൧. ചീവരവഗ്ഗോ
൧. പഠമകഥിനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ
തിംസ നിസ്സഗ്ഗിയാ ധമ്മാ, യേ വുത്താ സമിതാവിനാ;
തേസം ദാനി കരിസ്സാമി, അപുബ്ബപദവണ്ണനം.
൪൫൯. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ വേസാലിയം വിഹരതി ഗോതമകേ ചേതിയേ. തേന ഖോ പന സമയേന ഭഗവതാ ഭിക്ഖൂനം തിചീവരം അനുഞ്ഞാതം ഹോതീതി ഏത്ഥ തിചീവരന്തി അന്തരവാസകോ ഉത്തരാസങ്ഗോ സങ്ഘാടീതി ഇദം ചീവരത്തയം പരിഭുഞ്ജിതും അനുഞ്ഞാതം ഹോതി. യത്ഥ പനേതം അനുഞ്ഞാതം, യദാ ച അനുഞ്ഞാതം, യേന ച കാരണേന അനുഞ്ഞാതം, തം സബ്ബം ചീവരക്ഖന്ധകേ ജീവകവത്ഥുസ്മിം (മഹാവ. ൩൨൬ ആദയോ) ആഗതമേവ. അഞ്ഞേനേവ തിചീവരേന ഗാമം പവിസന്തീതി യേന വിഹാരേ അച്ഛന്തി ന്ഹാനഞ്ച ഓതരന്തി, തതോ അഞ്ഞേന, ഏവം ദിവസേ ദിവസേ നവ ചീവരാനി ധാരേന്തി.
൪൬൦. ഉപ്പന്നം ഹോതീതി അനുപഞ്ഞത്തിയാ ദ്വാരം ദദമാനം പടിലാഭവസേന ഉപ്പന്നം ഹോതി, നോ നിപ്ഫത്തിവസേന.
ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ ദാതുകാമോ ഹോതീതി ആയസ്മാ കിര ആനന്ദോ ഭഗവന്തം ഠപേത്വാ അഞ്ഞോ ഏവരൂപോ ഗുണവിസിട്ഠോ പുഗ്ഗലോ നത്ഥീതി ഗുണബഹുമാനേന ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം അതിമമായതി. സോ സദാപി മനാപം ചീവരം ലഭിത്വാ രജിത്വാ കപ്പബിന്ദും ദത്വാ ഥേരസ്സേവ ദേതി, പുരേഭത്തേ പണീതം യാഗുഖജ്ജകം വാ പിണ്ഡപാതം വാ ലഭിത്വാപി ഥേരസ്സേവ ദേതി, പച്ഛാഭത്തേ മധുഫാണിതാദീനി ലഭിത്വാപി ഥേരസ്സേവ ദേതി, ഉപട്ഠാകകുലേഹി ദാരകേ നിക്ഖാമേത്വാ പബ്ബാജേത്വാപി ഥേരസ്സ സന്തികേ ഉപജ്ഝം ഗാഹാപേത്വാ സയം അനുസാവനകമ്മം കരോതി. ആയസ്മാപി സാരിപുത്തോ ‘‘പിതു കത്തബ്ബകിച്ചം നാമ ജേട്ഠപുത്തസ്സ ഭാരോ, തം മയാ ഭഗവതോ കത്തബ്ബം കിച്ചം ആനന്ദോ കരോതി, അഹം ആനന്ദം നിസ്സായ അപ്പോസ്സുക്കോ വിഹരിതും ലഭാമീ’’തി ആയസ്മന്തം ആനന്ദം അതിവിയ മമായതി, സോപി മനാപം ചീവരം ലഭിത്വാ ആനന്ദത്ഥേരസ്സേവ ദേതീതി സബ്ബം പുരിമസദിസമേവ. ഏവം ഗുണബഹുമാനേന മമായന്തോ തദാ ഉപ്പന്നമ്പി തം ചീവരം ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ ദാതുകാമോ ഹോതീതി വേദിതബ്ബോ.
നവമം വാ ഭഗവാ ദിവസം ദസമം വാതി ഏത്ഥ പന സചേ ഭവേയ്യ ‘‘കഥം ഥേരോ ജാനാതീ’’തി? ബഹൂഹി കാരണേഹി ജാനാതി. സാരിപുത്തത്ഥേരോ കിര ജനപദചാരികം പക്കമന്തോ ആനന്ദത്ഥേരം ആപുച്ഛിത്വാവ പക്കമതി ‘‘അഹം ഏത്തകേന നാമ കാലേന ആഗച്ഛിസ്സാമി, ഏത്ഥന്തരേ ഭഗവന്തം മാ പമജ്ജീ’’തി. സചേ സമ്മുഖാ ന ആപുച്ഛതി, ഭിക്ഖൂ പേസേത്വാപി ആപുച്ഛിത്വാവ ഗച്ഛതി. സചേ അഞ്ഞത്ഥ വസ്സം വസതി, യേ പഠമതരം ഭിക്ഖൂ ആഗച്ഛന്തി, തേ ഏവം പഹിണതി ‘‘മമ വചനേന ഭഗവതോ ച പാദേ സിരസാ വന്ദഥ, ആനന്ദസ്സ ച ആരോഗ്യം വത്വാ മം ‘അസുകദിവസേ നാമ ആഗമിസ്സതീ’തി വദഥാ’’തി സദാ ച യഥാപരിച്ഛിന്നദിവസേയേവ ഏതി. അപിചായസ്മാ ആനന്ദോ അനുമാനേനപി ജാനാതി ‘‘ഏത്തകേ ദിവസേ ഭഗവതാ വിയോഗം സഹന്തോ അധിവാസേന്തോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ വസി, ഇതോ ദാനി പട്ഠായ അസുകം നാമ ദിവസം ന അതിക്കമിസ്സതി അദ്ധാ ആഗമിസ്സതീ’’തി. യേസം യേസഞ്ഹി പഞ്ഞാ മഹതീ തേസം തേസം ഭഗവതി പേമഞ്ച ഗാരവോ ച മഹാ ഹോതീതി ഇമിനാ നയേനാപി ജാനാതി. ഏവം ബഹൂഹി കാരണേഹി ജാനാതി. തേനാഹ – ‘‘നവമം വാ ഭഗവാ ദിവസം ദസമം വാ’’തി. ഏവം വുത്തേ യസ്മാ ഇദം സിക്ഖാപദം പണ്ണത്തിവജ്ജം, ന ലോകവജ്ജം; തസ്മാ ആയസ്മതാ ആനന്ദേന വുത്തസദിസമേവ പരിച്ഛേദം കരോന്തോ ‘‘അഥ ഖോ ഭഗവാ…പേ… ധാരേതു’’ന്തി. സചേ പന ഥേരേന അദ്ധമാസോ വാ മാസോ വാ ഉദ്ദിട്ഠോ അഭവിസ്സ, സോപി ഭഗവതാ അനുഞ്ഞാതോ അസ്സ.
൪൬൨-൩. നിട്ഠിതചീവരസ്മിന്തി യേന കേനചി നിട്ഠാനേന നിട്ഠിതേ ചീവരസ്മിം. യസ്മാ പന തം ചീവരം കരണേനപി നിട്ഠിതം ഹോതി, നസ്സനാദീഹിപി തസ്മാസ്സ പദഭാജനേ അത്ഥമത്തമേവ ദസ്സേതും ഭിക്ഖുനോ ചീവരം കതം വാ ഹോതീതിആദി വുത്തം. തത്ഥ കതന്തി സൂചികമ്മപരിയോസാനേന കതം, സൂചികമ്മപരിയോസാനം നാമ യംകിഞ്ചി സൂചിയാ കത്തബ്ബം പാസപട്ടഗണ്ഠികപട്ടപരിയോസാനം കത്വാ സൂചിയാ പടിസാമനം. നട്ഠന്തി ചോരാദീഹി ഹടം, ഏതമ്പി ഹി കരണപലിബോധസ്സ നിട്ഠിതത്താ നിട്ഠിതന്തി വുച്ചതി. വിനട്ഠന്തി ഉപചികാദീഹി ഖായിതം. ദഡ്ഢന്തി അഗ്ഗിനാ ദഡ്ഢം. ചീവരാസാ വാ ഉപച്ഛിന്നാതി ‘‘അസുകസ്മിം നാമ കുലേ ചീവരം ലഭിസ്സാമീ’’തി യാ ചീവരാസാ ഉപ്പന്നാ ഹോതി, സാ വാ ഉപച്ഛിന്നാ, ഏതേസമ്പി ഹി കരണപലിബോധസ്സേവ നിട്ഠിതത്താ നിട്ഠിതഭാവോ വേദിതബ്ബോ.
ഉബ്ഭതസ്മിം കഥിനേതി കഥിനേ ച ഉബ്ഭതസ്മിം. ഏതേന ദുതിയസ്സ പലിബോധസ്സ അഭാവം ദസ്സേതി. തം പന കഥിനം യസ്മാ അട്ഠസു വാ മാതികാസു ഏകായ അന്തരുബ്ഭാരേന വാ ഉദ്ധരീയതി, തേനസ്സ നിദ്ദേസേ ‘‘അട്ഠന്നം മാതികാന’’ന്തിആദി വുത്തം. തത്ഥ ‘‘അട്ഠിമാ, ഭിക്ഖവേ, മാതികാ കഥിനസ്സ ഉബ്ഭാരായ – പക്കമനന്തികാ, നിട്ഠാനന്തികാ, സന്നിട്ഠാനന്തികാ, നാസനന്തികാ, സവനന്തികാ, ആസാവച്ഛേദികാ, സീമാതിക്കന്തികാ, സഹുബ്ഭാരാ’’തി ഏവം അട്ഠ മാതികായോ കഥിനക്ഖന്ധകേ ആഗതാ. അന്തരുബ്ഭാരോപി ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ; യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ കഥിനം ഉദ്ധരേയ്യ, ഏസാ ഞത്തി. സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ; സങ്ഘോ കഥിനം ഉദ്ധരതി, യസ്സായസ്മതോ ഖമതി, കഥിനസ്സ ഉബ്ഭാരോ, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ. ഉബ്ഭതം സങ്ഘേന കഥിനം, ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി (പാചി. ൯൨൬) ഏവം ഭിക്ഖുനീവിഭങ്ഗേ ആഗതോ. തത്ഥ യം വത്തബ്ബം തം ആഗതട്ഠാനേയേവ വണ്ണയിസ്സാമ. ഇധ പന വുച്ചമാനേ പാളി ആഹരിതബ്ബാ ഹോതി, അത്ഥോപി വത്തബ്ബോ. വുത്തോപി ച ന സുവിഞ്ഞേയ്യോ ഹോതി, അട്ഠാനേ വുത്തത്തായ.
ദസാഹപരമന്തി ദസ അഹാനി പരമോ പരിച്ഛേദോ അസ്സാതി ദസാഹപരമോ, തം ദസാഹപരമം കാലം ധാരേതബ്ബന്തി അത്ഥോ. പദഭാജനേ പന അത്ഥമത്തമേവ ദസ്സേതും ‘‘ദസാഹപരമതാ ധാരേതബ്ബ’’ന്തി വുത്തം. ഇദഞ്ഹി വുത്തം ഹോതി ‘‘ദസാഹപരമ’’ന്തി ഏത്ഥ യാ ദസാഹപരമതാ ദസാഹപരമഭാവോ, അയം ഏത്തകോ കാലോ യാവ നാതിക്കമതി താവ ധാരേതബ്ബന്തി.
അധിട്ഠിതവികപ്പിതേസു അപരിയാപന്നത്താ അതിരേകം ചീവരന്തി അതിരേകചീവരം. തേനേവസ്സ പദഭാജനേ വുത്തം ‘‘അനധിട്ഠിതം അവികപ്പിത’’ന്തി.
ഛന്നം ചീവരാനം അഞ്ഞതരന്തി ഖോമം, കപ്പാസികം, കോസേയ്യം, കമ്ബലം, സാണം, ഭങ്ഗന്തി ഇമേസം ഛന്നം ചീവരാനം അഞ്ഞതരം. ഏതേന ചീവരസ്സ ജാതിം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി പമാണം ദസ്സേതും ‘‘വികപ്പനുപഗം പച്ഛിമ’’ന്തി ആഹ. തസ്സ പമാണം ദീഘതോ ദ്വേ വിദത്ഥിയോ, തിരിയം വിദത്ഥി. തത്രായം പാളി – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആയാമേന അട്ഠങ്ഗുലം സുഗതങ്ഗുലേന ചതുരങ്ഗുലവിത്ഥതം പച്ഛിമം ചീവരം വികപ്പേതു’’ന്തി (മഹാവ. ൩൫൮).
തം അതിക്കാമയതോ നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയന്തി തം യഥാവുത്തജാതിപ്പമാണം ചീവരം ദസാഹപരമം കാലം അതിക്കാമയതോ, ഏത്ഥന്തരേ യഥാ അതിരേകചീവരം ന ഹോതി തഥാ അകുബ്ബതോ നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയം, തഞ്ച ചീവരം നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി, പാചിത്തിയാപത്തി ചസ്സ ഹോതീതി അത്ഥോ. അഥ വാ നിസ്സജ്ജനം നിസ്സഗ്ഗിയം, പുബ്ബഭാഗേ കത്തബ്ബസ്സ വിനയകമ്മസ്സേതം നാമം. നിസ്സഗ്ഗിയമസ്സ അത്ഥീതി നിസ്സഗ്ഗിയമിച്ചേവ. കിന്തം? പാചിത്തിയം. തം അതിക്കാമയതോ സനിസ്സഗ്ഗിയവിനയകമ്മം പാചിത്തിയം ഹോതീതി അയമേത്ഥ അത്ഥോ. പദഭാജനേ പന പഠമം താവ അത്ഥവികപ്പം ദസ്സേതും ‘‘തം അതിക്കാമയതോ നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതീ’’തി മാതികം ഠപേത്വാ ‘‘ഏകാദസേ അരുണുഗ്ഗമനേ നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി, നിസ്സജ്ജിതബ്ബ’’ന്തി വുത്തം. പുന യസ്സ ച നിസ്സജ്ജിതബ്ബം, യഥാ ച നിസ്സജ്ജിതബ്ബം, തം ദസ്സേതും ‘‘സങ്ഘസ്സ വാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ ഏകാദസേ അരുണുഗ്ഗമനേതി ഏത്ഥ യം ദിവസം ചീവരം ഉപ്പന്നം തസ്സ യോ അരുണോ, സോ ഉപ്പന്നദിവസനിസ്സിതോ, തസ്മാ ചീവരുപ്പാദദിവസഏന സദ്ധിം ഏകാദസേ അരുണുഗ്ഗമനേ നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതീതി വേദിതബ്ബം. സചേപി ബഹൂനി ഏകജ്ഝം ബന്ധിത്വാ വാ വേഠേത്വാ വാ ഠപിതാനി ഏകാവ ആപത്തി. അബദ്ധാവേഠിതേസു വത്ഥുഗണനായ ആപത്തിയോ.
നിസ്സജ്ജിത്വാ ആപത്തി ദേസേതബ്ബാതി കഥം ദേസേതബ്ബാ? യഥാ ഖന്ധകേ വുത്തം, കഥഞ്ച തത്ഥ വുത്തം? ഏവം വുത്തം – ‘‘തേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ വുഡ്ഢാനം ഭിക്ഖൂനം പാദേ വന്ദിത്വാ ഉക്കുടികം നിസീദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘അഹം, ഭന്തേ, ഇത്ഥന്നാമം ആപത്തിം ആപന്നോ, തം പടിദേസേമീ’’’തി (ചൂളവ. ൨൩൯). ഇധ പന സചേ ഏകം ചീവരം ഹോതി ‘‘ഏകം നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയ’’ന്തി വത്തബ്ബം. സചേ ദ്വേ, ‘‘ദ്വേ’’തി വത്തബ്ബം. സചേ ബഹൂനി ‘‘സമ്ബഹുലാനീ’’തി വത്തബ്ബം. നിസ്സജ്ജനേപി സചേ ഏകം യഥാപാളിമേവ ‘‘ഇദം മേ, ഭന്തേ, ചീവര’’ന്തി വത്തബ്ബം. സചേ ദ്വേ വാ ബഹൂനി വാ, ‘‘ഇമാനി മേ, ഭന്തേ, ചീവരാനി ദസാഹാതിക്കന്താനി നിസ്സഗ്ഗിയാനി, ഇമാനാഹം സങ്ഘസ്സ നിസ്സജ്ജാമീ’’തി വത്തബ്ബം. പാളിം വത്തും അസക്കോന്തേന അഞ്ഞഥാപി വത്തബ്ബം.
ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന ആപത്തി പടിഗ്ഗഹേതബ്ബാതി ഖന്ധകേ വുത്തനയേനേവ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബാ. ഏവഞ്ഹി തത്ഥ വുത്തം – ‘‘ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –
‘സുണാതു മേ ഭന്തേ സങ്ഘോ, അയം ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു ആപത്തിം സരതി വിവരതി ഉത്താനിം കരോതി ദേസേതി, യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, അഹം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ആപത്തിം പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യ’ന്തി.
തേന വത്തബ്ബോ ‘പസ്സസീ’തി? ‘ആമ, പസ്സാമീ’തി. ആയതിം സംവരേയ്യാസീ’’തി (ചൂളവ. ൨൩൯). ദ്വീസു പന സമ്ബഹുലാസു വാ പുരിമനയേനേവ വചനഭേദോ ഞാതബ്ബോ.
ചീവരദാനേപി ‘‘സങ്ഘോ ഇമം ചീവരം ഇമാനി ചീവരാനീ’’തി വത്ഥുവസേന വചനഭേദോ വേദിതബ്ബോ. ഗണസ്സ ച പുഗ്ഗലസ്സ ച നിസ്സജ്ജനേപി ഏസേവ നയോ.
ആപത്തിദേസനാപടിഗ്ഗഹണേസു പനേത്ഥ അയം പാളി – ‘‘തേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ഉപസങ്കമിത്വാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കത്വാ വുഡ്ഢാനം ഭിക്ഖൂനം പാദേ വന്ദിത്വാ ഉക്കുടികം നിസീദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ ഏവമസ്സു വചനീയാ – ‘അഹം, ഭന്തേ, ഇത്ഥന്നാമം ആപത്തിം ആപന്നോ തം പടിദേസേമീ’തി. ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന തേ ഭിക്ഖൂ ഞാപേതബ്ബാ –
‘സുണന്തു മേ ആയസ്മന്താ, അയം ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു ആപത്തിം സരതി വിവരതി ഉത്താനിം കരോതി ദേസേതി. യദായസ്മന്താനം പത്തകല്ലം, അഹം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ആപത്തിം പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യ’ന്തി.
തേന വത്തബ്ബോ ‘പസ്സസീ’തി? ‘ആമ, പസ്സാമീ’തി. ‘ആയതിം സംവരേയ്യാസീ’തി.
തേന ഭിക്ഖുനാ ഏകം ഭിക്ഖും ഉപസങ്കമിത്വാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ ഉക്കുടികം നിസീദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘അഹം, ആവുസോ, ഇത്ഥന്നാമം ആപത്തിം ആപന്നോ തം പടിദേസേമീ’തി. തേന വത്തബ്ബോ ‘പസ്സസീ’തി, ആമ പസ്സാമീതി ആയതിം സംവരേയ്യാസീ’’തി (ചൂളവ. ൨൩൯). തത്ഥ പുരിമനയേനേവ ആപത്തിയാ നാമഗ്ഗഹണം വചനഭേദോ ച വേദിതബ്ബോ.
യഥാ ച ഗണസ്സ നിസ്സജ്ജനേ ഏവം ദ്വിന്നം നിസ്സജ്ജനേപി പാളി വേദിതബ്ബാ. യദി ഹി വിസേസോ ഭവേയ്യ, യഥേവ ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തിണ്ണന്നം പാരിസുദ്ധിഉപോസഥം കാതും, ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, കാതബ്ബോ. ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന തേ ഭിക്ഖൂ ഞാപേതബ്ബാ’’തിആദിനാ നയേന ‘‘തിണ്ണന്നം പാരിസുദ്ധിഉപോസഥം കാതു’’ന്തി വത്വാ പുന ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ദ്വിന്നം പാരിസുദ്ധിഉപോസഥം കാതും, ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, കാതബ്ബോ. ഥേരേന ഭിക്ഖുനാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗ’’ന്തിആദിനാ (മഹാവ. ൧൬൮) നയേന വിസുംയേവ ദ്വിന്നം പാരിസുദ്ധിഉപോസഥോ വുത്തോ, ഏവമിധാപി വിസും പാളിം വദേയ്യ, യസ്മാ പന നത്ഥി, തസ്മാ അവത്വാ ഗതോതി, ഗണസ്സ വുത്താ പാളിയേവേത്ഥ പാളി.
ആപത്തിപടിഗ്ഗഹണേ പന അയം വിസേസോ, യഥാ ഗണസ്സ നിസ്സജ്ജിത്വാ ആപത്തിയാ ദേസിയമാനായ ആപത്തിപടിഗ്ഗാഹകോ ഭിക്ഖു ഞത്തിം ഠപേതി, ഏവം അട്ഠപേത്വാ ദ്വീസു അഞ്ഞതരേന യഥാ ഏകപുഗ്ഗലോ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ഏവം ആപത്തി പടിഗ്ഗഹേതബ്ബാ. ദ്വിന്നഞ്ഹി ഞത്തിട്ഠപനാ നാമ നത്ഥി, യദി സിയാ ദ്വിന്നം പാരിസുദ്ധിഉപോസഥം വിസും ന വദേയ്യ.
നിസ്സട്ഠചീവരദാനേപി യഥാ ‘‘ഇമം ചീവരം ആയസ്മതോ ദമ്മീ’’തി ഏകോ വദതി, ഏവം ‘‘ഇമം മയം ചീവരം ആയസ്മതോ ദേമാ’’തി വത്തും വട്ടതി. ഇതോ ഗരുകതരാനി ഹി ഞത്തിദുതിയകമ്മാനിപി ‘‘അപലോകേത്വാ കാതബ്ബാനീ’’തി വുത്താനി അത്ഥി, തേസം ഏതം അനുലോമം നിസ്സട്ഠചീവരം പന ദാതബ്ബമേവ അദാതും ന ലബ്ഭതി, വിനയകമ്മമത്തഞ്ഹേതം. ന തം തേന സങ്ഘസ്സ വാ ഗണസ്സ വാ പുഗ്ഗലസ്സ വാ ദിന്നമേവ ഹോതീതി.
൪൬൮. ദസാഹാതിക്കന്തേ അതിക്കന്തസഞ്ഞീതി ദസാഹം അതിക്കന്തേ ചീവരേ ‘‘അതിക്കന്തം ഇദ’’ന്തി ഏവംസഞ്ഞീ, ദസാഹേ വാ അതിക്കന്തേ ‘‘അതിക്കന്തോ ദസാഹോ’’തി ഏവംസഞ്ഞീ. നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയന്തി ന ഇധ സഞ്ഞാ രക്ഖതി. യോപി ഏവംസഞ്ഞീ, തസ്സപി തം ചീവരം നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയാപത്തി ച. സനിസ്സഗ്ഗിയവിനയകമ്മം വാ പാചിത്തിയന്തി ഉഭോപി അത്ഥവികപ്പാ യുജ്ജന്തി. ഏസ നയോ സബ്ബത്ഥ.
അവിസ്സജ്ജിതേ വിസ്സജ്ജിതസഞ്ഞീതി കസ്സചി അദിന്നേ അപരിച്ചത്തേ ‘‘പരിച്ചത്തം മയാ’’തി ഏവംസഞ്ഞീ.
അനട്ഠേ നട്ഠസഞ്ഞീതി അത്തനോ ചീവരേന സദ്ധിം ബഹൂനി അഞ്ഞേസം ചീവരാനി ഏകതോ ഠപിതാനി ചോരാ ഹരന്തി. തത്രേസ അത്തനോ ചീവരേ അനട്ഠേ നട്ഠസഞ്ഞീ ഹോതി. ഏസ നയോ അവിനട്ഠാദീസുപി.
അവിലുത്തേതി ഏത്ഥ പന ഗബ്ഭം ഭിന്ദിത്വാ പസയ്ഹാവഹാരവസേന അവിലുത്തേതി വേദിതബ്ബം.
അനിസ്സജ്ജിത്വാ പരിഭുഞ്ജതി ആപത്തി ദുക്കടസ്സാതി സകിം നിവത്ഥം വാ സകിം പാരുതം വാ കായതോ അമോചേത്വാ ദിവസമ്പി വിചരതി, ഏകാവ ആപത്തി. മോചേത്വാ മോചേത്വാ നിവാസേതി വാ പാരുപതി വാ പയോഗേ പയോഗേ ദുക്കടം. ദുന്നിവത്ഥം വാ ദുപ്പാരുതം വാ സണ്ഠപേന്തസ്സ അനാപത്തി. അഞ്ഞസ്സ തം പരിഭുഞ്ജതോപി അനാപത്തി, ‘‘അനാപത്തി അഞ്ഞേന കതം പടിലഭിത്വാ പരിഭുഞ്ജതീ’’തി (പാരാ. ൫൭൦) ആദിവചനഞ്ചേത്ഥ സാധകം. അനതിക്കന്തേ അതിക്കന്തസഞ്ഞിനോ വേമതികസ്സ ച ദുക്കടം പരിഭോഗം സന്ധായ വുത്തം.
൪൬൯. ‘‘അനാപത്തി അന്തോദസാഹം അധിട്ഠേതി, വികപ്പേതീ’’തി ഏത്ഥ പന അധിട്ഠാനുപഗം വികപ്പനുപഗഞ്ച വേദിതബ്ബം. തത്രായം പാളി – അഥ ഖോ ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘യാനി താനി ഭഗവതാ അനുഞ്ഞാതാനി ‘തിചീവര’ന്തി വാ ‘വസ്സികസാടികാ’തി വാ ‘നിസീദന’ന്തി വാ ‘പച്ചത്ഥരണ’ന്തി വാ ‘കണ്ഡുപ്പടിച്ഛാദീ’തി വാ മുഖപുഞ്ഛനചോളകന്തി വാ പരിക്ഖാരചോളന്തി വാ സബ്ബാനി താനി അധിട്ഠാതബ്ബാനീതി നു ഖോ ഉദാഹു വികപ്പേതബ്ബാനീ’’തി, ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും –
‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തിചീവരം അധിട്ഠാതും ന വികപ്പേതും; വസ്സികസാടികം വസ്സാനം ചാതുമാസം അധിട്ഠാതും തതോ പരം വികപ്പേതും; നിസീദനം അധിട്ഠാതും ന വികപ്പേതും; പച്ചത്ഥരണം അധിട്ഠാതും ന വികപ്പേതും; കണ്ഡുപ്പടിച്ഛാദിം യാവആബാധാ അധിട്ഠാതും തതോ പരം വികപ്പേതും; മുഖപുഞ്ഛനചോളം അധിട്ഠാതും ന വികപ്പേതും; പരിക്ഖാരചോളം അധിട്ഠാതും ന വികപ്പേതു’’ന്തി (മഹാവ. ൩൫൮).
‘‘തത്ഥ തിചീവരം’’ അധിട്ഠഹന്തേന രജിത്വാ കപ്പബിന്ദും ദത്വാ പമാണയുത്തമേവ അധിട്ഠാതബ്ബം. തസ്സ പമാണം ഉക്കട്ഠപരിച്ഛേദേന സുഗതചീവരതോ ഊനകം വട്ടതി, ലാമകപരിച്ഛേദേന സങ്ഘാടിയാ ഉത്തരാസങ്ഗസ്സ ച ദീഘതോ മുട്ഠിപഞ്ചകം തിരിയം മുട്ഠിത്തികം പമാണം വട്ടതി. അന്തരവാസകോ ദീഘതോ മുട്ഠിപഞ്ചകോ തിരിയം ദ്വിഹത്ഥോപി വട്ടതി. പാരുപണേനപി ഹി സക്കാ നാഭിം പടിച്ഛാദേതുന്തി. വുത്തപ്പമാണതോ പന അതിരേകം ഊനകഞ്ച പരിക്ഖാരചോളന്തി അധിട്ഠാതബ്ബം.
തത്ഥ യസ്മാ ‘‘ദ്വേ ചീവരസ്സ അധിട്ഠാനാ – കായേന വാ അധിട്ഠേതി, വാചായ വാ അധിട്ഠേതീ’’തി (പരി. ൩൨൨) വുത്തം, തസ്മാ പുരാണസങ്ഘാടിം ‘‘ഇമം സങ്ഘാടിം പച്ചുദ്ധരാമീ’’തി പച്ചുദ്ധരിത്വാ നവം സങ്ഘാടിം ഹത്ഥേന ഗഹേത്വാ ‘‘ഇമം സങ്ഘാടിം അധിട്ഠാമീ’’തി ചിത്തേന ആഭോഗം കത്വാ കായവികാരം കരോന്തേന കായേന അധിട്ഠാതബ്ബാ. ഇദം കായേന അധിട്ഠാനം, തം യേന കേനചി സരീരാവയവേന അഫുസന്തസ്സ ന വട്ടതി. വാചായ അധിട്ഠാനേ പന വചീഭേദം കത്വാ വാചായ അധിട്ഠാതബ്ബാ. തത്ര ദുവിധം അധിട്ഠാനം – സചേ ഹത്ഥപാസേ ഹോതി ‘‘ഇമം സങ്ഘാടിം അധിട്ഠാമീ’’തി വാചാ ഭിന്ദിതബ്ബാ. അഥ അന്തോഗബ്ഭേ വാ ഉപരിപാസാദേ വാ സാമന്തവിഹാരേ വാ ഹോതി ഠപിതട്ഠാനം സല്ലക്ഖേത്വാ ‘‘ഏതം സങ്ഘാടിം അധിട്ഠാമീ’’തി വാചാ ഭിന്ദിതബ്ബാ. ഏസ നയോ ഉത്തരാസങ്ഗേ അന്തരവാസകേ ച. നാമമത്തമേവ ഹി വിസേസോ. തസ്മാ സബ്ബാനി സങ്ഘാടിം ഉത്തരാസങ്ഗം അന്തരവാസകന്തി ഏവം അത്തനോ നാമേനേവ അധിട്ഠാതബ്ബാനി. സചേ അധിട്ഠഹിത്വാ ഠപിതവത്ഥേഹി സങ്ഘാടിആദീനി കരോതി, നിട്ഠിതേ രജനേ ച കപ്പേ ച ഇമം ‘‘പച്ചുദ്ധരാമീ’’തി പച്ചുദ്ധരിത്വാ പുന അധിട്ഠാതബ്ബാനി. അധിട്ഠിതേന പന സദ്ധിം മഹന്തതരമേവ ദുതിയപട്ടം വാ ഖണ്ഡം വാ സംസിബ്ബന്തേന പുന അധിട്ഠാതബ്ബമേവ. സമേ വാ ഖുദ്ദകേ വാ അധിട്ഠാനകിച്ചം നത്ഥി.
തിചീവരം പന പരിക്ഖാരചോളം അധിട്ഠാതും വട്ടതി ന വട്ടതീതി? മഹാപദുമത്ഥേരോ കിരാഹ – ‘‘തിചീവരം തിചീവരമേവ അധിട്ഠാതബ്ബം. സചേ പരിക്ഖാരചോളാധിട്ഠാനം ലഭേയ്യ ഉദോസിതസിക്ഖാപദേ പരിഹാരോ നിരത്ഥകോ ഭവേയ്യാ’’തി. ഏവം വുത്തേ കിര അവസേസാ ഭിക്ഖൂ ആഹംസു – ‘‘പരിക്ഖാരചോളമ്പി ഭഗവതാവ അധിട്ഠാതബ്ബന്തി വുത്തം, തസ്മാ വട്ടതീ’’തി. മഹാപച്ചരിയമ്പി വുത്തം ‘‘പരിക്ഖാരചോളം നാമ പാടേക്കം നിധാനമുഖമേതന്തി തിചീവരം പരിക്ഖാരചോളന്തി അധിട്ഠഹിത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതി. ഉദോസിതസിക്ഖാപദേ പന തിചീവരം അധിട്ഠഹിത്വാ പരിഹരന്തസ്സ പരിഹാരോ വുത്തോ’’തി. ഉഭതോവിഭങ്ഗഭാണകോ പുണ്ണവാലികവാസീ മഹാതിസ്സത്ഥേരോപി കിര ആഹ – ‘‘മയം പുബ്ബേ മഹാഥേരാനം അസ്സുമ്ഹ, അരഞ്ഞവാസിനോ ഭിക്ഖൂ രുക്ഖസുസിരാദീസു ചീവരം ഠപേത്വാ പധാനം പദഹനത്ഥായ ഗച്ഛന്തി. സാമന്തവിഹാരേ ധമ്മസവനത്ഥായ ഗതാനഞ്ച നേസം സൂരിയേ ഉട്ഠിതേ സാമണേരാ വാ ദഹരഭിക്ഖൂ വാ പത്തചീവരം ഗഹേത്വാ ഗച്ഛന്തി, തസ്മാ സുഖപരിഭോഗത്ഥം തിചീവരം പരിക്ഖാരചോളന്തി അധിട്ഠാതും വട്ടതീ’’തി. മഹാപച്ചരിയമ്പി വുത്തം പുബ്ബേ ആരഞ്ഞികാ ഭിക്ഖൂ അബദ്ധസീമായം ദുപ്പരിഹാരന്തി തിചീവരം പരിക്ഖാരചോളമേവ അധിട്ഠഹിത്വാ പരിഭുഞ്ജിംസൂ’’തി.
‘‘വസ്സികസാടികാ’’ അനതിരിത്തപ്പമാണാ നാമം ഗഹേത്വാ വുത്തനയേനേവ ചത്താരോ വസ്സികേ മാസേ അധിട്ഠാതബ്ബാ, തതോ പരം പച്ചുദ്ധരിത്വാ വികപ്പേതബ്ബാ. വണ്ണഭേദമത്തരത്താപി ചേസാ വട്ടതി. ദ്വേ പന ന വട്ടന്തി. ‘‘നിസീദനം’’ വുത്തനയേന അധിട്ഠാതബ്ബമേവ, തഞ്ച ഖോ പമാണയുത്തം ഏകമേവ, ദ്വേ ന വട്ടന്തി. ‘‘പച്ചത്ഥരണ’’മ്പി അധിട്ഠാതബ്ബമേവ, തം പന മഹന്തമ്പി വട്ടതി, ഏകമ്പി വട്ടതി, ബഹൂനിപി വട്ടന്തി. നീലമ്പി പീതകമ്പി സദസമ്പി പുപ്ഫദസമ്പീതി സബ്ബപ്പകാരം വട്ടതി. സകിം അധിട്ഠിതം അധിട്ഠിതമേവ ഹോതി. ‘‘കണ്ഡുപ്പടിച്ഛാദി’’ യാവ ആബാധോ അത്ഥി, താവ പമാണികാ അധിട്ഠാതബ്ബാ. ആബാധേ വൂപസന്തേ പച്ചുദ്ധരിത്വാ വികപ്പേതബ്ബാ, ഏകാവ വട്ടതി. ‘‘മുഖപുഞ്ഛനചോളം’’ അധിട്ഠാതബ്ബമേവ, യാവ ഏകം ധോവിയതി, താവ അഞ്ഞം പരിഭോഗത്ഥായ ഇച്ഛിതബ്ബന്തി ദ്വേ വട്ടന്തി. അപരേ പന ഥേരാ ‘‘നിധാനമുഖമേതം ബഹൂനിപി വട്ടന്തീ’’തി വദന്തി. പരിക്ഖാരചോളേ ഗണനാ നത്ഥി, യത്തകം ഇച്ഛതി തത്തകം അധിട്ഠാതബ്ബമേവ. ഥവികാപി പരിസ്സാവനമ്പി വികപ്പനുപഗം പച്ഛിമചീവരപ്പമാണം ‘‘പരിക്ഖാരചോളക’’ന്തി അധിട്ഠാതബ്ബമേവ. ബഹൂനി ഏകതോ കത്വാ ‘‘ഇമാനി ചീവരാനി പരിക്ഖാരചോളാനി അധിട്ഠാമീ’’തി അധിട്ഠാതുമ്പി വട്ടതിയേവ. ഭേസജ്ജനവകമ്മമാതാപിതുആദീനം അത്ഥായ ഠപേന്തേനപി അധിട്ഠാതബ്ബമേവ. മഹാപച്ചരിയം പന ‘‘അനാപത്തീ’’തി വുത്തം. മഞ്ചഭിസി പീഠകഭിസി ബിമ്ബോഹനം പാവാരോ കോജവോതി ഏതേസു പന സേനാസനപരിക്ഖാരത്ഥായ ദിന്നപച്ചത്ഥരണേ ച അധിട്ഠാനകിച്ചം നത്ഥിയേവ.
അധിട്ഠിതചീവരം പന പരിഭുഞ്ജതോ കഥം അധിട്ഠാനം വിജഹതീതി? അഞ്ഞസ്സ ദാനേന, അച്ഛിന്ദിത്വാ ഗഹണേന, വിസ്സാസഗ്ഗാഹേന, ഹീനായാവത്തനേന, സിക്ഖാപച്ചക്ഖാനേന, കാലംകിരിയായ, ലിങ്ഗപരിവത്തനേന, പച്ചുദ്ധരണേന, ഛിദ്ദഭാവേനാതി ഇമേഹി നവഹി കാരണേഹി വിജഹതി. തത്ഥ പുരിമേഹി അട്ഠഹി സബ്ബചീവരാനി അധിട്ഠാനം വിജഹന്തി, ഛിദ്ദഭാവേന പന തിചീവരസ്സേവ സബ്ബഅട്ഠകഥാസു അധിട്ഠാനവിജഹനം വുത്തം, തഞ്ച നഖപിട്ഠിപ്പമാണേന ഛിദ്ദേന. തത്ഥ നഖപിട്ഠിപ്പമാണം കനിട്ഠങ്ഗുലിനഖവസേന വേദിതബ്ബം, ഛിദ്ദഞ്ച വിനിബ്ബിദ്ധഛിദ്ദമേവ. ഛിദ്ദസ്സ ഹി അബ്ഭന്തരേ ഏകതന്തു ചേപി അച്ഛിന്നോ ഹോതി, രക്ഖതി. തത്ഥ സങ്ഘാടിയാ ച ഉത്തരാസങ്ഗസ്സ ച ദീഘന്തതോ വിദത്ഥിപ്പമാണസ്സ തിരിയന്തതോ അട്ഠങ്ഗുലപ്പമാണസ്സ പദേസസ്സ ഓരതോ ഛിദ്ദം അധിട്ഠാനം ഭിന്ദതി, പരതോ ന ഭിന്ദതി. അന്തരവാസകസ്സ പന ദീഘന്തതോ വിദത്ഥിപ്പമാണസ്സേവ തിരിയന്തതോ ചതുരങ്ഗുലപ്പമാണസ്സ പദേസസ്സ ഓരതോ ഛിദ്ദം അധിട്ഠാനം ഭിന്ദതി, പരതോ ന ഭിന്ദതി. തസ്മാ ജാതേ ഛിദ്ദേ തം ചീവരം അതിരേകചീവരട്ഠാനേ തിട്ഠതി, സൂചികമ്മം കത്വാ പുന അധിട്ഠാതബ്ബം. മഹാസുമത്ഥേരോ പനാഹ – ‘‘പമാണചീവരസ്സ യത്ഥ കത്ഥചി ഛിദ്ദം അധിട്ഠാനം ഭിന്ദതി, മഹന്തസ്സ പന പമാണതോ ബഹി ഛിദ്ദം അധിട്ഠാനം ന ഭിന്ദതി, അന്തോജാതം ഭിന്ദതീ’’തി. കരവീകതിസ്സത്ഥേരോ ആഹ – ‘‘ഖുദ്ദകം മഹന്തം ന പമാണം, ദ്വേ ചീവരാനി പാരുപന്തസ്സ വാമഹത്ഥേ സങ്ഘരിത്വാ ഠപിതട്ഠാനേ ഛിദ്ദം അധിട്ഠാനം ന ഭിന്ദതി, ഓരഭാഗേ ഭിന്ദതി. അന്തരവാസകസ്സപി ഓവട്ടികം കരോന്തേന സങ്ഘരിതട്ഠാനേ ഛിദ്ദം ന ഭിന്ദതി, തതോ ഓരം ഭിന്ദതീ’’തി. അന്ധകട്ഠകഥായം പന തിചീവരേ മഹാസുമത്ഥേരവാദം പമാണം കത്വാ ഉത്തരിമ്പി ഇദം വുത്തം ‘‘പച്ഛിമപ്പമാണം അധിട്ഠാനം രക്ഖതീ’’തി. പരിക്ഖാരചോളേ ദീഘസോ അട്ഠങ്ഗുലേ സുഗതങ്ഗുലേന തിരിയം ചതുരങ്ഗുലേ യത്ഥ കത്ഥചി ഛിദ്ദം അധിട്ഠാനം വിജഹതി. മഹന്തേ ചോളേ തതോ പരേന ഛിദ്ദം അധിട്ഠാനം ന വിജഹതി. ഏസ നയോ സബ്ബേസു അധിട്ഠാതബ്ബകേസു ചീവരേസൂ’’തി.
തത്ഥ യസ്മാ സബ്ബേസമ്പി അധിട്ഠാതബ്ബകചീവരാനം വികപ്പനുപഗപച്ഛിമപ്പമാണതോ അഞ്ഞം പച്ഛിമപ്പമാണം നാമ നത്ഥി, യഞ്ഹി നിസീദന-കണ്ഡുപ്പടിച്ഛാദി-വസ്സികസാടികാനം പമാണം വുത്തം, തം ഉക്കട്ഠം, തതോ ഉത്തരി പടിസിദ്ധത്താ ന പച്ഛിമം തതോ ഹേട്ഠാ അപ്പടിസിദ്ധത്താ. തിചീവരസ്സാപി സുഗതചീവരപ്പമാണതോ ഊനകത്തം ഉക്കട്ഠപ്പമാണമേവ. പച്ഛിമം പന വിസും സുത്തേ വുത്തം നത്ഥി. മുഖപുഞ്ഛനപച്ചത്ഥരണപരിക്ഖാരചോളാനം ഉക്കട്ഠപരിച്ഛേദോ നത്ഥിയേവ. വികപ്പനുപഗപച്ഛിമേന പന പച്ഛിമപരിച്ഛേദോ വുത്തോ. തസ്മാ യം താവ അന്ധകട്ഠകഥായം ‘‘പച്ഛിമപ്പമാണം അധിട്ഠാനം രക്ഖതീ’’തി വത്വാ തത്ഥ പരിക്ഖാരചോളസ്സേവ സുഗതങ്ഗുലേന അട്ഠങ്ഗുലചതുരങ്ഗുലപച്ഛിമപ്പമാണം ദസ്സേത്വാ ഇതരേസം തിചീവരാദീനം മുട്ഠിപഞ്ചകാദിപഭേദം പച്ഛിമപ്പമാണം സന്ധായ ‘‘ഏസ നയോ സബ്ബേസു അധിട്ഠാതബ്ബകേസുചീവരേസൂ’’തി വുത്തം, തം ന സമേതി.
കരവീകതിസ്സത്ഥേരവാദേപി ദീഘന്തതോയേവ ഛിദ്ദം ദസ്സിതം, തിരിയന്തതോ ന ദസ്സിതം, തസ്മാ സോ അപരിച്ഛിന്നോ. മഹാസുമത്ഥേരവാദേ ‘‘പമാണചീവരസ്സ യത്ഥ കത്ഥചി ഛിദ്ദം അധിട്ഠാനം ഭിന്ദതി, മഹന്തസ്സ പന പമാണതോ ബഹി ഛിദ്ദം അധിട്ഠാനം ന ഭിന്ദതീ’’തി വുത്തം. ഇദം പന ന വുത്തം – ‘‘ഇദം നാമ പമാണചീവരം ഇതോ ഉത്തരി മഹന്തം ചീവര’’ന്തി. അപിചേത്ഥ തിചീവരാദീനം മുട്ഠിപഞ്ചകാദിഭേദം പച്ഛിമപ്പമാണന്തി അധിപ്പേതം. തത്ഥ യദി പച്ഛിമപ്പമാണതോ ബഹി ഛിദ്ദം അധിട്ഠാനം ന ഭിന്ദേയ്യ, ഉക്കട്ഠപത്തസ്സാപി മജ്ഝിമപത്തസ്സ വാ ഓമകപ്പമാണതോ ബഹി ഛിദ്ദം അധിട്ഠാനം ന ഭിന്ദേയ്യ, ന ച ന ഭിന്ദതി. തസ്മാ അയമ്പി വാദോ അപരിച്ഛിന്നോ.
യോ പനായം സബ്ബപഠമോ അട്ഠകഥാവാദോ, അയമേവേത്ഥ പമാണം. കസ്മാ? പരിച്ഛേദസബ്ഭാവതോ. തിചീവരസ്സ ഹി പച്ഛിമപ്പമാണഞ്ച ഛിദ്ദപ്പമാണഞ്ച ഛിദ്ദുപ്പത്തിദേസപ്പമാണഞ്ച സബ്ബഅട്ഠകഥാസുയേവ പരിച്ഛിന്ദിത്വാ വുത്തം, തസ്മാ സ്വേവ വാദോ പമാണം. അദ്ധാ ഹി സോ ഭഗവതോ അധിപ്പായം അനുഗന്ത്വാ വുത്തോ. ഇതരേസു പന നേവ പരിച്ഛേദോ അത്ഥി, ന പുബ്ബാപരം സമേതീതി.
യോ പന ദുബ്ബലട്ഠാനേ പഠമം അഗ്ഗളം ദത്വാ പച്ഛാ ദുബ്ബലട്ഠാനം ഛിന്ദിത്വാ അപനേതി, അധിട്ഠാനം ന ഭിജ്ജതി. മണ്ഡലപരിവത്തനേപി ഏസേവ നയോ. ദുപട്ടസ്സ ഏകസ്മിം പടലേ ഛിദ്ദേ വാ ജാതേ ഗളിതേ വാ അധിട്ഠാനം ന ഭിജ്ജതി, ഖുദ്ദകം ചീവരം മഹന്തം കരോതി, മഹന്തം വാ ഖുദ്ദകം കരോതി, അധിട്ഠാനം ന ഭിജ്ജതി. ഉഭോ കോടിയോ മജ്ഝേ കരോന്തോ സചേ പഠമം ഛിന്ദിത്വാ പച്ഛാ ഘടേതി, അധിട്ഠാനം ഭിജ്ജതി. അഥ ഘടേത്വാ ഛിന്ദതി, ന ഭിജ്ജതി, രജകേഹി ധോവാപേത്വാ സേതം കാരാപേന്തസ്സാപി അധിട്ഠാനം അധിട്ഠാനമേവാതി. അയം താവ ‘‘അന്തോദസാഹം അധിട്ഠേതി വികപ്പേതീ’’തി ഏത്ഥ അധിട്ഠാനേ വിനിച്ഛയോ.
വികപ്പനേ പന ദ്വേ വികപ്പനാ – സമ്മുഖാവികപ്പനാ ച പരമ്മുഖാവികപ്പനാ ച. കഥം സമ്മുഖാവികപ്പനാ ഹോതീതി? ചീവരാനം ഏകബഹുഭാവം സന്നിഹിതാസന്നിഹിതഭാവഞ്ച ഞത്വാ ‘‘‘ഇമം ചീവര’ന്തി വാ ‘ഇമാനി ചീവരാനീ’തി വാ ‘ഏതം ചീവര’ന്തി വാ ‘ഏതാനി ചീവരാനീ’’’തി വാ ‘‘തുയ്ഹം വികപ്പേമീ’’തി വത്തബ്ബം, അയമേകാ സമ്മുഖാവികപ്പനാ. ഏത്താവതാ നിധേതും വട്ടതി, പരിഭുഞ്ജിതും പന വിസ്സജ്ജേതും വാ അധിട്ഠാതും വാ ന വട്ടതി. ‘‘മയ്ഹം സന്തകം, മയ്ഹം സന്തകാനി പരിഭുഞ്ജ വാ വിസ്സജ്ജേഹി വാ യഥാപച്ചയം വാ കരോഹീ’’തി ഏവം പന വുത്തേ പച്ചുദ്ധാരോ നാമ ഹോതി. തതോപഭുതി പരിഭോഗാദയോപി വട്ടന്തി.
അപരോപി നയോ – തഥേവ ചീവരാനം ഏകബഹുഭാവം സന്നിഹിതാസന്നിഹിതഭാവഞ്ച ഞത്വാ തസ്സേവ ഭിക്ഖുനോ സന്തികേ ‘‘‘ഇമം ചീവര’ന്തി വാ ‘ഇമാനി ചീവരാനീ’തി വാ ‘ഏതം ചീവര’ന്തി വാ ‘ഏതാനി ചീവരാനീ’’’തി വാ വത്വാ പഞ്ചസു സഹധമ്മികേസു അഞ്ഞതരസ്സ അത്തനാ അഭിരുചിതസ്സ യസ്സ കസ്സചി നാമം ഗഹേത്വാ ‘‘‘തിസ്സസ്സ ഭിക്ഖുനോ വികപ്പേമീ’തി വാ ‘തിസ്സായ ഭിക്ഖുനിയാ, സിക്ഖമാനായ, തിസ്സസ്സ സാമണേരസ്സ, തിസ്സായ സാമണേരിയാ വികപ്പേമീ’’’തി വാ വത്തബ്ബം, അയം അപരാപി സമ്മുഖാവികപ്പനാ. ഏത്താവതാ നിധേതും വട്ടതി, പരിഭോഗാദീസു പന ഏകമ്പി ന വട്ടതി. തേന പന ഭിക്ഖുനാ ‘‘തിസ്സസ്സ ഭിക്ഖുനോ സന്തകം…പേ… തിസ്സായ സാമണേരിയാ സന്തകം പരിഭുഞ്ജ വാ വിസ്സജ്ജേഹി വാ യഥാപച്ചയം വാ കരോഹീ’’തി വുത്തേ പച്ചുദ്ധാരോ നാമ ഹോതി. തതോപഭുതി പരിഭോഗാദയോപി വട്ടന്തി.
കഥം പരമ്മുഖാവികപ്പനാ ഹോതീതി? ചീവരാനം തഥേവ ഏകബഹുഭാവം സന്നിഹിതാസന്നിഹിതഭാവഞ്ച ഞത്വാ ‘‘‘ഇമം ചീവര’ന്തി വാ ‘ഇമാനി ചീവരാനീ’തി വാ ‘ഏതം ചീവര’ന്തി വാ ‘ഏതാനി ചീവരാനീ’’’തി വാ വത്വാ ‘‘തുയ്ഹം വികപ്പനത്ഥായ ദമ്മീ’’തി വത്തബ്ബം. തേന വത്തബ്ബോ – ‘‘കോ തേ മിത്തോ വാ സന്ദിട്ഠോ വാ’’തി? തതോ ഇതരേന പുരിമനയേനേവ ‘‘തിസ്സോ ഭിക്ഖൂതി വാ…പേ… തിസ്സാ സാമണേരീ’’തി വാ വത്തബ്ബം. പുന തേന ഭിക്ഖുനാ ‘‘അഹം തിസ്സസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദമ്മീതി വാ…പേ… തിസ്സായ സാമണേരിയാ ദമ്മീ’’തി വാ വത്തബ്ബം, അയം പരമ്മുഖാവികപ്പനാ. ഏത്താവതാ നിധേതും വട്ടതി, പരിഭോഗാദീസു പന ഏകമ്പി ന വട്ടതി. തേന പന ഭിക്ഖുനാ ദുതിയസമ്മുഖാവികപ്പനായം വുത്തനയേനേവ ‘‘ഇത്ഥന്നാമസ്സ സന്തകം പരിഭുഞ്ജ വാ വിസ്സജ്ജേഹി വാ യഥാപച്ചയം വാ കരോഹീ’’തി വുത്തേ പച്ചുദ്ധാരോ നാമ ഹോതി. തതോപഭുതി പരിഭോഗാദയോപി വട്ടന്തി.
ദ്വിന്നം വികപ്പനാനം കിം നാനാകരണം? സമ്മുഖാവികപ്പനായം സയം വികപ്പേത്വാ പരേന പച്ചുദ്ധരാപേതി. പരമ്മുഖാവികപ്പനായ പരേനേവ വികപ്പാപേത്വാ പരേനേവ പച്ചുദ്ധരാപേതി, ഇദമേത്ഥ നാനാകരണം. സചേ പന യസ്സ വികപ്പേതി, സോ പഞ്ഞത്തികോവിദോ ന ഹോതി, ന ജാനാതി പച്ചുദ്ധരിതും, തം ചീവരം ഗഹേത്വാ അഞ്ഞസ്സ ബ്യത്തസ്സ സന്തികം ഗന്ത്വാ പുന വികപ്പേത്വാ പച്ചുദ്ധരാപേതബ്ബം. വികപ്പിതവികപ്പനാ നാമേസാ വട്ടതി. അയം ‘‘വികപ്പേതീ’’തി ഇമസ്മിം പദേ വിനിച്ഛയോ.
‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തിചീവരം അധിട്ഠാതും ന വികപ്പേതു’’ന്തിആദിവചനതോ ച ഇദം ‘‘വികപ്പേതീ’’തി അവിസേസേന വുത്തവചനം വിരുദ്ധം വിയ ദിസ്സതി, ന ച വിരുദ്ധം തഥാഗതാ ഭാസന്തി. തസ്മാ ഏവമസ്സ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ, തിചീവരം തിചീവരസങ്ഖേപേനേവ പരിഹരതോ അധിട്ഠാതുമേവ അനുജാനാമി, ന വികപ്പേതും. വസ്സികസാടികം പന ചാതുമാസതോ പരം വികപ്പേതുമേവ ന അധിട്ഠാതും. ഏവഞ്ച സതി യോ തിചീവരേ ഏകേന ചീവരേന വിപ്പവസിതുകാമോ ഹോതി, തസ്സ തിചീവരാധിട്ഠാനം പച്ചുദ്ധരിത്വാ വിപ്പവാസസുഖത്ഥം വികപ്പനായ ഓകാസോ ദിന്നോ ഹോതി. ദസാഹാതിക്കമേ ച അനാപത്തീതി ഏതേനുപായേന സബ്ബത്ഥ വികപ്പനായ അപ്പടിസിദ്ധഭാവോ വേദിതബ്ബോ.
വിസ്സജ്ജേതീതി അഞ്ഞസ്സ ദേതി. കഥം പന ദിന്നം ഹോതി, കഥം ഗഹിതം? ‘‘ഇമം തുയ്ഹം ദേമി ദദാമി ദജ്ജാമി ഓണോജേമി പരിച്ചജാമി നിസ്സജ്ജാമി വിസ്സജ്ജാമീതി വാ ‘‘ഇത്ഥന്നാമസ്സ ദേമി…പേ… നിസ്സജ്ജാമീ’’തി വാ വദതി, സമ്മുഖാപി പരമ്മുഖാപി ദിന്നംയേവ ഹോതി. ‘‘തുയ്ഹം ഗണ്ഹാഹീ’’തി വുത്തേ ‘‘മയ്ഹം ഗണ്ഹാമീ’’തി വദതി, സുദിന്നം സുഗ്ഗഹിതഞ്ച. ‘‘തവ സന്തകം കരോഹി, തവ സന്തകം ഹോതു, തവ സന്തകം കരിസ്സസീ’’തി വുത്തേ ‘‘മമ സന്തകം കരോമി, മമ സന്തകം ഹോതു, മമ സന്തകം കരിസ്സാമീ’’തി വദതി, ദുദ്ദിന്നം ദുഗ്ഗഹിതഞ്ച. നേവ ദാതാ ദാതും ജാനാതി, ന ഇതരോ ഗഹേതും. സചേ പന ‘‘തവ സന്തകം കരോഹീ’’തി വുത്തേ ‘‘സാധു, ഭന്തേ, മയ്ഹം ഗണ്ഹാമീ’’തി ഗണ്ഹാതി, സുഗ്ഗഹിതം. സചേ പന ‘‘ഏകോ ഗണ്ഹാഹീ’’തി വദതി, ഇതരോ ‘‘ന ഗണ്ഹാമീ’’തി പുന സോ ‘‘ദിന്നം മയാ തുയ്ഹം, ഗണ്ഹാഹീ’’തി വദതി, ഇതരോപി ‘‘ന മയ്ഹം ഇമിനാ അത്ഥോ’’തി വദതി. തതോ പുരിമോപി ‘‘മയാ ദിന്ന’’ന്തി ദസാഹം അതിക്കാമേതി, പച്ഛിമോപി ‘‘മയാ പടിക്ഖിത്ത’’ന്തി. കസ്സ ആപത്തീതി? ന കസ്സചി ആപത്തി. യസ്സ പന രുച്ചതി, തേന അധിട്ഠഹിത്വാ പരിഭുഞ്ജിതബ്ബം.
യോ പന അധിട്ഠാനേ വേമതികോ, തേന കിം കാതബ്ബം? വേമതികഭാവം ആരോചേത്വാ സചേ അനധിട്ഠിതം ഭവിസ്സതി, ഏവം മേ കപ്പിയം ഹോതീതി വത്വാ വുത്തനയേനേവ നിസ്സജ്ജിതബ്ബം. ന ഹി ഏവം ജാനാപേത്വാ വിനയകമ്മം കരോന്തസ്സ മുസാവാദോ ഹോതി. കേചി പന ‘‘ഏകേന ഭിക്ഖുനാ വിസ്സാസം ഗഹേത്വാ പുന ദിന്നം വട്ടതീ’’തി വദന്തി, തം ന യുജ്ജതി. ന ഹി തസ്സേതം വിനയകമ്മം, നാപി തം ഏത്തകേന അഞ്ഞം വത്ഥും ഹോതി.
നസ്സതീതിആദി ഉത്താനത്ഥമേവ. യോ ന ദദേയ്യ ആപത്തി ദുക്കടസ്സാതി ഏത്ഥ ‘‘മയ്ഹം ദിന്നം ഇമിനാ’’തി ഇമായ സഞ്ഞായ ന ദേന്തസ്സ ദുക്കടം. തസ്സ സന്തകഭാവം പന ഞത്വാ ലേസേന അച്ഛിന്ദന്തോ ഭണ്ഡം അഗ്ഘാപേത്വാ കാരേതബ്ബോതി.
സമുട്ഠാനാദീസു ഇദം സിക്ഖാപദം കഥിനസമുട്ഠാനം നാമ കായവാചാതോ ച കായവാചാചിത്തതോ ച സമുട്ഠാതി, അനധിട്ഠാനേന ച അവികപ്പനേന ച ആപജ്ജനതോ അകിരിയം, സഞ്ഞായ അഭാവേപി ന മുച്ചതി, അജാനന്തോപി ആപജ്ജതീതി നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.
പഠമകഥിനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.
൨. ഉദോസിതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ
൪൭൧. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാതി ഉദോസിതസിക്ഖാപദം. തത്ഥ സന്തരുത്തരേനാതി അന്തരന്തി അന്തരവാസകോ വുച്ചതി, ഉത്തരന്തി ഉത്തരാസങ്ഗോ, സഹ അന്തരേന ഉത്തരം സന്തരുത്തരം, തേന സന്തരുത്തരേന, സഹ അന്തരവാസകേന ഉത്തരാസങ്ഗേനാതി അത്ഥോ. കണ്ണകിതാനീതി സേദേന ഫുട്ഠോകാസേസു സഞ്ജാതകാളസേതമണ്ഡലാനി. അദ്ദസ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ സേനാസനചാരികം ആഹിണ്ഡന്തോതി ഥേരോ കിര ഭഗവതി ദിവാ പടിസല്ലാനത്ഥായ ഗന്ധകുടിം പവിട്ഠേ തം ഓകാസം ലഭിത്വാ ദുന്നിക്ഖിത്താനി ദാരുഭണ്ഡമത്തികാഭണ്ഡാനി പടിസാമേന്തോ അസമ്മട്ഠട്ഠാനം സമ്മജ്ജന്തോ ഗിലാനേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം പടിസന്ഥാരം കരോന്തോ തേസം ഭിക്ഖൂനം സേനാസനട്ഠാനം സമ്പത്തോ അദ്ദസ. തേന വുത്തം – ‘‘അദ്ദസ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ സേനാസനചാരികം ആഹിണ്ഡന്തോ’’തി.
൪൭൩. അവിപ്പവാസസമ്മുതിം ദാതുന്തി അവിപ്പവാസേ സമ്മുതി അവിപ്പവാസസമ്മുതി, അവിപ്പവാസായ വാ സമ്മുതി അവിപ്പവാസസമ്മുതി. കോ പനേത്ഥ ആനിസംസോ? യേന ചീവരേന വിപ്പവസതി, തം നിസ്സഗ്ഗിയം ന ഹോതി, ആപത്തിഞ്ച നാപജ്ജതി. കിത്തകം കാലം? മഹാസുമത്ഥേരോ താവ ആഹ – ‘‘യാവ രോഗോ ന വൂപസമതി, വൂപസന്തേ പന രോഗേ സീഘം ചീവരട്ഠാനം ആഗന്തബ്ബ’’ന്തി. മഹാപദുമത്ഥേരോ ആഹ – ‘‘സീഘം ആഗച്ഛതോ രോഗോ പടികുപ്പേയ്യ, തസ്മാ സണികം ആഗന്തബ്ബം. യതോ പട്ഠായ ഹി സത്ഥം വാ പരിയേസതി, ‘ഗച്ഛാമീ’തി ആഭോഗം വാ കരോതി, തതോ പട്ഠായ വട്ടതി. ‘ന ദാനി ഗമിസ്സാമീ’തി ഏവം പന ധുരനിക്ഖേപം കരോന്തേന പച്ചുദ്ധരിതബ്ബം, അതിരേകചീവരട്ഠാനേ ഠസ്സതീ’’തി. സചേ പനസ്സ രോഗോ പടികുപ്പതി, കിം കാതബ്ബന്തി? ഫുസ്സദേവത്ഥേരോ താവ ആഹ – ‘‘സചേ സോയേവ രോഗോ പടികുപ്പതി, സാ ഏവ സമ്മുതി, പുന സമ്മുതിദാനകിച്ചം നത്ഥി. അഥഞ്ഞോ കുപ്പതി, പുന ദാതബ്ബാ സമ്മുതീ’’തി. ഉപതിസ്സത്ഥേരോ ആഹ – ‘‘സോ വാ രോഗോ ഹോതു, അഞ്ഞോ വാ പുന സമ്മുതിദാനകിച്ചം നത്ഥീ’’തി.
൪൭൫-൬. നിട്ഠിതചീവരസ്മിം ഭിക്ഖുനാതി ഇധ പന പുരിമസിക്ഖാപദേ വിയ അത്ഥം അഗ്ഗഹേത്വാ നിട്ഠിതേ ചീവരസ്മിം ഭിക്ഖുനോതി ഏവം സാമിവസേന കരണവചനസ്സ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. കരണവസേന ഹി ഭിക്ഖുനാ ഇദം നാമ കാതബ്ബന്തി നത്ഥി. സാമിവസേന പന ഭിക്ഖുനോ ചീവരസ്മിം നിട്ഠിതേ കഥിനേ ച ഉബ്ഭതേ ഏവം ഛിന്നപലിബോധോ ഏകരത്തമ്പി ചേ ഭിക്ഖു തിചീവരേന വിപ്പവസേയ്യാതി ഏവം അത്ഥോ യുജ്ജതി. തത്ഥ തിചീവരേനാതി അധിട്ഠിതേസു തീസു ചീവരേസു യേന കേനചി. ഏകേന വിപ്പവുത്ഥോപി ഹി തിചീവരേന വിപ്പവുത്ഥോ ഹോതി, പടിസിദ്ധപരിയാപന്നേന വിപ്പവുത്ഥത്താ. തേനേവസ്സ പദഭാജനേ ‘‘സങ്ഘാടിയാ വാ’’തിആദി വുത്തം. വിപ്പവസേയ്യാതി വിപ്പയുത്തോ വസേയ്യ.
൪൭൭-൮. ഗാമോ ഏകൂപചാരോതിആദി അവിപ്പവാസലക്ഖണവവത്ഥാപനത്ഥം വുത്തം. തതോ പരം യഥാക്കമേന താനേവ പന്നരസ മാതികാപദാനി വിത്ഥാരേന്തോ ‘‘ഗാമോ ഏകൂപചാരോ നാമാ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ ഏകകുലസ്സ ഗാമോതി ഏകസ്സ രഞ്ഞോ വാ ഭോജകസ്സ വാ ഗാമോ. പരിക്ഖിത്തോതി യേന കേനചി പാകാരേന വാ വതിയാ വാ പരിക്ഖായ വാ പരിക്ഖിത്തോ. ഏത്താവതാ ഏകകുലഗാമസ്സ ഏകൂപചാരതാ ദസ്സിതാ. അന്തോഗാമേ വത്ഥബ്ബന്തി ഏവരൂപേ ഗാമേ ചീവരം നിക്ഖിപിത്വാ ഗാമബ്ഭന്തരേ യഥാരുചിതേ ഠാനേ അരുണം ഉട്ഠാപേതും വട്ടതി. അപരിക്ഖിത്തോതി ഇമിനാ തസ്സേവ ഗാമസ്സ നാനൂപചാരതാ ദസ്സിതാ. ഏവരൂപേ ഗാമേ യസ്മിം ഘരേ ചീവരം നിക്ഖിത്തം, തത്ഥ വത്ഥബ്ബം. ഹത്ഥപാസാ വാ ന വിജഹിതബ്ബന്തി അഥ വാ തം ഘരം സമന്തതോ ഹത്ഥപാസാ ന വിജഹിതബ്ബം, അഡ്ഢതേയ്യരതനപ്പമാണപ്പദേസാ ഉദ്ധം ന വിജഹിതബ്ബന്തി വുത്തം ഹോതി. അഡ്ഢതേയ്യരതനബ്ഭന്തരേ പന വത്ഥും വട്ടതി. തം പമാണം അതിക്കമിത്വാ സചേപി ഇദ്ധിമാ ഭിക്ഖൂ ആകാസേ അരുണം ഉട്ഠാപേതി, നിസ്സഗ്ഗിയമേവ ഹോതി. ഏത്ഥ ച യസ്മിം ഘരേതി ഘരപരിച്ഛേദോ ‘‘ഏകകുലസ്സ നിവേസനം ഹോതീ’’തിആദിനാ (പാരാ. ൪൮൦) ലക്ഖണേന വേദിതബ്ബോ.
൪൭൯. നാനാകുലസ്സ ഗാമോതി നാനാരാജൂനം വാ ഭോജകാനം വാ ഗാമോ, വേസാലികുസിനാരാദിസദിസോ. പരിക്ഖിത്തോതി ഇമിനാ നാനാകുലഗാമസ്സ ഏകൂപചാരതാ ദസ്സിതാ. സഭായേ വാ ദ്വാരമൂലേ വാതി ഏത്ഥ സഭായന്തി ലിങ്ഗബ്യത്തയേന സഭാ വുത്താ. ദ്വാരമൂലേതി നഗരദ്വാരസ്സ സമീപേ. ഇദം വുത്തം ഹോതി – ഏവരൂപേ ഗാമേ യസ്മിം ഘരേ ചീവരം നിക്ഖിത്തം, തത്ഥ വാ വത്ഥബ്ബം. തത്ഥ സദ്ദസങ്ഘട്ടനേന വാ ജനസമ്ബാധേന വാ വസിതും അസക്കോന്തേന സഭായേ വാ വത്ഥബ്ബം നഗരദ്വാരമൂലേ വാ. തത്രപി വസിതും അസക്കോന്തേന യത്ഥ കത്ഥചി ഫാസുകട്ഠാനേ വസിത്വാ അന്തോഅരുണേ ആഗമ്മ തേസംയേവ സഭായദ്വാരമൂലാനം ഹത്ഥപാസാ വാ ന വിജഹിതബ്ബം. ഘരസ്സ പന ചീവരസ്സ വാ ഹത്ഥപാസേ വത്തബ്ബമേവ നത്ഥി.
സഭായം ഗച്ഛന്തേന ഹത്ഥപാസേ ചീവരം നിക്ഖിപിത്വാതി സചേ ഘരേ അട്ഠപേത്വാ സഭായേ ഠപേസ്സാമീതി സഭായം ഗച്ഛതി, തേന സഭായം ഗച്ഛന്തേന ഹത്ഥപാസേതി ഹത്ഥം പസാരേത്വാ ‘‘ഹന്ദിമം ചീവരം ഠപേമീ’’തി ഏവം നിക്ഖേപസുഖേ ഹത്ഥപാസഗതേ കിസ്മിഞ്ചി ആപണേ ചീവരം നിക്ഖിപിത്വാ പുരിമനയേനേവ സഭായേ വാ വത്ഥബ്ബം ദ്വാരമൂലേ വാ, ഹത്ഥപാസാ വാ ന വിജഹിതബ്ബം.
തത്രായം വിനിച്ഛയോ – ഫുസ്സദേവത്ഥേരോ താവ ആഹ – ‘‘ചീവരഹത്ഥപാസേ വസിതബ്ബം നത്ഥി, യത്ഥ കത്ഥചി വീഥിഹത്ഥപാസേപി സഭായഹത്ഥപാസേപി ദ്വാരഹത്ഥപാസേപി വസിതും വട്ടതീ’’തി. ഉപതിസ്സത്ഥേരോ പനാഹ – ‘‘നഗരസ്സ ബഹൂനിപി ദ്വാരാനി ഹോന്തി ബഹൂനിപി സഭായാനി, തസ്മാ സബ്ബത്ഥ ന വട്ടതി. യസ്സാ പന വീഥിയാ ചീവരം ഠപിതം യം തസ്സാ സമ്മുഖട്ഠാനേ സഭായഞ്ച ദ്വാരഞ്ച തസ്സ സഭായസ്സ ച ദ്വാരസ്സ ച ഹത്ഥപാസാ ന വിജഹിതബ്ബം. ഏവഞ്ഹി സതി സക്കാ ചീവരസ്സ പവത്തി ജാനിതു’’ന്തി. സഭായം പന ഗച്ഛന്തേന യസ്സ ആപണികസ്സ ഹത്ഥേ നിക്ഖിത്തം, സചേ സോ തം ചീവരം അതിഹരിത്വാ ഘരേ നിക്ഖിപതി, വീഥിഹത്ഥപാസോ ന രക്ഖതി, ഘരസ്സ ഹത്ഥപാസേ വത്ഥബ്ബം. സചേ മഹന്തം ഘരം ഹോതി, ദ്വേ വീഥിയോ ഫരിത്വാ ഠിതം പുരതോ വാ പച്ഛതോ വാ ഹത്ഥപാസേയേവ അരുണം ഉട്ഠാപേതബ്ബം. സഭായേ നിക്ഖിപിത്വാ പന സഭായേ വാ തസ്സ സമ്മുഖേ നഗരദ്വാരമൂലേ വാ തേസംയേവ ഹത്ഥപാസേ വാ അരുണം ഉട്ഠാപേതബ്ബം.
അപരിക്ഖിത്തോതിഇമിനാ തസ്സേവ ഗാമസ്സ നാനൂപചാരതാ ദസ്സിതാ. ഏതേനേവുപായേന സബ്ബത്ഥ ഏകൂപചാരതാ ച നാനൂപചാരതാ ച വേദിതബ്ബാ. പാളിയം പന ‘‘ഗാമോ ഏകൂപചാരോ നാമാ’’തി ഏവം ആദിമ്ഹി ‘‘അജ്ഝോകാസോ ഏകൂപചാരോ നാമാ’’തി ഏവം അന്തേ ച ഏകമേവ മാതികാപദം ഉദ്ധരിത്വാ പദഭാജനം വിത്ഥാരിതം. തസ്മാ തസ്സേവ പദസ്സാനുസാരേന സബ്ബത്ഥ പരിക്ഖേപാദിവസേന ഏകൂപചാരതാ ച നാനൂപചാരതാ ച വേദിതബ്ബാ.
൪൮൦-൧. നിവേസനാദീസു ഓവരകാതി ഗബ്ഭാനംയേവേതം പരിയായവചനം. ഹത്ഥപാസാ വാതി ഗബ്ഭസ്സ ഹത്ഥപാസാ. ദ്വാരമൂലേ വാതി സബ്ബേസം സാധാരണേ ഘരദ്വാരമൂലേ. ഹത്ഥപാസാ വാതി ഗബ്ഭസ്സ വാ ഘരദ്വാരമൂലസ്സ വാ ഹത്ഥപാസാ.
൪൮൨-൭. ഉദോസിതോതി യാനാദീനം ഭണ്ഡാനം സാലാ. ഇതോ പട്ഠായ ച നിവേസനേ വുത്തനയേനേവ വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോ. അട്ടോതി പടിരാജാദിപടിബാഹനത്ഥം ഇട്ഠകാഹി കതോ ബഹലഭിത്തികോ ചതുപഞ്ചഭൂമികോ പതിസ്സയവിസേസോ. മാളോതി ഏകകൂടസങ്ഗഹിതോ ചതുരസ്സപാസാദോ. പാസാദോതി ദീഘപാസാദോ. ഹമ്മിയന്തി മുണ്ഡച്ഛദനപാസാദോ.
൪൮൯. സത്തബ്ഭന്തരാതിഏത്ഥ ഏകം അബ്ഭന്തരം അട്ഠവീസതിഹത്ഥം ഹോതി. സചേ സത്ഥോ ഗച്ഛന്തോ ഗാമം വാ നദിം വാ പരിയാദിയിത്വാ തിട്ഠതി അന്തോപവിട്ഠേന സദ്ധിം ഏകാബദ്ധോ ഹുത്വാ ഓരഞ്ച പാരഞ്ച ഫരിത്വാ ഠിതോ ഹോതി, സത്ഥപരിഹാരോവ ലബ്ഭതി. അഥ ഗാമേ വാ നദിയാ വാ പരിയാപന്നോ ഹോതി അന്തോപവിട്ഠോ, ഗാമപരിഹാരോ ചേവ നദീപരിഹാരോ ച ലബ്ഭതി. സചേ വിഹാരസീമം അതിക്കമിത്വാ തിട്ഠതി, അന്തോസീമായ ച ചീവരം ഹോതി, വിഹാരം ഗന്ത്വാ വസിതബ്ബം. സചേ ബഹിസീമായ ചീവരം ഹോതി സത്ഥസമീപേയേവ വസിതബ്ബം. സചേ ഗച്ഛന്തോ സകടേ വാ ഭഗ്ഗേ ഗോണേ വാ നട്ഠേ അന്തരാ ഛിജ്ജതി, യസ്മിം കോട്ഠാസേ ചീവരം തത്ഥ വസിതബ്ബം.
൪൯൦. ഏകകുലസ്സ ഖേത്തേ ഹത്ഥപാസോ നാമ ചീവരഹത്ഥപാസോയേവ, നാനാകുലസ്സ ഖേത്തേ ഹത്ഥപാസോ നാമ ഖേത്തദ്വാരസ്സ ഹത്ഥപാസോ. അപരിക്ഖിത്തേ ചീവരസ്സേവ ഹത്ഥപാസോ.
൪൯൧-൪. ധഞ്ഞകരണന്തി ഖലം വുച്ചതി. ആരാമോതി പുപ്ഫാരാമോ വാ ഫലാരാമോ വാ. ദ്വീസുപി ഖേത്തേ വുത്തസദിസോവ വിനിച്ഛയോ. വിഹാരോ നിവേസനസദിസോ. രുക്ഖമൂലേ അന്തോഛായായന്തി ഛായായ ഫുട്ഠോകാസസ്സ അന്തോ ഏവ. വിരളസാഖസ്സ പന രുക്ഖസ്സ ആതപേന ഫുട്ഠോകാസേ ഠപിതം നിസ്സഗ്ഗിയമേവ ഹോതി, തസ്മാ താദിസസ്സ സാഖാച്ഛായായ വാ ഖന്ധച്ഛായായ വാ ഠപേതബ്ബം. സചേ സാഖായ വാ വിടപേ വാ ഠപേതി, ഉപരി അഞ്ഞസാഖാച്ഛായായ ഫുട്ഠോകാസേയേവ ഠപേതബ്ബം. ഖുജ്ജരുക്ഖസ്സ ഛായാ ദൂരം ഗച്ഛതി, ഛായായ ഗതട്ഠാനേ ഠപേതും വട്ടതിയേവ. ഇധാപി ഹത്ഥപാസോ ചീവരഹത്ഥപാസോയേവ.
അഗാമകേ അരഞ്ഞേതി അഗാമകം നാമ അരഞ്ഞം വിഞ്ഝാടവീആദീസു വാ സമുദ്ദമജ്ഝേ വാ മച്ഛബന്ധാനം അഗമനപഥേ ദീപകേസു ലബ്ഭതി. സമന്താ സത്തബ്ഭന്തരാതി മജ്ഝേ ഠിതസ്സ സമത്താ സബ്ബദിസാസു സത്തബ്ഭന്തരാ, വിനിബ്ബേധേന ചുദ്ദസ ഹോന്തി. മജ്ഝേ നിസിന്നോ പുരത്ഥിമായ വാ പച്ഛിമായ വാ ദിസായ പരിയന്തേ ഠപിതചീവരം രക്ഖതി. സചേ പന അരുണുഗ്ഗമനസമയേ കേസഗ്ഗമത്തമ്പി പുരത്ഥിമം ദിസം ഗച്ഛതി, പച്ഛിമായ ദിസായ ചീവരം നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി. ഏസ നയോ ഇതരസ്മിം. ഉപോസഥകാലേ പന പരിസപരിയന്തേ നിസിന്നഭിക്ഖുതോ പട്ഠായ സത്തബ്ഭന്തരസീമാ സോധേതബ്ബാ. യത്തകം ഭിക്ഖുസങ്ഘോ വഡ്ഢതി, സീമാപി തത്തകം വഡ്ഢതി.
൪൯൫. അനിസ്സജ്ജിത്വാ പരിഭുഞ്ജതി ആപത്തി ദുക്കടസ്സാതി ഏത്ഥ സചേ പധാനികോ ഭിക്ഖു സബ്ബരത്തിം പധാനമനുയുഞ്ജിത്വാ പച്ചുസസമയേ ‘‘ന്ഹായിസ്സാമീ’’തി തീണിപി ചീവരാനി തീരേ ഠപേത്വാ നദിം ഓതരതി, ന്ഹായന്തസ്സേവ ചസ്സ അരുണം ഉട്ഠഹതി, കിം കാതബ്ബം. സോ ഹി യദി ഉത്തരിത്വാ ചീവരം നിവാസേതി, നിസ്സഗ്ഗിയചീവരം അനിസ്സജ്ജിത്വാ പരിഭുഞ്ജനപച്ചയാ ദുക്കടം ആപജ്ജതി. അഥ നഗ്ഗോ ഗച്ഛതി, ഏവമ്പി ദുക്കടം ആപജ്ജതീതി? ന ആപജ്ജതി. സോ ഹി യാവ അഞ്ഞം ഭിക്ഖും ദിസ്വാ വിനയകമ്മം ന കരോതി, താവ തേസം ചീവരാനം അപരിഭോഗാരഹത്താ നട്ഠചീവരട്ഠാനേ ഠിതോ ഹോതി. നട്ഠചീവരസ്സ ച അകപ്പിയം നാമ നത്ഥി. തസ്മാ ഏകം നിവാസേത്വാ ദ്വേ ഹത്ഥേന ഗഹേത്വാ വിഹാരം ഗന്ത്വാ വിനയകമ്മം കാതബ്ബം. സചേ ദൂരേ വിഹാരോ ഹോതി, അന്തരാമഗ്ഗേ മനുസ്സാ സഞ്ചരന്തി. ഏകം നിവാസേത്വാ ഏകം പാരുപിത്വാ ഏകം അംസകൂടേ ഠപേത്വാ ഗന്തബ്ബം. സചേ വിഹാരേ സഭാഗഭിക്ഖൂ ന പസ്സതി, ഭിക്ഖാചാരം ഗതാ ഹോന്തി, സങ്ഘാടിം ബഹിഗാമേ ഠപേത്വാ സന്തരുത്തരേന ആസനസാലം ഗന്ത്വാ വിനയകമ്മം കാതബ്ബം. സചേ ബഹിഗാമേ ചോരഭയം ഹോതി, പാരുപിത്വാ ഗന്തബ്ബം. സചേ ആസനസാലാ സമ്ബാധാ ഹോതി ജനാകിണ്ണാ, ന സക്കാ ഏകമന്തേ ചീവരം അപനേത്വാ വിനയകമ്മം കാതും, ഏകം ഭിക്ഖും ആദായ ബഹിഗാമം ഗന്ത്വാ വിനയകമ്മം കത്വാ ചീവരാനി പരിഭുഞ്ജിതബ്ബാനി.
സചേ ഭിക്ഖൂ ദഹരാനം ഹത്ഥേ പത്തചീവരം ദത്വാ മഗ്ഗം ഗച്ഛന്താ പച്ഛിമേ യാമേ സയിതുകാമാ ഹോന്തി, അത്തനോ അത്തനോ ചീവരം ഹത്ഥപാസേ കത്വാവ സയിതബ്ബം. സചേ ഗച്ഛന്താനംയേവ അസമ്പത്തേസു ദഹരേസു അരുണം ഉഗ്ഗച്ഛതി, ചീവരം നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി, നിസ്സയോ പന ന പടിപ്പസ്സമ്ഭതി, ദഹരാനമ്പി പുരതോ ഗച്ഛന്താനം ഥേരേസു അസമ്പത്തേസു ഏസേവ നയോ. മഗ്ഗം വിരജ്ഝിത്വാ അരഞ്ഞേ അഞ്ഞമഞ്ഞം അപസ്സന്തേസുപി ഏസേവ നയോ. സചേ പന ദഹരാ ‘‘മയം, ഭന്തേ, മുഹുത്തം സയിത്വാ അസുകസ്മിം നാമ ഓകാസേ തുമ്ഹേ സമ്പാപുണിസ്സാമാ’’തി വത്വാ യാവ അരുണുഗ്ഗമനാ സയന്തി, ചീവരഞ്ച നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി, നിസ്സയോ ച പടിപ്പസ്സമ്ഭതി, ദഹരേ ഉയ്യോജേത്വാ ഥേരേസു സയന്തേസുപി ഏസേവ നയോ. ദ്വേധാപഥം ദിസ്വാ ഥേരാ ‘‘അയം മഗ്ഗോ’’ ദഹരാ ‘‘അയം മഗ്ഗോ’’തി വത്വാ അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ വചനം അഗ്ഗഹേത്വാ ഗതാ, സഹ അരുണുഗ്ഗമനാ ചീവരാനി ച നിസ്സഗ്ഗിയാനി ഹോന്തി, നിസ്സയോ ച പടിപ്പസ്സമ്ഭതി. സചേ ദഹരാ മഗ്ഗതോ ഓക്കമ്മ ‘‘അന്തോഅരുണേയേവ നിവത്തിസ്സാമാ’’തി ഭേസജ്ജത്ഥായ ഗാമം പവിസിത്വാ ആഗച്ഛന്തി. അസമ്പത്താനംയേവ ച തേസം അരുണോ ഉഗ്ഗച്ഛതി, ചീവരാനി നിസ്സഗ്ഗിയാനി ഹോന്തി, നിസ്സയോ പന ന പടിപ്പസ്സമ്ഭതി. സചേ പന ധേനുഭയേന വാ സുനഖഭയേന വാ ‘‘മുഹുത്തം ഠത്വാ ഗമിസ്സാമാ’’തി ഠത്വാ വാ നിസീദിത്വാ വാ ഗച്ഛന്തി, അന്തരാ അരുണേ ഉഗ്ഗതേ ചീവരാനി നിസ്സഗ്ഗിയാനി ഹോന്തി, നിസ്സയോ ച പടിപ്പസ്സമ്ഭതി. സചേ ‘‘അന്തോഅരുണേയേവ ആഗമിസ്സാമാ’’തി അന്തോസീമായം ഗാമം പവിട്ഠാനം അന്തരാ അരുണോ ഉഗ്ഗച്ഛതി, നേവ ചീവരാനി നിസ്സഗ്ഗിയാനി ഹോന്തി, ന നിസ്സയോ പടിപ്പസ്സമ്ഭതി. സചേ പന ‘‘വിഭായതു താവാ’’തി നിസീദന്തി, അരുണേ ഉഗ്ഗതേപി ന ചീവരാനി നിസ്സഗ്ഗിയാനി ഹോന്തി, നിസ്സയോ പന പടിപ്പസ്സമ്ഭതി. യേപി ‘‘അന്തോഅരുണേയേവ ആഗമിസ്സാമാ’’തി സാമന്തവിഹാരം ധമ്മസവനത്ഥായ സഉസ്സാഹാ ഗച്ഛന്തി, അന്തരാമഗ്ഗേയേവ ച നേസം അരുണോ ഉഗ്ഗച്ഛതി, ചീവരാനി നിസ്സഗ്ഗിയാനി ഹോന്തി, നിസ്സയോ പന ന പടിപ്പസ്സമ്ഭതി. സചേ ധമ്മഗാരവേന ‘‘യാവ പരിയോസാനം സുത്വാവ ഗമിസ്സാമാ’’തി നിസീദന്തി, സഹ അരുണസ്സുഗ്ഗമനാ ചീവരാനിപി നിസ്സഗ്ഗിയാനി ഹോന്തി, നിസ്സയോപി പടിപ്പസ്സമ്ഭതി. ഥേരേന ദഹരം ചീവരധോവനത്ഥായ ഗാമകം പേസേന്തേന അത്തനോ ചീവരം പച്ചുദ്ധരിത്വാവ ദാതബ്ബം. ദഹരസ്സാപി ചീവരം പച്ചുദ്ധരാപേത്വാ ഠപേതബ്ബം. സചേ അസ്സതിയാ ഗച്ഛതി, അത്തനോ ചീവരം പച്ചുദ്ധരിത്വാ ദഹരസ്സ ചീവരം വിസ്സാസേന ഗഹേത്വാ ഠപേതബ്ബം. സചേ ഥേരോ നസ്സരതി, ദഹരോ ഏവ സരതി, ദഹരേന അത്തനോ ചീവരം പച്ചുദ്ധരിത്വാ ഥേരസ്സ ചീവരം വിസ്സാസേന ഗഹേത്വാ ഗന്ത്വാ വത്തബ്ബോ ‘‘ഭന്തേ, തുമ്ഹാകം ചീവരം അധിട്ഠഹിത്വാ പരിഭുഞ്ജഥാ’’തി അത്തനോപി ചീവരം അധിട്ഠാതബ്ബം. ഏവം ഏകസ്സ സതിയാപി ആപത്തിമോക്ഖോ ഹോതീതി. സേസം ഉത്താനത്ഥമേവ.
സമുട്ഠാനാദീസു പഠമകഥിനസിക്ഖാപദേ അനധിട്ഠാനം അവികപ്പനഞ്ച അകിരിയം, ഇധ അപച്ചുദ്ധരണം അയമേവ വിസേസോ. സേസം സബ്ബത്ഥ വുത്തനയമേവാതി.
ഉദോസിതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.
൩. തതിയകഥിനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ
൪൯൭. തേന സമയേനാതി തതിയകഥിനസിക്ഖാപദം. തത്ഥ ഉസ്സാപേത്വാ പുനപ്പുനം വിമജ്ജതീതി ‘‘വലീസു നട്ഠാസു ഇദം മഹന്തം ഭവിസ്സതീ’’തി മഞ്ഞമാനോ ഉദകേന സിഞ്ചിത്വാ പാദേഹി അക്കമിത്വാ ഹത്ഥേഹി ഉസ്സാപേത്വാ ഉക്ഖിപിത്വാ പിട്ഠിയം ഘംസതി, തം ആതപേ സുക്ഖം പഠമപ്പമാണമേവ ഹോതി. സോ പുനപി തഥാ കരോതി, തേന വുത്തം – ‘‘ഉസ്സാപേത്വാ പുനപ്പുനം വിമജ്ജതീ’’തി. തം ഏവം കിലമന്തം ഭഗവാ ഗന്ധകുടിയം നിസിന്നോവ ദിസ്വാ നിക്ഖമിത്വാ സേനാസനചാരികം ആഹിണ്ഡന്തോ വിയ തത്ഥ അഗമാസി. തേന വുത്തം – ‘‘അദ്ദസ ഖോ ഭഗവാ’’തിആദി.
൪൯൯-൫൦൦. ഏകാദസമാസേതി ഏകം പച്ഛിമകത്തികമാസം ഠപേത്വാ സേസേ ഏകാദസമാസേ. സത്തമാസേതി കത്തികമാസം ഹേമന്തികേ ച ചത്താരോതി പഞ്ചമാസേ ഠപേത്വാ സേസേ സത്തമാസേ. കാലേപി ആദിസ്സ ദിന്നന്തി സങ്ഘസ്സ വാ ‘‘ഇദം അകാലചീവര’’ന്തി ഉദ്ദിസിത്വാ ദിന്നം, ഏകപുഗ്ഗലസ്സ വാ ‘‘ഇദം തുയ്ഹം ദമ്മീ’’തി ദിന്നം.
സങ്ഘതോ വാതി അത്തനോ പത്തഭാഗവസേന സങ്ഘതോ വാ ഉപ്പജ്ജേയ്യ. ഗണതോ വാതി ഇദം സുത്തന്തികഗണസ്സ ദേമ, ഇദം ആഭിധമ്മികഗണസ്സാതി ഏവം ഗണസ്സ ദേന്തി. തതോ അത്തനോ പത്തഭാഗവസേന ഗണതോ വാ ഉപ്പജ്ജേയ്യ.
നോ ചസ്സ പാരിപൂരീതി നോ ചേ പാരിപൂരീ ഭവേയ്യ, യത്തകേന കയിരമാനം അധിട്ഠാനചീവരം പഹോതി, തഞ്ചേ ചീവരം തത്തകം ന ഭവേയ്യ, ഊനകം ഭവേയ്യാതി അത്ഥോ.
പച്ചാസാ ഹോതി സങ്ഘതോ വാതിആദീസു അസുകദിവസം നാമ സങ്ഘോ ചീവരാനി ലഭിസ്സതി, ഗണോ ലഭിസ്സതി, തതോ മേ ചീവരം ഉപ്പജ്ജിസ്സതീതി ഏവം സങ്ഘതോ വാ ഗണതോ വാ പച്ചാസാ ഹോതി. ഞാതകേഹി മേ ചീവരത്ഥായ പേസിതം, മിത്തേഹി പേസിതം, തേ ആഗതാ ചീവരേ ദസ്സന്തീതി ഏവം ഞാതിതോ വാ മിത്തതോ വാ പച്ചാസാ ഹോതി. പംസുകൂലം വാതി ഏത്ഥ പന പംസുകൂലം വാ ലച്ഛാമീതി ഏവം പച്ചാസാ ഹോതീതി യോജേതബ്ബം. അത്തനോ വാ ധനേനാതി അത്തനോ കപ്പാസസുത്താദിനാ ധനേന, അസുകദിവസം നാമ ലച്ഛാമീതി ഏവം വാ പച്ചാസാ ഹോതീതി അത്ഥോ.
തതോ ചേ ഉത്തരി നിക്ഖിപേയ്യ സതിയാപി പച്ചാസായാതി മാസപരമതോ ചേ ഉത്തരി നിക്ഖിപേയ്യ, നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയന്തി അത്ഥോ. ഏവം പന അവത്വാ യസ്മാ അന്തരാ ഉപ്പജ്ജമാനേ പച്ചാസാചീവരേ മൂലചീവരസ്സ ഉപ്പന്നദിവസതോ യാവ വീസതിമോ ദിവസോ താവ ഉപ്പന്നം പച്ചാസാചീവരം മൂലചീവരം അത്തനോ ഗതികം കരോതി, തതോ ഉദ്ധം മൂലചീവരം പച്ചാസാചീവരം അത്തനോ ഗതികം കരോതി. തസ്മാ തം വിസേസം ദസ്സേതും ‘‘തദഹുപ്പന്നേ മൂലചീവരേ’’തിആദിനാ നയേന പദഭാജനം വുത്തം, തം ഉത്താനത്ഥമേവ.
വിസഭാഗേ ഉപ്പന്നേ മൂലചീവരേതി യദി മൂലചീവരം സണ്ഹം, പച്ചാസാചീവരം ഥൂലം, ന സക്കാ യോജേതും. രത്തിയോ ച സേസാ ഹോന്തി, ന താവ മാസോ പൂരതി, ന അകാമാ നിഗ്ഗഹേന ചീവരം കാരേതബ്ബം. അഞ്ഞം പച്ചാസാചീവരം ലഭിത്വായേവ കാലബ്ഭന്തരേ കാരേതബ്ബം. പച്ചാസാചീവരമ്പി പരിക്ഖാരചോളം അധിട്ഠാതബ്ബം. അഥ മൂലചീവരം ഥൂലം ഹോതി, പച്ചാസാചീവരം സണ്ഹം, മൂലചീവരം പരിക്ഖാരചോളം അധിട്ഠഹിത്വാ പച്ചാസാചീവരമേവ മൂലചീവരം കത്വാ ഠപേതബ്ബം. തം പുന മാസപരിഹാരം ലഭതി, ഏതേനുപായേന യാവ ഇച്ഛതി താവ അഞ്ഞമഞ്ഞം മൂലചീവരം കത്വാ ഠപേതും വട്ടതീതി. സേസം ഉത്താനമേവ.
സമുട്ഠാനാദീനി പഠമകഥിനസദിസാനേവാതി.
തതിയകഥിനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.
൪. പുരാണചീവരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ
൫൦൩-൫. തേന സമയേനാതി പുരാണചീവരസിക്ഖാപദം. തത്ഥ യാവ സത്തമാ പിതാമഹയുഗാതി പിതുപിതാ പിതാമഹോ, പിതാമഹസ്സ യുഗം പിതാമഹയുഗം. യുഗന്തി ആയുപ്പമാണം വുച്ചതി. അഭിലാപ മത്തമേവ ചേതം. അത്ഥതോ പന പിതാമഹോയേവ പിതാമഹയുഗം. തതോ ഉദ്ധം സബ്ബേപി പുബ്ബപുരിസാ പിതാമഹഗ്ഗഹണേനേവ ഗഹിതാ. ഏവം യാവ സത്തമോ പുരിസോ താവ യാ അസമ്ബദ്ധാ സാ യാവ സത്തമാ പിതാമഹയുഗാ അസമ്ബദ്ധാതി വുച്ചതി. ദേസനാമുഖമേവ ചേതം. ‘‘മാതിതോ വാ പിതിതോ വാ’’തിവചനതോ പന പിതാമഹയുഗമ്പി പിതാമഹിയുഗമ്പി മാതാമഹയുഗമ്പി മാതാമഹിയുഗമ്പി തേസം ഭാതുഭഗിനീഭാഗിനേയ്യപുത്തപപുത്താദയോപി സബ്ബേ ഇധ സങ്ഗഹിതാ ഏവാതി വേദിതബ്ബാ.
തത്രായം വിത്ഥാരനയോ – പിതാ പിതുപിതാ തസ്സ പിതാ തസ്സാപി പിതാതി ഏവം യാവ സത്തമാ യുഗാ, പിതാ പിതുമാതാ തസ്സാ പിതാ ച മാതാ ച ഭാതാ ച ഭഗിനീ ച പുത്താ ച ധീതരോ ചാതി ഏവമ്പി ഉദ്ധഞ്ച അധോ ച യാവ സത്തമാ യുഗാ, പിതാ പിതുഭാതാ പിതുഭഗിനീ പിതുപുത്താ പിതുധീതരോ തേസമ്പി പുത്തധീതുപരമ്പരാതി ഏവമ്പി യാവ സത്തമാ യുഗാ, മാതാ മാതുമാതാ തസ്സാ മാതാ തസ്സാപി മാതാതി ഏവമ്പി യാവ സത്തമാ യുഗാ, മാതാ മാതുപിതാ തസ്സ മാതാ ച പിതാ ച ഭാതാ ച ഭഗിനീ ച പുത്താ ച ധീതരോ ചാതി, ഏവമ്പി ഉദ്ധഞ്ച അധോ ച യാവ സത്തമാ യുഗാ, മാതാ മാതുഭാതാ മാതുഭഗിനീ മാതുപുത്താ മാതുധീതരോ തേസമ്പി പുത്തധീതുപരമ്പരാതി ഏവമ്പി യാവ സത്തമാ യുഗാ, നേവ മാതുസമ്ബന്ധേന ന പിതുസമ്ബന്ധേന സമ്ബദ്ധാ, അയം അഞ്ഞാതികാ നാമ.
ഉഭതോ സങ്ഘേതി ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേ ഞത്തിചതുത്ഥേന ഭിക്ഖുസങ്ഘേ ഞത്തിചതുത്ഥേനാതി അട്ഠവാചികവിനയകമ്മേന ഉപസമ്പന്നാ.
സകിം നിവത്ഥമ്പി സകിം പാരുതമ്പീതി രജിത്വാ കപ്പം കത്വാ ഏകവാരമ്പി നിവത്ഥം വാ പാരുതം വാ. അന്തമസോ പരിഭോഗസീസേന അംസേ വാ മത്ഥകേ വാ കത്വാ മഗ്ഗം ഗതോ ഹോതി, ഉസ്സീസകം വാ കത്വാ നിപന്നോ ഹോതി, ഏതമ്പി പുരാണചീവരമേവ. സചേ പന പച്ചത്ഥരണസ്സ ഹേട്ഠാ കത്വാ നിപജ്ജതി, ഹത്ഥേഹി വാ ഉക്ഖിപിത്വാ ആകാസേ വിതാനം കത്വാ സീസേന അഫുസന്തോ ഗച്ഛതി, അയം പരിഭോഗോ നാമ ന ഹോതീതി കുരുന്ദിയം വുത്തം.
ധോതം നിസ്സഗ്ഗിയന്തി ഏത്ഥ ഏവം ആണത്താ ഭിക്ഖുനീ ധോവനത്ഥായ ഉദ്ധനം സജ്ജേതി, ദാരൂനി സംഹരതി, അഗ്ഗിം കരോതി, ഉദകം ആഹരതി യാവ നം ധോവിത്വാ ഉക്ഖിപതി, താവ ഭിക്ഖുനിയാ പയോഗേ പയോഗേ ഭിക്ഖുസ്സ ദുക്കടം. ധോവിത്വാ ഉക്ഖിത്തമത്തേ നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി. സചേ ദുദ്ധോതന്തി മഞ്ഞമാനാ പുന സിഞ്ചതി വാ ധോവതി വാ യാവ നിട്ഠാനം ന ഗച്ഛതി താവ പയോഗേ പയോഗേ ദുക്കടം. ഏസ നയോ രജനാകോടനേസു. രജനദോണിയഞ്ഹി രജനം ആകിരിത്വാ യാവ സകിം ചീവരം രജതി, തതോ പുബ്ബേ യംകിഞ്ചി രജനത്ഥായ കരോതി, പച്ഛാ വാ പടിരജതി, സബ്ബത്ഥ പയോഗേ പയോഗേ ഭിക്ഖുസ്സ ദുക്കടം. ഏവം ആകോടനേപി പയോഗോ വേദിതബ്ബോ.
൫൦൬. അഞ്ഞാതികായ അഞ്ഞാതികസഞ്ഞീ പുരാണചീവരം ധോവാപേതീതി നോ ചേപി ‘‘ഇമം ധോവാ’’തി വദതി, അഥ ഖോ ധോവനത്ഥായ കായവികാരം കത്വാ ഹത്ഥേന വാ ഹത്ഥേ ദേതി, പാദമൂലേ വാ ഠപേതി, ഉപരി വാ ഖിപതി, സിക്ഖമാനാസാമണേരീസാമണേരഉപാസകതിത്ഥിയാദീനം വാ ഹത്ഥേ പേസേതി, നദീതിത്ഥേ ധോവന്തിയാ ഉപചാരേ വാ ഖിപതി, അന്തോദ്വാദസഹത്ഥേ ഓകാസേ ഠത്വാ, ധോവാപിതംയേവ ഹോതി. സചേ പന ഉപചാരം മുഞ്ചിത്വാ ഓരതോ ഠപേതി സാ ചേ ധോവിത്വാ ആനേതി, അനാപത്തി. സിക്ഖമാനായ വാ സാമണേരിയാ വാ ഉപാസികായ വാ ഹത്ഥേ ധോവനത്ഥായ ദേതി, സാ ചേ ഉപസമ്പജ്ജിത്വാ ധോവതി, ആപത്തിയേവ. ഉപാസകസ്സ ഹത്ഥേ ദേതി, സോ ചേ ലിങ്ഗേ പരിവത്തേ ഭിക്ഖുനീസു പബ്ബജിത്വാ ഉപസമ്പജ്ജിത്വാ ധോവതി, ആപത്തിയേവ. സാമണേരസ്സ വാ ഭിക്ഖുസ്സ വാ ഹത്ഥേ ദിന്നേപി ലിങ്ഗപരിവത്തനേ ഏസേവ നയോ.
ധോവാപേതി രജാപേതീതിആദീസു ഏകേന വത്ഥുനാ നിസ്സഗ്ഗിയം, ദുതിയേന ദുക്കടം. തീണിപി കാരാപേന്തസ്സ ഏകേന നിസ്സഗ്ഗിയം, സേസേഹി ദ്വേ ദുക്കടാനി. യസ്മാ പനേതാനി ധോവനാദീനി പടിപാടിയാ വാ ഉപ്പടിപാടിയാ വാ കാരേന്തസ്സ മോക്ഖോ നത്ഥി, തസ്മാ ഏത്ഥ തീണി ചതുക്കാനി വുത്താനി. സചേപി ഹി ‘‘ഇമം ചീവരം രജിത്വാ ധോവിത്വാ ആനേഹീ’’തി വുത്തേ സാ ഭിക്ഖുനീ പഠമം ധോവിത്വാ പച്ഛാ രജതി, നിസ്സഗ്ഗിയേന ദുക്കടമേവ. ഏവം സബ്ബേസു വിപരീതവചനേസു നയോ നേതബ്ബോ. സചേ പന ‘‘ധോവിത്വാ ആനേഹീ’’തി വുത്താ ധോവതി ചേവ രജതി ച, ധോവാപനപച്ചയാ ഏവ ആപത്തി, രജനേ അനാപത്തി. ഏവം സബ്ബത്ഥ വുത്താധികകരണേ ‘‘അവുത്താ ധോവതീ’’തി ഇമിനാ ലക്ഖണേന അനാപത്തി വേദിതബ്ബാ. ‘‘ഇമസ്മിം ചീവരേ യം കാതബ്ബം, സബ്ബം തം തുയ്ഹം ഭാരോ’’തി വദന്തോ പന ഏകവാചായ സമ്ബഹുലാ ആപത്തിയോ ആപജ്ജതീതി.
അഞ്ഞാതികായ വേമതികോ അഞ്ഞാതികായ ഞാതികസഞ്ഞീതി ഇമാനിപി പദാനി വുത്താനംയേവ തിണ്ണം ചതുക്കാനം വസേന വിത്ഥാരതോ വേദിതബ്ബാനി.
ഏകതോ ഉപസമ്പന്നായാതി ഭിക്ഖുനീനം സന്തികേ ഉപസമ്പന്നായ ധോവാപേന്തസ്സ ദുക്കടം. ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ഉപസമ്പന്നായ പന യഥാവത്ഥുകമേവ, ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ഉപസമ്പന്നാ നാമ പഞ്ചസതാ സാകിയാനിയോ.
൫൦൭. അവുത്താ ധോവതീതി ഉദ്ദേസായ വാ ഓവാദായ വാ ആഗതാ കിലിന്നം ചീവരം ദിസ്വാ ഠപിതട്ഠാനതോ ഗഹേത്വാ വാ ‘‘ദേഥ, അയ്യ, ധോവിസ്സാമീ’’തി ആഹരാപേത്വാ വാ ധോവതി ചേവ രജതി ച ആകോടേതി ച, അയം അവുത്താ ധോവതി നാമ. യാപി ‘‘ഇമം ചീവരം ധോവാ’’തി ദഹരം വാ സാമണേരം വാ ആണാപേന്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ സുത്വാ ‘‘ആഹരഥയ്യ അഹം ധോവിസ്സാമീ’’തി ധോവതി, താവകാലികം വാ ഗഹേത്വാ ധോവിത്വാ രജിത്വാ ദേതി, അയമ്പി അവുത്താ ധോവതി നാമ.
അഞ്ഞം പരിക്ഖാരന്തി ഉപാഹനത്ഥവികപത്തത്ഥവികഅംസബദ്ധകകായബന്ധനമഞ്ചപീഠഭിസിതട്ടികാദിം യംകിഞ്ചി ധോവാപേതി, അനാപത്തി. സേസമേത്ഥ ഉത്താനത്ഥമേവ.
സമുട്ഠാനാദീസു പന ഇദം സിക്ഖാപദം ഛസമുട്ഠാനം, കിരിയം, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.
പുരാണചീവരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.
൫. ചീവരപടിഗ്ഗഹണസിക്ഖാപദവണ്ണനാ
൫൦൮. തേന സമയേനാതി ചീവരപടിഗ്ഗഹണസിക്ഖാപദം. തത്ഥ പിണ്ഡപാതപടിക്കന്താതി പിണ്ഡപാതതോ പടിക്കന്താ. യേന അന്ധവനം തേനുപസങ്കമീതി അപഞ്ഞത്തേ സിക്ഖാപദേ യേന അന്ധവനം തേനുപസങ്കമി. കതകമ്മാതി കതചോരികകമ്മാ, സന്ധിച്ഛേദനാദീഹി പരഭണ്ഡം ഹരിതാതി വുത്തം ഹോതി. ചോരഗാമണികോതി ചോരജേട്ഠകോ. സോ കിര പുബ്ബേ ഥേരിം ജാനാതി, തസ്മാ ചോരാനം പുരതോ ഗച്ഛന്തോ ദിസ്വാ ‘‘ഇതോ മാ ഗച്ഛഥ, സബ്ബേ ഇതോ ഏഥാ’’തി തേ ഗഹേത്വാ അഞ്ഞേന മഗ്ഗേന അഗമാസി. സമാധിമ്ഹാ വുട്ഠഹിത്വാതി ഥേരീ കിര പരിച്ഛിന്നവേലായംയേവ സമാധിമ്ഹാ വുട്ഠഹി. സോപി തസ്മിംയേവ ഖണേ ഏവം അവച, തസ്മാ സാ അസ്സോസി, സുത്വാ ച ‘‘നത്ഥി ദാനി അഞ്ഞോ ഏത്ഥ സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ അഞ്ഞത്ര മയാ’’തി തം മംസം അഗ്ഗഹേസി. തേന വുത്തം – ‘‘അഥ ഖോ ഉപ്പലവണ്ണാ ഭിക്ഖുനീ’’തിആദി.
ഓഹിയ്യകോതി അവഹീയകോ അവസേസോ, വിഹാരവാരം പത്വാ ഏകോവ വിഹാരേ ഠിതോതി അത്ഥോ. സചേ മേ ത്വം അന്തരവാസകം ദദേയ്യാസീതി കസ്മാ ആഹ? സണ്ഹം ഘനമട്ഠം അന്തരവാസകം ദിസ്വാ ലോഭേന, അപിച അപ്പകോ തസ്സാ അന്തരവാസകേ ലോഭോ, ഥേരിയാ പന സിഖാപ്പത്താ കോട്ഠാസസമ്പത്തി തേനസ്സാ സരീരപാരിപൂരിം പസ്സിസ്സാമീതി വിസമലോഭം ഉപ്പാദേത്വാ ഏവമാഹ. അന്തിമന്തി പഞ്ചന്നം ചീവരാനം സബ്ബപരിയന്തം ഹുത്വാ അന്തിമം, അന്തിമന്തി പച്ഛിമം. അഞ്ഞം ലേസേനാപി വികപ്പേത്വാ വാ പച്ചുദ്ധരിത്വാ വാ ഠപിതം ചീവരം നത്ഥീതി ഏവം യഥാഅനുഞ്ഞാതാനം പഞ്ചന്നം ചീവരാനം ധാരണവസേനേവ ആഹ, ന ലോഭേന, ന ഹി ഖീണാസവാനം ലോഭോ അത്ഥി. നിപ്പീളിയമാനാതി ഉപമം ദസ്സേത്വാ ഗാള്ഹം പീളയമാനാ.
അന്തരവാസകം ദത്വാ ഉപസ്സയം അഗമാസീതി സങ്കച്ചികം നിവാസേത്വാ യഥാ തസ്സ മനോരഥോ ന പൂരതി, ഏവം ഹത്ഥതലേയേവ ദസ്സേത്വാ അഗമാസി.
൫൧൦. കസ്മാ പാരിവത്തകചീവരം അപ്പടിഗണ്ഹന്തേ ഉജ്ഝായിംസു? ‘‘സചേ ഏത്തകോപി അമ്ഹേസു അയ്യാനം വിസ്സാസോ നത്ഥി, കഥം മയം യാപേസ്സാമാ’’തി വിഹത്ഥതായ സമഭിതുന്നത്താ.
അനുജാനാമി ഭിക്ഖവേ ഇമേസം പഞ്ചന്നന്തി ഇമേസം പഞ്ചന്നം സഹധമ്മികാനം സമസദ്ധാനം സമസീലാനം സമദിട്ഠീനം പാരിവത്തകം ഗഹേതും അനുജാനാമീതി അത്ഥോ.
൫൧൨. പയോഗേ ദുക്കടന്തി ഗഹണത്ഥായ ഹത്ഥപ്പസാരണാദീസു ദുക്കടം. പടിലാഭേനാതി പടിഗ്ഗഹണേന. തത്ഥ ച ഹത്ഥേന വാ ഹത്ഥേ ദേതു, പാദമൂലേ വാ ഠപേതു, ഉപരി വാ ഖിപതു, സോ ചേ സാദിയതി, ഗഹിതമേവ ഹോതി. സചേ പന സിക്ഖമാനാസാമണേരസാമണേരീഉപാസകഉപാസികാദീനം ഹത്ഥേ പേസിതം പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, അനാപത്തി. ധമ്മകഥം കഥേന്തസ്സ ചതസ്സോപി പരിസാ ചീവരാനി ച നാനാവിരാഗവത്ഥാനി ച ആനേത്വാ പാദമൂലേ ഠപേന്തി, ഉപചാരേ വാ ഠത്വാ ഉപചാരം വാ മുഞ്ചിത്വാ ഖിപന്തി, യം തത്ഥ ഭിക്ഖുനീനം സന്തകം, തം അഞ്ഞത്ര പാരിവത്തകാ ഗണ്ഹന്തസ്സ ആപത്തിയേവ. അഥ പന രത്തിഭാഗേ ഖിത്താനി ഹോന്തി, ‘‘ഇദം ഭിക്ഖുനിയാ, ഇദം അഞ്ഞേസ’’ന്തി ഞാതും ന സക്കാ, പാരിവത്തകകിച്ചം നത്ഥീതി മഹാപച്ചരിയം കുരുന്ദിയഞ്ച വുത്തം, തം അചിത്തകഭാവേന ന സമേതി. സചേ ഭിക്ഖുനീ വസ്സാവാസികം ദേതി, പാരിവത്തകമേവ കാതബ്ബം. സചേ പന സങ്കാരകൂടാദീസു ഠപേതി, ‘‘പംസുകൂലം ഗണ്ഹിസ്സന്തീ’’തി പംസുകൂലം അധിട്ഠഹിത്വാ ഗഹേതും വട്ടതി.
൫൧൩. അഞ്ഞാതികായ അഞ്ഞാതികസഞ്ഞീതി തികപാചിത്തിയം. ഏകതോ ഉപസമ്പന്നായാതി ഭിക്ഖുനീനം സന്തികേ ഉപസമ്പന്നായ ഹത്ഥതോ ഗണ്ഹന്തസ്സ ദുക്കടം, ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ഉപസമ്പന്നായ പന പാചിത്തിയമേവ.
൫൧൪. പരിത്തേന വാ വിപുലന്തി അപ്പഗ്ഘചീവരേന വാ ഉപാഹനത്ഥവികപത്തത്ഥവികഅംസബദ്ധകകായബന്ധനാദിനാ വാ മഹഗ്ഘം ചേതാപേത്വാ സചേപി ചീവരം പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, അനാപത്തി. മഹാപച്ചരിയം പന ‘‘അന്തമസോ ഹരീതകീഖണ്ഡേനാപീ’’തി വുത്തം. വിപുലേന വാ പരിത്തന്തി ഇദം വുത്തവിപല്ലാസേന വേദിതബ്ബം. അഞ്ഞം പരിക്ഖാരന്തി പത്തത്ഥവികാദിം യം കിഞ്ചി വികപ്പനുപഗപച്ഛിമചീവരപ്പമാണം പന പടപരിസ്സാവനമ്പി ന വട്ടതി. യം നേവ അധിട്ഠാനുപഗം ന വികപ്പനുപഗം തം സബ്ബം വട്ടതി. സചേപി മഞ്ചപ്പമാണാ ഭിസിച്ഛവി ഹോതി, വട്ടതിയേവ; കോ പന വാദോ പത്തത്ഥവികാദീസു. സേസം ഉത്താനത്ഥമേവ.
സമുട്ഠാനാദീസു ഇദം ഛസമുട്ഠാനം, കിരിയാകിരിയം, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മംവചീകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.
ചീവരപടിഗ്ഗഹണസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.
൬. അഞ്ഞാതകവിഞ്ഞത്തിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ
൫൧൫. തേന സമയേനാതി അഞ്ഞാതകവിഞ്ഞത്തിസിക്ഖാപദം. തത്ഥ ഉപനന്ദോ സക്യപുത്തോതി അസീതിസഹസ്സമത്താനം സക്യകുലാ പബ്ബജിതാനം ഭിക്ഖൂനം പതികിട്ഠോ ലോലജാതികോ. പട്ടോതി ഛേകോ സമത്ഥോ പടിബലോ സരസമ്പന്നോ കണ്ഠമാധുരിയേന സമന്നാഗതോ. കിസ്മിം വിയാതി കിംസു വിയ കിലേസോ വിയ, ഹിരോത്തപ്പവസേന കമ്പനം വിയ സങ്കമ്പനം വിയ ഹോതീതി അത്ഥോ.
അദ്ധാനമഗ്ഗന്തി അദ്ധാനസങ്ഖാതം ദീഘമഗ്ഗം, ന നഗരവീഥിമഗ്ഗന്തി അത്ഥോ. തേ ഭിക്ഖൂ അച്ഛിന്ദിംസൂതി മുസിംസു, പത്തചീവരാനി നേസം ഹരിംസൂതി അത്ഥോ. അനുയുഞ്ജാഹീതി ഭിക്ഖുഭാവജാനനത്ഥായ പുച്ഛ. അനുയുഞ്ജിയമാനാതി പബ്ബജ്ജാഉപസമ്പദാപത്തചീവരാധിട്ഠാനാദീനി പുച്ഛിയമാനാ. ഏതമത്ഥം ആരോചേസുന്തി ഭിക്ഖുഭാവം ജാനാപേത്വാ യോ ‘‘സാകേതാ സാവത്ഥിം അദ്ധാനമഗ്ഗപ്പടിപന്നാ’’തിആദിനാ നയേന വുത്തോ, ഏതമത്ഥം ആരോചേസും.
൫൧൭. അഞ്ഞാതകം ഗഹപതിം വാതിആദീസു യം പരതോ ‘‘തിണേന വാ പണ്ണേന വാ പടിച്ഛാദേത്വാ’’തി വുത്തം, തം ആദിം കത്വാ ഏവം അനുപുബ്ബകഥാ വേദിതബ്ബാ. സചേ ചോരേ പസ്സിത്വാ ദഹരാ പത്തചീവരാനി ഗഹേത്വാ പലാതാ, ചോരാ ഥേരാനം നിവാസനപാരുപനമത്തംയേവ ഹരിത്വാ ഗച്ഛന്തി, ഥേരേഹി നേവ താവ ചീവരം വിഞ്ഞാപേതബ്ബം, ന സാഖാപലാസം ഭഞ്ജിതബ്ബം. അഥ ദഹരാ സബ്ബം ഭണ്ഡകം ഛഡ്ഡേത്വാ പലാതാ, ചോരാ ഥേരാനം നിവാസനപാരുപനം തഞ്ച ഭണ്ഡകം ഗഹേത്വാ ഗച്ഛന്തി, ദഹരേഹി ആഗന്ത്വാ അത്തനോ നിവാസനപാരുപനാനി ന താവ ഥേരാനം ദാതബ്ബാനി, ന ഹി അനച്ഛിന്നചീവരാ അത്തനോ അത്ഥായ സാഖാപലാസം ഭഞ്ജിതും ലഭന്തി, അച്ഛിന്നചീവരാനം പന അത്ഥായ ലഭന്തി, അച്ഛിന്നചീവരാവ അത്തനോപി പരേസമ്പി അത്ഥായ ലഭന്തി. തസ്മാ ഥേരേഹി വാ സാഖാപലാസം ഭഞ്ജിത്വാ വാകാദീഹി ഗന്ഥേത്വാ ദഹരാനം ദാതബ്ബം, ദഹരേഹി വാ ഥേരാനം അത്ഥായ ഭഞ്ജിത്വാ ഗന്ഥേത്വാ തേസം ഹത്ഥേ ദത്വാ വാ അദത്വാ വാ അത്തനാ നിവാസേത്വാ അത്തനോ നിവാസനപാരുപനാനി ഥേരാനം ദാതബ്ബാനി, നേവ ഭൂതഗാമപാതബ്യതായ പാചിത്തിയം ഹോതി, ന തേസം ധാരണേ ദുക്കടം.
സചേ അന്തരാമഗ്ഗേ രജകത്ഥരണം വാ ഹോതി, അഞ്ഞേ വാ താദിസേ മനുസ്സേ പസ്സന്തി, ചീവരം വിഞ്ഞാപേതബ്ബം. യാനി ച നേസം തേ വാ വിഞ്ഞത്തമനുസ്സാ അഞ്ഞേ വാ സാഖാപലാസനിവാസനേ ഭിക്ഖൂ ദിസ്വാ ഉസ്സാഹജാതാ വത്ഥാനി ദേന്തി, താനി സദസാനി വാ ഹോന്തു അദസാനി വാ നീലാദിനാനാവണ്ണാനി വാ കപ്പിയാനിപി അകപ്പിയാനിപി സബ്ബാനി അച്ഛിന്നചീവരട്ഠാനേ ഠിതത്താ തേസം നിവാസേതുഞ്ച പാരുപിതുഞ്ച വട്ടന്തി. വുത്തമ്പിഹേതം പരിവാരേ –
‘‘അകപ്പകതം നാപി രജനായ രത്തം;
തേന നിവത്ഥോ യേന കാമം വജേയ്യ;
ന ചസ്സ ഹോതി ആപത്തി;
സോ ച ധമ്മോ സുഗതേന ദേസിതോ;
പഞ്ഹാ മേസാ കുസലേഹി ചിന്തിതാ’’തി. (പരി. ൪൮൧);
അയഞ്ഹി പഞ്ഹോ അച്ഛിന്നചീവരകം ഭിക്ഖും സന്ധായ വുത്തോ. അഥ പന തിത്ഥിയേഹി സഹഗച്ഛന്തി, തേ ച നേസം കുസചീരവാകചീരഫലകചീരാനി ദേന്തി, താനിപി ലദ്ധിം അഗ്ഗഹേത്വാ നിവാസേതും വട്ടന്തി, നിവാസേത്വാപി ലദ്ധി ന ഗഹേതബ്ബാ.
ഇദാനി ‘‘യം ആവാസം പഠമം ഉപഗച്ഛതി, സചേ തത്ഥ ഹോതി സങ്ഘസ്സ വിഹാരചീവരം വാ’’തിആദീസു വിഹാരചീവരം നാമ മനുസ്സാ ആവാസം കാരേത്വാ ‘‘ചത്താരോപി പച്ചയാ അമ്ഹാകംയേവ സന്തകാ പരിഭോഗം ഗച്ഛന്തൂ’’തി തിചീവരം സജ്ജേത്വാ അത്തനാ കാരാപിതേ ആവാസേ ഠപേന്തി, ഏതം വിഹാരചീവരം നാമ. ഉത്തരത്ഥരണന്തി മഞ്ചകസ്സ ഉപരി അത്ഥരണകം വുച്ചതി. ഭുമത്ഥരണന്തി പരികമ്മകതായ ഭൂമിയാ രക്ഖണത്ഥം ചിമിലികാഹി കതഅത്ഥരണം തസ്സ ഉപരി തട്ടികം പത്ഥരിത്വാ ചങ്കമന്തി. ഭിസിച്ഛവീതി മഞ്ചഭിസിയാ വാ പീഠഭിസിയാ വാ ഛവി, സചേ പൂരിതാ ഹോതി വിധുനിത്വാപി ഗഹേതും വട്ടതി. ഏവമേതേസു വിഹാരചീവരാദീസു യം തത്ഥ ആവാസേ ഹോതി, തം അനാപുച്ഛാപി ഗഹേത്വാ നിവാസേതും വാ പാരുപിതും വാ അച്ഛിന്നചീവരകാനം ഭിക്ഖൂനം ലബ്ഭതീതി വേദിതബ്ബം. തഞ്ച ഖോ ലഭിത്വാ ഓദഹിസ്സാമി പുന ഠപേസ്സാമീതി അധിപ്പായേന ന മൂലച്ഛേജ്ജായ. ലഭിത്വാ ച പന ഞാതിതോ വാ ഉപട്ഠാകതോ വാ അഞ്ഞതോ വാ കുതോചി പാകതികമേവ കാതബ്ബം. വിദേസഗതേന ഏകസ്മിം സങ്ഘികേ ആവാസേ സങ്ഘികപരിഭോഗേന പരിഭുഞ്ജനത്ഥായ ഠപേതബ്ബം. സചസ്സ പരിഭോഗേനേവ തം ജീരതി വാ നസ്സതി വാ ഗീവാ ന ഹോതി. സചേ പന ഏതേസം വുത്തപ്പകാരാനം ഗിഹിവത്ഥാദീനം ഭിസിച്ഛവിപരിയന്താനം കിഞ്ചി ന ലബ്ഭതി, തേന തിണേന വാ പണ്ണേന വാ പടിച്ഛാദേത്വാ ആഗന്തബ്ബന്തി.
൫൧൯. യേഹി കേഹിചി വാ അച്ഛിന്നന്തി ഏത്ഥ യമ്പി അച്ഛിന്നചീവരാ ആചരിയുപജ്ഝായാ അഞ്ഞേ ‘‘ആഹരഥ, ആവുസോ, ചീവര’’ന്തി യാചിത്വാ വാ വിസ്സാസേന വാ ഗണ്ഹന്തി, തമ്പി സങ്ഗഹം ഗച്ഛതീതി വത്തും യുജ്ജതി.
പരിഭോഗജിണ്ണം വാതി ഏത്ഥ ച അച്ഛിന്നചീവരാനം ആചരിയുപജ്ഝായാദീനം അത്തനാ തിണപണ്ണേഹി പടിച്ഛാദേത്വാ ദിന്നചീവരമ്പി സങ്ഗഹം ഗച്ഛതീതി വത്തും യുജ്ജതി. ഏവഞ്ഹി തേ അച്ഛിന്നചീവരട്ഠാനേ നട്ഠചീവരട്ഠാനേ ച ഠിതാ ഭവിസ്സന്തി, തേന നേസം വിഞ്ഞത്തിയം അകപ്പിയചീവരപരിഭോഗേ ച അനാപത്തി അനുരൂപാ ഭവിസ്സതി.
൫൨൧. ഞാതകാനം പവാരിതാനന്തി ഏത്ഥ ‘‘ഏതേസം സന്തകം ദേഥാ’’തി വിഞ്ഞാപേന്തസ്സ യാചന്തസ്സ അനാപത്തീതി ഏവമത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. ന ഹി ഞാതകപവാരിതാനം ആപത്തി വാ അനാപത്തി വാ ഹോതി. അത്തനോ ധനേനാതി ഏത്ഥാപി അത്തനോ കപ്പിയഭണ്ഡേന കപ്പിയവോഹാരേനേവ ചീവരം വിഞ്ഞാപേന്തസ്സ ചേതാപേന്തസ്സ പരിവത്താപേന്തസ്സ അനാപത്തീതി ഏവമത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. പവാരിതാനന്തി ഏത്ഥ ച സങ്ഘവസേന പവാരിതേസു പമാണമേവ വട്ടതി. പുഗ്ഗലികപവാരണായ യം യം പവാരേതി, തം തംയേവ വിഞ്ഞാപേതബ്ബം. യോ ചതൂഹി പച്ചയേഹി പവാരേത്വാ സയമേവ സല്ലക്ഖേത്വാ കാലാനുകാലം ചീവരാനി ദിവസേ ദിവസേ യാഗുഭത്താദീനീതി ഏവം യേന യേനത്ഥോ തം തം ദേതി, തസ്സ വിഞ്ഞാപനകിച്ചം നത്ഥി. യോ പന പവാരേത്വാ ബാലതായ വാ സതിസമ്മോസേന വാ ന ദേതി, സോ വിഞ്ഞാപേതബ്ബോ. യോ ‘‘മയ്ഹം ഗേഹം പവാരേമീ’’തി വദതി, തസ്സ ഗേഹം ഗന്ത്വാ യഥാസുഖം നിസീദിതബ്ബം നിപജ്ജിതബ്ബം, ന കിഞ്ചി ഗഹേതബ്ബം. യോ പന ‘‘യം മയ്ഹം ഗേഹേ അത്ഥി, തം പവാരേമീ’’തി വദതി. യം തത്ഥ കപ്പിയം, തം വിഞ്ഞാപേതബ്ബം, ഗേഹേ പന നിസീദിതും വാ നിപജ്ജിതും വാ ന ലബ്ഭതീതി കുരുന്ദിയം വുത്തം.
അഞ്ഞസ്സത്ഥായാതി ഏത്ഥ അത്തനോ ഞാതകപവാരിതേ ന കേവലം അത്തനോ അത്ഥായ, അഥ ഖോ അഞ്ഞസ്സത്ഥായ വിഞ്ഞാപേന്തസ്സ അനാപത്തീതി അയമേകോ അത്ഥോ. അയം പന ദുതിയോ അഞ്ഞസ്സാതി യേ അഞ്ഞസ്സ ഞാതകപവാരിതാ, തേ തസ്സേവ ‘‘അഞ്ഞസ്സാ’’തി ലദ്ധവോഹാരസ്സ ബുദ്ധരക്ഖിതസ്സ വാ ധമ്മരക്ഖിതസ്സ വാ അത്ഥായ വിഞ്ഞാപേന്തസ്സ അനാപത്തീതി. സേസം ഉത്താനത്ഥമേവ.
സമുട്ഠാനാദീസു ഇദമ്പി ഛസമുട്ഠാനം, കിരിയം, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മവചീകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.
അഞ്ഞാതകവിഞ്ഞത്തിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.
൭. തതുത്തരിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ
൫൨൨-൪. തേന സമയേനാതി തതുത്തരിസിക്ഖാപദം. തത്ഥ അഭിഹട്ഠുന്തി അഭീതി ഉപസഗ്ഗോ, ഹരിതുന്തി അത്ഥോ, ഗണ്ഹിതുന്തി വുത്തം ഹോതി. പവാരേയ്യാതി ഇച്ഛാപേയ്യ, ഇച്ഛം രുചിം ഉപ്പാദേയ്യ, വദേയ്യ നിമന്തേയ്യാതി അത്ഥോ. അഭിഹട്ഠും പവാരേന്തേന പന യഥാ വത്തബ്ബം, തം ആകാരം ദസ്സേതും ‘‘യാവതകം ഇച്ഛസി താവതകം ഗണ്ഹാഹീ’’തി ഏവമസ്സ പദഭാജനം വുത്തം. അഥ വാ യഥാ ‘‘നേക്ഖമ്മം ദട്ഠു ഖേമതോ’’തി (സു. നി. ൪൨൬, ൧൧൦൪; ചൂളനി. ജതുകണ്ണിമാണവപുച്ഛാനിദ്ദേസ ൬൭) ഏത്ഥ ദിസ്വാതി അത്ഥോ, ഏവമിധാപി ‘‘അഭിഅട്ഠും പവാരേയ്യാ’’തി അഭിഹരിത്വാ പവാരേയ്യാതി അത്ഥോ. തത്ഥ കായാഭിഹാരോ വാചാഭിഹാരോതി ദുവിധോ അഭിഹാരോ, കായേന വാ ഹി വത്ഥാനി അഭിഹരിത്വാ പാദമൂലേ ഠപേത്വാ ‘‘യത്തകം ഇച്ഛസി തത്തകം ഗണ്ഹാഹീ’’തി വദന്തോ പവാരേയ്യ, വാചായ വാ ‘‘അമ്ഹാകം ദുസ്സകോട്ഠാഗാരം പരിപുണ്ണം, യത്തകം ഇച്ഛസി തത്തകം ഗണ്ഹാഹീ’’തി വദന്തോ പവാരേയ്യ, തദുഭയമ്പി ഏകജ്ഝം കത്വാ ‘‘അഭിഹട്ഠും പവാരേയ്യാ’’തി വുത്തം.
സന്തരുത്തരപരമന്തി സഅന്തരം ഉത്തരം പരമം അസ്സ ചീവരസ്സാതി സന്തരുത്തരപരമം, നിവാസനേന സദ്ധിം പാരുപനം ഉക്കട്ഠപരിച്ഛേദോ അസ്സാതി വുത്തം ഹോതി. തതോ ചീവരം സാദിതബ്ബന്തി തതോ അഭിഹടചീവരതോ ഏത്തകം ചീവരം ഗഹേതബ്ബം, ന ഇതോ പരന്തി അത്ഥോ. യസ്മാ പന അച്ഛിന്നസബ്ബചീവരേന തിചീവരികേനേവ ഭിക്ഖുനാ ഏവം പടിപജ്ജിതബ്ബം, അഞ്ഞേന അഞ്ഞഥാപി, തസ്മാ തം വിഭാഗം ദസ്സേതും ‘‘സചേ തീണി നട്ഠാനി ഹോന്തീ’’തിആദിനാ നയേനസ്സ പദഭാജനം വുത്തം.
തത്രായം വിനിച്ഛയോ – യസ്സ തീണി നട്ഠാനി, തേന ദ്വേ സാദിതബ്ബാനി, ഏകം നിവാസേത്വാ ഏകം പാരുപിത്വാ അഞ്ഞം സഭാഗട്ഠാനതോ പരിയേസിസ്സതി. യസ്സ ദ്വേ നട്ഠാനി, തേന ഏകം സാദിതബ്ബം. സചേ പകതിയാവ സന്തരുത്തരേന ചരതി, ദ്വേ സാദിതബ്ബാനി. ഏവം ഏകം സാദിയന്തേനേവ സമോ ഭവിസ്സതി. യസ്സ തീസു ഏകം നട്ഠം, ന സാദിതബ്ബം. യസ്സ പന ദ്വീസു ഏകം നട്ഠം, ഏകം സാദിതബ്ബം. യസ്സ ഏകംയേവ ഹോതി, തഞ്ച നട്ഠം, ദ്വേ സാദിതബ്ബാനി. ഭിക്ഖുനിയാ പന പഞ്ചസുപി നട്ഠേസു ദ്വേ സാദിതബ്ബാനി. ചതൂസു നട്ഠേസു ഏകം സാദിതബ്ബം, തീസു നട്ഠേസു കിഞ്ചി ന സാദിതബ്ബം, കോ പന വാദോ ദ്വീസു വാ ഏകസ്മിം വാ. യേന കേനചി ഹി സന്തരുത്തരപരമതായ ഠാതബ്ബം, തതോ ഉത്തരി ന ലബ്ഭതീതി ഇദമേത്ഥ ലക്ഖണം.
൫൨൬. സേസകം ആഹരിസ്സാമീതി ദ്വേ ചീവരാനി കത്വാ സേസം പുന ആഹരിസ്സാമീതി അത്ഥോ. ന അച്ഛിന്നകാരണാതി ബാഹുസച്ചാദിഗുണവസേന ദേന്തി. ഞാതകാനന്തിആദീസു ഞാതകാനം ദേന്താനം സാദിയന്തസ്സ പവാരിതാനം ദേന്താനം സാദിയന്തസ്സ അത്തനോ ധനേന സാദിയന്തസ്സ അനാപത്തീതി അത്ഥോ. അട്ഠകഥാസു പന ‘‘ഞാതകപവാരിതട്ഠാനേ പകതിയാ ബഹുമ്പി വട്ടതി, അച്ഛിന്നകാരണാ പമാണമേവ വട്ടതീ’’തി വുത്തം. തം പാളിയാ ന സമേതി. യസ്മാ പനിദം സിക്ഖാപദം അഞ്ഞസ്സത്ഥായ വിഞ്ഞാപനവത്ഥുസ്മിംയേവ പഞ്ഞത്തം, തസ്മാ ഇധ ‘‘അഞ്ഞസ്സത്ഥായാ’’തി ന വുത്തം. സേസം ഉത്താനത്ഥമേവ.
സമുട്ഠാനാദീസു ഇദമ്പി ഛസമുട്ഠാനം, കിരിയം, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മവചീകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.
തതുത്തരിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.
൮. പഠമഉപക്ഖടസിക്ഖാപദവണ്ണനാ
൫൨൭. തേന സമയേനാതി ഉപക്ഖടസിക്ഖാപദം. തത്ഥ അത്ഥാവുസോ മം സോ ഉപട്ഠാകോതി ആവുസോ, യം ത്വം ഭണസി, അത്ഥി ഏവരൂപോ സോ മമ ഉപട്ഠാകോതി അയമേത്ഥ അത്ഥോ. അപി മേയ്യ ഏവം ഹോതീതി അപി മേ അയ്യ ഏവം ഹോതി, അപി മയ്യാ ഏവന്തിപി പാഠോ.
൫൨൮-൯. ഭിക്ഖും പനേവ ഉദ്ദിസ്സാതി ഏത്ഥ ഉദ്ദിസ്സാതി അപദിസ്സ ആരബ്ഭ. യസ്മാ പന യം ഉദ്ദിസ്സ ഉപക്ഖടം ഹോതി, തം തസ്സത്ഥായ ഉപക്ഖടം നാമ ഹോതി. തസ്മാസ്സ പദഭാജനേ ‘‘ഭിക്ഖുസ്സത്ഥായാ’’തി വുത്തം.
ഭിക്ഖും ആരമ്മണം കരിത്വാതി ഭിക്ഖും പച്ചയം കത്വാ, യഞ്ഹി ഭിക്ഖും ഉദ്ദിസ്സ ഉപക്ഖടം, തം നിയമേനേവ ഭിക്ഖും പച്ചയം കത്വാ ഉപക്ഖടം ഹോതി, തേന വുത്തം – ‘‘ഭിക്ഖും ആരമ്മണം കരിത്വാ’’തി. പച്ചയോപി ഹി ‘‘ലഭതി മാരോ ആരമ്മണ’’ന്തിആദീസു (സം. നി. ൪.൨൪൩) ആരമ്മണന്തി ആഗതോ. ഇദാനി ‘‘ഉദ്ദിസ്സാ’’തി ഏത്ഥ യോ കത്താ, തസ്സ ആകാരദസ്സനത്ഥം ‘‘ഭിക്ഖും അച്ഛാദേതുകാമോ’’തി വുത്തം. ഭിക്ഖും അച്ഛാദേതുകാമേന ഹി തേന തം ഉദ്ദിസ്സ ഉപക്ഖടം, ന അഞ്ഞേന കാരണേന. ഇതി സോ അച്ഛാദേതുകാമോ ഹോതി. തേന വുത്തം – ‘‘ഭിക്ഖും അച്ഛാദേതുകാമോ’’തി.
അഞ്ഞാതകസ്സ ഗഹപതിസ്സ വാതി അഞ്ഞാതകേന ഗഹപതിനാ വാതി അത്ഥോ. കരണത്ഥേ ഹി ഇദം സാമിവചനം. പദഭാജനേ പന ബ്യഞ്ജനം അവിചാരേത്വാ അത്ഥമത്തമേവ ദസ്സേതും ‘‘അഞ്ഞാതകോ നാമ…പേ… ഗഹപതി നാമാ’’തിആദി വുത്തം.
ചീവരചേതാപന്നന്തി ചീവരമൂലം, തം പന യസ്മാ ഹിരഞ്ഞാദീസു അഞ്ഞതരം ഹോതി, തസ്മാ പദഭാജനേ ‘‘ഹിരഞ്ഞം വാ’’തിആദി വുത്തം. ഉപക്ഖടം ഹോതീതി സജ്ജിതം ഹോതി, സംഹരിത്വാ ഠപിതം, യസ്മാ പന ‘‘ഹിരഞ്ഞം വാ’’തിആദിനാ വചനേനസ്സ ഉപക്ഖടഭാവോ ദസ്സിതോ ഹോതി, തസ്മാ ‘‘ഉപക്ഖടം നാമാ’’തി പദം ഉദ്ധരിത്വാ വിസും പദഭാജനം ന വുത്തം. ഇമിനാതി ഉപക്ഖടം സന്ധായാഹ, തേനേവസ്സ പദഭാജനേ ‘‘പച്ചുപട്ഠിതേനാ’’തി വുത്തം. യഞ്ഹി ഉപക്ഖടം സംഹരിത്വാ ഠപിതം, തം പച്ചുപട്ഠിതം ഹോതീതി. അച്ഛാദേസ്സാമീതി വോഹാരവചനമേതം ‘‘ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദസ്സാമീ’’തി അയം പനേത്ഥ അത്ഥോ. തേനേവസ്സ പദഭാജനേപി ‘‘ദസ്സാമീ’’തി വുത്തം.
തത്ര ചേ സോ ഭിക്ഖൂതി യത്ര സോ ഗഹപതി വാ ഗഹപതാനീ വാ തത്ര സോ ഭിക്ഖു പുബ്ബേ അപ്പവാരിതോ ഉപസങ്കമിത്വാ ചീവരേ വികപ്പം ആപജ്ജേയ്യ ചേതി അയമേത്ഥ പദസമ്ബന്ധോ. തത്ഥ ഉപസങ്കമിത്വാതി ഇമസ്സ ഗന്ത്വാതി ഇമിനാവ അത്ഥേ സിദ്ധേ പചുരവോഹാരവസേന ‘‘ഘര’’ന്തി വുത്തം. യത്ര പന സോ ദായകോ തത്ര ഗന്ത്വാതി അയമേവേത്ഥ അത്ഥോ, തസ്മാ പുനപി വുത്തം ‘‘യത്ഥ കത്ഥചി ഉപസങ്കമിത്വാ’’തി. വികപ്പം ആപജ്ജേയ്യാതി വിസിട്ഠകപ്പം അധികവിധാനം ആപജ്ജേയ്യ, പദഭാജനേ പന യേനാകാരേന വികപ്പം ആപന്നോ ഹോതി തമേവ ദസ്സേതും ‘‘ആയതം വാ’’തിആദി വുത്തം. സാധൂതി ആയാചനേ നിപാതോ. വതാതി പരിവിതക്കേ. മന്തി അത്താനം നിദ്ദിസതി. ആയസ്മാതി പരം ആലപതി ആമന്തേതി. യസ്മാ പനിദം സബ്ബം ബ്യഞ്ജനമത്തമേവ, ഉത്താനത്ഥമേവ, തസ്മാസ്സ പദഭാജനേ അത്ഥോ ന വുത്തോ. കല്യാണകമ്യതം ഉപാദായാതി സുന്ദരകാമതം വിസിട്ഠകാമതം ചിത്തേന ഗഹേത്വാ, തസ്സ ‘‘ആപജ്ജേയ്യ ചേ’’തി ഇമിനാ സമ്ബന്ധോ. യസ്മാ പന യോ കല്യാണകമ്യതം ഉപാദായ ആപജ്ജതി, സോ സാധത്ഥികോ മഹഗ്ഘത്ഥികോ ഹോതി, തസ്മാസ്സ പദഭാജനേ ബ്യഞ്ജനം പഹായ അധിപ്പേതത്ഥമേവ ദസ്സേതും തദേവ വചനം വുത്തം. യസ്മാ പന ന ഇമസ്സ ആപജ്ജനമത്തേനേവ ആപത്തി സീസം ഏതി, തസ്മാ ‘‘തസ്സ വചനേനാ’’തിആദി വുത്തം.
൫൩൧. അനാപത്തി ഞാതകാനന്തിആദീസു ഞാതകാനം ചീവരേ വികപ്പം ആപജ്ജന്തസ്സ അനാപത്തീതി ഏവമത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. മഹഗ്ഘം ചേതാപേതുകാമസ്സ അപ്പഗ്ഘം ചേതാപേതീതി ഗഹപതിസ്സ വീസതിഅഗ്ഘനകം ചീവരം ചേതാപേതുകാമസ്സ ‘‘അലം മയ്ഹം ഏതേന, ദസഗ്ഘനകം വാ അട്ഠഗ്ഘനകം വാ ദേഹീ’’തി വദതി അനാപത്തി. അപ്പഗ്ഘന്തി ഇദഞ്ച അതിരേകനിവാരണത്ഥമേവ വുത്തം, സമകേപി പന അനാപത്തി, തഞ്ച ഖോ അഗ്ഘവസേനേവ ന പമാണവസേന, അഗ്ഘവഡ്ഢനകഞ്ഹി ഇദം സിക്ഖാപദം. തസ്മാ യോ വീസതിഅഗ്ഘനകം അന്തരവാസകം ചേതാപേതുകാമോ, ‘‘തം ഏത്തകമേവ മേ അഗ്ഘനകം ചീവരം ദേഹീ’’തി വത്തുമ്പി വട്ടതി. സേസം ഉത്താനത്ഥമേവ.
സമുട്ഠാനാദീനിപി തതുത്തരിസിക്ഖാപദസദിസാനേവാതി.
പഠമഉപക്ഖടസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.
൯. ദുതിയഉപക്ഖടസിക്ഖാപദവണ്ണനാ
൫൩൨. ദുതിയഉപക്ഖടേപി ഇമിനാവ നയേന അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. തഞ്ഹി ഇമസ്സ അനുപഞ്ഞത്തിസദിസം. കേവലം പഠമസിക്ഖാപദേ ഏകസ്സ പീളാ കതാ, ദുതിയേ ദ്വിന്നം, അയമേവേത്ഥ വിസേസോ. സേസം സബ്ബം പഠമസദിസമേവ. യഥാ ച ദ്വിന്നം, ഏവം ബഹൂനം പീളം കത്വാ ഗണ്ഹതോപി ആപത്തി വേദിതബ്ബാതി.
ദുതിയഉപക്ഖടസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.
൧൦. രാജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ
൫൩൭. തേന സമയേനാതി രാജസിക്ഖാപദം. തത്ഥ ഉപാസകം സഞ്ഞാപേത്വാതി ജാനാപേത്വാ, ‘‘ഇമിനാ മൂലേന ചീവരം കിണിത്വാ ഥേരസ്സ ദേഹീ’’തി ഏവം വത്വാതി അധിപ്പായോ. പഞ്ഞാസബന്ധോതി പഞ്ഞാസകഹാപണദണ്ഡോതി വുത്തം ഹോതി. പഞ്ഞാസം ബദ്ധോതിപി പാഠോ, പഞ്ഞാസം ജിതോ പഞ്ഞാസം ദാപേതബ്ബോതി അധിപ്പായോ. അജ്ജണ്ഹോ, ഭന്തേ, ആഗമേഹീതി ഭന്തേ, അജ്ജ ഏകദിവസം അമ്ഹാകം തിട്ഠ, അധിവാസേഹീതി അത്ഥോ. പരാമസീതി ഗണ്ഹി. ജീനോസീതി ജിതോസി.
൫൩൮-൯. രാജഭോഗ്ഗോതി രാജതോ ഭോഗ്ഗം ഭുഞ്ജിതബ്ബം അസ്സത്ഥീതി രാജഭോഗ്ഗോ, രാജഭോഗോതിപി പാഠോ, രാജതോ ഭോഗോ അസ്സ അത്ഥീതി അത്ഥോ.
പഹിണേയ്യാതി പേസേയ്യ, ഉത്താനത്ഥത്താ പനസ്സ പദഭാജനം ന വുത്തം. യഥാ ച ഏതസ്സ, ഏവം ‘‘ചീവരം ഇത്ഥന്നാമം ഭിക്ഖു’’ന്തിആദീനമ്പി പദാനം ഉത്താനത്ഥത്തായേവ പദഭാജനം ന വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. ആഭതന്തി ആനീതം. കാലേനകപ്പിയന്തി യുത്തപത്തകാലേന, യദാ നോ അത്ഥോ ഹോതി, തദാ കപ്പിയം ചീവരം ഗണ്ഹാമാതി അത്ഥോ.
വേയ്യാവച്ചകരോതി കിച്ചകരോ, കപ്പിയകാരകോതി അത്ഥോ. സഞ്ഞത്തോ സോ മയാതി ആണത്തോ സോ മയാ, യഥാ തുമ്ഹാകം ചീവരേന അത്ഥേ സതി ചീവരം ദസ്സതി, ഏവം വുത്തോതി അത്ഥോ. അത്ഥോ മേ ആവുസോ ചീവരേനാതി ചോദനാലക്ഖണനിദസ്സനമേതം, ഇദഞ്ഹി വചനം വത്തബ്ബം, അസ്സ വാ അത്ഥോ യായ കായചി ഭാസായ; ഇദം ചോദനാലക്ഖണം. ‘‘ദേഹി മേ ചീവര’’ന്തിആദീനി പന നവത്തബ്ബാകാരദസ്സനത്ഥം വുത്താനി, ഏതാനി ഹി വചനാനി ഏതേസം വാ അത്ഥോ യായ കായചി ഭാസായ ന വത്തബ്ബോ.
ദുതിയമ്പി വത്തബ്ബോ തതിയമ്പി വത്തബ്ബോതി ‘‘അത്ഥോ മേ ആവുസോ ചീവരേനാ’’തി ഇദമേവ യാവതതിയം വത്തബ്ബോതി. ഏവം ‘‘ദ്വത്തിക്ഖത്തും ചോദേതബ്ബോ സാരേതബ്ബോ’’തി ഏത്ഥ ഉദ്ദിട്ഠചോദനാപരിച്ഛേദം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി ‘‘ദ്വത്തിക്ഖത്തും ചോദയമാനോ സാരയമാനോ തം ചീവരം അഭിനിപ്ഫാദേയ്യ, ഇച്ചേതം കുസല’’ന്തി ഇമേസം പദാനം സങ്ഖേപതോ അത്ഥം ദസ്സേന്തോ ‘‘സചേ അഭിനിപ്ഫാദേതി, ഇച്ചേതം കുസല’’ന്തി ആഹ. ഏവം യാവതതിയം ചോദേന്തോ തം ചീവരം യദി നിപ്ഫാദേതി, സക്കോതി അത്തനോ പടിലാഭവസേന നിപ്ഫാദേതും, ഇച്ചേതം കുസലം സാധു സുട്ഠു സുന്ദരം.