൧൦. പരിണതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൬൫൭. തേന സമയേനാതി പരിണതസിക്ഖാപദം. തത്ഥ പൂഗസ്സാതി സമൂഹസ്സ; ധമ്മഗണസ്സാതി അത്ഥോ. പടിയത്തന്തി പടിയാദിതം. ബഹൂ സങ്ഘസ്സ ഭത്താതി സങ്ഘസ്സ ബഹൂനി ഭത്താനി അനേകാനി ലാഭമുഖാനി; ന സങ്ഘസ്സ കേനചി പരിഹാനീതി ദീപേന്തി. ഓണോജേഥാതി ദേഥ. കിം പനേവം വത്തും വട്ടതീതി കസ്മാ ന വട്ടതി? അയഞ്ഹി അഭിഹടഭിക്ഖാ അഭിഹരിത്വാ ഏകസ്മിം ഓകാസേ സങ്ഘസ്സത്ഥായ പടിയത്താ അഭിഹടപടിയത്തേ ച ഉദ്ദിസ്സ ഠപിതഭാഗേ ച പയുത്തവാചാ നാമ നത്ഥി.

൬൫൮. സങ്ഘികന്തി സങ്ഘസ്സ സന്തകം. സോ ഹി സങ്ഘസ്സ പരിണതത്താ ഹത്ഥം അനാരൂള്ഹോപി ഏകേന പരിയായേന സങ്ഘസ്സ സന്തകോ ഹോതി, പദഭാജനേ പന ‘‘സങ്ഘികം നാമ സങ്ഘസ്സ ദിന്നം ഹോതി പരിച്ചത്ത’’ന്തി ഏവം അത്ഥുദ്ധാരവസേന നിപ്പരിയായതോവ സങ്ഘികം ദസ്സിതം. ലാഭന്തി പടിലഭിതബ്ബവത്ഥും ആഹ. തേനേവസ്സ നിദ്ദേസേ ‘‘ചീവരമ്പീ’’തിആദി വുത്തം. പരിണതന്തി സങ്ഘസ്സ നിന്നം സങ്ഘസ്സ പോണം സങ്ഘസ്സ പബ്ഭാരം ഹുത്വാ ഠിതം. യേന പന കാരണേന സോ പരിണതോ ഹോതി, തം ദസ്സേതും ‘‘ദസ്സാമ കരിസ്സാമാതി വാചാ ഭിന്നാ ഹോതീ’’തി പദഭാജനം വുത്തം.

൬൫൯. പയോഗേ ദുക്കടന്തി പരിണതലാഭസ്സ അത്തനോ പരിണാമനപയോഗേ ദുക്കടം, പടിലാഭേന തസ്മിം ഹത്ഥം ആരൂള്ഹേ നിസ്സഗ്ഗിയം. സചേ പന സങ്ഘസ്സ ദിന്നം ഹോതി, തം ഗഹേതും ന വട്ടതി, സങ്ഘസ്സേവ ദാതബ്ബം. യോപി ആരാമികേഹി സദ്ധിം ഏകതോ ഖാദതി, ഭണ്ഡം അഗ്ഘാപേത്വാ കാരേതബ്ബോ. പരിണതം പന സഹധമ്മികാനം വാ ഗിഹീനം വാ അന്തമസോ മാതുസന്തകമ്പി ‘‘ഇദം മയ്ഹം ദേഹീ’’തി സങ്ഘസ്സ പരിണതഭാവം ഞത്വാ അത്തനോ പരിണാമേത്വാ ഗണ്ഹന്തസ്സ നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയം. ‘‘ഇമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദേഹീ’’തി ഏവം അഞ്ഞസ്സ പരിണാമേന്തസ്സ സുദ്ധികപാചിത്തിയം. ഏകം പത്തം വാ ചീവരം വാ അത്തനോ, ഏകം അഞ്ഞസ്സ പരിണാമേതി, നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയഞ്ചേവ സുദ്ധികപാചിത്തിയഞ്ച. ഏസേവ നയോ ബഹൂസു. വുത്തമ്പി ചേതം –

‘‘നിസ്സഗ്ഗിയേന ആപത്തിം, സുദ്ധികേന പാചിത്തിയം;

ആപജ്ജേയ്യ ഏകതോ;

പഞ്ഹാ മേസാ കുസലേഹി ചിന്തിതാ’’തി. (പരി. ൪൮൦);

അയഞ്ഹി പരിണാമനം സന്ധായ വുത്തോ. യോപി വസ്സികസാടികസമയേ മാതുഘരേപി സങ്ഘസ്സ പരിണതം വസ്സികസാടികം ഞത്വാ അത്തനോ പരിണാമേതി, നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയം. പരസ്സ പരിണാമേതി, സുദ്ധികപാചിത്തിയം. മനുസ്സാ ‘‘സങ്ഘഭത്തം കരിസ്സാമാ’’തി സപ്പിതേലാദീനി ആഹരന്തി, ഗിലാനോ ചേപി ഭിക്ഖു സങ്ഘസ്സ പരിണതഭാവം ഞത്വാ കിഞ്ചി യാചതി, നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയമേവ. സചേ പന സോ ‘‘തുമ്ഹാകം സപ്പിആദീനി ആഭടാനി അത്ഥീ’’തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘ആമ, അത്ഥീ’’തി വുത്തേ ‘‘മയ്ഹമ്പി ദേഥാ’’തി വദതി, വട്ടതി. അഥാപി നം കുക്കുച്ചായന്തം ഉപാസകാ വദന്തി – ‘‘സങ്ഘോപി അമ്ഹേഹി ദിന്നമേവ ലഭതി; ഗണ്ഹഥ, ഭന്തേ’’തി ഏവമ്പി വട്ടതി.

൬൬൦. സങ്ഘസ്സ പരിണതം അഞ്ഞസങ്ഘസ്സാതി ഏകസ്മിം വിഹാരേ സങ്ഘസ്സ പരിണതം അഞ്ഞം വിഹാരം ഉദ്ദിസിത്വാ ‘‘അസുകസ്മിം നാമ മഹാവിഹാരേ സങ്ഘസ്സ ദേഥാ’’തി പരിണാമേതി.

ചേതിയസ്സ വാതി ‘‘കിം സങ്ഘസ്സ ദിന്നേന, ചേതിയസ്സപൂജം കരോഥാ’’തി ഏവം ചേതിയസ്സ വാ പരിണാമേതി.

ചേതിയസ്സ പരിണതന്തി ഏത്ഥ നിയമേത്വാ അഞ്ഞചേതിയസ്സത്ഥായ രോപിതമാലാവച്ഛതോ അഞ്ഞചേതിയമ്ഹി പുപ്ഫമ്പി ആരോപേതും ന വട്ടതി. ഏകസ്സ ചേതിയസ്സ പന ഛത്തം വാ പടാകം വാ ആരോപേത്വാ ഠിതം ദിസ്വാ സേസം അഞ്ഞസ്സ ചേതിയസ്സ ദാപേതും വട്ടതി.

പുഗ്ഗലസ്സ പരിണതന്തി അന്തമസോ സുനഖസ്സാപി പരിണതം ‘‘ഇമസ്സ സുനഖസ്സ മാ ദേഹി, ഏതസ്സ ദേഹീ’’തി ഏവം അഞ്ഞപുഗ്ഗലസ്സ പരിണാമേതി, ദുക്കടം. സചേ പന ദായകാ ‘‘മയം സങ്ഘസ്സ ഭത്തം ദാതുകാമാ, ചേതിയസ്സ പൂജം കാതുകാമാ, ഏകസ്സ ഭിക്ഖുനോ പരിക്ഖാരം ദാതുകാമാ, തുമ്ഹാകം രുചിയാ ദസ്സാമ; ഭണഥ, കത്ഥ ദേമാ’’തി വദന്തി. ഏവം വുത്തേ തേന ഭിക്ഖുനാ ‘‘യത്ഥ ഇച്ഛഥ, തത്ഥ ദേഥാ’’തി വത്തബ്ബാ. സചേ പന കേവലം ‘‘കത്ഥ ദേമാ’’തി പുച്ഛന്തി, പാളിയം ആഗതനയേനേവ വത്തബ്ബം. സേസമേത്ഥ ഉത്താനത്ഥമേവ.

തിസമുട്ഠാനം – കായചിത്തതോ വാചാചിത്തതോ കായവാചാചിത്തതോ ച സമുട്ഠാതി, കിരിയം, സഞ്ഞാവിമോക്ഖം, സചിത്തകം, ലോകവജ്ജം, കായകമ്മവചീകമ്മം, അകുസലചിത്തം, തിവേദനന്തി.

സമന്തപാസാദികായ വിനയസംവണ്ണനായ

പരിണതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

നിട്ഠിതോ പത്തവഗ്ഗോ തതിയോ.

നിസ്സഗ്ഗിയവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

പാരാജികകണ്ഡ-അട്ഠകഥാ നിട്ഠിതാ.