൭. ഭിക്ഖുസങ്ഘപരിഹരണപഞ്ഹോ

൭. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ഭാസിതമ്പേതം ഭഗവതാ ‘തഥാഗതസ്സ ഖോ, ആനന്ദ, ന ഏവം ഹോതി ‘‘അഹം ഭിക്ഖുസങ്ഘം പരിഹരിസ്സാമീ’’’തി വാ, ‘‘മമുദ്ദേസികോ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ’’തി വാ’തി. പുന ച മേത്തേയ്യസ്സ ഭഗവതോ സഭാവഗുണം പരിദീപയമാനേന ഭഗവതാ ഏവം ഭണിതം ‘‘സോ അനേകസഹസ്സം ഭിക്ഖുസങ്ഘം പരിഹരിസ്സതി, സേയ്യഥാപി അഹം ഏതരഹി അനേകസതം ഭിക്ഖുസങ്ഘം പരിഹരാമീ’’തി. യദി, ഭന്തേ നാഗസേന, ഭഗവതാ ഭണിതം ‘തഥാഗതസ്സ ഖോ, ആനന്ദ, ന ഏവം ഹോതി ‘‘അഹം ഭിക്ഖുസങ്ഘം പരിഹരിസ്സാമീ’’തി വാ, ‘‘മമുദ്ദേസികോ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ’’തി വാ’തി, തേന ഹി അനേകസതം ഭിക്ഖുസങ്ഘം പരിഹരാമീതി യം വചനം, തം മിച്ഛാ. യദി തഥാഗതേന ഭണിതം ‘സോ അനേകസഹസ്സം ഭിക്ഖുസങ്ഘം പരിഹരിസ്സതി, സേയ്യഥാപി അഹം ഏതരഹി അനേകസതം ഭിക്ഖുസങ്ഘം പരിഹരാമീ’തി, തേന ഹി തഥാഗതസ്സ ഖോ, ആനന്ദ, ന ഏവം ഹോതി ‘അഹം ഭിക്ഖുസങ്ഘം പരിഹരിസ്സാമീ’തി വാ, ‘മമുദ്ദേസികോ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ’തി വാതി തമ്പി വചനം മിച്ഛാ, അയമ്പി ഉഭതോ കോടികോ പഞ്ഹോ തവാനുപ്പത്തോ, സോ തയാ നിബ്ബാഹിതബ്ബോ’’തി.

‘‘ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ‘തഥാഗതസ്സ ഖോ, ആനന്ദ, ന ഏവം ഹോതി ‘‘അഹം ഭിക്ഖുസങ്ഘം പരിഹരിസ്സാമീ’’തി വാ, ‘‘മമുദ്ദേസികോ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ’’തി വാ’തി. പുന ച മേത്തേയ്യസ്സാപി ഭഗവതോ സഭാവഗുണം പരിദീപയമാനേന ഭഗവതാ ഭണിതം ‘സോ അനേകസഹസ്സം ഭിക്ഖുസങ്ഘം പരിഹരിസ്സതി, സേയ്യഥാപി അഹം ഏതരഹി അനേകസതം ഭിക്ഖുസങ്ഘം പരിഹരാമീ’തി. ഏതസ്മിഞ്ച, മഹാരാജ, പഞ്ഹേ ഏകോ അത്ഥോ സാവസേസോ, ഏകോ അത്ഥോ നിരവസേസോ. ന, മഹാരാജ, തഥാഗതോ പരിസായ അനുഗാമികോ, പരിസാ പന തഥാഗതസ്സ അനുഗാമികാ. സമ്മുതി, മഹാരാജ, ഏസാ ‘അഹ’ന്തി ‘മമാ’തി, ന പരമത്ഥോ ഏസോ, വിഗതം, മഹാരാജ, തഥാഗതസ്സ പേമം, വിഗതോ സിനേഹോ, ‘മയ്ഹ’ന്തിപി തഥാഗതസ്സ ഗഹണം നത്ഥി, ഉപാദായ പന അവസ്സയോ ഹോതി.

‘‘യഥാ, മഹാരാജ, പഥവീ ഭൂമട്ഠാനം സത്താനം പതിട്ഠാ ഹോതി ഉപസ്സയം, പഥവിട്ഠാ ചേതേ സത്താ, ന ച മഹാപഥവിയാ ‘മയ്ഹേതേ’തി അപേക്ഖാ ഹോതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, തഥാഗതോ സബ്ബസത്താനം പതിട്ഠാ ഹോതി ഉപസ്സയം, തഥാഗതട്ഠാ [തഥാഗതപതിട്ഠാ ഏവ (സീ.)] ചേതേ സത്താ, ന ച തഥാഗതസ്സ ‘മയ്ഹേതേ’തി അപേക്ഖാ ഹോതി. യഥാ വാ പന, മഹാരാജ, മഹതിമഹാമേഘോ അഭിവസ്സന്തോ തിണരുക്ഖപസുമനുസ്സാനം വുഡ്ഢിം ദേതി സന്തതിം അനുപാലേതി. വുട്ഠൂപജീവിനോ ചേതേ സത്താ സബ്ബേ, ന ച മഹാമേഘസ്സ ‘മയ്ഹേതേ’തി അപേക്ഖാ ഹോതി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, തഥാഗതോ സബ്ബസത്താനം കുസലധമ്മേ ജനേതി അനുപാലേതി, സത്ഥൂപജീവിനോ ചേതേ സത്താ സബ്ബേ, ന ച തഥാഗതസ്സ ‘മയ്ഹേതേ’തി അപേക്ഖാ ഹോതി. തം കിസ്സ ഹേതു? അത്താനുദിട്ഠിയാ പഹീനത്താ’’തി.

‘‘സാധു, ഭന്തേ നാഗസേന, സുനിബ്ബേഠിതോ പഞ്ഹോ ബഹുവിധേഹി കാരണേഹി, ഗമ്ഭീരോ ഉത്താനീകതോ, ഗണ്ഠി ഭിന്നോ, ഗഹനം അഗഹനം കതം, അന്ധകാരോ ആലോകോ കതോ, ഭഗ്ഗാ പരവാദാ, ജിനപുത്താനം ചക്ഖും ഉപ്പാദിത’’ന്തി.

ഭിക്ഖുസങ്ഘപരിഹരണപഞ്ഹോ സത്തമോ.