൧൦. രാജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൩൭. തേന സമയേനാതി രാജസിക്ഖാപദം. തത്ഥ ഉപാസകം സഞ്ഞാപേത്വാതി ജാനാപേത്വാ, ‘‘ഇമിനാ മൂലേന ചീവരം കിണിത്വാ ഥേരസ്സ ദേഹീ’’തി ഏവം വത്വാതി അധിപ്പായോ. പഞ്ഞാസബന്ധോതി പഞ്ഞാസകഹാപണദണ്ഡോതി വുത്തം ഹോതി. പഞ്ഞാസം ബദ്ധോതിപി പാഠോ, പഞ്ഞാസം ജിതോ പഞ്ഞാസം ദാപേതബ്ബോതി അധിപ്പായോ. അജ്ജണ്ഹോ, ഭന്തേ, ആഗമേഹീതി ഭന്തേ, അജ്ജ ഏകദിവസം അമ്ഹാകം തിട്ഠ, അധിവാസേഹീതി അത്ഥോ. പരാമസീതി ഗണ്ഹി. ജീനോസീതി ജിതോസി.

൫൩൮-൯. രാജഭോഗ്ഗോതി രാജതോ ഭോഗ്ഗം ഭുഞ്ജിതബ്ബം അസ്സത്ഥീതി രാജഭോഗ്ഗോ, രാജഭോഗോതിപി പാഠോ, രാജതോ ഭോഗോ അസ്സ അത്ഥീതി അത്ഥോ.

പഹിണേയ്യാതി പേസേയ്യ, ഉത്താനത്ഥത്താ പനസ്സ പദഭാജനം ന വുത്തം. യഥാ ച ഏതസ്സ, ഏവം ‘‘ചീവരം ഇത്ഥന്നാമം ഭിക്ഖു’’ന്തിആദീനമ്പി പദാനം ഉത്താനത്ഥത്തായേവ പദഭാജനം ന വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. ആഭതന്തി ആനീതം. കാലേനകപ്പിയന്തി യുത്തപത്തകാലേന, യദാ നോ അത്ഥോ ഹോതി, തദാ കപ്പിയം ചീവരം ഗണ്ഹാമാതി അത്ഥോ.

വേയ്യാവച്ചകരോതി കിച്ചകരോ, കപ്പിയകാരകോതി അത്ഥോ. സഞ്ഞത്തോ സോ മയാതി ആണത്തോ സോ മയാ, യഥാ തുമ്ഹാകം ചീവരേന അത്ഥേ സതി ചീവരം ദസ്സതി, ഏവം വുത്തോതി അത്ഥോ. അത്ഥോ മേ ആവുസോ ചീവരേനാതി ചോദനാലക്ഖണനിദസ്സനമേതം, ഇദഞ്ഹി വചനം വത്തബ്ബം, അസ്സ വാ അത്ഥോ യായ കായചി ഭാസായ; ഇദം ചോദനാലക്ഖണം. ‘‘ദേഹി മേ ചീവര’’ന്തിആദീനി പന നവത്തബ്ബാകാരദസ്സനത്ഥം വുത്താനി, ഏതാനി ഹി വചനാനി ഏതേസം വാ അത്ഥോ യായ കായചി ഭാസായ ന വത്തബ്ബോ.

ദുതിയമ്പി വത്തബ്ബോ തതിയമ്പി വത്തബ്ബോതി ‘‘അത്ഥോ മേ ആവുസോ ചീവരേനാ’’തി ഇദമേവ യാവതതിയം വത്തബ്ബോതി. ഏവം ‘‘ദ്വത്തിക്ഖത്തും ചോദേതബ്ബോ സാരേതബ്ബോ’’തി ഏത്ഥ ഉദ്ദിട്ഠചോദനാപരിച്ഛേദം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി ‘‘ദ്വത്തിക്ഖത്തും ചോദയമാനോ സാരയമാനോ തം ചീവരം അഭിനിപ്ഫാദേയ്യ, ഇച്ചേതം കുസല’’ന്തി ഇമേസം പദാനം സങ്ഖേപതോ അത്ഥം ദസ്സേന്തോ ‘‘സചേ അഭിനിപ്ഫാദേതി, ഇച്ചേതം കുസല’’ന്തി ആഹ. ഏവം യാവതതിയം ചോദേന്തോ തം ചീവരം യദി നിപ്ഫാദേതി, സക്കോതി അത്തനോ പടിലാഭവസേന നിപ്ഫാദേതും, ഇച്ചേതം കുസലം സാധു സുട്ഠു സുന്ദരം.

ചതുക്ഖത്തും പഞ്ചക്ഖത്തും ഛക്ഖത്തുപരമം തുണ്ഹീഭൂതേന ഉദ്ദിസ്സ ഠാതബ്ബന്തി ഠാനലക്ഖണനിദസ്സനമേതം. ഛക്ഖത്തുപരമന്തി ച ഭാവനപുംസകവചനമേതം, ഛക്ഖത്തുപരമഞ്ഹി ഏതേന ചീവരം ഉദ്ദിസ്സ തുണ്ഹീഭൂതേന ഠാതബ്ബം, ന അഞ്ഞം കിഞ്ചി കാതബ്ബം, ഇദം ഠാനലക്ഖണം. തത്ഥ യോ സബ്ബട്ഠാനാനം സാധാരണോ തുണ്ഹീഭാവോ, തം താവ ദസ്സേതും പദഭാജനേ ‘‘തത്ഥ ഗന്ത്വാ തുണ്ഹീഭൂതേനാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ ന ആസനേ നിസീദിതബ്ബന്തി ‘‘ഇധ, ഭന്തേ, നിസീദഥാ’’തി വുത്തേനാപി ന നിസീദിതബ്ബം. ന ആമിസം പടിഗ്ഗഹേതബ്ബന്തി യാഗുഖജ്ജകാദിഭേദം കിഞ്ചി ആമിസം ‘‘ഗണ്ഹഥ, ഭന്തേ’’തി യാചിയമാനേനാപി ന ഗണ്ഹിതബ്ബം. ന ധമ്മോ ഭാസിതബ്ബോതി മങ്ഗലം വാ അനുമോദനം വാ ഭാസഥാതി യാചിയമാനേനാപി കിഞ്ചി ന ഭാസിതബ്ബം, കേവലം ‘‘കിം കാരണാ ആഗതോസീ’’തി പുച്ഛിയമാനേന ‘‘ജാനാസി, ആവുസോ’’തി വത്തബ്ബോ. പുച്ഛിയമാനോതി ഇദഞ്ഹി കരണത്ഥേ പച്ചത്തവചനം. അഥ വാ പുച്ഛം കുരുമാനോ പുച്ഛിയമാനോതി ഏവമ്പേത്ഥ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. യോ ഹി പുച്ഛം കരോതി, സോ ഏത്തകം വത്തബ്ബോതി ഠാനം ഭഞ്ജതീതി ആഗതകാരണം ഭഞ്ജതി.

ഇദാനി യാ തിസ്സോ ചോദനാ, ഛ ച ഠാനാനി വുത്താനി. തത്ഥ വുഡ്ഢിഞ്ച ഹാനിഞ്ച ദസ്സേന്തോ ‘‘ചതുക്ഖത്തും ചോദേത്വാ’’തിആദിമാഹ. യസ്മാ ച ഏത്ഥ ഏകചോദനാവുഡ്ഢിയാ ദ്വിന്നം ഠാനാനം ഹാനി വുത്താ, തസ്മാ ‘‘ഏകാ ചോദനാ ദിഗുണം ഠാന’’ന്തി ലക്ഖണം ദസ്സിതം ഹോതി. ഇതി ഇമിനാ ലക്ഖണേന തിക്ഖത്തും ചോദേത്വാ ഛക്ഖത്തും ഠാതബ്ബം, ദ്വിക്ഖത്തും ചോദേത്വാ അട്ഠക്ഖത്തും ഠാതബ്ബം, സകിം ചോദേത്വാ ദസക്ഖത്തും ഠാതബ്ബന്തി. യഥാ ച ‘‘ഛക്ഖത്തും ചോദേത്വാ ന ഠാതബ്ബ’’ന്തി വുത്തം, ഏവം ‘‘ദ്വാദസക്ഖത്തും ഠത്വാ ന ചോദേതബ്ബ’’ന്തിപി വുത്തമേവ ഹോതി. തസ്മാ സചേ ചോദേതിയേവ ന തിട്ഠതി, ഛ ചോദനാ ലബ്ഭന്തി. സചേ തിട്ഠതിയേവ ന ചോദേതി, ദ്വാദസ ഠാനാനി ലബ്ഭന്തി. സചേ ചോദേതിപി തിട്ഠതിപി, ഏകായ ചോദനായ ദ്വേ ഠാനാനി ഹാപേതബ്ബാനി. തത്ഥ യോ ഏകദിവസമേവ പുനപ്പുനം ഗന്ത്വാ ഛക്ഖത്തും ചോദേതി, സകിംയേവ വാ ഗന്ത്വാ ‘‘അത്ഥോ മേ, ആവുസോ, ചീവരേനാ’’തി ഛക്ഖത്തും വദതി. തഥാ ഏകദിവസമേവ പുനപ്പുനം ഗന്ത്വാ ദ്വാദസക്ഖത്തും തിട്ഠതി, സകിംയേവ വാ ഗന്ത്വാ തത്ര തത്ര ഠാനേ തിട്ഠതി, സോപി സബ്ബചോദനായോ സബ്ബട്ഠാനാനി ച ഭഞ്ജതി. കോ പന വാദോ നാനാദിവസേസു ഏവം കരോന്തസ്സാതി ഏവമേത്ഥ വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോ.

യതസ്സ ചീവരചേതാപന്നം ആഭതന്തി യതോ രാജതോ വാ രാജഭോഗ്ഗതോ വാ അസ്സ ഭിക്ഖുനോ ചീവരചേതാപന്നം ആനീതം. യത്വസ്സാതിപി പാഠോ. അയമേവത്ഥോ. ‘‘യത്ഥസ്സാ’’തിപി പഠന്തി, യസ്മിം ഠാനേ അസ്സ ചീവരചേതാപന്നം പേസിതന്തി ച അത്ഥം കഥേന്തി, ബ്യഞ്ജനം പന ന സമേതി. തത്ഥാതി തസ്സ രഞ്ഞോ വാ രാജഭോഗ്ഗസ്സ വാ സന്തികേ; സമീപത്ഥേ ഹി ഇദം ഭുമ്മവചനം. ന തം തസ്സ ഭിക്ഖുനോ കിഞ്ചി അത്ഥം അനുഭോതീതി തം ചീവരചേതാപന്നം തസ്സ ഭിക്ഖുനോ കിഞ്ചി അപ്പമത്തകമ്പി കമ്മം ന നിപ്ഫാദേതി. യുഞ്ജന്തായസ്മന്തോ സകന്തി ആയസ്മന്തോ അത്തനോ സന്തകം ധനം പാപുണന്തു. മാ വോ സകം വിനസ്സാതി തുമ്ഹാകം സന്തകം മാ വിനസ്സതു. യോ പന നേവ സാമം ഗച്ഛതി, ന ദൂതം പാഹേതി, വത്തഭേദേ ദുക്കടം ആപജ്ജതി.

കിം പന സബ്ബകപ്പിയകാരകേസു ഏവം പടിപജ്ജിതബ്ബന്തി? ന പടിപജ്ജിതബ്ബം. അയഞ്ഹി കപ്പിയകാരകോ നാമ സങ്ഖേപതോ ദുവിധോ നിദ്ദിട്ഠോ ച അനിദ്ദിട്ഠോ ച. തത്ഥ നിദ്ദിട്ഠോ ദുവിധോ – ഭിക്ഖുനാ നിദ്ദിട്ഠോ, ദൂതേന നിദ്ദിട്ഠോതി. അനിദ്ദിട്ഠോപി ദുവിധോ – മുഖവേവടിക കപ്പിയകാരകോ, പരമ്മുഖകപ്പിയകാരകോതി. തേസു ഭിക്ഖുനാ നിദ്ദിട്ഠോ സമ്മുഖാസമ്മുഖവസേന ചതുബ്ബിധോ ഹോതി. തഥാ ദൂതേന നിദ്ദിട്ഠോപി.

കഥം? ഇധേകച്ചോ ഭിക്ഖുസ്സ ചീവരത്ഥായ ദൂതേന അകപ്പിയവത്ഥും പഹിണതി, ദൂതോ തം ഭിക്ഖും ഉപസങ്കമിത്വാ ‘‘ഇദം, ഭന്തേ, ഇത്ഥന്നാമേന തുമ്ഹാകം ചീവരത്ഥായ പഹിതം, ഗണ്ഹഥ ന’’ന്തി വദതി, ഭിക്ഖു ‘‘നയിദം കപ്പതീ’’തി പടിക്ഖിപതി, ദൂതോ ‘‘അത്ഥി പന തേ, ഭന്തേ, വേയ്യാവച്ചകരോ’’തി പുച്ഛതി, പുഞ്ഞത്ഥികേഹി ച ഉപാസകേഹി ‘‘ഭിക്ഖൂനം വേയ്യാവച്ചം കരോഥാ’’തി ആണത്താ വാ, ഭിക്ഖൂനം വാ സന്ദിട്ഠാ സമ്ഭത്താ കേചി വേയ്യാവച്ചകരാ ഹോന്തി, തേസം അഞ്ഞതരോ തസ്മിം ഖണേ ഭിക്ഖുസ്സ സന്തികേ നിസിന്നോ ഹോതി, ഭിക്ഖു തം നിദ്ദിസതി ‘‘അയം ഭിക്ഖൂനം വേയ്യാവച്ചകരോ’’തി. ദൂതോ തസ്സ ഹത്ഥേ അകപ്പിയവത്ഥും ദത്വാ ‘‘ഥേരസ്സ ചീവരം കിണിത്വാ ദേഹീ’’തി ഗച്ഛതി, അയം ഭിക്ഖുനാ സമ്മുഖാനിദ്ദിട്ഠോ.

നോ ചേ ഭിക്ഖുസ്സ സന്തികേ നിസിന്നോ ഹോതി, അപിച ഖോ ഭിക്ഖു നിദ്ദിസതി – ‘‘അസുകസ്മിം നാമ ഗാമേ ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖൂനം വേയ്യാവച്ചകരോ’’തി, സോ ഗന്ത്വാ തസ്സ ഹത്ഥേ അകപ്പിയവത്ഥും ദത്വാ ‘‘ഥേരസ്സ ചീവരം കിണിത്വാ ദദേയ്യാസീ’’തി ആഗന്ത്വാ ഭിക്ഖുസ്സ ആരോചേത്വാ ഗച്ഛതി, അയമേകോ ഭിക്ഖുനാ അസമ്മുഖാനിദ്ദിട്ഠോ.

ന ഹേവ ഖോ സോ ദൂതോ അത്തനാ ആഗന്ത്വാ ആരോചേതി, അപിച ഖോ അഞ്ഞം പഹിണതി ‘‘ദിന്നം മയാ, ഭന്തേ, തസ്സ ഹത്ഥേ ചീവരചേതാപന്നം, ചീവരം ഗണ്ഹേയ്യാഥാ’’തി, അയം ദുതിയോ ഭിക്ഖുനാ അസമ്മുഖാനിദ്ദിട്ഠോ.

ന ഹേവ ഖോ അഞ്ഞം പഹിണതി, അപിച ഖോ ഗച്ഛന്തോവ ഭിക്ഖും വദതി ‘‘അഹം തസ്സ ഹത്ഥേ ചീവരചേതാപന്നം ദസ്സാമി, തുമ്ഹേ ചീവരം ഗണ്ഹേയ്യാഥാ’’തി, അയം തതിയോ ഭിക്ഖുനാ അസമ്മുഖാനിദ്ദിട്ഠോതി ഏവം ഏകോ സമ്മുഖാനിദ്ദിട്ഠോ തയോ അസമ്മുഖാനിദ്ദിട്ഠാതി ഇമേ ചത്താരോ ഭിക്ഖുനാ നിദ്ദിട്ഠവേയ്യാവച്ചകരാ നാമ. ഏതേസു ഇമസ്മിം രാജസിക്ഖാപദേ വുത്തനയേനേവ പടിപജ്ജിതബ്ബം.

അപരോ ഭിക്ഖു പുരിമനയേനേവ ദൂതേന പുച്ഛിതോ നത്ഥിതായ വാ, അവിചാരേതുകാമതായ വാ ‘‘നത്ഥമ്ഹാകം കപ്പിയകാരകോ’’തി വദതി, തസ്മിഞ്ച ഖണേ കോചി മനുസ്സോ ആഗച്ഛതി, ദൂതോ തസ്സ ഹത്ഥേ അകപ്പിയവത്ഥും ദത്വാ ‘‘ഇമസ്സ ഹത്ഥതോ ചീവരം ഗണ്ഹേയ്യാഥാ’’തി വത്വാ ഗച്ഛതി, അയം ദൂതേന സമ്മുഖാനിദ്ദിട്ഠോ.

അപരോ ദൂതോ ഗാമം പവിസിത്വാ അത്തനാ അഭിരുചിതസ്സ കസ്സചി ഹത്ഥേ അകപ്പിയവത്ഥും ദത്വാ പുരിമനയേനേവ ആഗന്ത്വാ ആരോചേതി, അഞ്ഞം വാ പഹിണതി, ‘‘അഹം അസുകസ്സ നാമ ഹത്ഥേ ചീവരചേതാപന്നം ദസ്സാമി, തുമ്ഹേ ചീവരം ഗണ്ഹേയ്യാഥാ’’തി വത്വാ വാ ഗച്ഛതി, അയം തതിയോ ദൂതേന അസമ്മുഖാനിദ്ദിട്ഠോതി ഏവം ഏകോ സമ്മുഖാനിദ്ദിട്ഠോ, തയോ അസമ്മുഖാനിദ്ദിട്ഠാതി ഇമേ ചത്താരോ ദൂതേന നിദ്ദിട്ഠവേയ്യാവച്ചകരാ നാമ. ഏതേസു മേണ്ഡകസിക്ഖാപദേ വുത്തനയേന പടിപജ്ജിതബ്ബം. വുത്തഞ്ഹേതം – ‘‘സന്തി, ഭിക്ഖവേ, മനുസ്സാ സദ്ധാ പസന്നാ, തേ കപ്പിയകാരകാനം ഹത്ഥേ ഹിരഞ്ഞം ഉപനിക്ഖിപന്തി – ‘ഇമിനാ അയ്യസ്സ യം കപ്പിയം തം ദേഥാ’തി. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, യം തതോ കപ്പിയം തം സാദിതും, ന ത്വേവാഹം, ഭിക്ഖവേ, കേനചി പരിയായേന ജാതരൂപരജതം സാദിതബ്ബം പരിയേസിതബ്ബന്തി വദാമീ’’തി (മഹാവ. ൨൯൯). ഏത്ഥ ച ചോദനായ പമാണം നത്ഥി, മൂലം അസാദിയന്തേന സഹസ്സക്ഖത്തുമ്പി ചോദനായ വാ ഠാനേന വാ കപ്പിയഭണ്ഡം സാദിതും വട്ടതി. നോ ചേ ദേതി, അഞ്ഞം കപ്പിയകാരകം ഠപേത്വാപി ആഹരാപേതബ്ബം. സചേ ഇച്ഛതി മൂലസാമികാനമ്പി കഥേതബ്ബം; നോ ചേ ഇച്ഛതി ന കഥേതബ്ബം.

അപരോ ഭിക്ഖു പുരിമനയേനേവ ദൂതേന പുച്ഛിതോ ‘‘നത്ഥമ്ഹാകം കപ്പിയകാരകോ’’തി വദതി, തദഞ്ഞോ സമീപേ ഠിതോ സുത്വാ ‘‘ആഹര ഭോ അഹം അയ്യസ്സ ചീവരം ചേതാപേത്വാ ദസ്സാമീ’’തി വദതി. ദൂതോ ‘‘ഹന്ദ ഭോ ദദേയ്യാസീ’’തി തസ്സ ഹത്ഥേ ദത്വാ ഭിക്ഖുസ്സ അനാരോചേത്വാവ ഗച്ഛതി, അയം മുഖവേവടികകപ്പിയകാരകോ. അപരോ ഭിക്ഖുനോ ഉപട്ഠാകസ്സ വാ അഞ്ഞസ്സ വാ ഹത്ഥേ അകപ്പിയവത്ഥും ദത്വാ ‘‘ഥേരസ്സ ചീവരം ദദേയ്യാസീ’’തി ഏത്തോവ പക്കമതി, അയം പരമ്മുഖകപ്പിയകാരകോതി ഇമേ ദ്വേ അനിദ്ദിട്ഠകപ്പിയകാരകാ നാമ. ഏതേസു അഞ്ഞാതകഅപ്പവാരിതേസു വിയ പടിപജ്ജിതബ്ബം. സചേ സയമേവ ചീവരം ആനേത്വാ ദദന്തി, ഗഹേതബ്ബം. നോ ചേ, കിഞ്ചി ന വത്തബ്ബാ. ദേസനാമത്തമേവ ചേതം ‘‘ദൂതേന ചീവരചേതാപന്നം പഹിണേയ്യാ’’തി സയം ആഹരിത്വാപി പിണ്ഡപാതാദീനം അത്ഥായ ദദന്തേസുപി ഏസേവ നയോ. ന കേവലഞ്ച അത്തനോയേവ അത്ഥായ സമ്പടിച്ഛിതും ന വട്ടതി, സചേപി കോചി ജാതരൂപരജതം ആനേത്വാ ‘‘ഇദം സങ്ഘസ്സ ദമ്മി, ആരാമം വാ കരോഥ ചേതിയം വാ ഭോജനസാലാദീനം വാ അഞ്ഞതര’’ന്തി വദതി, ഇദമ്പി സമ്പടിച്ഛിതും ന വട്ടതി. യസ്സ കസ്സചി ഹി അഞ്ഞസ്സത്ഥായ സമ്പടിച്ഛന്തസ്സ ദുക്കടം ഹോതീതി മഹാപച്ചരിയം വുത്തം.

സചേ പന ‘‘നയിദം ഭിക്ഖൂനം സമ്പടിച്ഛിതും വട്ടതീ’’തി പടിക്ഖിത്തേ ‘‘വഡ്ഢകീനം വാ കമ്മകരാനം വാ ഹത്ഥേ ഭവിസ്സതി, കേവലം തുമ്ഹേ സുകതദുക്കടം ജാനാഥാ’’തി വത്വാ തേസം ഹത്ഥേ ദത്വാ പക്കമതി, വട്ടതി. അഥാപി ‘‘മമ മനുസ്സാനം ഹത്ഥേ ഭവിസ്സതി മയ്ഹമേവ വാ ഹത്ഥേ ഭവിസ്സതി, കേവലം തുമ്ഹേ യം യസ്സ ദാതബ്ബം, തദത്ഥായ പേസേയ്യാഥാ’’തി വദതി, ഏവമ്പി വട്ടതി.

സചേ പന സങ്ഘം വാ ഗണം വാ പുഗ്ഗലം വാ അനാമസിത്വാ ‘‘ഇദം ഹിരഞ്ഞസുവണ്ണം ചേതിയസ്സ ദേമ, വിഹാരസ്സ ദേമ, നവകമ്മസ്സ ദേമാ’’തി വദന്തി, പടിക്ഖിപിതും ന വട്ടതി. ‘‘ഇമേ ഇദം ഭണന്തീ’’തി കപ്പിയകാരകാനം ആചിക്ഖിതബ്ബം. ‘‘ചേതിയാദീനം അത്ഥായ തുമ്ഹേ ഗഹേത്വാ ഠപേഥാ’’തി വുത്തേന പന ‘‘അമ്ഹാകം ഗഹേതും ന വട്ടതീ’’തി പടിക്ഖിപിതബ്ബം.

സചേ പന കോചി ബഹും ഹിരഞ്ഞസുവണ്ണം ആനേത്വാ ‘‘ഇദം സങ്ഘസ്സ ദമ്മി, ചത്താരോ പച്ചയേ പരിഭുഞ്ജഥാ’’തി വദതി, തം ചേ സങ്ഘോ സമ്പടിച്ഛതി, പടിഗ്ഗഹണേപി പരിഭോഗേപി ആപത്തി. തത്ര ചേ ഏകോ ഭിക്ഖു ‘‘നയിദം കപ്പതീ’’തി പടിക്ഖിപതി, ഉപാസകോ ച ‘‘യദി ന കപ്പതി, മയ്ഹമേവ ഭവിസ്സതീ’’തി ഗച്ഛതി. സോ ഭിക്ഖു ‘‘തയാ സങ്ഘസ്സ ലാഭന്തരായോ കതോ’’തി ന കേനചി കിഞ്ചി വത്തബ്ബോ. യോ ഹി തം ചോദേതി, സ്വേവ സാപത്തികോ ഹോതി, തേന പന ഏകേന ബഹൂ അനാപത്തികാ കതാ. സചേ പന ഭിക്ഖൂഹി ‘‘ന വട്ടതീ’’തി പടിക്ഖിത്തേ ‘‘കപ്പിയകാരകാനം വാ ഹത്ഥേ ഭവിസ്സതി, മമ പുരിസാനം വാ മയ്ഹം വാ ഹത്ഥേ ഭവിസ്സതി, കേവലം തുമ്ഹേ പച്ചയേ പരിഭുഞ്ജഥാ’’തി വദതി, വട്ടതി.

ചതുപച്ചയത്ഥായ ച ദിന്നം യേന യേന പച്ചയേന അത്ഥോ ഹോതി, തദത്ഥം ഉപനേതബ്ബം, ചീവരത്ഥായ ദിന്നം ചീവരേയേവ ഉപനേതബ്ബം. സചേ ചീവരേന താദിസോ അത്ഥോ നത്ഥി, പിണ്ഡപാതാദീഹി സങ്ഘോ കിലമതി, സങ്ഘസുട്ഠുതായ അപലോകേത്വാ തദത്ഥായപി ഉപനേതബ്ബം. ഏസ നയോ പിണ്ഡപാതഗിലാനപച്ചയത്ഥായ ദിന്നേപി, സേനാസനത്ഥായ ദിന്നം പന സേനാസനസ്സ ഗരുഭണ്ഡത്താ സേനാസനേയേവ ഉപനേതബ്ബം. സചേ പന ഭിക്ഖൂസു സേനാസനം ഛഡ്ഡേത്വാ ഗതേസു സേനാസനം വിനസ്സതി, ഈദിസേ കാലേ സേനാസനം വിസ്സജ്ജേത്വാപി ഭിക്ഖൂനം പരിഭോഗോ അനുഞ്ഞാതോ, തസ്മാ സേനാസനജഗ്ഗനത്ഥം മൂലച്ഛേജ്ജം അകത്വാ യാപനമത്തം പരിഭുഞ്ജിതബ്ബം.

ന കേവലഞ്ച ഹിരഞ്ഞസുവണ്ണമേവ, അഞ്ഞമ്പി ഖേത്തവത്ഥാദി അകപ്പിയം ന സമ്പടിച്ഛിതബ്ബം. സചേ ഹി കോചി ‘‘മയ്ഹം തിസസ്സസമ്പാദനകം മഹാതളാകം അത്ഥി, തം സങ്ഘസ്സ ദമ്മീ’’തി വദതി, തം ചേ സങ്ഘോ സമ്പടിച്ഛതി, പടിഗ്ഗഹണേപി പരിഭോഗേപി ആപത്തിയേവ. യോ പന തം പടിക്ഖിപതി, സോ പുരിമനയേനേവ ന കേനചി കിഞ്ചി വത്തബ്ബോ. യോ ഹി തം ചോദേതി, സ്വേവ സാപത്തികോ ഹോതി, തേന പന ഏകേന ബഹൂ അനാപത്തികാ കതാ.

യോ പന ‘‘താദിസംയേവ തളാകം ദമ്മീ’’തി വത്വാ ഭിക്ഖൂഹി ‘‘ന വട്ടതീ’’തി പടിക്ഖിത്തോ വദതി ‘‘അസുകഞ്ച അസുകഞ്ച സങ്ഘസ്സ തളാകം അത്ഥി, തം കഥം വട്ടതീ’’തി. സോ വത്തബ്ബോ – ‘‘കപ്പിയം കത്വാ ദിന്നം ഭവിസ്സതീ’’തി. കഥം ദിന്നം കപ്പിയം ഹോതീതി? ‘‘ചത്താരോ പച്ചയേ പരിഭുഞ്ജഥാ’’തി വത്വാ ദിന്നന്തി. സോ സചേ ‘‘സാധു, ഭന്തേ, ചത്താരോ പച്ചയേ സങ്ഘോ പരിഭുഞ്ജതൂ’’തി ദേതി, വട്ടതി. അഥാപി ‘‘തളാകം ഗണ്ഹഥാ’’തി വത്വാ ‘‘ന വട്ടതീ’’തി പടിക്ഖിത്തോ ‘‘കപ്പിയകാരകോ അത്ഥീ’’തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘നത്ഥീ’’തി വുത്തേ ‘‘ഇദം അസുകോ നാമ വിചാരേസ്സതി, അസുകസ്സ വാ ഹത്ഥേ, മയ്ഹം വാ ഹത്ഥേ ഭവിസ്സതി, സങ്ഘോ കപ്പിയഭണ്ഡം പരിഭുഞ്ജതൂ’’തി വദതി, വട്ടതി. സചേപി ‘‘ന വട്ടതീ’’തി പടിക്ഖിത്തോ ‘‘ഉദകം പരിഭുഞ്ജിസ്സതി, ഭണ്ഡകം ധോവിസ്സതി, മിഗപക്ഖിനോ പിവിസ്സന്തീ’’തി വദതി, ഏവമ്പി വട്ടതി. അഥാപി ‘‘ന വട്ടതീ’’തി പടിക്ഖിത്തോ വദതി ‘‘കപ്പിയസീസേന ഗണ്ഹഥാ’’തി. ‘‘സാധു, ഉപാസക, സങ്ഘോ പാനീയം പിവിസ്സതി, ഭണ്ഡകം ധോവിസ്സതി, മിഗപക്ഖിനോ പിവിസ്സന്തീ’’തി വത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതി.

അഥാപി ‘‘മമ തളാകം വാ പോക്ഖരണിം വാ സങ്ഘസ്സ ദമ്മീ’’തി ‘‘വുത്തേ, സാധു, ഉപാസക, സങ്ഘോ പാനീയം പിവിസ്സതീ’’തിആദീനി വത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതിയേവ. യദി പന ഭിക്ഖൂഹി ഹത്ഥകമ്മം യാചിത്വാ സഹത്ഥേന ച കപ്പിയപഥവിം ഖനിത്വാ ഉദകപരിഭോഗത്ഥായ തളാകം കാരിതം ഹോതി, തം ചേ നിസ്സായ സസ്സം നിപ്ഫാദേത്വാ മനുസ്സാ വിഹാരേ കപ്പിയഭണ്ഡം ദേന്തി, വട്ടതി. അഥ മനുസ്സാ ഏവ സങ്ഘസ്സ ഉപകാരത്ഥായ സങ്ഘികഭൂമിം ഖനിത്വാ തം നിസ്സായ നിപ്ഫന്നസസ്സതോ കപ്പിയഭണ്ഡം ദേന്തി, ഏവമ്പി വട്ടതി. ‘‘അമ്ഹാകം ഏകം കപ്പിയകാരകം ഠപേഥാ’’തി വുത്തേ ച ഠപേതുമ്പി ലബ്ഭതി. അഥ പന തേ മനുസ്സാ രാജബലിനാ ഉപദ്ദുതാ പക്കമന്തി, അഞ്ഞേ പടിപജ്ജന്തി, ന ച ഭിക്ഖൂനം കിഞ്ചി ദേന്തി, ഉദകം വാരേതും ലബ്ഭതി. തഞ്ച ഖോ കസികമ്മകാലേയേവ, ന സസ്സകാലേ. സചേ തേ വദന്തി ‘‘നനു, ഭന്തേ, പുബ്ബേപി മനുസ്സാ ഇമം നിസ്സായ സസ്സം അകംസൂ’’തി. തതോ വത്തബ്ബാ – ‘‘തേ സങ്ഘസ്സ ഇമഞ്ച ഇമഞ്ച ഉപകാരം അകംസു, ഇദഞ്ചിദഞ്ച കപ്പിയഭണ്ഡം അദംസൂ’’തി. സചേ വദന്തി – ‘‘മയമ്പി ദസ്സാമാ’’തി, ഏവമ്പി വട്ടതി.

സചേ പന കോചി അബ്യത്തോ അകപ്പിയവോഹാരേന തളാകം പടിഗ്ഗണ്ഹാതി വാ കാരേതി വാ, തം ഭിക്ഖൂഹി ന പരിഭുഞ്ജിതബ്ബം, തം നിസ്സായ ലദ്ധം കപ്പിയഭണ്ഡമ്പി അകപ്പിയമേവ. സചേ ഭിക്ഖൂഹി പരിച്ചത്തഭാവം ഞത്വാ സാമികോ വാ തസ്സ പുത്തധീതരോ വാ അഞ്ഞോ വാ കോചി വംസേ ഉപ്പന്നോ പുന കപ്പിയവോഹാരേന ദേതി, വട്ടതി. പച്ഛിന്നേ കുലവംസേ യോ തസ്സ ജനപദസ്സ സാമികോ, സോ അച്ഛിന്ദിത്വാ പുന ദേതി, ചിത്തലപബ്ബതേ ഭിക്ഖുനാ നീഹടഉദകവാഹകം അളനാഗരാജമഹേസീ വിയ, ഏവമ്പി വട്ടതി.

കപ്പിയവോഹാരേപി ഉദകവസേന പടിഗ്ഗഹിതതളാകേ സുദ്ധചിത്താനം മത്തികുദ്ധരണപാളിബന്ധനാദീനി ച കാതും വട്ടതി. തം നിസ്സായ പന സസ്സം കരോന്തേ ദിസ്വാ കപ്പിയകാരകം ഠപേതും ന വട്ടതി. യദി തേ സയമേവ കപ്പിയഭണ്ഡം ദേന്തി, ഗഹേതബ്ബം. നോ ചേ ദേന്തി, ന ചോദേതബ്ബം, ന സാരേതബ്ബം. പച്ചയവസേന പടിഗ്ഗഹിതതളാകേ കപ്പിയകാരകം ഠപേതും വട്ടതി. മത്തികുദ്ധരണപാളിബന്ധനാദീനി പന കാതും ന വട്ടതി. സചേ കപ്പിയകാരകാ സയമേവ കരോന്തി, വട്ടതി. അബ്യത്തേന പന ലജ്ജിഭിക്ഖുനാ കാരാപിതേസു കിഞ്ചാപി പടിഗ്ഗഹണേ കപ്പിയം, ഭിക്ഖുസ്സ പയോഗപച്ചയാ ഉപ്പന്നേന മിസ്സകത്താ വിസഗതപിണ്ഡപാതോ വിയ അകപ്പിയമംസരസമിസ്സകഭോജനം വിയ ച ദുബ്ബിനിബ്ഭോഗം ഹോതി, സബ്ബേസം അകപ്പിയമേവ.

സചേ പന ‘‘ഉദകസ്സ ഓകാസോ അത്ഥി, തളാകസ്സ പാളി ഥിരാ, യഥാ ബഹും ഉദകം ഗണ്ഹാതി, ഏവം കരോഹി, തീരസമീപേ ഉദകം കരോഹീ’’തി ഏവം ഉദകമേവ വിചാരേതി, വട്ടതി. ഉദ്ധനേ അഗ്ഗിം ന പാതേന്തി, ‘‘ഉദകകമ്മം ലബ്ഭതു ഉപാസകാ’’തി വത്തും വട്ടതി. ‘‘സസ്സം കത്വാ ആഹരഥാ’’തി വത്തും പന ന വട്ടതി. സചേ പന തളാകേ അതിബഹും ഉദകം ദിസ്വാ പസ്സതോ വാ പിട്ഠിതോ വാ മാതികം നീഹരാപേതി, വനം ഛിന്ദാപേത്വാ കേദാരേ കാരാപേതി, പോരാണകേദാരേസു വാ പകതിഭാഗം അഗ്ഗഹേത്വാ അതിരേകം ഗണ്ഹാതി, നവസസ്സേ വാ അകാലസസ്സേ വാ അപരിച്ഛിന്നഭാഗേ ‘‘ഏത്തകേ കഹാപണേ ദേഥാ’’തി കഹാപണേ ഉട്ഠാപേതി, സബ്ബേസം അകപ്പിയം.

യോ പന ‘‘കസ്സഥ വപഥാ’’തി അവത്വാ ‘‘ഏത്തകായ ഭൂമിയാ, ഏത്തകോ നാമ ഭാഗോ’’തി ഏവം ഭൂമിം വാ പതിട്ഠപേതി, ‘‘ഏത്തകേ ഭൂമിഭാഗേ അമ്ഹേഹി സസ്സം കതം, ഏത്തകം നാമ ഭാഗം ഗണ്ഹഥാ’’തി വദന്തേസു കസ്സകേസു ഭൂമിപ്പമാണഗ്ഗഹണത്ഥം രജ്ജുയാ വാ ദണ്ഡേന വാ മിനാതി, ഖലേ വാ ഠത്വാ രക്ഖതി, ഖലതോ വാ നീഹരാപേതി, കോട്ഠാഗാരേ വാ പടിസാമേതി, തസ്സേവ തം അകപ്പിയം.

സചേ കസ്സകാ കഹാപണേ ആഹരിത്വാ ‘‘ഇമേ സങ്ഘസ്സ ആഹടാ’’തി വദന്തി, അഞ്ഞതരോ ച ഭിക്ഖു ‘‘ന സങ്ഘോ കഹാപണേ ഖാദതീ’’തി സഞ്ഞായ ‘‘ഏത്തകേഹി കഹാപണേഹി സാടകേ ആഹര, ഏത്തകേഹി യാഗുആദീനി സമ്പാദേഹീ’’തി വദതി. യം തേ ആഹരന്തി, സബ്ബേസം അകപ്പിയം. കസ്മാ? കഹാപണാനം വിചാരിതത്താ.

സചേ ധഞ്ഞം ആഹരിത്വാ ഇദം സങ്ഘസ്സ ആഹടന്തി വദന്തി, അഞ്ഞതരോ ച ഭിക്ഖു പുരിമനയേനേവ ‘‘ഏത്തകേഹി വീഹീഹി ഇദഞ്ചിദഞ്ച ആഹരഥാ’’തി വദതി. യം തേ ആഹരന്തി, തസ്സേവ അകപ്പിയം. കസ്മാ? ധഞ്ഞസ്സ വിചാരിതത്താ.

സചേ തണ്ഡുലം വാ അപരണ്ണം വാ ആഹരിത്വാ ‘‘ഇദം സങ്ഘസ്സ ആഹട’’ന്തി വദന്തി, അഞ്ഞതരോ ച ഭിക്ഖു പുരിമനയേനേവ ‘‘ഏത്തകേഹി തണ്ഡുലേഹി ഇദഞ്ചിദഞ്ച ആഹരഥാ’’തി വദതി. യം തേ ആഹരന്തി, സബ്ബേസം കപ്പിയം. കസ്മാ? കപ്പിയാനം തണ്ഡുലാദീനം വിചാരിതത്താ. കയവിക്കയേപി അനാപത്തി, കപ്പിയകാരകസ്സ ആചിക്ഖിതത്താ.

പുബ്ബേ പന ചിത്തലപബ്ബതേ ഏകോ ഭിക്ഖു ചതുസാലദ്വാരേ ‘‘അഹോ വത സ്വേ സങ്ഘസ്സ ഏത്തകപ്പമാണേ പൂവേ പചേയ്യു’’ന്തി ആരാമികാനം സഞ്ഞാജനനത്ഥം ഭൂമിയം മണ്ഡലം അകാസി, തം ദിസ്വാ ഛേകോ ആരാമികോ തഥേവ കത്വാ ദുതിയദിവസേ ഭേരിയാ ആകോടിതായ സന്നിപതിതേ സങ്ഘേ പൂവം ഗഹേത്വാ സങ്ഘത്ഥേരം ആഹ – ‘‘ഭന്തേ, അമ്ഹേഹി ഇതോ പുബ്ബേ നേവ പിതൂനം ന പിതാമഹാനം ഏവരൂപം സുതപുബ്ബം, ഏകേന അയ്യേന ചതുസ്സാലദ്വാരേ പൂവത്ഥായ സഞ്ഞാ കതാ, ഇതോ ദാനി പഭുതി അയ്യാ അത്തനോ അത്തനോ ചിത്താനുരൂപം വദന്തു, അമ്ഹാകമ്പി ഫാസുവിഹാരോ ഭവിസ്സതീ’’തി. മഹാഥേരോ തതോവ നിവത്തി, ഏകഭിക്ഖുനാപി പൂവോ ന ഗഹിതോ. ഏവം പുബ്ബേ തത്രുപ്പാദമ്പി ന പരിഭുഞ്ജിംസു. തസ്മാ –

സല്ലേഖം അച്ചജന്തേന, അപ്പമത്തേന ഭിക്ഖുനാ;

കപ്പിയേപി ന കാതബ്ബാ, ആമിസത്ഥായ ലോലതാതി.

യോ ചായം തളാകേ വുത്തോ, പോക്ഖരണീ-ഉദകവാഹകമാതികാദീസുപി ഏസേവ നയോ.

പുബ്ബണ്ണാപരണ്ണഉച്ഛുഫലാഫലാദീനം വിരുഹനട്ഠാനം യം കിഞ്ചി ഖേത്തം വാ വത്ഥും വാ ദമ്മീതി വുത്തേപി ‘‘ന വട്ടതീ’’തി പടിക്ഖിപിത്വാ തളാകേ വുത്തനയേനേവ യദാ കപ്പിയവോഹാരേന ‘‘ചതുപച്ചയപരിഭോഗത്ഥായ ദമ്മീ’’തി വദതി, തദാ സമ്പടിച്ഛിതബ്ബം, ‘‘വനം ദമ്മി, അരഞ്ഞം ദമ്മീ’’തി വുത്തേ പന വട്ടതി. സചേ മനുസ്സാ ഭിക്ഖൂഹി അനാണത്തായേവ തത്ഥ രുക്ഖേ ഛിന്ദിത്വാ അപരണ്ണാദീനി സമ്പാദേത്വാ ഭിക്ഖൂനം ഭാഗം ദേന്തി, വട്ടതി; അദേന്താ ന ചോദേതബ്ബാ. സചേ കേനചിദേവ അന്തരായേന തേസു പക്കന്തേസു അഞ്ഞേ കരോന്തി, ന ച ഭിക്ഖൂനം കിഞ്ചി ദേന്തി, തേ വാരേതബ്ബാ. സചേ വദന്തി – ‘‘നനു, ഭന്തേ, പുബ്ബേപി മനുസ്സാ ഇധ സസ്സാനി അകംസൂ’’തി, തതോ തേ വത്തബ്ബാ – ‘‘തേ സങ്ഘസ്സ ഇദഞ്ചിദഞ്ച കപ്പിയഭണ്ഡം അദംസൂ’’തി. സചേ വദന്തി – ‘‘മയമ്പി ദസ്സാമാ’’തി ഏവം വട്ടതി.

കഞ്ചി സസ്സുട്ഠാനകം ഭൂമിപ്പദേസം സന്ധായ ‘‘സീമം ദേമാ’’തി വദന്തി, വട്ടതി. സീമാ പരിച്ഛേദനത്ഥം പന ഥമ്ഭാ വാ പാസാണാ വാ സയം ന ഠപേതബ്ബാ. കസ്മാ? ഭൂമി നാമ അനഗ്ഘാ അപ്പകേനാപി പാരാജികോ ഭവേയ്യ, ആരാമികാനം പന വത്തബ്ബം – ‘‘ഇമിനാ ഠാനേന അമ്ഹാകം സീമാ ഗതാ’’തി. സചേപി ഹി തേ അധികം ഗണ്ഹന്തി, പരിയായേന കഥിതത്താ അനാപത്തി. യദി പന രാജരാജമഹാമത്താദയോ സയമേവ ഥമ്ഭേ ഠപാപേത്വാ ‘‘ചത്താരോ പച്ചയേ പരിഭുഞ്ജഥാ’’തി ദേന്തി, വട്ടതിയേവ.

സചേ കോചി അന്തോസീമായ തളാകം ഖനതി, വിഹാരമജ്ഝേന വാ മാതികം നേതി, ചേതിയങ്ഗണബോധിയങ്ഗണാദീനി ദുസ്സന്തി, വാരേതബ്ബോ. സചേ സങ്ഘോ കിഞ്ചി ലഭിത്വാ ആമിസഗരുകതായ ന വാരേതി, ഏകോ ഭിക്ഖു വാരേതി, സോവ ഭിക്ഖു ഇസ്സരോ. സചേ ഏകോ ഭിക്ഖു ന വാരേതി, ‘‘നേഥ തുമ്ഹേ’’തി തേസംയേവ പക്ഖോ ഹോതി, സങ്ഘോ വാരേതി, സങ്ഘോവ ഇസ്സരോ. സങ്ഘികേസു ഹി കമ്മേസു യോ ധമ്മകമ്മം കരോതി, സോവ ഇസ്സരോ. സചേ വാരിയമാനോപി കരോതി, ഹേട്ഠാ ഗഹിതം പംസും ഹേട്ഠാ പക്ഖിപിത്വാ, ഉപരി ഗഹിതം പംസും ഉപരി പക്ഖിപിത്വാ പൂരേതബ്ബാ.

സചേ കോചി യഥാജാതമേവ ഉച്ഛും വാ അപരണ്ണം വാ അലാബുകുമ്ഭണ്ഡാദികം വാ വല്ലിഫലം ദാതുകാമോ ‘‘ഏതം സബ്ബം ഉച്ഛുഖേത്തം അപരണ്ണവത്ഥും വല്ലിഫലാവാടം ദമ്മീ’’തി വദതി, സഹ വത്ഥുനാ പരാമട്ഠത്താ ‘‘ന വട്ടതീ’’തി മഹാസുമത്ഥേരോ ആഹ. മഹാപദുമത്ഥേരോ പന ‘‘അഭിലാപമത്തമേതം സാമികാനംയേവ ഹി സോ ഭൂമിഭാഗോ തസ്മാ വട്ടതീ’’തി ആഹ.

‘‘ദാസം ദമ്മീ’’തി വദതി, ന വട്ടതി. ‘‘ആരാമികം ദമ്മി, വേയ്യാവച്ചകരം ദമ്മി, കപ്പിയകാരകം ദമ്മീ’’തി വുത്തേ വട്ടതി. സചേ സോ ആരാമികോ പുരേഭത്തമ്പി പച്ഛാഭത്തമ്പി സങ്ഘസ്സേവ കമ്മം കരോതി, സാമണേരസ്സ വിയ സബ്ബം ഭേസജ്ജപടിജഗ്ഗനമ്പി തസ്സ കാതബ്ബം. സചേ പുരേഭത്തമേവ സങ്ഘസ്സ കമ്മം കരോതി, പച്ഛാഭത്തം അത്തനോ കമ്മം കരോതി, സായം നിവാപോ ന ദാതബ്ബോ. യേപി പഞ്ചദിവസവാരേന വാ പക്ഖവാരേന വാ സങ്ഘസ്സ കമ്മം കത്വാ സേസകാലേ അത്തനോ കമ്മം കരോന്തി, തേസമ്പി കരണകാലേയേവ ഭത്തഞ്ച നിവാപോ ച ദാതബ്ബോ. സചേ സങ്ഘസ്സ കമ്മം നത്ഥി, അത്തനോയേവ കമ്മം കത്വാ ജീവന്തി, തേ ചേ ഹത്ഥകമ്മമൂലം ആനേത്വാ ദേന്തി, ഗഹേതബ്ബം. നോ ചേ ദേന്തി, ന കിഞ്ചി വത്തബ്ബാ. യം കിഞ്ചി രജകദാസമ്പി പേസകാരദാസമ്പി ആരാമികനാമേന സമ്പടിച്ഛിതും വട്ടതി.

സചേ ‘‘ഗാവോ ദേമാ’’തി വദന്തി, ‘‘ന വട്ടതീ’’തി പടിക്ഖിപിതബ്ബാ. ഇമാ ഗാവോ കുതോതി പണ്ഡിതേഹി പഞ്ച ഗോരസപരിഭോഗത്ഥായ ദിന്നാതി, ‘‘മയമ്പി പഞ്ചഗോരസപരിഭോഗത്ഥായ ദേമാ’’തി വുത്തേ വട്ടതി. അജികാദീസുപി ഏസേവ നയോ. ‘‘ഹത്ഥിം ദേമ, അസ്സം മഹിസം കുക്കുടം സൂകരം ദേമാ’’തി വദന്തി, സമ്പടിച്ഛിതും ന വട്ടതി. സചേ കേചി മനുസ്സാ ‘‘അപ്പോസ്സുക്കാ, ഭന്തേ, തുമ്ഹേ ഹോഥ, മയം ഇമേ ഗഹേത്വാ തുമ്ഹാകം കപ്പിയഭണ്ഡം ദസ്സാമാ’’തി ഗണ്ഹന്തി, വട്ടതി. ‘‘കുക്കുടസൂകരാ സുഖം ജീവന്തൂ’’തി അരഞ്ഞേ വിസ്സജ്ജേതും വട്ടതി. ‘‘ഇമം തളാകം, ഇമം ഖേത്തം, ഇമം വത്ഥും, വിഹാരസ്സ ദേമാ’’തി വുത്തേ പടിക്ഖിപിതും ന ലബ്ഭതീതി. സേസമേത്ഥ ഉത്താനത്ഥമേവ.

സമുട്ഠാനാദീസു ഇദമ്പി ഛസമുട്ഠാനം കിരിയം, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മവചീകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.

രാജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

നിട്ഠിതോ ചീവരവഗ്ഗോ പഠമോ.