൧൦. കയവിക്കയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൯൩. തേന സമയേനാതി കയവിക്കയസിക്ഖാപദം. തത്ഥ കതി ഹിപി ത്യായന്തി കതി തേ അയം, ഹികാരോ പനേത്ഥ പദപൂരണോ, പികാരോ ഗരഹായം, അയം ദുബ്ബലസങ്ഘാടി തവ കതി ദിവസാനി ഭവിസ്സതീതി അത്ഥോ. അഥ വാ കതിഹമ്പി ത്യായന്തിപി പാഠോ. തത്ഥ കതിഹന്തി കതി അഹാനി, കതി ദിവസാനീതി വുത്തം ഹോതി. സേസം വുത്തനയമേവ. കതിഹിപി മ്യായന്തി ഇദമ്പി ഏതേനേവ നയേന വേദിതബ്ബം. ഗിഹീപി നം ഗിഹിസ്സാതി ഏത്ഥ നന്തി നാമത്ഥേ നിപാതോ, ഗിഹീ നാമ ഗിഹിസ്സാതി വുത്തം ഹോതി.

൫൯൪. നാനപ്പകാരകന്തി ചീവരാദീനം കപ്പിയഭണ്ഡാനം വസേന അനേകവിധം. തേനേവസ്സ പദഭാജനേ ചീവരം ആദിം കത്വാ ദസികസുത്തപരിയോസാനം കപ്പിയഭണ്ഡമേവ ദസ്സിതം. അകപ്പിയഭണ്ഡപരിവത്തനഞ്ഹി കയവിക്കയസങ്ഗഹം ന ഗച്ഛതി. കയവിക്കയന്തി കയഞ്ചേവ വിക്കയഞ്ച. ‘‘ഇമിനാ ഇമം ദേഹീ’’തിആദിനാ ഹി നയേന പരസ്സ കപ്പിയഭണ്ഡം ഗണ്ഹന്തോ കയം സമാപജ്ജതി, അത്തനോ കപ്പിയഭണ്ഡം ദേന്തോ വിക്കയം.

൫൯൫. അജ്ഝാചരതീതി അഭിഭവിത്വാ ചരതി, വീതിക്കമവാചം ഭാസതീതി അത്ഥോ. യതോ കയിതഞ്ച ഹോതി വിക്കയിതഞ്ചാതി യദാ കയിതഞ്ച ഹോതി പരഭണ്ഡം അത്തനോ ഹത്ഥഗതം കരോന്തേന, വിക്കീതഞ്ച അത്തനോ ഭണ്ഡം പരഹത്ഥഗതം കരോന്തേന. ‘‘ഇമിനാ ഇമ’’ന്തിആദിവചനാനുരൂപതോ പന പാഠേ പഠമം അത്തനോ ഭണ്ഡം ദസ്സിതം.

നിസ്സജ്ജിതബ്ബന്തി ഏവം പരസ്സ ഹത്ഥതോ കയവസേന ഗഹിതകപ്പിയഭണ്ഡം നിസ്സജ്ജിതബ്ബം. അയഞ്ഹി കയവിക്കയോ ഠപേത്വാ പഞ്ച സഹധമ്മികേ അവസേസേഹി ഗിഹിപബ്ബജിതേഹി അന്തമസോ മാതാപിതൂഹിപി സദ്ധിം ന വട്ടതി.

തത്രായം വിനിച്ഛയോ – വത്ഥേന വാ വത്ഥം ഹോതു ഭത്തേന വാ ഭത്തം, യം കിഞ്ചി കപ്പിയം ‘‘ഇമിനാ ഇമം ദേഹീ’’തി വദതി, ദുക്കടം. ഏവം വത്വാ മാതുയാപി അത്തനോ ഭണ്ഡം ദേതി, ദുക്കടം. ‘‘ഇമിനാ ഇമം ദേഹീ’’തി വുത്തോ വാ ‘‘ഇമം ദേഹി, ഇമം തേ ദസ്സാമീ’’തി വത്വാ വാ മാതുയാപി ഭണ്ഡം അത്തനാ ഗണ്ഹാതി, ദുക്കടം. അത്തനോ ഭണ്ഡേ പരഹത്ഥം പരഭണ്ഡേ ച അത്തനോ ഹത്ഥം സമ്പത്തേ നിസ്സഗ്ഗിയം. മാതരം പന പിതരം വാ ‘‘ഇമം ദേഹീ’’തി വദതോ വിഞ്ഞത്തി ന ഹോതി. ‘‘ഇമം ഗണ്ഹാഹീ’’തി വദതോ സദ്ധാദേയ്യവിനിപാതനം ന ഹോതി. അഞ്ഞാതകം ‘‘ഇമം ദേഹീ’’തി വദതോ വിഞ്ഞത്തി ഹോതി. ‘‘ഇമം ഗണ്ഹാഹീ’’തി വദതോ സദ്ധാദേയ്യവിനിപാതനം ഹോതി. ‘‘ഇമിനാ ഇമം ദേഹീ’’തി കയവിക്കയം ആപജ്ജതോ നിസ്സഗ്ഗിയം. തസ്മാ കപ്പിയഭണ്ഡം പരിവത്തേന്തേന മാതാപിതൂഹിപി സദ്ധിം കയവിക്കയം അഞ്ഞാതകേഹി സദ്ധിം തിസ്സോ ആപത്തിയോ മോചേന്തേന പരിവത്തേതബ്ബം.

തത്രായം പരിവത്തനവിധി – ഭിക്ഖുസ്സ പാഥേയ്യതണ്ഡുലാ ഹോന്തി, സോ അന്തരാമഗ്ഗേ ഭത്തഹത്ഥം പുരിസം ദിസ്വാ ‘‘അമ്ഹാകം തണ്ഡുലാ അത്ഥി, ന ച നോ ഇമേഹി അത്ഥോ, ഭത്തേന പന അത്ഥോ’’തി വദതി. പുരിസോ തണ്ഡുലേ ഗഹേത്വാ ഭത്തം ദേതി, വട്ടതി. തിസ്സോപി ആപത്തിയോ ന ഹോന്തി. അന്തമസോ നിമിത്തകമ്മമത്തമ്പി ന ഹോതി. കസ്മാ? മൂലസ്സ അത്ഥിതായ. പരതോ ച വുത്തമേവ ‘‘ഇദം അമ്ഹാകം അത്ഥി, അമ്ഹാകഞ്ച ഇമിനാ ച ഇമിനാ ച അത്ഥോതി ഭണതീ’’തി. യോ പന ഏവം അകത്വാ ‘‘ഇമിനാ ഇമം ദേഹീ’’തി പരിവത്തേതി; യഥാവത്ഥുകമേവ. വിഘാസാദം ദിസ്വാ ‘‘ഇമം ഓദനം ഭുഞ്ജിത്വാ, രജനം വാ ദാരൂനി വാ ആഹരാ’’തി വദതി, രജനഛല്ലിഗണനായ ദാരുഗണനായ ച നിസ്സഗ്ഗിയാനി ഹോന്തി. ‘‘ഇമം ഓദനം ഭുഞ്ജിത്വാ ഇദം നാമ കരോഥാ’’തി ദന്തകാരാദീഹി സിപ്പികേഹി ധമകരണാദീസു തം തം പരിക്ഖാരം കാരേതി, രജകേഹി വാ വത്ഥം ധോവാപേതി; യഥാവത്ഥുകമേവ. ന്ഹാപിതേന കേസേ ഛിന്ദാപേതി, കമ്മകാരേഹി നവകമ്മം കാരേതി; യഥാവത്ഥുകമേവ. സചേ പന ‘‘ഇദം ഭത്തം ഭുഞ്ജിത്വാ ഇദം കരോഥാ’’തി ന വദതി ‘‘ഇദം ഭത്തം ഭുഞ്ജ ഭുത്തോസി ഭുഞ്ജിസ്സസി, ഇദം നാമ കരോഹീ’’തി വദതി, വട്ടതി. ഏത്ഥ ച കിഞ്ചാപി വത്ഥധോവനേ വാ കേസച്ഛേദനേ വാ ഭൂമിസോധനാദിനവകമ്മേ വാ പരഭണ്ഡം അത്തനോ ഹത്ഥഗതം നിസ്സജ്ജിതബ്ബം നാമ നത്ഥി. മഹാഅട്ഠകഥായം പന ദള്ഹം കത്വാ വുത്തത്താ ന സക്കാ ഏതം പടിക്ഖിപിതും, തസ്മാ യഥാ നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥുമ്ഹി പരിഭുത്തേ വാ നട്ഠേ വാ പാചിത്തിയം ദേസേതി, ഏവമിധാപി ദേസേതബ്ബം.

൫൯൬. കയവിക്കയേ കയവിക്കയസഞ്ഞീതിആദിമ്ഹി യോ കയവിക്കയം സമാപജ്ജതി, സോ തസ്മിം കയവിക്കയസഞ്ഞീ വാ ഭവതു വേമതികോ വാ, ന കയവിക്കയസഞ്ഞീ വാ നിസ്സഗ്ഗിയപാചിത്തിയമേവ. ചൂളത്തികേ ദ്വീസു പദേസു ദുക്കടമേവാതി ഏവമത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ.

൫൯൭. അഗ്ഘം പുച്ഛതീതി ‘‘അയം തവ പത്തോ കിം അഗ്ഘതീ’’തി പുച്ഛതി. ‘‘ഇദം നാമാ’’തി വുത്തേ പന സചേ തസ്സ കപ്പിയഭണ്ഡം മഹഗ്ഘം ഹോതി, ഏവഞ്ച നം പടിവദതി ‘‘ഉപാസക, മമ ഇദം വത്ഥു മഹഗ്ഘം, തവ പത്തം അഞ്ഞസ്സ ദേഹീ’’തി. തം സുത്വാ ഇതരോ ‘‘അഞ്ഞം ഥാലകമ്പി ദസ്സാമീ’’തി വദതി ഗണ്ഹിതും വട്ടതി, ‘‘ഇദം അമ്ഹാകം അത്ഥീ’’തി വുത്തലക്ഖണേ പതതി. സചേ സോ പത്തോ മഹഗ്ഘോ, ഭിക്ഖുനോ വത്ഥു അപ്പഗ്ഘം, പത്തസാമികോ ചസ്സ അപ്പഗ്ഘഭാവം ന ജാനാതി, പത്തോ ന ഗഹേതബ്ബോ, ‘‘മമ വത്ഥു അപ്പഗ്ഘ’’ന്തി ആചിക്ഖിതബ്ബം. മഹഗ്ഘഭാവം ഞത്വാ വഞ്ചേത്വാ ഗണ്ഹന്തോ ഹി ഗഹിതഭണ്ഡം അഗ്ഘാപേത്വാ കാരേതബ്ബതം ആപജ്ജതി. സചേ പത്തസാമികോ ‘‘ഹോതു, ഭന്തേ, സേസം മമ പുഞ്ഞം ഭവിസ്സതീ’’തി ദേതി, വട്ടതി.

കപ്പിയകാരകസ്സ ആചിക്ഖതീതി യസ്സ ഹത്ഥതോ ഭണ്ഡം ഗണ്ഹാതി, തം ഠപേത്വാ അഞ്ഞം അന്തമസോ തസ്സ പുത്തഭാതികമ്പി കപ്പിയകാരകം കത്വാ ‘‘ഇമിനാ ഇമം നാമ ഗഹേത്വാ ദേഹീ’’തി ആചിക്ഖതി. സോ ചേ ഛേകോ ഹോതി, പുനപ്പുനം അപനേത്വാ വിവദിത്വാ ഗണ്ഹാതി, തുണ്ഹീഭൂതേന ഠാതബ്ബം. നോ ചേ ഛേകോ ഹോതി, ന ജാനാതി ഗഹേതും, വാണിജകോ തം വഞ്ചേതി, ‘‘മാ ഗണ്ഹാ’’തി വത്തബ്ബോ.

ഇദം അമ്ഹാകന്തിആദിമ്ഹി ‘‘ഇദം പടിഗ്ഗഹിതം തേലം വാ സപ്പി വാ അമ്ഹാകം അത്ഥി, അമ്ഹാകഞ്ച അഞ്ഞേന അപ്പടിഗ്ഗഹിതകേന അത്ഥോ’’തി ഭണതി. സചേ സോ തം ഗഹേത്വാ അഞ്ഞം ദേതി, പഠമം അത്തനോ തേലം ന മിനാപേതബ്ബം. കസ്മാ? നാളിയഞ്ഹി അവസിട്ഠതേലം ഹോതി, തം പച്ഛാ മിനന്തസ്സ അപ്പടിഗ്ഗഹിതകം ദൂസേയ്യാതി. സേസം ഉത്താനമേവ.

ഛസമുട്ഠാനം, കിരിയം, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മവചീകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.

കയവിക്കയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

നിട്ഠിതോ കോസിയവഗ്ഗോ ദുതിയോ.