൯. രൂപിയസംവോഹാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൮൭. തേന സമയേനാതി രൂപിയസംവോഹാരസിക്ഖാപദം. തത്ഥ നാനപ്പകാരകന്തി കതാകതാദിവസേന അനേകവിധം. രൂപിയസംവോഹാരന്തി ജാതരൂപരജതപരിവത്തനം. സമാപജ്ജന്തീതി പടിഗ്ഗഹണസ്സേവ പടിക്ഖിതത്താ പടിഗ്ഗഹിതപരിവത്തനേ ദോസം അപസ്സന്താ കരോന്തി.

൫൮൯. സീസൂപഗന്തിആദീസു സീസം ഉപഗച്ഛതീതി സീസൂപഗം, പോത്ഥകേസു പന ‘‘സീസൂപക’’ന്തി ലിഖിതം, യസ്സ കസ്സചി സീസാലങ്കാരസ്സേതം അധിവചനം. ഏസ നയോ സബ്ബത്ഥ. കതേന കതന്തിആദീസു സുദ്ധോ രൂപിയസംവോഹാരോയേവ.

രൂപിയേ രൂപിയസഞ്ഞീതിആദിമ്ഹി പുരിമസിക്ഖാപദേ വുത്തവത്ഥൂസു നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥുനാ നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥും ചേതാപേന്തസ്സ മൂലഗ്ഗഹണേ പുരിമസിക്ഖാപദേന നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയം, അപരാപരപരിവത്തനേ ഇമിനാ നിസ്സഗ്ഗിയപാചിത്തിയമേവ. നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥുനാ ദുക്കടവത്ഥും വാ കപ്പിയവത്ഥും വാ ചേതാപേന്തസ്സപി ഏസേവ നയോ. യോ ഹി അയം അരൂപിയേ രൂപിയസഞ്ഞീ രൂപിയം ചേതാപേതീതിആദി ദുതിയോ തികോ വുത്തോ, തസ്സാനുലോമത്താ അവുത്തോപി അയമപരോപി രൂപിയേ രൂപിയസഞ്ഞീ അരൂപിയം ചേതാപേതീതിആദി തികോ വേദിതബ്ബോ. അത്തനോ വാ ഹി അരൂപിയേന പരസ്സ രൂപിയം ചേതാപേയ്യ അത്തനോ വാ രൂപിയേന പരസ്സ അരൂപിയം, ഉഭയഥാപി രൂപിയസംവോഹാരോ കതോയേവ ഹോതി, തസ്മാ പാളിയം ഏകന്തേന രൂപിയപക്ഖേ ഏകോയേവ തികോ വുത്തോതി.

ദുക്കടവത്ഥുനാ പന നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥും ചേതാപേന്തസ്സ മൂലഗ്ഗഹണേ പുരിമസിക്ഖാപദേന ദുക്കടം, പച്ഛാ പരിവത്തനേ ഇമിനാ നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയം, ഗരുകസ്സ ചേതാപിതത്താ. ദുക്കടവത്ഥുനാ ദുക്കടവത്ഥുമേവ, കപ്പിയവത്ഥും വാ ചേതാപേന്തസ്സ മൂലഗ്ഗഹണേ പുരിമസിക്ഖാപദേന ദുക്കടം, പച്ഛാ പരിവത്തനേപി ഇമിനാ ദുക്കടമേവ. കസ്മാ? അകപ്പിയവത്ഥുനാ ചേതാപിതത്താ. അന്ധകട്ഠകഥായം പന ‘‘സചേ കയവിക്കയം സമാപജ്ജേയ്യ, നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയ’’ന്തി ഭാസിതം, തം ദുബ്ഭാസിതം. കസ്മാ? ന ഹി ദാനഗ്ഗഹണതോ അഞ്ഞോ കയവിക്കയോ നാമ അത്ഥി, കയവിക്കയസിക്ഖാപദഞ്ച കപ്പിയവത്ഥുനാ കപ്പിയവത്ഥുപരിവത്തനമേവ സന്ധായ വുത്തം, തഞ്ച ഖോ അഞ്ഞത്ര സഹധമ്മികേഹി. ഇദം സിക്ഖാപദം രൂപിയേന ച രൂപിയാരൂപിയചേതാപനം അരൂപിയേന ച രൂപിയചേതാപനം. ദുക്കടവത്ഥുനാ പന ദുക്കടവത്ഥുനോ ചേതാപനം നേവ ഇധ ന തത്ഥ പാളിയം വുത്തം, ന ചേത്ഥ അനാപത്തി ഭവിതും അരഹതി. തസ്മാ യഥേവ ദുക്കടവത്ഥുനോ പടിഗ്ഗഹണേ ദുക്കടം, തഥേവ തസ്സ വാ തേന വാ ചേതാപനേപി ദുക്കടം യുത്തന്തി ഭഗവതോ അധിപ്പായഞ്ഞൂഹി വുത്തം.

കപ്പിയവത്ഥുനാ പന നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥും ചേതാപേന്തസ്സ മൂലഗ്ഗഹണേ പുരിമസിക്ഖാപദേന അനാപത്തി, പച്ഛാ പരിവത്തനേ ഇമിനാ നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയം. വുത്തഞ്ഹേതം – ‘‘അരൂപിയേ അരൂപിയസഞ്ഞീ രൂപിയം ചേതാപേതി നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയ’’ന്തി. തേനേവ കപ്പിയവത്ഥുനാ ദുക്കടവത്ഥും ചേതാപേന്തസ്സ മൂലപടിഗ്ഗഹണേ തഥേവ അനാപത്തി, പച്ഛാ പരിവത്തനേ ഇമിനാ ദുക്കടം. കസ്മാ? അകപ്പിയസ്സ ചേതാപിതത്താ. കപ്പിയവത്ഥുനാ പന കപ്പിയവത്ഥും അഞ്ഞത്ര സഹധമ്മികേഹി ചേതാപേന്തസ്സ മൂലഗ്ഗഹണേ പുരിമസിക്ഖാപദേന അനാപത്തി, പച്ഛാ പരിവത്തനേ ഉപരി കയവിക്കയസിക്ഖാപദേന നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയം. കയവിക്കയം മോചേത്വാ ഗണ്ഹന്തസ്സ ഉപരിസിക്ഖാപദേനപി അനാപത്തി, വഡ്ഢിം പയോജേന്തസ്സ ദുക്കടം.

ഇമസ്സ ച രൂപിയസംവോഹാരസ്സ ഗരുകഭാവദീപകം ഇദം പത്തചതുക്കം വേദിതബ്ബം. യോ ഹി രൂപിയം ഉഗ്ഗണ്ഹിത്വാ തേന അയബീജം സമുട്ഠാപേതി, തം കോട്ടാപേത്വാ തേന ലോഹേന പത്തം കാരേതി, അയം പത്തോ മഹാഅകപ്പിയോ നാമ, ന സക്കാ കേനചി ഉപായേന കപ്പിയോ കാതും. സചേ ഹി തം വിനാസേത്വാ ഥാലകം കാരേതി, തമ്പി അകപ്പിയം. വാസിം കാരേതി, തായ ഛിന്നം ദന്തകട്ഠമ്പി അകപ്പിയം. ബളിസം കാരോതി, തേന മാരിതാ മച്ഛാപി അകപ്പിയാ. വാസിഫലം താപേത്വാ ഉദകം വാ ഖീരം വാ ഉണ്ഹാപേതി, തമ്പി അകപ്പിയമേവ.

യോ പന രൂപിയം ഉഗ്ഗണ്ഹിത്വാ തേന പത്തം കിണാതി, അയമ്പി പത്തോ അകപ്പിയോ. ‘‘പഞ്ചന്നമ്പി സഹധമ്മികാനം ന കപ്പതീ’’തി മഹാപച്ചരിയം വുത്തം. സക്കാ പന കപ്പിയോ കാതും, സോ ഹി മൂലേ മൂലസാമികാനം പത്തേ ച പത്തസാമികാനം ദിന്നേ കപ്പിയോ ഹോതി. കപ്പിയഭണ്ഡം ദത്വാ ഗഹേത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതി.

യോപി രൂപിയം ഉഗ്ഗണ്ഹാപേത്വാ കപ്പിയകാരകേന സദ്ധിം കമ്മാരകുലം ഗന്ത്വാ പത്തം ദിസ്വാ ‘‘അയം മയ്ഹം രുച്ചതീ’’തി വദതി. കപ്പിയകാരകോ ച തം രൂപിയം ദത്വാ കമ്മാരം സഞ്ഞാപേതി, അയമ്പി പത്തോ കപ്പിയവോഹാരേന ഗഹിതോപി ദുതിയപത്തസദിസോയേവ, മൂലസ്സ സമ്പടിച്ഛിതത്താ അകപ്പിയോ. കസ്മാ സേസാനം ന കപ്പതീതി? മൂലസ്സ അനിസ്സട്ഠത്താ.

യോ പന രൂപിയം അസമ്പടിച്ഛിത്വാ ‘‘ഥേരസ്സ പത്തം കിണിത്വാ ദേഹീ’’തി പഹിതകപ്പിയകാരകേന സദ്ധിം കമ്മാരകുലം ഗന്ത്വാ പത്തം ദിസ്വാ ‘‘ഇമേ കഹാപണേ ഗഹേത്വാ ഇമം ദേഹീ’’തി കഹാപണേ ദാപേത്വാ ഗഹിതോ, അയം പത്തോ ഏതസ്സേവ ഭിക്ഖുനോ ന വട്ടതി ദുബ്ബിചാരിതത്താ, അഞ്ഞേസം പന വട്ടതി, മൂലസ്സ അസമ്പടിച്ഛിതത്താ.

മഹാസുമത്ഥേരസ്സ കിര ഉപജ്ഝായോ അനുരുദ്ധത്ഥേരോ നാമ അഹോസി. സോ അത്തനോ ഏവരൂപം പത്തം സപ്പിസ്സ പൂരേത്വാ സങ്ഘസ്സ നിസ്സജ്ജി. തിപിടകചൂളനാഗത്ഥേരസ്സപി സദ്ധിവിഹാരികാനം ഏവരൂപോ പത്തോ അഹോസി. തം ഥേരോപി സപ്പിസ്സ പൂരാപേത്വാ സങ്ഘസ്സ നിസ്സജ്ജാപേസീതി. ഇദം അകപ്പിയപത്തചതുക്കം.

സചേ പന രൂപിയം അസമ്പടിച്ഛിത്വാ ‘‘ഥേരസ്സ പത്തം കിണിത്വാ ദേഹീ’’തി പഹിതകപ്പിയകാരകേന സദ്ധിം കമ്മാരകുലം ഗന്ത്വാ പത്തം ദിസ്വാ ‘‘അയം മയ്ഹം രുച്ചതീ’’തി വാ ‘‘ഇമാഹം ഗഹേസ്സാമീ’’തി വാ വദതി, കപ്പിയകാരകോ ച തം രൂപിയം ദത്വാ കമ്മാരം സഞ്ഞാപേതി, അയം പത്തോ സബ്ബകപ്പിയോ ബുദ്ധാനമ്പി പരിഭോഗാരഹോതി.

൫൯൧. അരൂപിയേ രൂപിയസഞ്ഞീതി ഖരപത്താദീസു സുവണ്ണാദിസഞ്ഞീ. ആപത്തി ദുക്കടസ്സാതി സചേ തേന അരൂപിയം ചേതാപേതി ദുക്കടാപത്തി ഹോതി. ഏസ നയോ വേമതികേ. അരൂപിയസഞ്ഞിസ്സ പന പഞ്ചഹി സഹധമ്മികേഹി സദ്ധി ‘‘ഇദം ഗഹേത്വാ ഇദം ദേഥാ’’തി കയവിക്കയം കരോന്തസ്സാപി അനാപത്തി. സേസം ഉത്താനമേവ.

ഛസമുട്ഠാനം, കിരിയം, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മവചീകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.

രൂപിയസംവോഹാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.