൬. കുടികാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൩൪൨. തേന സമയേനാതി കുടികാരസിക്ഖാപദം. തത്ഥ ആളവകാതി ആളവിരട്ഠേ ജാതാ ദാരകാ ആളവകാ നാമ, തേ പബ്ബജിതകാലേപി ‘‘ആളവകാ’’ത്വേവ പഞ്ഞായിംസു. തേ സന്ധായ വുത്തം ‘‘ആളവകാ ഭിക്ഖൂ’’തി. സഞ്ഞാചികായോതി സയം യാചിത്വാ ഗഹിതൂപകരണായോ. കാരാപേന്തീതി കരോന്തിപി കാരാപേന്തിപി, തേ കിര സാസനേ വിപസ്സനാധുരഞ്ച ഗന്ഥധുരഞ്ചാതി ദ്വേപി ധുരാനി ഛഡ്ഡേത്വാ നവകമ്മമേവ ധുരം കത്വാ പഗ്ഗണ്ഹിംസു. അസ്സാമികായോതി അനിസ്സരായോ, കാരേതാ ദായകേന വിരഹിതായോതി അത്ഥോ. അത്തുദ്ദേസികായോതി അത്താനം ഉദ്ദിസ്സ അത്തനോ അത്ഥായ ആരദ്ധായോതി അത്ഥോ. അപ്പമാണികായോതി ‘‘ഏത്തകേന നിട്ഠം ഗച്ഛിസ്സന്തീ’’തി ഏവം അപരിച്ഛിന്നപ്പമാണായോ, വുദ്ധിപ്പമാണായോ വാ മഹന്തപ്പമാണായോതി അത്ഥോ.

യാചനാ ഏവ ബഹുലാ ഏതേസം മന്ദം അഞ്ഞം കമ്മന്തി യാചനബഹുലാ. ഏവം വിഞ്ഞത്തിബഹുലാ വേദിതബ്ബാ. അത്ഥതോ പനേത്ഥ നാനാകരണം നത്ഥി, അനേകക്ഖത്തും ‘‘പുരിസം ദേഥ, പുരിസത്ഥകരം ദേഥാ’’തി യാചന്താനമേതം അധിവചനം. തത്ഥ മൂലച്ഛേജ്ജായ പുരിസം യാചിതും ന വട്ടതി, സഹായത്ഥായ കമ്മകരണത്ഥായ ‘‘പുരിസം ദേഥാ’’തി യാചിതും വട്ടതി. പുരിസത്ഥകരന്തി പുരിസേന കാതബ്ബം ഹത്ഥകമ്മം വുച്ചതി, തം യാചിതും വട്ടതി. ഹത്ഥകമ്മം നാമ കിഞ്ചി വത്ഥു ന ഹോതി, തസ്മാ ഠപേത്വാ മിഗലുദ്ദകമച്ഛബന്ധകാദീനം സകകമ്മം അവസേസം സബ്ബം കപ്പിയം. ‘‘കിം, ഭന്തേ, ആഗതത്ഥ കേന കമ്മ’’ന്തി പുച്ഛിതേ വാ അപുച്ഛിതേ വാ യാചിതും വട്ടതി, വിഞ്ഞത്തിപച്ചയാ ദോസോ നത്ഥി. തസ്മാ മിഗലുദ്ദകാദയോ സകകമ്മം ന യാചിതബ്ബാ, ‘‘ഹത്ഥകമ്മം ദേഥാ’’തി അനിയമേത്വാപി ന യാചിതബ്ബാ; ഏവം യാചിതാ ഹി തേ ‘‘സാധു, ഭന്തേ’’തി ഭിക്ഖൂ ഉയ്യോജേത്വാ മിഗേപി മാരേത്വാ ആഹരേയ്യും. നിയമേത്വാ പന ‘‘വിഹാരേ കിഞ്ചി കത്തബ്ബം അത്ഥി, തത്ഥ ഹത്ഥകമ്മം ദേഥാ’’തി യാചിതബ്ബാ. ഫാലനങ്ഗലാദീനി ഉപകരണാനി ഗഹേത്വാ കസിതും വാ വപിതും വാ ലായിതും വാ ഗച്ഛന്തം സകിച്ചപസുതമ്പി കസ്സകം വാ അഞ്ഞം വാ കിഞ്ചി ഹത്ഥകമ്മം യാചിതും വട്ടതേവ. യോ പന വിഘാസാദോ വാ അഞ്ഞോ വാ കോചി നിക്കമ്മോ നിരത്ഥകകഥം കഥേന്തോ നിദ്ദായന്തോ വാ വിഹരതി, ഏവരൂപം അയാചിത്വാപി ‘‘ഏഹി രേ ഇദം വാ ഇദം വാ കരോഹീ’’തി യദിച്ഛകം കാരാപേതും വട്ടതി.

ഹത്ഥകമ്മസ്സ പന സബ്ബകപ്പിയഭാവദീപനത്ഥം ഇമം നയം കഥേന്തി. സചേ ഹി ഭിക്ഖു പാസാദം കാരേതുകാമോ ഹോതി, ഥമ്ഭത്ഥായ പാസാണകോട്ടകാനം ഘരം ഗന്ത്വാ വത്തബ്ബം ‘‘ഹത്ഥകമ്മം ലദ്ധും വട്ടതി ഉപാസകാ’’തി. കിം കാതബ്ബം, ഭന്തേ,തി? പാസാണത്ഥമ്ഭാ ഉദ്ധരിത്വാ ദാതബ്ബാതി. സചേ തേ ഉദ്ധരിത്വാ വാ ദേന്തി, ഉദ്ധരിത്വാ നിക്ഖിത്തേ അത്തനോ ഥമ്ഭേ വാ ദേന്തി, വട്ടതി. അഥാപി വദന്തി – ‘‘അമ്ഹാകം, ഭന്തേ, ഹത്ഥകമ്മം കാതും ഖണോ നത്ഥി, അഞ്ഞം ഉദ്ധരാപേഥ, തസ്സ മൂലം ദസ്സാമാ’’തി ഉദ്ധരാപേത്വാ ‘‘പാസാണത്ഥമ്ഭേ ഉദ്ധടമനുസ്സാനം മൂലം ദേഥാ’’തി വത്തും വട്ടതി. ഏതേനേവുപായേന പാസാദദാരൂനം അത്ഥായ വഡ്ഢകീനം സന്തികം ഇട്ഠകത്ഥായ ഇട്ഠകവഡ്ഢകീനം ഛദനത്ഥായ ഗേഹച്ഛാദകാനം ചിത്തകമ്മത്ഥായ ചിത്തകാരാനന്തി യേന യേന അത്ഥോ ഹോതി, തസ്സ തസ്സ അത്ഥായ തേസം തേസം സിപ്പകാരകാനം സന്തികം ഗന്ത്വാ ഹത്ഥകമ്മം യാചിതും വട്ടതി. ഹത്ഥകമ്മയാചനവസേന ച മൂലച്ഛേജ്ജായ വാ ഭത്തവേതനാനുപ്പദാനേന വാ ലദ്ധമ്പി സബ്ബം ഗഹേതും വട്ടതി. അരഞ്ഞതോ ആഹരാപേന്തേന ച സബ്ബം അനജ്ഝാവുത്ഥകം ആഹരാപേതബ്ബം.

ന കേവലഞ്ച പാസാദം കാരേതുകാമേന മഞ്ചപീഠപത്തപരിസ്സാവനധമകരകചീവരാദീനി കാരാപേതുകാമേനാപി ദാരുലോഹസുത്താദീനി ലഭിത്വാ തേ തേ സിപ്പകാരകേ ഉപസങ്കമിത്വാ വുത്തനയേനേവ ഹത്ഥകമ്മം യാചിതബ്ബം. ഹത്ഥകമ്മയാചനവസേന ച മൂലച്ഛേജ്ജായ വാ ഭത്തവേതനാനുപ്പദാനേന വാ ലദ്ധമ്പി സബ്ബം ഗഹേതബ്ബം. സചേ പന കാതും ന ഇച്ഛന്തി, ഭത്തവേതനം പച്ചാസീസന്തി, അകപ്പിയകഹാപണാദി ന ദാതബ്ബം. ഭിക്ഖാചാരവത്തേന തണ്ഡുലാദീനി പരിയേസിത്വാ ദാതും വട്ടതി.

ഹത്ഥകമ്മവസേന പത്തം കാരേത്വാ തഥേവ പാചേത്വാ നവപക്കസ്സ പത്തസ്സ പുഞ്ഛനതേലത്ഥായ അന്തോഗാമം പവിട്ഠേന ‘‘ഭിക്ഖായ ആഗതോ’’തി സല്ലക്ഖേത്വാ യാഗുയാ വാ ഭത്തേ വാ ആനീതേ ഹത്ഥേന പത്തോ പിധാതബ്ബോ. സചേ ഉപാസികാ ‘‘കിം, ഭന്തേ’’തി പുച്ഛതി, ‘‘നവപക്കോ പത്തോ പുഞ്ഛനതേലേന അത്ഥോ’’തി വത്തബ്ബം. സചേ സാ ‘‘ദേഹി, ഭന്തേ’’തി പത്തം ഗഹേത്വാ തേലേന പുഞ്ഛിത്വാ യാഗുയാ വാ ഭത്തസ്സ വാ പൂരേത്വാ ദേതി, വിഞ്ഞത്തി നാമ ന ഹോതി, ഗഹേതും വട്ടതീതി.

ഭിക്ഖൂ പഗേവ പിണ്ഡായ ചരിത്വാ ആസനസാലം ഗന്ത്വാ ആസനം അപസ്സന്താ തിട്ഠന്തി. തത്ര ചേ ഉപാസകാ ഭിക്ഖൂ ഠിതേ ദിസ്വാ സയമേവ ആസനാനി ആഹരാപേന്തി, നിസീദിത്വാ ഗച്ഛന്തേഹി ആപുച്ഛിത്വാ ഗന്തബ്ബം. അനാപുച്ഛാ ഗതാനമ്പി നട്ഠം ഗീവാ ന ഹോതി, ആപുച്ഛിത്വാ ഗമനം പന വത്തം. സചേ ഭിക്ഖൂഹി ‘‘ആസനാനി ആഹരഥാ’’തി വുത്തേഹി ആഹടാനി ഹോന്തി, ആപുച്ഛിത്വാവ ഗന്തബ്ബം. അനാപുച്ഛാ ഗതാനം വത്തഭേദോ ച നട്ഠഞ്ച ഗീവാതി. അത്ഥരണകോജവാദീസുപി ഏസേവ നയോ.

മക്ഖികായോ ബഹുകാ ഹോന്തി, ‘‘മക്ഖികാബീജനിം ആഹരഥാ’’തി വത്തബ്ബം. പുചിമന്ദസാഖാദീനി ആഹരന്തി, കപ്പിയം കാരാപേത്വാ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബാനി. ആസനസാലായ ഉദകഭാജനം രിത്തം ഹോതി, ‘‘ധമകരണം ഗണ്ഹാ’’തി ന വത്തബ്ബം. ധമകരകഞ്ഹി രിത്തഭാജനേ പക്ഖിപന്തോ ഭിന്ദേയ്യ ‘‘നദിം വാ തളാകം വാ ഗന്ത്വാ പന ഉദകം ആഹരാ’’തി വത്തും വട്ടതി. ‘‘ഗേഹതോ ആഹരാ’’തി നേവ വത്തും വട്ടതി, ന ആഹടം പരിഭുഞ്ജിതബ്ബം. ആസനസാലായം വാ അരഞ്ഞകേ വാ ഭത്തകിച്ചം കരോന്തേഹി തത്ഥജാതകം അനജ്ഝാവുത്ഥകം യംകിഞ്ചി ഉത്തരിഭങ്ഗാരഹം പത്തം വാ ഫലം വാ സചേ കിഞ്ചി കമ്മം കരോന്തം ആഹരാപേതി, ഹത്ഥകമ്മവസേന ആഹരാപേത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതി. അലജ്ജീഹി പന ഭിക്ഖൂഹി വാ സാമണേരേഹി വാ ഹത്ഥകമ്മം ന കാരേതബ്ബം. അയം താവ പുരിസത്ഥകരേ നയോ.

ഗോണം പന അഞ്ഞാതകഅപ്പവാരിതട്ഠാനതോ ആഹരാപേതും ന വട്ടതി, ആഹരാപേന്തസ്സ ദുക്കടം. ഞാതിപവാരിതട്ഠാനതോപി മൂലച്ഛേജ്ജായ യാചിതും ന വട്ടതി, താവകാലികനയേന സബ്ബത്ഥ വട്ടതി. ഏവം ആഹരാപിതഞ്ച ഗോണം രക്ഖിത്വാ ജഗ്ഗിത്വാ സാമികാ പടിച്ഛാപേതബ്ബാ. സചസ്സ പാദോ വാ സിങ്ഗം വാ ഭിജ്ജതി വാ നസ്സതി വാ സാമികാ ചേ സമ്പടിച്ഛന്തി, ഇച്ചേതം കുസലം. നോ ചേ സമ്പടിച്ഛന്തി, ഗീവാ ഹോതി. സചേ ‘‘തുമ്ഹാകംയേവ ദേമാ’’തി വദന്തി ന സമ്പടിച്ഛിതബ്ബം. ‘‘വിഹാരസ്സ ദേമാ’’തി വുത്തേ പന ‘‘ആരാമികാനം ആചിക്ഖഥ ജഗ്ഗനത്ഥായാ’’തി വത്തബ്ബം.

‘‘സകടം ദേഥാ’’തിപി അഞ്ഞാതകഅപ്പവാരിതേ വത്തും ന വട്ടതി, വിഞ്ഞത്തിഏവ ഹോതി ദുക്കടം ആപജ്ജതി. ഞാതിപവാരിതട്ഠാനേ പന വട്ടതി, താവകാലികം വട്ടതി കമ്മം കത്വാ പുന ദാതബ്ബം. സചേ നേമിയാദീനി ഭിജ്ജന്തി പാകതികാനി കത്വാ ദാതബ്ബം. നട്ഠേ ഗീവാ ഹോതി. ‘‘തുമ്ഹാകമേവ ദേമാ’’തി വുത്തേ ദാരുഭണ്ഡം നാമ സമ്പടിച്ഛിതും വട്ടതി. ഏസ നയോ വാസിഫരസുകുഠാരീകുദാലനിഖാദനേസു. വല്ലിആദീസു ച പരപരിഗ്ഗഹിതേസു. ഗരുഭണ്ഡപ്പഹോനകേസുയേവ ച വല്ലിആദീസു വിഞ്ഞത്തി ഹോതി, ന തതോ ഓരം.

അനജ്ഝാവുത്ഥകം പന യംകിഞ്ചി ആഹരാപേതും വട്ടതി. രക്ഖിതഗോപിതട്ഠാനേയേവ ഹി വിഞ്ഞത്തി നാമ വുച്ചതി. സാ ദ്വീസു പച്ചയേസു സബ്ബേന സബ്ബം ന വട്ടതി, സേനാസനപച്ചയേ പന ‘‘ആഹര ദേഹീ’’തി വിഞ്ഞത്തിമത്തമേവ ന വട്ടതി, പരികഥോഭാസനിമിത്തകമ്മാനി വട്ടന്തി. തത്ഥ ഉപോസഥാഗാരം വാ ഭോജനസാലം വാ അഞ്ഞം വാ യംകിഞ്ചി സേനാസനം ഇച്ഛതോ ‘‘ഇമസ്മിം വത ഓകാസേ ഏവരൂപം സേനാസനം കാതും വട്ടതീ’’തി വാ ‘‘യുത്ത’’ന്തി വാ ‘‘അനുരൂപ’’ന്തി വാതിആദിനാ നയേന വചനം പരികഥാ നാമ. ‘‘ഉപാസകാ തുമ്ഹേ കുഹിം വസഥാ’’തി? ‘‘പാസാദേ, ഭന്തേ’’തി. ‘‘കിം ഭിക്ഖൂനം പന ഉപാസകാ പാസാദോ ന വട്ടതീ’’തി ഏവമാദിവചനം ഓഭാസോ നാമ. മനുസ്സേ ദിസ്വാ രജ്ജും പസാരേതി, ഖീലേ ആകോടാപേതി. ‘‘കിം ഇദം, ഭന്തേ’’തി വുത്തേ ‘‘ഇധ ആവാസം കരിസ്സാമാ’’തി ഏവമാദികരണം പന നിമിത്തകമ്മം നാമ. ഗിലാനപച്ചയേ പന വിഞ്ഞത്തിപി വട്ടതി, പഗേവ പരികഥാദീനി.

മനുസ്സാ ഉപദ്ദുതാ യാചനായ ഉപദ്ദുതാ വിഞ്ഞത്തിയാതി തേസം ഭിക്ഖൂനം തായ യാചനായ ച വിഞ്ഞത്തിയാ ച പീളിതാ. ഉബ്ബിജ്ജന്തിപീതി ‘‘കിം നു ആഹരാപേസ്സന്തീ’’തി ഉബ്ബേഗം ഇഞ്ജനം ചലനം പടിലഭന്തി. ഉത്തസന്തിപീതി അഹിം വിയ ദിസ്വാ സഹസാ തസിത്വാ ഉക്കമന്തി. പലായന്തിപീതി ദൂരതോവ യേന വാ തേന വാ പലായന്തി. അഞ്ഞേനപി ഗച്ഛന്തീതി യം മഗ്ഗം പടിപന്നാ തം പഹായ നിവത്തിത്വാ വാമം വാ ദക്ഖിണം വാ ഗഹേത്വാ ഗച്ഛന്തി, ദ്വാരമ്പി ഥകേന്തി.

൩൪൪. ഭൂതപുബ്ബം ഭിക്ഖവേതി ഇതി ഭഗവാ തേ ഭിക്ഖൂ ഗരഹിത്വാ തദനുരൂപഞ്ച ധമ്മിം കഥം കത്വാ പുനപി വിഞ്ഞത്തിയാ ദോസം പാകടം കുരുമാനോ ഇമിനാ ‘‘ഭൂതപുബ്ബം ഭിക്ഖവേ’’തിആദിനാ നയേന തീണി വത്ഥൂനി ദസ്സേസി. തത്ഥ മണികണ്ഠോതി സോ കിര നാഗരാജാ സബ്ബകാമദദം മഹഗ്ഘം മണിം കണ്ഠേ പിലന്ധിത്വാ ചരതി, തസ്മാ ‘‘മണികണ്ഠോ’’ ത്വേവ പഞ്ഞായിത്ഥ. ഉപരിമുദ്ധനി മഹന്തം ഫണം കരിത്വാ അട്ഠാസീതി സോ കിര തേസം ദ്വിന്നം ഇസീനം കനിട്ഠോ ഇസി മേത്താവിഹാരീ അഹോസി, തസ്മാ നാഗരാജാ നദിതോ ഉത്തരിത്വാ ദേവവണ്ണം നിമ്മിനിത്വാ തസ്സ സന്തികേ നിസീദിത്വാ സമ്മോദനീയം കഥം കത്വാ തം ദേവവണ്ണം പഹായ സകവണ്ണമേവ ഉപഗന്ത്വാ തം ഇസിം പരിക്ഖിപിത്വാ പസന്നാകാരം കരോന്തോ ഉപരിമുദ്ധനി മഹന്തം ഫണം കരിത്വാ ഛത്തം വിയ ധാരയമാനോ മുഹുത്തം ഠത്വാ പക്കമതി, തേന വുത്തം ‘‘ഉപരിമുദ്ധനി മഹന്തം ഫണം കരിത്വാ അട്ഠാസീ’’തി. മണിമസ്സ കണ്ഠേ പിലന്ധനന്തി മണിം അസ്സ കണ്ഠേ പിലന്ധിതം, ആമുക്കന്തി അത്ഥോ. ഏകമന്തം അട്ഠാസീതി തേന ദേവവണ്ണേന ആഗന്ത്വാ താപസേന സദ്ധിം സമ്മോദമാനോ ഏകസ്മിം പദേസേ അട്ഠാസി.

മമന്നപാനന്തി മമ അന്നഞ്ച പാനഞ്ച. വിപുലന്തി ബഹുലം. ഉളാരന്തി പണീതം. അതിയാചകോസീതി അതിവിയ യാചകോ, അസി പുനപ്പുനം യാചസീതി വുത്തം ഹോതി. സുസൂതി തരുണോ, ഥാമസമ്പന്നോ യോബ്ബനപ്പത്തപുരിസോ. സക്ഖരാ വുച്ചതി കാളസിലാ, തത്ഥ ധോതോ അസി ‘‘സക്ഖരധോതോ നാമാ’’തി വുച്ചതി, സക്ഖരധോതോ പാണിമ്ഹി അസ്സാതി സക്ഖരധോതപാണി, പാസാണേ ധോതനിസിതഖഗ്ഗഹത്ഥോതി അത്ഥോ. യഥാ സോ അസിഹത്ഥോ പുരിസോ താസേയ്യ, ഏവം താസേസി മം സേലം യാചമാനോ, മണിം യാചന്തോതി അത്ഥോ.

ന തം യാചേതി തം ന യാചേയ്യ. കതരം? യസ്സ പിയം ജിഗീസേതി യം അസ്സ സത്തസ്സ പിയന്തി ജാനേയ്യ.

കിമങ്ഗം പന മനുസ്സഭൂതാനന്തി മനുസ്സഭൂതാനം അമനാപാതി കിമേവേത്ഥ വത്തബ്ബം.

൩൪൫. സകുണസങ്ഘസ്സ സദ്ദേന ഉബ്ബാള്ഹോതി സോ കിര സകുണസങ്ഘോ പഠമയാമഞ്ച പച്ഛിമയാമഞ്ച നിരന്തരം സദ്ദമേവ കരോതി, സോ ഭിക്ഖു തേന സദ്ദേന പീളിതോ ഹുത്വാ ഭഗവതോ സന്തികം അഗമാസി. തേനാഹ – ‘‘യേനാഹം തേനുപസങ്കമീ’’തി.

കുതോ ച ത്വം ഭിക്ഖു ആഗച്ഛസീതി ഏത്ഥ നിസിന്നോ സോ ഭിക്ഖു ന ആഗച്ഛതി വത്തമാനസമീപേ പന ഏവം വത്തും ലബ്ഭതി. തേനാഹ – ‘‘കുതോ ച ത്വം ഭിക്ഖു ആഗച്ഛസീ’’തി, കുതോ ആഗതോസീതി അത്ഥോ. തതോ അഹം ഭഗവാ ആഗച്ഛാമീതി ഏത്ഥാപി സോ ഏവ നയോ. ഉബ്ബാള്ഹോതി പീളിതോ, ഉക്കണ്ഠാപിതോ ഹുത്വാതി അത്ഥോ.

സോ സകുണസങ്ഘോ ‘‘ഭിക്ഖു പത്തം യാചതീ’’തി ഏത്ഥ ന തേ സകുണാ ഭിക്ഖുനോ വചനം ജാനന്തി, ഭഗവാ പന അത്തനോ ആനുഭാവേന യഥാ ജാനന്തി തഥാ അകാസി.

൩൪൬. അപാഹം തേ ന ജാനാമീതി അപി അഹം തേ ജനേ ‘‘കേ വാ ഇമേ, കസ്സ വാ ഇമേ’’തി ന ജാനാമി. സങ്ഗമ്മ യാചന്തീതി സമാഗന്ത്വാ വഗ്ഗവഗ്ഗാ ഹുത്വാ യാചന്തി. യാചകോ അപ്പിയോ ഹോതീതി യോ യാചതി സോ അപ്പിയോ ഹോതി. യാചം അദദമപ്പിയോതി യാചന്തി യാചിതം വുച്ചതി, യാചിതമത്ഥം അദദന്തോപി അപ്പിയോ ഹോതി. അഥ വാ യാചന്തി യാചന്തസ്സ, അദദമപ്പിയോതി അദേന്തോ അപ്പിയോ ഹോതി. മാ മേ വിദേസ്സനാ അഹൂതി മാ മേ അപ്പിയഭാവോ അഹു, അഹം വാ തവ, ത്വം വാ മമ വിദേസ്സോ അപ്പിയോ മാ അഹോസീതി അത്ഥോ.

൩൪൭. ദുസ്സംഹരാനീതി കസിഗോരക്ഖാദീഹി ഉപായേഹി ദുക്ഖേന സംഹരണീയാനി.

൩൪൮-൯. സഞ്ഞാചികായ പന ഭിക്ഖുനാതി ഏത്ഥ സഞ്ഞാചികാ നാമ സയം പവത്തിതയാചനാ വുച്ചതി, തസ്മാ ‘‘സഞ്ഞാചികായാ’’തി അത്തനോ യാചനായാതി വുത്തം ഹോതി, സയം യാചിതകേഹി ഉപകരണേഹീതി അത്ഥോ. യസ്മാ പന സാ സയംയാചിതകേഹി കയിരമാനാ സയം യാചിത്വാ കയിരമാനാ ഹോതി, തസ്മാ തം അത്ഥപരിയായം ദസ്സേതും ‘‘സയം യാചിത്വാ പുരിസമ്പീ’’തി ഏവമസ്സ പദഭാജനം വുത്തം.

ഉല്ലിത്താതി അന്തോലിത്താ. അവലിത്താതി ബഹിലിത്താ. ഉല്ലിത്താവലിത്താതി അന്തരബാഹിരലിത്താതി വുത്തം ഹോതി.

കാരയമാനേനാതി ഇമസ്സ പദഭാജനേ ‘‘കാരാപേന്തേനാ’’തി ഏത്തകമേവ വത്തബ്ബം സിയാ, ഏവഞ്ഹി ബ്യഞ്ജനം സമേതി. യസ്മാ പന സഞ്ഞാചികായ കുടിം കരോന്തേനാപി ഇധ വുത്തനയേനേവ പടിപജ്ജിതബ്ബം, തസ്മാ കരോന്തോ വാ ഹോതു കാരാപേന്തോ വാ ഉഭോപേതേ ‘‘കാരയമാനേനാ’’തി ഇമിനാവ പദേന സങ്ഗഹിതാതി ഏതമത്ഥം ദസ്സേതും ‘‘കരോന്തോ വാ കാരാപേന്തോ വാ’’തി വുത്തം. യദി പന കരോന്തേന വാ കാരാപേന്തേന വാതി വദേയ്യ, ബ്യഞ്ജനം വിലോമിതം ഭവേയ്യ, ന ഹി കാരാപേന്തോ കരോന്തോ നാമ ഹോതി, തസ്മാ അത്ഥമത്തമേവേത്ഥ ദസ്സിതന്തി വേദിതബ്ബം.

അത്തുദ്ദേസന്തി ‘‘മയ്ഹം ഏസാ’’തി ഏവം അത്താ ഉദ്ദേസോ അസ്സാതി അത്തുദ്ദേസാ, തം അത്തുദ്ദേസം. യസ്മാ പന യസ്സാ അത്താ ഉദ്ദേസോ സാ അത്തനോ അത്ഥായ ഹോതി, തസ്മാ അത്ഥപരിയായം ദസ്സേന്തോ ‘‘അത്തുദ്ദേസന്തി അത്തനോ അത്ഥായാ’’തി ആഹ. പമാണികാ കാരേതബ്ബാതി പമാണയുത്താ കാരേതബ്ബാ. തത്രിദം പമാണന്തി തസ്സാ കുടിയാ ഇദം പമാണം. സുഗതവിദത്ഥിയാതി സുഗതവിദത്ഥി നാമ ഇദാനി മജ്ഝിമസ്സ പുരിസസ്സ തിസ്സോ വിദത്ഥിയോ വഡ്ഢകീഹത്ഥേന ദിയഡ്ഢോ ഹത്ഥോ ഹോതി. ബാഹിരിമേന മാനേനാതി കുടിയാ ബഹികുട്ടമാനേന ദ്വാദസ വിദത്ഥിയോ, മിനന്തേന പന സബ്ബപഠമം ദിന്നോ മഹാമത്തികപരിയന്തോ ന ഗഹേതബ്ബോ. ഥുസപിണ്ഡപരിയന്തേന മിനിതബ്ബം. ഥുസപിണ്ഡസ്സഉപരി സേതകമ്മം അബ്ബോഹാരികം. സചേ ഥുസപിണ്ഡേന അനത്ഥികോ മഹാമത്തികായ ഏവ നിട്ഠാപേതി, മഹാമത്തികാവ പരിച്ഛേദോ.

തിരിയന്തി വിത്ഥാരതോ. സത്താതി സത്ത സുഗതവിദത്ഥിയോ. അന്തരാതി ഇമസ്സ പന അയം നിദ്ദേസോ, ‘‘അബ്ഭന്തരിമേന മാനേനാ’’തി, കുട്ടസ്സ ബഹി അന്തം അഗ്ഗഹേത്വാ അബ്ഭന്തരിമേന അന്തേന മിനിയമാനേ തിരിയം സത്ത സുഗതവിദത്ഥിയോ പമാണന്തി വുത്തം ഹോതി.

യോ പന ലേസം ഓഡ്ഡേന്തോ യഥാവുത്തപ്പമാണമേവ കരിസ്സാമീതി ദീഘതോ ഏകാദസ വിദത്ഥിയോ തിരിയം അട്ഠ വിദത്ഥിയോ, ദീഘതോ വാ തേരസ വിദത്ഥിയോ തിരിയം ഛ വിദത്ഥിയോ കരേയ്യ, ന വട്ടതി. ഏകതോഭാഗേന അതിക്കന്തമ്പി ഹി പമാണം അതിക്കന്തമേവ ഹോതി. തിട്ഠതു വിദത്ഥി, കേസഗ്ഗമത്തമ്പി ദീഘതോ വാ ഹാപേത്വാ തിരിയം തിരിയതോ വാ ഹാപേത്വാ ദീഘം വഡ്ഢേതും ന വട്ടതി, കോ പന വാദോ ഉഭതോ വഡ്ഢനേ? വുത്തഞ്ഹേതം – ‘‘ആയാമതോ വാ വിത്ഥാരതോ വാ അന്തമസോ കേസഗ്ഗമത്തമ്പി അതിക്കമിത്വാ കരോതി വാ കാരാപേതി വാ പയോഗേ ദുക്കട’’ന്തിആദി (പാരാ. ൩൫൩). യഥാവുത്തപ്പമാണാ ഏവ പന വട്ടതി. യാ പന ദീഘതോ സട്ഠിഹത്ഥാപി ഹോതി തിരിയം തിഹത്ഥാ വാ ഊനകചതുഹത്ഥാ വാ യത്ഥ പമാണയുത്തോ മഞ്ചോ ഇതോ ചിതോ ച ന പരിവത്തതി, അയം കുടീതി സങ്ഖ്യം ന ഗച്ഛതി, തസ്മാ അയമ്പി വട്ടതി. മഹാപച്ചരിയം പന പച്ഛിമകോടിയാ ചതുഹത്ഥവിത്ഥാരാ വുത്താ, തതോ ഹേട്ഠാ അകുടി. പമാണികാപി പന അദേസിതവത്ഥുകാ വാ സാരമ്ഭാ വാ അപരിക്കമനാ വാ ന വട്ടതി. പമാണികാ ദേസിതവത്ഥുകാ അനാരമ്ഭാ സപരിക്കമനാവ വട്ടതി. പമാണതോ ഊനതരമ്പി ചതുഹത്ഥം പഞ്ചഹത്ഥമ്പി കരോന്തേന ദേസിതവത്ഥുകാവ കാരേതബ്ബാ. പമാണാതിക്കന്തഞ്ച പന കരോന്തോ ലേപപരിയോസാനേ ഗരുകം ആപത്തിം ആപജ്ജതി.

തത്ഥ ലേപോ ച അലേപോ ച ലേപോകാസോ ച അലേപോകാസോ ച വേദിതബ്ബോ. സേയ്യഥിദം – ലേപോതി ദ്വേ ലേപാ – മത്തികാലേപോ ച സുധാലേപോ ച. ഠപേത്വാ പന ഇമേ ദ്വേ ലേപേ അവസേസോ ഭസ്മഗോമയാദിഭേദോ ലേപോ, അലേപോ. സചേപി കലലലേപോ ഹോതി, അലപോ ഏവ. ലേപോകാസോതി ഭിത്തിയോ ചേവ ഛദനഞ്ച, ഠപേത്വാ പന ഭിത്തിച്ഛദനേ അവസേസോ ഥമ്ഭതുലാപിട്ഠസങ്ഘാടവാതപാനധൂമച്ഛിദ്ദാദി അലേപാരഹോ ഓകാസോ സബ്ബോപി അലേപോകാസോതി വേദിതബ്ബോ.

ഭിക്ഖൂ അഭിനേതബ്ബാ വത്ഥുദേസനായാതി യസ്മിം ഠാനേ കുടിം കാരേതുകാമോ ഹോതി, തത്ഥ വത്ഥുദേസനത്ഥായ ഭിക്ഖൂ നേതബ്ബാ. തേന കുടികാരകേനാതിആദി പന യേന വിധിനാ തേ ഭിക്ഖൂ അഭിനേതബ്ബാ, തസ്സ ദസ്സനത്ഥം വുത്തം. തത്ഥ കുടിവത്ഥും സോധേത്വാതി ന വിസമം അരഞ്ഞം ഭിക്ഖൂ ഗഹേത്വാ ഗന്തബ്ബം, കുടിവത്ഥും പന പഠമമേവ സോധേത്വാ സമതലം സീമമണ്ഡലസദിസം കത്വാ പച്ഛാ സങ്ഘം ഉപസങ്കമിത്വാ യാചിത്വാ നേതബ്ബാതി ദസ്സേതി. ഏവമസ്സ വചനീയോതി സങ്ഘോ ഏവം വത്തബ്ബോ അസ്സ. പരതോ പന ‘‘ദുതിയമ്പി യാചിതബ്ബാ’’തി ഭിക്ഖൂ സന്ധായ ബഹുവചനം വുത്തം. നോ ചേ സബ്ബോ സങ്ഘോ ഉസ്സഹതീതി സചേ സബ്ബോ സങ്ഘോ ന ഇച്ഛതി, സജ്ഝായമനസികാരാദീസു ഉയ്യുത്താ തേ തേ ഭിക്ഖൂ ഹോന്തി. സാരമ്ഭം അനാരമ്ഭന്തി സഉപദ്ദവം അനുപദ്ദവം. സപരിക്കമനം അപരിക്കമനന്തി സഉപചാരം അനുപചാരം.

പത്തകല്ലന്തി പത്തോ കാലോ ഇമസ്സ ഓലോകനസ്സാതി പത്തകാലം, പത്തകാലമേവ പത്തകല്ലം. ഇദഞ്ച വത്ഥുംഓലോകനത്ഥായ സമ്മുതികമ്മം അനുസാവനാനയേന ഓലോകേത്വാപി കാതും വട്ടതി. പരതോ പന വത്ഥുദേസനാകമ്മം യഥാവുത്തായ ഏവ ഞത്തിയാ ച അനുസാവനായ ച കാതബ്ബം, ഓലോകേത്വാ കാതും ന വട്ടതി.

൩൫൩. കിപില്ലികാനന്തി രത്തകാളപിങ്ഗലാദിഭേദാനം യാസം കാസഞ്ചി കിപില്ലികാനം. കിപീല്ലകാനന്തിപി പാഠോ. ആസയോതി നിബദ്ധവസനട്ഠാനം, യഥാ ച കിപില്ലികാനം ഏവം ഉപചികാദീനമ്പി നിബദ്ധവസനട്ഠാനംയേവ ആസയോ വേദിതബ്ബോ. യത്ഥ പന തേ ഗോചരത്ഥായ ആഗന്ത്വാ ഗച്ഛന്തി, സബ്ബേസമ്പി താദിസോ സഞ്ചരണപ്പദേസോ അവാരിതോ, തസ്മാ തത്ഥ അപനേത്വാ സോധേത്വാ കാതും വട്ടതി. ഇമാനി താവ ഛ ഠാനാനിസത്താനുദ്ദയായ പടിക്ഖിത്താനി.

ഹത്ഥീനം വാതി ഹത്ഥീനം പന നിബദ്ധവസനട്ഠാനമ്പി നിബദ്ധഗോചരട്ഠാനമ്പി ന വട്ടതി, സീഹാദീനം ആസയോ ച ഗോചരായ പക്കമന്താനം നിബദ്ധഗമനമഗ്ഗോ ച ന വട്ടതി. ഏതേസം ഗോചരഭൂമി ന ഗഹിതാ. യേസം കേസഞ്ചീതി അഞ്ഞേസമ്പി വാളാനം തിരച്ഛാനഗതാനം. ഇമാനി സത്ത ഠാനാനി സപ്പടിഭയാനി ഭിക്ഖൂനം ആരോഗ്യത്ഥായ പടിക്ഖിത്താനി. സേസാനി നാനാഉപദ്ദവേഹി സഉപദ്ദവാനി. തത്ഥ പുബ്ബണ്ണനിസ്സിതന്തി പുബ്ബണ്ണം നിസ്സിതം സത്തന്നം ധഞ്ഞാനം വിരുഹനകഖേത്തസാമന്താ ഠിതം. ഏസേവ നയോ അപരണ്ണനിസ്സിതാദീസുപി. ഏത്ഥ പന അബ്ഭാഘാതന്തി കാരണാഘരം വേരിഘരം, ചോരാനം മാരണത്ഥായ കതന്തി കുരുന്ദിആദീസു.

ആഘാതനന്തി ധമ്മഗന്ധികാ വുച്ചതി. സുസാനന്തി മഹാസുസാനം. സംസരണന്തി അനിബ്ബിജ്ഝഗമനീയോ ഗതപച്ചാഗതമഗ്ഗോ വുച്ചതി. സേസം ഉത്താനമേവ.

ന സക്കാ ഹോതി യഥായുത്തേന സകടേനാതി ദ്വീഹി ബലിബദ്ദേഹി യുത്തേന സകടേന ഏകം ചക്കം നിബ്ബോദകപതനട്ഠാനേ ഏകം ബഹി കത്വാ ആവിജ്ജിതും ന സക്കാ ഹോതി. കുരുന്ദിയം പന ‘‘ചതൂഹി യുത്തേനാ’’തി വുത്തം. സമന്താ നിസ്സേണിയാ അനുപരിഗന്തുന്തി നിസ്സേണിയം ഠത്വാ ഗേഹം ഛാദേന്തേഹി ന സക്കാ ഹോതി സമന്താ നിസ്സേണിയാ ആവിജ്ജിതും. ഇതി ഏവരൂപേ സാരമ്ഭേ ച അപരിക്കമനേ ച ഠാനേ ന കാരേതബ്ബാ. അനാരമ്ഭേ പന സപരിക്കമനേ കാരേതബ്ബാ, തം വുത്തപടിപക്ഖനയേന പാളിയം ആഗതമേവ.

പുന സഞ്ഞാചികാ നാമാതി ഏവമാദി ‘‘സാരമ്ഭേ ചേ ഭിക്ഖു വത്ഥുസ്മിം അപരിക്കമനേ സഞ്ഞാചികായ കുടിം കാരേയ്യാ’’തി ഏവം വുത്തസംയാചികാദീനം അത്ഥപ്പകാസനത്ഥം വുത്തം.

പയോഗേ ദുക്കടന്തി ഏവം അദേസിതവത്ഥുകം വാ പമാണാതിക്കന്തം വാ കുടിം കാരേസ്സാമീതി അരഞ്ഞതോ രുക്ഖാ ഹരണത്ഥായ വാസിം വാ ഫരസും വാ നിസേതി ദുക്കടം, അരഞ്ഞം പവിസതി ദുക്കടം, തത്ഥ അല്ലതിണാനി ഛിന്ദതി ദുക്കടേന സദ്ധിം പാചിത്തിയം, സുക്ഖാനി ഛിന്ദതി ദുക്കടം. രുക്ഖേസുപി ഏസേവ നയോ. ഭൂമിം സോധേതി ഖണതി, പംസും ഉദ്ധരതി, ചിനാതി; ഏവം യാവ പാചീരം ബന്ധതി താവ പുബ്ബപയോഗോ നാമ ഹോതി. തസ്മിം പുബ്ബപയോഗേ സബ്ബത്ഥ പാചിത്തിയട്ഠാനേ ദുക്കടേന സദ്ധിം പാചിത്തിയം, ദുക്കടട്ഠാനേ ദുക്കടം, തതോ പട്ഠായ സഹപയോഗോ നാമ. തത്ഥ ഥമ്ഭേഹി കാതബ്ബായ ഥമ്ഭം ഉസ്സാപേതി, ദുക്കടം. ഇട്ഠകാഹി ചിനിതബ്ബായ ഇട്ഠകം ആചിനാതി, ദുക്കടം. ഏവം യം യം ഉപകരണം യോജേതി, സബ്ബത്ഥ പയോഗേ പയോഗേ ദുക്കടം. തച്ഛന്തസ്സ ഹത്ഥവാരേ ഹത്ഥവാരേ തദത്ഥായ ഗച്ഛന്തസ്സ പദേ പദേ ദുക്കടം. ഏവം കതം പന ദാരുകുട്ടികം വാ ഇട്ഠകകുട്ടികം വാ സിലാകുട്ടികം വാ അന്തമസോ പണ്ണസാലമ്പി സഭിത്തിച്ഛദനം ലിമ്പിസ്സാമീതി സുധായ വാ മത്തികായ വാ ലിമ്പന്തസ്സ പയോഗേ പയോഗേ യാവ ഥുല്ലച്ചയം ന ഹോതി, താവ ദുക്കടം. ഏതം പന ദുക്കടം മഹാലേപേനേവ വട്ടതി, സേതരത്തവണ്ണകരണേ വാ ചിത്തകമ്മേ വാ അനാപത്തി.

ഏകം പിണ്ഡം അനാഗതേതി യോ സബ്ബപച്ഛിമോ ഏകോ ലേപപിണ്ഡോ, തം ഏകം പിണ്ഡം അസമ്പത്തേ കുടികമ്മേ. ഇദം വുത്തം ഹോതി, ഇദാനി ദ്വീഹി പിണ്ഡേഹി നിട്ഠാനം ഗമിസ്സതീതി തേസു പഠമപിണ്ഡദാനേ ഥുല്ലച്ചയന്തി.

തസ്മിം പിണ്ഡേ ആഗതേതി യം ഏകം പിണ്ഡം അനാഗതേ കുടികമ്മേ ഥുല്ലച്ചയം ഹോതി, തസ്മിം അവസാനപിണ്ഡേ ആഗതേ ദിന്നേ ഠപിതേ ലേപസ്സ ഘടിതത്താ ആപത്തി സങ്ഘാദിസേസസ്സ. ഏവം ലേമ്പന്തസ്സ ച അന്തോലേപേ വാ അന്തോലേപേന സദ്ധിം ഭിത്തിഞ്ച ഛദനഞ്ച ഏകാബദ്ധം കത്വാ ഘടിതേ ബഹിലേപേ വാ ബഹിലേപേന സദ്ധിം ഘടിതേ സങ്ഘാദിസേസോ. സചേ പന ദ്വാരബദ്ധം വാ വാതപാനം വാ അട്ഠപേത്വാവ മത്തികായ ലിമ്പതി, തസ്മിഞ്ച തസ്സോകാസം പുന വഡ്ഢേത്വാ വാ അവഡ്ഢേത്വാ വാ ഠപിതേ ലേപോ ന ഘടീയതി രക്ഖതി താവ, പുന ലിമ്പന്തസ്സ പന ഘടിതമത്തേ സങ്ഘാദിസേസോ. സചേ തം ഠപിയമാനം പഠമം ദിന്നലേപേന സദ്ധിം നിരന്തരമേവ ഹുത്വാ തിട്ഠതി, പഠമമേവ സങ്ഘാദിസേസോ. ഉപചികാമോചനത്ഥം അട്ഠങ്ഗുലമത്തേന അപ്പത്തച്ഛദനം കത്വാ ഭിത്തിം ലിമ്പതി, അനാപത്തി. ഉപചികാമോചനത്ഥമേവ ഹേട്ഠാ പാസാണകുട്ടം കത്വാ തം അലിമ്പിത്വാ ഉപരി ലിമ്പതി, ലേപോ ന ഘടിയതി നാമ, അനാപത്തിയേവ.

ഇട്ഠകകുട്ടികായ ഇട്ഠകാഹിയേവ വാതപാനേ ച ധൂമനേത്താനി ച കരോതി, ലേപഘടനേനേവ ആപത്തി. പണ്ണസാലം ലിമ്പതി, ലേപഘടനേനേവ ആപത്തി. തത്ഥ ആലോകത്ഥായ അട്ഠങ്ഗുലമത്തം ഠപേത്വാ ലിമ്പതി, ലേപോ ന ഘടീയതി നാമ, അനാപത്തിയേവ. സചേ ‘‘വാതപാനം ലദ്ധാ ഏത്ഥ ഠപേസ്സാമീ’’തി കരോതി, വാതപാനേ ഠപിതേ ലേപഘടനേന ആപത്തി. സചേ മത്തികായ കുട്ടം കരോതി, ഛദനലേപേന സദ്ധിം ഘടനേ ആപത്തി. ഏകോ ഏകപിണ്ഡാവസേസം കത്വാ ഠപേതി, അഞ്ഞോ തം ദിസ്വാ ‘‘ദുക്കതം ഇദ’’ന്തി വത്തസീസേന ലിമ്പതി ഉഭിന്നമ്പി അനാപത്തി.

൩൫൪. ഭിക്ഖു കുടിം കരോതീതി ഏവമാദീനി ഛത്തിംസ ചതുക്കാനി ആപത്തിഭേദദസ്സനത്ഥം വുത്താനി, തത്ഥ സാരമ്ഭായ ദുക്കടം, അപരിക്കമനായ ദുക്കടം, പമാണാതിക്കന്തായ സങ്ഘാദിസേസോ, അദേസിതവത്ഥുകായ സങ്ഘാദിസേസോ, ഏതേസം വസേന വോമിസ്സകാപത്തിയോ വേദിതബ്ബാ.

൩൫൫. ആപത്തി ദ്വിന്നം സങ്ഘാദിസേസേന ദ്വിന്നം ദുക്കടാനന്തിആദീസു ച ദ്വീഹി സങ്ഘാദിസേസേഹി സദ്ധിം ദ്വിന്നം ദുക്കടാനന്തിആദിനാ നയേന അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

൩൬൧. സോ ചേ വിപ്പകതേ ആഗച്ഛതീതിആദീസു പന അയം അത്ഥവിനിച്ഛയോ. സോതി സമാദിസിത്വാ പക്കന്തഭിക്ഖു. വിപ്പകതേതി അനിട്ഠിതേ കുടികമ്മേ. അഞ്ഞസ്സ വാ ദാതബ്ബാതി അഞ്ഞസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ വാ സങ്ഘസ്സ വാ ചജിത്വാ ദാതബ്ബാ. ഭിന്ദിത്വാ വാ പുന കാതബ്ബാതി കിത്തകേന ഭിന്നാ ഹോതി, സചേ ഥമ്ഭാ ഭൂമിയം നിഖാതാ, ഉദ്ധരിതബ്ബാ. സചേ പാസാണാനം ഉപരി ഠപിതാ, അപനേതബ്ബാ. ഇട്ഠകചിതായ യാവ മങ്ഗലിട്ഠകാ താവ കുട്ടാ അപചിനിതബ്ബാ. സങ്ഖേപതോ ഭൂമിസമം കത്വാ വിനാസിതാ ഭിന്നാ ഹോതി, ഭൂമിതോ ഉപരി ചതുരങ്ഗുലമത്തേപി ഠിതേ അഭിന്നാവ. സേസം സബ്ബചതുക്കേസു പാകടമേവ. ന ഹേത്ഥ അഞ്ഞം കിഞ്ചി അത്ഥി, യം പാളിഅനുസാരേനേവ ദുബ്ബിഞ്ഞേയ്യം സിയാ.

൩൬൩. അത്തനാ വിപ്പകതന്തിആദീസു പന അത്തനാ ആരദ്ധം കുടിം. അത്തനാ പരിയോസാപേതീതി മഹാമത്തികായ വാ ഥുസമത്തികായ വാ യായ കതം പരിയോസിതഭാവം പാപേതുകാമോ ഹോതി, തായ അവസാനപിണ്ഡം ദേന്തോ പരിയോസാപേതി.

പരേഹി പരിയോസാപേതീതി അത്തനോവ അത്ഥായ പരേഹി പരിയോസാപേതി. അത്തനാ വാ ഹി വിപ്പകതാ ഹോതു പരേഹി വാ ഉഭയേഹി വാ, തം ചേ അത്തനോ അത്ഥായ അത്തനാ വാ പരിയോസാപേതി, പരേഹി വാ പരിയോസാപേതി, അത്തനാ ച പരേഹി ചാതി യുഗനദ്ധം വാ പരിയോസാപേതി, സങ്ഘാദിസേസോയേവാതി അയമേത്ഥ വിനിച്ഛയോ.

കുരുന്ദിയംപന വുത്തം – ‘‘ദ്വേ തയോ ഭിക്ഖൂ ‘ഏകതോ വസിസ്സാമാ’തി കരോന്തി, രക്ഖതി താവ, അവിഭത്തത്താ അനാപത്തി. ‘ഇദം ഠാനം തവ, ഇദം മമാ’തി വിഭജിത്വാ കരോന്തി ആപത്തി. സാമണേരോ ച ഭിക്ഖു ച ഏകതോ കരോന്തി, യാവ അവിഭത്താ താവ രക്ഖതി. പുരിമനയേന വിഭജിത്വാ കരോന്തി, ഭിക്ഖുസ്സ ആപത്തീ’’തി.

൩൬൪. അനാപത്തി ലേണേതിആദീസു ലേണം മഹന്തമ്പി കരോന്തസ്സ അനാപത്തി. ന ഹേത്ഥ ലേപോ ഘടീയതി. ഗുഹമ്പി ഇട്ഠകാഗുഹം വാ സിലാഗുഹം വാ ദാരുഗുഹം വാ ഭൂമിഗുഹം വാ മഹന്തമ്പി കരോന്തസ്സ അനാപത്തി.

തിണകുടികായാതി സത്തഭൂമികോപി പാസാദോ തിണപണ്ണച്ഛദനോ ‘‘തിണകുടികാ’’തി വുച്ചതി. അട്ഠകഥാസു പന കുക്കുടച്ഛികഗേഹന്തി ഛദനം ദണ്ഡകേഹി ജാലബദ്ധം കത്വാ തിണേഹി വാ പണ്ണേഹി വാ ഛാദിതകുടികാവ വുത്താ, തത്ഥ അനാപത്തി. മഹന്തമ്പി തിണച്ഛദനഗേഹം കാതും വട്ടതി, ഉല്ലിത്താദിഭാവോ ഏവ ഹി കുടിയാ ലക്ഖണം, സോ ച ഛദനമേവ സന്ധായ വുത്തോതി വേദിതബ്ബോ. ചങ്കമനസാലായം തിണചുണ്ണം പരിപതതി ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഓഗുമ്ഫേത്വാ ഉല്ലിത്താവലിത്തം കാതു’’ന്തിആദീനി (ചൂളവ. ൨൬൦) ചേത്ഥ സാധകാനി, തസ്മാ ഉഭതോ പക്ഖം വാ കൂടബദ്ധം വാ വട്ടം വാ ചതുരസ്സം വാ യം ‘‘ഇമം ഏതസ്സ ഗേഹസ്സ ഛദന’’ന്തി ഛദനസങ്ഖേപേന കതം ഹോതി, തസ്സ ഭിത്തിലേപേന സദ്ധിം ലേപേ ഘടിതേ ആപത്തി. സചേ പന ഉല്ലിത്താവലിത്തച്ഛദനസ്സ ഗേഹസ്സ ലേപരക്ഖണത്ഥം ഉപരി തിണേന ഛാദേന്തി, ഏത്താവതാ തിണകുടി നാമ ന ഹോതി. കിം പനേത്ഥ അദേസിതവത്ഥുകപ്പമാണാതിക്കന്തപച്ചയാവ അനാപത്തി, ഉദാഹു സാരമ്ഭഅപരിക്കമനപച്ചയാപീതി സബ്ബത്ഥാപി അനാപത്തി. തഥാ ഹി താദിസം കുടിം സന്ധായ പരിവാരേ വുത്തം –

‘‘ഭിക്ഖു സഞ്ഞാചികായ കുടിം കരോതി;

അദേസിതവത്ഥുകം പമാണാതിക്കന്തം;

സാരമ്ഭം അപരിക്കമനം അനാപത്തി;

പഞ്ഹാ മേസാ കുസലേഹി ചിന്തിതാ’’തി. (പരി. ൪൭൯);

അഞ്ഞസ്സത്ഥായാതി കുടിലക്ഖണപ്പത്തമ്പി കുടിം അഞ്ഞസ്സ ഉപജ്ഝായസ്സ വാ ആചരിയസ്സ വാ സങ്ഘസ്സ വാ അത്ഥായ കരോന്തസ്സ അനാപത്തി. യം പന ‘‘ആപത്തി കാരുകാനം തിണ്ണം ദുക്കടാന’’ന്തിആദി പാളിയം വുത്തം, തം യഥാസമാദിട്ഠായ അകരണപച്ചയാ വുത്തം.

വാസാഗാരം ഠപേത്വാ സബ്ബത്ഥാതി അത്തനോ വസനത്ഥായ അഗാരം ഠപേത്വാ അഞ്ഞം ഉപോസഥാഗാരം വാ ജന്താഘരം വാ ഭോജനസാലാ വാ അഗ്ഗിസാലാ വാ ഭവിസ്സതീതി കാരേതി, സബ്ബത്ഥ അനാപത്തി. സചേപിസ്സ ഹോതി ‘‘ഉപോസഥാഗാരഞ്ച ഭവിസ്സതി, അഹഞ്ച വസിസ്സാമി ജന്താഘരഞ്ച ഭോജനസാലാ ച അഗ്ഗിസാലാ ച ഭവിസ്സതി, അഹഞ്ച വസിസ്സാമീ’’തി കാരിതേപി ആനാപത്തിയേവ. മഹാപച്ചരിയം പന ‘‘അനാപത്തീ’’തി വത്വാ ‘‘അത്തനോ വാസാഗാരത്ഥായ കരോന്തസ്സേവ ആപത്തീ’’തി വുത്തം. ഉമ്മത്തകസ്സ ആദികമ്മികാനഞ്ച ആളവകാനം ഭിക്ഖൂനം അനാപത്തി.

സമുട്ഠാനാദീസു ഛസമുട്ഠാനം കിരിയഞ്ച കിരിയാകിരിയഞ്ച, ഇദഞ്ഹി വത്ഥും ദേസാപേത്വാ പമാണാതിക്കന്തം കരോതോ കിരിയതോ സമുട്ഠാതി, വത്ഥും അദേസാപേത്വാ കരോതോ കിരിയാകിരിയതോ, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.

കുടികാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.