൯. സാസങ്കസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൬൫൨. തേന സമയേനാതി സാസങ്കസിക്ഖാപദം. തത്ഥ വുത്ഥവസ്സാ ആരഞ്ഞകേസൂതി തേ പുബ്ബേപി അരഞ്ഞേയേവ വിഹരിംസു. ദുബ്ബലചീവരത്താ പന പച്ചയവസേന ഗാമന്തസേനാസനേ വസ്സം വസിത്വാ നിട്ഠിതചീവരാ ഹുത്വാ ‘‘ഇദാനി നിപ്പലിബോധാ സമണധമ്മം കരിസ്സാമാ’’തി ആരഞ്ഞകേസു സേനാസനേസു വിഹരന്തി. കത്തികചോരകാതി കത്തികമാസേ ചോരാ. പരിപാതേന്തീതി ഉപദ്ദവന്തി, തത്ഥ തത്ഥ ആധാവിത്വാ ഉത്താസേന്തി പലാപേന്തി. അന്തരഘരേ നിക്ഖിപിതുന്തി അന്തോഗാമേ നിക്ഖിപിതും. ഭഗവാ യസ്മാ പച്ചയാ നാമ ധമ്മേന സമേന ദുല്ലഭാ, സല്ലേഖവാ ഹി ഭിക്ഖു മാതരമ്പി വിഞ്ഞാപേതും ന സക്കോതി. തസ്മാ ചീവരഗുത്തത്ഥം അന്തരഘരേ നിക്ഖിപിതും അനുജാനാതി. ഭിക്ഖൂനം പന അനുരൂപത്താ അരഞ്ഞവാസം ന പടിക്ഖിപി.

൬൫൩. ഉപവസ്സം ഖോ പനാതി ഏത്ഥ ഉപവസ്സന്തി ഉപവസ്സ; ഉപവസിത്വാതി വുത്തം ഹോതി. ഉപസമ്പജ്ജന്തിആദീസു വിയ ഹി ഏത്ഥ അനുനാസികോ ദട്ഠബ്ബോ. വസ്സം ഉപഗന്ത്വാ വസിത്വാ ചാതി അത്ഥോ. ഇമസ്സ ച പദസ്സ ‘‘തഥാരൂപേസു ഭിക്ഖു സേനാസനേസു വിഹരന്തോ’’തി ഇമിനാ സമ്ബന്ധോ. കിം വുത്തം ഹോതി? വസ്സം ഉപഗന്ത്വാ വസിത്വാ ച തതോ പരം പച്ഛിമകത്തികപുണ്ണമപരിയോസാനകാലം യാനി ഖോ പന താനി ആരഞ്ഞകാനി സേനാസനാനി സാസങ്കസമ്മതാനി സപ്പടിഭയാനി; തഥാരൂപേസു ഭിക്ഖു സേനാസനേസു വിഹരന്തോ ആകങ്ഖമാനോ തിണ്ണം ചീവരാനം അഞ്ഞതരം ചീവരം അന്തരഘരേ നിക്ഖിപേയ്യാതി. യസ്മാ പന യോ വസ്സം ഉപഗന്ത്വാ യാവ പഠമകത്തികപുണ്ണമം വസതി, സോ വുട്ഠവസ്സാനം അബ്ഭന്തരോ ഹോതി, തസ്മാ ഇദം അതിഗഹനം ബ്യഞ്ജനവിചാരണം അകത്വാ പദഭാജനേ കേവലം ചീവരനിക്ഖേപാരഹം പുഗ്ഗലം ദസ്സേതും ‘‘വുട്ഠവസ്സാന’’ന്തി വുത്തം. തസ്സാപി ‘‘ഭിക്ഖു സേനാസനേസു വിഹരന്തോ’’തി ഇമിനാ സമ്ബന്ധോ. അയഞ്ഹി ഏത്ഥ അത്ഥോ ‘‘വുട്ഠവസ്സാനം ഭിക്ഖു സേനാസനേസു വിഹരന്തോ’’തി ഏവരൂപാനം ഭിക്ഖൂനം അബ്ഭന്തരേ യോ കോചി ഭിക്ഖൂതി വുത്തം ഹോതി.

അരഞ്ഞലക്ഖണം അദിന്നാദാനവണ്ണനായം വുത്തം. അയം പന വിസേസോ – സചേ വിഹാരോ പരിക്ഖിത്തോ ഹോതി, പരിക്ഖിത്തസ്സ ഗാമസ്സ ഇന്ദഖീലതോ അപരിക്ഖിത്തസ്സ പരിക്ഖേപാരഹട്ഠാനതോ പട്ഠായ യാവ വിഹാരപരിക്ഖേപാ മിനിതബ്ബം. സചേ വിഹാരോ അപരിക്ഖിത്തോ ഹോതി, യം സബ്ബപഠമം സേനാസനം വാ ഭത്തസാലാ വാ ധുവസന്നിപാതട്ഠാനം വാ ബോധിവാ ചേതിയം വാ ദൂരേ ചേപി സേനാസനതോ ഹോതി, തം പരിച്ഛേദം കത്വാ മിനിതബ്ബം. സചേപി ആസന്നേ ഗാമോ ഹോതി, വിഹാരേ ഠിതേഹി ഘരമാനുസകാനം സദ്ദോ സൂയതി, പബ്ബതനദീആദീഹി പന അന്തരിതത്താ ന സക്കാ ഉജും ഗന്തും, യോ ചസ്സ പകതിമഗ്ഗോ ഹോതി, സചേപി നാവായ സഞ്ചരിതബ്ബോ, തേന മഗ്ഗേന ഗാമതോ പഞ്ചധനുസതികം ഗഹേതബ്ബം. യോ ആസന്നഗാമസ്സ അങ്ഗസമ്പാദനത്ഥം തതോ തതോ മഗ്ഗം പിദഹതി, അയം ‘‘ധുതങ്ഗചോരോ’’തി വേദിതബ്ബോ.

സാസങ്കസമ്മതാനീതി ‘‘സാസങ്കാനീ’’തി സമ്മതാനി; ഏവം സഞ്ഞാതാനീതി അത്ഥോ. പദഭാജനേ പന യേന കാരണേന താനി സാസങ്കസമ്മതാനി, തം ദസ്സേതും ‘‘ആരാമേ ആരാമൂപചാരേ’’തിആദി വുത്തം.

സഹ പടിഭയേന സപ്പടിഭയാനി, സന്നിഹിതബലവഭയാനീതി അത്ഥോ. പദഭാജനേ പന യേന കാരണേന താനി സപ്പടിഭയാനി; തം ദസ്സേതും ‘‘ആരാമേ ആരാമൂപചാരേ’’തിആദി വുത്തം.

സമന്താ ഗോചരഗാമേ നിക്ഖിപേയ്യാതി ആരഞ്ഞകസ്സ സേനാസനസ്സ സമന്താ സബ്ബദിസാഭാഗേസു അത്തനാ അഭിരുചിതേ ഗോചരഗാമേ സതിയാ അങ്ഗസമ്പത്തിയാ നിക്ഖിപേയ്യ.

തത്രായം അങ്ഗസമ്പത്തി – പുരിമികായ ഉപഗന്ത്വാ മഹാപവാരണായ പവാരിതോ ഹോതി, ഇദമേകം അങ്ഗം. സചേ പച്ഛിമികായ വാ ഉപഗതോ ഹോതി ഛിന്നവസ്സോ വാ, നിക്ഖിപിതും ന ലഭതി. കത്തികമാസോയേവ ഹോതി, ഇദം ദുതിയം അങ്ഗം. കത്തികമാസതോ പരം ന ലഭതി, പഞ്ചധനുസതികം പച്ഛിമമേവ പമാണയുത്തം സേനാസനം ഹോതി, ഇദം തതിയം അങ്ഗം. ഊനപ്പമാണേ വാ ഗാവുതതോ അതിരേകപ്പമാണേ വാ ന ലഭതി, യത്ര ഹി പിണ്ഡായ ചരിത്വാ പുന വിഹാരം ഭത്തവേലായം സക്കാ ആഗന്തും, തദേവ ഇധ അധിപ്പേതം. നിമന്തിതോ പന അദ്ധയോജനമ്പി യോജനമ്പി ഗന്ത്വാ വസിതും പച്ചേതി, ഇദമപ്പമാണം. സാസങ്കസപ്പടിഭയമേവ ഹോതി, ഇദം ചതുത്ഥം അങ്ഗം. അനാസങ്കഅപ്പടിഭയേ ഹി അങ്ഗയുത്തേപി സേനാസനേ വസന്തോ നിക്ഖിപിതും ന ലഭതീതി.

അഞ്ഞത്ര ഭിക്ഖുസമ്മുതിയാതി യാ ഉദോസിതസിക്ഖാപദേ കോസമ്ബകസമ്മുതി (പാരാ. ൪൭൫) അനുഞ്ഞാതാ തസ്സാ സമ്മുതിയാ അഞ്ഞത്ര; സചേ സാ ലദ്ധാ ഹോതി, ഛാരത്താതിരേകമ്പി വിപ്പവസിതും വട്ടതി.

പുന ഗാമസീമം ഓക്കമിത്വാതി സചേ ഗോചരഗാമതോ പുരത്ഥിമായ ദിസായ സേനാസനം; അയഞ്ച പച്ഛിമദിസം ഗതോ ഹോതി, സേനാസനം ആഗന്ത്വാ സത്തമം അരുണം ഉട്ഠാപേതും അസക്കോന്തേന ഗാമസീമമ്പി ഓക്കമിത്വാ സഭായം വാ യത്ഥ കത്ഥചി വാ വസിത്വാ ചീവരപ്പവത്തിം ഞത്വാ പക്കമിതും വട്ടതീതി അത്ഥോ. ഏവം അസക്കോന്തേന തത്ഥേവ ഠിതേന പച്ചുദ്ധരിതബ്ബം, അതിരേകചീവരട്ഠാനേ ഠസ്സതീതി. സേസം ഉത്താനമേവ.

കഥിനസമുട്ഠാനം – കായവാചതോ കായവാചാചിത്തതോ ച സമുട്ഠാതി, അകിരിയാ, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മവചീകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.

സാസങ്കസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.