൬. മേത്താഭാവനാനിസംസപഞ്ഹോ

൬. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ഭാസിതമ്പേതം ഭഗവതാ ‘മേത്തായ, ഭിക്ഖവേ, ചേതോവിമുത്തിയാ ആസേവിതായ ഭാവിതായ ബഹുലീകതായ യാനീകതായ വത്ഥുകതായ അനുട്ഠിതായ പരിചിതായ സുസമാരദ്ധായ ഏകാദസാനിസംസാ പാടികങ്ഖാ. കതമേ ഏകാദസ? സുഖം സുപതി, സുഖം പടിബുജ്ഝതി, ന പാപകം സുപിനം പസ്സതി, മനുസ്സാനം പിയോ ഹോതി, അമനുസ്സാനം പിയോ ഹോതി, ദേവതാ രക്ഖന്തി, നാസ്സ അഗ്ഗി വാ വിസം വാ സത്ഥം വാ കമതി [സത്ഥം കമതി (സ്യാ.) അ. നി. ൧൧.൧൫ പസ്സിതബ്ബം], തുവടം ചിത്തം സമാധിയതി, മുഖവണ്ണോ വിപ്പസീദതി, അസമ്മൂള്ഹോ കാലം കരോതി, ഉത്തരിം അപ്പടിവിജ്ഝന്തോ ബ്രഹ്മലോകൂപഗോ ഹോതീ’തി. പുന ച തുമ്ഹേ ഭണഥ ‘സാമോ കുമാരോ മേത്താവിഹാരീ മിഗസങ്ഘേന പരിവുതോ പവനേ വിചരന്തോ പീളിയക്ഖേന രഞ്ഞാ വിദ്ധോ വിസപീതേന സല്ലേന തത്ഥേവ മുച്ഛിതോ പതിതോ’തി.

‘‘യദി, ഭന്തേ നാഗസേന, ഭഗവതാ ഭണിതം ‘മേത്തായ ഭിക്ഖവേ…പേ… ബ്രഹ്മലോകൂപഗോ ഹോതീ’തി, തേന ഹി ‘‘സാമോ കുമാരോ മേത്താവിഹാരീ മിഗസങ്ഘേന പരിവുതോ പവനേ വിചരന്തോ പീളിയക്ഖേന രഞ്ഞാ വിദ്ധോ വിസപീതേന സല്ലേന തത്ഥേവ മുച്ഛിതോ പതിതോ’തി യം വചനം, തം മിച്ഛാ. യദി സാമോ കുമാരോ മേത്താവിഹാരീ മിഗസങ്ഘേന പരിവുതോ പവനേ വിചരന്തോ പീളിയക്ഖേന രഞ്ഞാ വിദ്ധോ വിസപീതേന സല്ലേന തത്ഥേവ മുച്ഛിതോ പതിതോ, തേന ഹി ‘മേത്തായ, ഭിക്ഖവേ…പേ… സത്ഥം വാ കമതീ’തി തമ്പി വചനം മിച്ഛാ. അയമ്പി ഉഭതോ കോടികോ പഞ്ഹോ സുനിപുണോ പരിസണ്ഹോ സുഖുമോ ഗമ്ഭീരോ, അപി സുനിപുണാനം മനുജാനം ഗത്തേ സേദം മോചേയ്യ, സോ തവാനുപ്പത്തോ, വിജടേഹി തം മഹാജടാജടിതം, അനാഗതാനം ജിനപുത്താനം ചക്ഖും ദേഹി നിബ്ബാഹനായാ’’തി.

‘‘ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ‘മേത്തായ ഭിക്ഖവേ…പേ... സത്ഥം വാ കമതീ’തി. സാമോ ച കുമാരോ മേത്താവിഹാരീ മിഗസങ്ഘേന പരിവുതോ പവനേ വിചരന്തോ പീളിയക്ഖേന രഞ്ഞാ വിദ്ധോ വിസപീതേന സല്ലേന തത്ഥേവ മുച്ഛിതോ പതിതോ, തത്ഥ പന, മഹാരാജ, കാരണം അത്ഥി. കതമം തത്ഥ കാരണം? നേതേ, മഹാരാജ, ഗുണാ പുഗ്ഗലസ്സ, മേത്താഭാവനായേതേ ഗുണാ, സാമോ, മഹാരാജ, കുമാരോ ഘടം ഉക്ഖിപന്തോ തസ്മിം ഖണേ മേത്താഭാവനായ പമത്തോ അഹോസി.

‘‘യസ്മിം, മഹാരാജ, ഖണേ പുഗ്ഗലോ മേത്തം സമാപന്നോ ഹോതി, ന തസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ തസ്മിം ഖണേ അഗ്ഗി വാ വിസം വാ സത്ഥം വാ കമതി. തസ്സ യേ കേചി അഹിതകാമാ ഉപഗന്ത്വാ തം ന പസ്സന്തി, ന തസ്മിം ഓകാസം ലഭന്തി. നേതേ, മഹാരാജ, ഗുണാ പുഗ്ഗലസ്സ, മേത്താഭാവനായേതേ ഗുണാ. ഇധ, മഹാരാജ, പുരിസോ സങ്ഗാമസൂരോ അഭേജ്ജകവചജാലികം സന്നയ്ഹിത്വാ സങ്ഗാമം ഓതരേയ്യ, തസ്സ സരാ ഖിത്താ ഉപഗന്ത്വാ പതന്തി വികിരന്തി, ന തസ്മിം ഓകാസം ലഭന്തി, നേസോ, മഹാരാജ, ഗുണോ സങ്ഗാമസൂരസ്സ, അഭേജ്ജകവചജാലികായേസോ ഗുണോ, യസ്സ സരാ ഖിത്താ ഉപഗന്ത്വാ പതന്തി വികിരന്തി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, നേതേ ഗുണാ പുഗ്ഗലസ്സ, മേത്താഭാവനായേതേ ഗുണാ.

‘‘യസ്മിം, മഹാരാജ, ഖണേ പുഗ്ഗലോ മേത്തം സമാപന്നോ ഹോതി, ന തസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ തസ്മിം ഖണേ അഗ്ഗി വാ വിസം വാ സത്ഥം വാ കമതി. തസ്സ യേ കേചി അഹിതകാമാ ഉപഗന്ത്വാ തം ന പസ്സന്തി, തസ്മിം ഓകാസം ന ലഭന്തി, നേതേ, മഹാരാജ, ഗുണാ പുഗ്ഗലസ്സ, മേത്താഭാവനായേതേ ഗുണാ. ഇധ പന, മഹാരാജ, പുരിസോ ദിബ്ബം അന്തരധാനം മൂലം ഹത്ഥേ കരേയ്യ, യാവ തം മൂലം തസ്സ ഹത്ഥഗതം ഹോതി, താവ ന അഞ്ഞോ കോചി പകതിമനുസ്സോ തം പുരിസം പസ്സതി. നേസോ, മഹാരാജ, ഗുണോ പുരിസസ്സ, മൂലസ്സേസോ ഗുണോ അന്തരധാനസ്സ, യം സോ പകതിമനുസ്സാനം ചക്ഖുപഥേ ന ദിസ്സതി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, നേതേ ഗുണാ പുഗ്ഗലസ്സ, മേത്താഭാവനായേതേ ഗുണാ.

‘‘യസ്മിം, മഹാരാജ, ഖണേ പുഗ്ഗലോ മേത്തം സമാപന്നോ ഹോതി, ന തസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ തസ്മിം ഖണേ അഗ്ഗി വാ വിസം വാ സത്ഥം വാ കമതി. തസ്സ യേ കേചി അഹിതകാമാ ഉപഗന്ത്വാ തം ന പസ്സന്തി, ന തസ്മിം ഓകാസം ലഭന്തി. നേതേ, മഹാരാജ, ഗുണാ പുഗ്ഗലസ്സ, മേത്താഭാവനായേതേ ഗുണാ. യഥാ വാ പന, മഹാരാജ, പുരിസം സുകതം മഹാലേണമനുപ്പവിട്ഠം മഹതിമഹാമേഘോ അഭിവസ്സന്തോ ന സക്കോതി തേമയിതും, നേസോ, മഹാരാജ, ഗുണോ പുരിസസ്സ, മഹാലേണസ്സേസോ ഗുണോ, യം മഹാമേഘോ അഭിവസ്സമാനോ ന തം തേമേതി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, നേതേ ഗുണാ പുഗ്ഗലസ്സ, മേത്താഭാവനായേതേ ഗുണാ.

‘‘യസ്മിം, മഹാരാജ, ഖണേ പുഗ്ഗലോ മേത്തം സമാപന്നോ ഹോതി, ന തസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ തസ്മിം ഖണേ അഗ്ഗി വാ വിസം വാ സത്ഥം വാ കമതി. തസ്സ യേ കേചി അഹിതകാമാ ഉപഗന്ത്വാ തം ന പസ്സന്തി, ന തസ്സ സക്കോന്തി അഹിതം കാതും നേതേ, മഹാരാജ, ഗുണാ പുഗ്ഗലസ്സ, മേത്താഭാവനായേതേ ഗുണാ’’തി. ‘‘അച്ഛരിയം, ഭന്തേ നാഗസേന, അബ്ഭുതം ഭന്തേ നാഗസേന, സബ്ബപാപനിവാരണാ മേത്താഭാവനാ’’തി. ‘‘സബ്ബകുസലഗുണാവഹാ, മഹാരാജ, മേത്താഭാവനാ ഹിതാനമ്പി അഹിതാനമ്പി, യേ തേ സത്താ വിഞ്ഞാണബദ്ധാ, സബ്ബേസം മഹാനിസംസാ മേത്താഭാവനാ സംവിഭജിതബ്ബാ’’തി.

മേത്താഭാവനാനിസംസപഞ്ഹോ ഛട്ഠോ.