേയ്യഥാപി, മഹാരാജ [പഹാരാധ (സീ. പീ.)], മഹാസമുദ്ദോ ഠിതധമ്മോ വേലം നാതിക്കമതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യം മഹാ സാവകാനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം, തം മമ സാവകാ ജീവിതഹേതുപി നാതിക്കമന്തീ’തി.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, മഹാസമുദ്ദോ സബ്ബസവന്തീഹി ഗങ്ഗായമുനാഅചിരവതീസരഭൂമഹീഹി അന്തലിക്ഖേ ഉദകധാരാഹിപി ന പരിപൂരതി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന ഉദ്ദേസപരിപുച്ഛാസവനധാരണവിനിച്ഛയഅഭിധമ്മവിനയഗാള്ഹസുത്തന്തവിഗ്ഗഹപദനിക്ഖേപപദസന്ധി പദവിഭത്തിനവങ്ഗജിനസാസനവരം സുണന്തേനാപി ന തപ്പിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, മഹാസമുദ്ദസ്സ പഞ്ചമം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ദേവാതിദേവേന സുതസോമജാതകേ –

‘‘‘അഗ്ഗി യഥാ തിണകട്ഠം ദഹന്തോ, ന തപ്പതി സാഗരോ വാ നദീഹി;

ഏവമ്പി ചേ [ഏവമ്പി വേ (സ്യാ.), ഏവം ഹി മേ (ക.) ജാ. ൧ അസീതിനിപാതേ] പണ്ഡിതാ രാജസേട്ഠ, സുത്വാ ന തപ്പന്തി സുഭാസിതേനാ’’’തി.

സമുദ്ദങ്ഗപഞ്ഹോ ദസമോ.സമുദ്ദവഗ്ഗോ ദുതിയോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ലാബുലതാ ച പദുമം, ബീജം സാലകല്യാണികാ;

നാവാ ച നാവാലഗ്ഗനം, കൂപോ നിയാമകോ തഥാ;

കമ്മകാരോ സമുദ്ദോ ച, വഗ്ഗോ തേന പവുച്ചതീതി.